Wydawnictwo Medyczne Borgis
Czytelnia Medyczna » Nowa Pediatria » 1/2006 » Przeżywalność noