Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 3/2009 » Rozmieszczenie ubytków próchnicowych na poszczególnych powierzchniach zębów mlecznych u dzieci białostockich

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Profesjonalny, stricte ręczny serwis narciarski Warszawa

- reklama -

*Barbara Szafrańska, Danuta Waszkiel

Rozmieszczenie ubytków próchnicowych na poszczególnych powierzchniach zębów mlecznych u dzieci białostockich

Arrangement of caries cavities on the surfaces of primary teeth among Bialystok children

Zakład Stomatologii Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. Danuta Waszkiel

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Choroby błony śluzowej jamy ustnej i przyzębia

Interna dla stomatologów

Podręcznik dla asystentek i higienistek stomatologicznych

Próchnica jest chorobą społeczną obejmującą w naszym kraju niemal całą populację (1, 2). Stwierdza się ją już u 7-12 miesięcznych dzieci (3, 4), a więc tuż po wyżnięciu się pierwszych zębów. Jednocześnie obserwacje kliniczne ujawniły, iż dzieci z uzębieniem dotkniętym próchnicą charakteryzuje duża intensywność procesu chorobowego i szybki przyrost nowych ubytków próchnicowych (5). Próchnica nieleczona, leczona zbyt późno lub niewłaściwie, szybko postępuje, prowadząc do znacznego zniszczenia twardych tkanek zęba, powikłań ze strony miazgi oraz w ostateczności do utraty zębów (4, 6, 7). Dokładne określenie powierzchni zebów, na których się lokalizuje, może ułatwić przeprowadzenie skutecznych programów profilaktycznych oraz przyczyni się do podjęcia wczesnych działań leczniczych.

Celem pracy była ocena częstości występowania próchnicy na poszczególnych powierzchniach zębów mlecznych u dzieci w wieku przedszkolnym.

Materiał i metoda

W pracy wykorzystano materiał zebrany podczas jednorazowego badania stanu zdrowotnego uzębienia u 216 dzieci obojga płci. Dzieci w wieku od 4. do 6. lat pochodziły z wybranych losowo przedszkoli białostockich. Uzębienie dzieci zostało przebadane w oświetleniu sztucznym, przy użuciu zgłębnika i lusterka stomatologicznego.

Wyniki badań rejestrowano w kartach klinicznych. Materiał badawczy podzielono na 6 grup, uwzględniając roczne przedziały wiekowe oraz podział na płeć (tab. 1). Do grupy dzieci 4. letnich zaliczono te, które w dniu badania ukończyły 3 lata i sześć miesięcy, a ich wiek nie przekroczył 4 lat i pięciu miesięcy. Pozostałe grupy dobrano analogicznie.

Tabela 1. Zestawienie materiału badawczego według grup wiekowych dzieci.

grupa wiekowa	dziewczynki	chłopcy	razem
4-latki	36	36	72
5-latki	36	36	72
6-latki	36	36	72
razem	108	108	216

W badaniach oceniano oddzielnie każdą z pięciu powierzchni w dwudziestu zębach mlecznych. W zależności od tego, czy badano zęby boczne, przednie, górne czy dolne, powierzchnie te określano jako: żująca – brzeg sieczny, styczna przyśrodkowa, podniebienna – językowa, styczna odśrodkowa, wargowa – policzkowa. Do powierzchni dotkniętych procesem próchnicowym zaliczano te, na których stwierdzono obecność czynnej próchnicy lub obecność wypełnienia oraz wszystkie powierzchnie w przypadku utraty zęba z powodu choroby próchnicowej lub jej powikłań. Oceniano każdą powierzchnię zęba i określano procentową wartość występowania próchnicy na danej powierzchni. Ponieważ z wcześniejszych badań innych autorów (3, 8, 9, 10) wynika, że próchcnica w uzębieniu mlecznym występuje symetrycznie, analizowano łącznie zsumowane powierzchnie próchnicowe po stronie prawej i lewej oddzielnie u dziewczynek i chłopców.

Stawiane w pracy hipotezy weryfikowano testem Chi-kwadrat niezależności (w razie konieczności stosowano poprawkę Yates´a). Za istotną statystycznie przyjmowano zależność przy poziomie istotności p <0,05.

Wyniki

Częstość występowania próchnicy na poszczególnych powierzchniach zębów mlecznych w badanej populacji, z uwzględnieniem wieku i płci, przedstawieją kolejno tabele 2, 3, 4, 5, 6.

W grupie zębów siecznych próchnica lokalizuje się statystycznie częściej w obrębie górnego łuku zębowego. Częstość występowania próchnicy zwiększa się w kolejnych grupach wiekowych, przyjmując w grupie górnych siekaczy przyśrodkowych najwyższe wartości dla powierzchni stycznych: przyśrodkowej i odśrodkowej oraz dla powierzchni wargowych. W grupie górnych siekaczy bocznych próchnicę najczęściej obserwuje się na powierzchni stycznej przyśrodkowej oraz na powierzchniach wargowych. W grupie dolnych siekaczy zarówno przyśrodkowych, jak i bocznych, próchnica pojawia się sporadycznie (tab. 2 i tab. 3).

Tabela 2. Częstość wystepowania próchnicy w uzębieniu mlecznym na poszczególnych powierzchniach przyśrodkowych zębów siecznych (wartości w tabeli podane w procentach).

zęby	powierzchnie	dziewczynki			chłopcy
		grupy wiekowe			grupy wiekowe
		4-latki	5-latki	6-latki	4-latki	5-latki	6-latki
51 61	brzeg sieczny	5,5	13,8	5,5	4,2	11,1	15,3
	przyśrodkowa	18,0	38,9	40,3	30,5	33,3	59,7
	podniebienna	11,1	13,8	9,7	4,2	15,3	12,5
	odśrodkowa	13,8	23,6	33,3	15,3	13,8	29,2
	wargowa	23,6	22,2	11,1	26,4	26,4	15,3
71 81	brzeg sieczny	-	-	-	-	-	-
	przyśrodkowa	-	4,2	2,8	-	-	5,5
	podniebienna	-	-	-	-	-	-
	odśrodkowa	-	4,2	6,9	-	-	6,9
	wargowa	-	-	-	-	-	-

Tabela 3. Częstość wystepowania próchnicy w uzębieniu mlecznym na poszczególnych powierzchniach bocznych zębów siecznych (wartości w tabeli podane w procentach).

zęby	powierzchnie	dziewczynki			chłopcy
		grupy wiekowe			grupy wiekowe
		4-latki	5-latki	6-latki	4-latki	5-latki	6-latki
52 62	brzeg sieczny	5,5	6,2	11,1	4,2	13,8	12,5
	przyśrodkowa	15,3	23,6	30,5	9,7	19,4	25,0
	podniebienna	11,1	15,3	13,8	4,2	19,4	15,3
	odśrodkowa	6,9	8,3	9,7	5,5	13,8	12,5
	wargowa	22,2	19,4	12,5	22,2	27,8	20,8
72 82	brzeg sieczny	-	-	-	-	-	-
	przyśrodkowa	-	4,2	4,2	-	-	8,3
	podniebienna	-	-	-	-	-	-
	odśrodkowa	-	5,5	11,1	-	-	6,9
	wargowa	-	-	-	-	-	-

Zarówno dolne, jak i górne kły w badanych grupach były dotknięte chorobą próchnicową w niewielkim odsetku. Najczęściej obserwowano próchnicę na wargowych powierzchniach górnych zębów (tab. 4).

Tabela 4. Częstość wystepowania próchnicy w uzębieniu mlecznym na poszczególnych powierzchniach kłów (wartości w tabeli podane w procentach).

zęby	powierzchnie	dziewczynki			chłopcy
		grupy wiekowe			grupy wiekowe
		4-latki	5-latki	6-latki	4-latki	5-latki	6-latki
53 63	brzeg sieczny	-	4,2	-	-	-	1,4
	przyśrodkowa	-	5,5	2,8	-	-	4,2
	podniebienna	1,4	4,2	2,8	1,4	-	2,8
	odśrodkowa	-	2,8	4,2	-	1,4	4,2
	wargowa	1,4	12,5	12,5	12,5	8,3	12,5
73 83	brzeg sieczny	-	-	2,8	-	-	-
	przyśrodkowa	-	5,5	11,1	-	-	6,9
	podniebienna	-	-	-	-	-	2,8
	odśrodkowa	1,4	2,8	9,7	-	-	5,5
	wargowa	2,7	-	4,2	2,8	-	5,5

W grupie zębów trzonowych próchnica częściej występowała w zębach żuchwy niż szczęki, jednak różnice nie były istotne statystycznie. W pierwszych zębach trzonowych górnych próchnica lokalizowała się, przede wszystkim na powierzchniach stycznych odśrodkowych, powierzchniach żujących oraz powierzchniach stycznych przyśrodkowych, w zębach dolnych na powierzchniach stycznych odśrodkowych oraz powierzchniach żujących (tab. 5). W grupie drugich zębów trzonowych próchnica lokalizowała się głównie na powierzchniach żujących oraz stycznych przyśrodkowych i to zarówno w obrębie zębów szczęki, jak i żuchwy (tab. 6).

Tabela 5. Częstość wystepowania próchnicy w uzębieniu mlecznym na poszczególnych powierzchniach pierwszych zębów trzonowych (wartości w tabeli podane w procentach).

zęby	powierzchnie	dziewczynki			chłopcy
		grupy wiekowe			grupy wiekowe
		4-latki	5-latki	6-latki	4-latki	5-latki	6-latki
54 64	brzeg sieczny	20,8	31,9	37,5	23,6	40,3	43,0
	przyśrodkowa	12,5	19,4	22,2	9,7	29,2	33,3
	podniebienna	5,5	9,7	20,8	5,5	26,4	20,8
	odśrodkowa	19,4	38,9	47,2	8,3	44,4	56,9
	wargowa	5,5	9,7	20,8	8,3	22,2	23,6
74 84	brzeg sieczny	33,3	41,7	47,2	36,1	65,3	58,3
	przyśrodkowa	2,8	6,9	19,4	1,4	18,0	16,7
	podniebienna	1,4	1,4	15,3	4,2	13,8	11,1
	odśrodkowa	15,3	40,3	52,8	2,8	68,0	79,2
	wargowa	-	-	13,8	2,8	15,3	9,7

Tabela 6. Częstość wystepowania próchnicy w uzębieniu mlecznym na poszczególnych powierzchniach drugich zębów trzonowych (wartości w tabeli podane w procentach).

zęby	powierzchnie	dziewczynki			chłopcy
		grupy wiekowe			grupy wiekowe
		4-latki	5-latki	6-latki	4-latki	5-latki	6-latki
55 65	brzeg sieczny	23,6	56,9	51,4	40,3	54,2	54,2
	przyśrodkowa	6,9	23,6	26,4	-	20,8	37,5
	podniebienna	1,4	9,7	1,4	-	9,7	9,7
	odśrodkowa	2,8	6,9	5,5	-	20,8	16,7
	wargowa	1,4	6,9	2,8	-	8,3	8,3
75 85	brzeg sieczny	48,6	68,0	68,0	36,1	63,9	65,3
	przyśrodkowa	5,5	12,5	13,9	2,8	34,7	50,0
	podniebienna	2,8	-	11,1	2,8	15,3	11,1
	odśrodkowa	1,4	8,3	6,9	2,8	16,7	19,4
	wargowa	1,4	6,9	11,1	4,2	23,6	12,5

Nie stwierdzono statystycznie istotnej zależności pomiędzy częstością występowania choroby próchnicowej w uzębieniu mlecznym dzieci a płcią badanych. Częstość występowania próchnicy na poszczególnych powierzchniach, łącznie dla dziewczynek i chłopców, oddzielnie dla każdej z badanych grup wiekowych przedstawiają tabele 7, 8, 9.

W grupie dzieci 4-letnich próchnica najczęściej lokalizuje się na żujących powierzchniach zębów trzonowych szczęki i żuchwy oraz na powierzchniach wargowych i stycznych przyśrodkowych górnych zębów siecznych (tab. 7).

Tabela 7. Częstość wystepowania próchnicy w uzębieniu mlecznym na poszczególnych powierzchniach zębów w grupie dzieci 4 letnich (wartości w tabeli podane w procentach).

szczęka	51 61	52 62	53 63	54 64	55 65
powierzchnie	%	%	%	%	%
żująca brzeg sieczny	4,85	4,85	0	22,2	31,95
przyśrodkowa	24,25	12,50	0	11,1	3,45
podniebienna językowa	7,65	7,65	1,4	5,5	0,7
odśrodkowa	14,55	6,20	0	13,85	1,4
wargowa policzkowa	25,0	22,2	6,95	6,9	0,7
żuchwa	81 71	82 72	83 73	84 74	85 75
powierzchnie	%	%	%	%	%
żująca brzeg sieczny	0	0	0	34,7	42,35
przyśrodkowa	0	0	0	2,1	4,15
podniebienna językowa	0	0	0	2,8	2,8
odśrodkowa	0	0	0,7	9,05	2,1
wargowa policzkowa	0	0	2,8	1,4	2,8

W grupie dzieci 5-letnich do powierzchni zębów dotkniętych próchnicą w wieku 4 lat dołączają przyśrodkowe i odśrodkowe powierzchnie styczne pierwszych zębów trzonowych oraz powierzchnia przyśrodkowa styczna drugich zębów trzonowych (tab. 8).

Tabela 8. Częstość wystepowania próchnicy w uzębieniu mlecznym na poszczególnych powierzchniach zębów w grupie dzieci 5-letnich (wartości w tabeli podane w procentach).

szczęka	51 61	52 62	53 63	54 64	55 65
powierzchnie	%	%	%	%	%
żująca brzeg sieczny	12,45	10,0	2,1	36,1	55,55
przyśrodkowa	36,1	21,5	2,75	24,3	22,2
podniebienna językowa	14,55	17,35	2,1	18,05	9,7
odśrodkowa	18,7	11,05	2,1	41,65	13,85
wargowa policzkowa	24,3	23,6	10,4	15,95	7,6
żuchwa	81 71	82 72	83 73	84 74	85 75
powierzchnie	%	%	%	%	%
żująca brzeg sieczny	0	0	0	53,5	65,95
przyśrodkowa	2,1	2,1	3,45	12,45	23,6
podniebienna językowa	0	0	0	7,6	7,65
odśrodkowa	2,1	2,75	1,4	54,15	12,5
wargowa policzkowa	0	0	0	7,65	15,25

W grupie dzieci 6-letnich zwieksza się częstość występowania próchnicy na poszczególnych powierzchniach zębów w porównaniu z uzębieniem poprzednich grup wiekowych dzieci, ale lokalizacja ubytków próchnicowych nie ulega zmianie. Jedynie w przypadku górnych pierwszych zębów trzonowych, w których dochodzi do objęcia intensywnym procesem próchnicowym wszystkich jego powierzchni (tab. 9).

Tabela 9. Częstość wystepowania próchnicy w uzębieniu mlecznym na poszczególnych powierzchniach zębów w grupie dzieci 6-letnich (wartości w tabeli podane w procentach).

szczęka	51 61	52 62	53 63	54 64	55 65
powierzchnie	%	%	%	%	%
żująca brzeg sieczny	10,4	11,8	0,7	40,25	52,8
przyśrodkowa	50,0	27,75	3,5	27,75	31,95
podniebienna językowa	11,1	14,55	2,8	20,8	5,55
odśrodkowa	31,25	11,1	4,2	52,05	11,1
wargowa policzkowa	13,2	16,65	12,5	22,2	5,55
żuchwa	81 71	82 72	83 73	84 74	85 75
powierzchnie	%	%	%	%	%
żująca brzeg sieczny	0	0	1,4	52,75	66,65
przyśrodkowa	4,15	6,25	9,0	18,05	31,9
podniebienna językowa	0	0	1,4	13,2	11,1
odśrodkowa	6,9	9,0	7,6	66,0	13,15
wargowa policzkowa	0	0	4,85	11,75	11,8

Dyskusja

W dostępnym piśmiennictwie jest niewiele prac dotyczących oceny zapadalności na próchnicę poszczególnych powierzchni zębów mlecznych u dzieci w wieku przedszkolnym. Jednakże autorzy tych prac są zgodni co do najczęstszej lokalizacji ubytków próchnicowych na powierzchniach żujących zębów trzonowych (3, 4, 8, 9, 10, 11). W pracy własnej powierzchnia żująca zębów trzonowych żuchwy objęta była procesem próchnicowym u 40% 4-latków. Kolejnymi pod względem częstości występowania próchnicy powierzchniami zębów mlecznych są według licznych autorow (3, 4, 8, 9, 10) przyśrodkowa styczna oraz wargowa powierzchnia zębów siecznych szczęki. W pracy własnej częstość występowania próchnicy na tych powierzchniach w grupie 4-latków wyniosła około 25%.

W grupie zębów bocznych, poza powierzchniami żującymi, miejscami szczególnie predysponowanymi do rozwoju próchnicy okazały się powierzchnie styczne. Dla pierwszych zębów trzonowych są to, jak zaznacza w swojej pracy Boguszewska-Gutenbaum (8), przede wszystkim styczne odśrodkowe, w mniejszym stopniu styczne przyśrodkowe. Obecność próchnicy na powierzchni stycznej odśrodkowej pierwszego zęba trzonowego jest uwarunkowana bliskością drugiego zęba trzonowego. W przypadku powierzchni stycznej przyśrodkowej należy zaznaczyć, iż ząb pierwszy trzonowy mleczny i kieł są ustawione w pewnej odległości od siebie, co niewątpliwie ułatwia samooczyszczanie i zapobiega rozwojowi próchnicy. W drugim zębie trzonowym mlecznym, poza powierzchnią żującą, ubytki próchnicowe obserwuje się szczególnie często na powierzchni stycznej przyśrodkowej, co jest uwarunkowane bliskim kontaktem z pierwszym zębem trzonowym. Nieznaczne nasilenie próchnicy na powierzchniach stycznych odśrodkowych w drugich zębach trzonowych, w badanej populacji, jest najprawdopodobniej związane z niewyżniętymi jeszcze pierwszymi trzonowymi zębami stałymi (12).

Wyniki pracy własnej oraz dane z piśmiennictwa (3, 4, 8, 10) wskazują, iż zębami w obrębie których próchnica rozwija się najrzadziej, są dolne zęby sieczne oraz kły w szczęce i żuchwie.

Stwierdzony w pracy własnej brak zależności pomiędzy częstością występowania próchnicy na poszczególnych powierzchniach a płcią badanych potwierdzają inni autorzy (4, 8, 9, 13).

Wysoki odsetek powierzchni zębów objętych procesem próchnicowym świadczy o nieskutecznej profilaktyce. Określenie powierzchni zębów szczególnie narażonych na rozwój choroby próchnicowej może ułatwić tworzenie skutecznych programów profilaktycznych oraz podjęcie wczesnego leczenia stomatologicznego. Konieczność poprawy opieki stomatologicznej dla grupy wiekowej dzieci przedszkolnych akcentują autorzy większości cytowanych prac (2, 4, 6, 7, 13, 14, 15, 16).

Wnioski

1. Częstość występowania próchnicy na poszczególnych powierzchniach zębów mlecznych uwarunkowana jest lokalizacją zębów w poszczególnych łukach zębowych.

2. Częstość występowania próchnicy na poszczególnych powierzchniach zębów mlecznych nie zależy od płci badanych.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Podstawy mikrobiologii dla stomatologów

Interna dla stomatologów

Protetyka stomatologiczna podręcznik dla studentów

Piśmiennictwo

1. Horodyski B, Gruszewska-Lewczuk B, Szaciłło T: Analiza stanu zapadalności na próchnicę zębów u dzieci szkolnych białostocczyzny. Czas Stomatol 1969; 29, 9: 823-826. 2. Król-Nelke A, Mania A, Stopa J: Analiza umiejscowienia ubytków próchnicowych u dzieci 11-letnich z PUW-Z>3. Poznańska Stomatol 2001; 123-133. 3. Bagińska J, Stokowska W: Lokalizacja próchnicy w poszczególnych zębach mlecznych u dzieci w wieku 36-48 miesięcy z regionu Podlasia. Nowa Stomatol 2004; 30, 4: 147-152. 4. Boguszewska-Gutenbaum H et al.: Występowanie próchnicy w poszczególnych grupach zębów mlecznych u dzieci do trzeciego roku życia w regionie warszawskim. Przegl Stomatol Wieku Rozwoj 1996; 14/15, 2/3: 76-81. 5. Szpringer-Nodzak M: Niepokojacy stan uzębienia najmłodszej grupy dzieci. Nowa Stomatol 2002; 19, 1: 8-10. 6. Kruszynska-Rosada M, Borysewicz-Lewicka M: Kliniczna ocena zaawansowania próchnicy zębów mlecznych u dzieci w wieku przedszkolnym. Czas Stomatol 2000; 53, 6: 345-351. 7. Olczak-Kowalczyk D: Braki ilościowe uzębienia mlecznego u dzieci w wieku 3-7 lat zamieszkałych w Warszawie. Nowa Stomatol 2002; 19, 1: 8-13. 8. Boguszewska-Gutenbaum próchnicowych et al.: Rozmieszczenie ubytków próchnicowych na poszczególnych powierzchniach w zębach mlecznych u dzieci do 36 miesiąca życia. Czas Stomatol 1997; 50, 12: 795-801. 9. Grodzka K et al.: Umiejscowienie ubytków próchnicowych na poszczególnych powierzchniach zębów mlecznych. Czas Stomatol 1971; 24, 10:1109-1114. 10. Szpringer M, Czarnocka K, Janicha J: Występowanie próchnicy w zębach mlecznych u dzieci w żłobkach na terenie miasta stołecznego Warszawy. Ped Pol 1979; 54, 5: 477-482. 11. Proc P, Filipińska-Skąpska R: Ocena stanu uzębienia oraz stomatologicznych potrzeb leczniczych dzieci łódzkich do lat 5. Nowa Stomatol 2003; 26, 4: 185-189. 12. Grodzka K et al.: Podatność na próchnicę zębów I trzonowych stałych a stan próchnicy zębów mlecznych. Czas Stomatol 1973; 26, 2: 105-109. 13. Dybiżańska E et al.: Wystepowanie próchnicy u 3- i 6-letnich dzieci w Polsce. Czas Stomatol 2003; 56, 8: 510-514. 14. Fetkowska-Mielnik K, Bachanek T, Zioło A: Ocena stanu uzębienia mlecznego u dzieci w wieku przedszkolnym z Lublina. Czas Stomatol 1991; 44, 5: 349-352. 15. Fetkowska-Mielnik K et al.: Ocena porównawcza stanu uzębienia mlecznego dzieci z Lublina na przełomie 16 lat. Czas Stomatol 2002; 55, 3: 165-168. 16. Gromadzińska-Zapłata E et al.: Stan uzębienia dzieci w wieku przedszkolnym zamieszkujących środowisko miejskie. Przegl Stomatol Wieku Rozwoj 1996; 14/15, 2/3: 64-68.

otrzymano: 2009-06-16
zaakceptowano do druku: 2009-08-20

Adres do korespondencji:
*Barbara Szafrańska
Zakład Stomatologii Dziecięcej UM w Białymstoku
ul. Waszyngtona 15A, 15-274 Białystok
tel.: (85) 745 09 56
e-mail: b_szafranska@o2.pl

Nowa Stomatologia 3/2009
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 3/2009:

- reklama -

Strona główna | Reklama | Kontakt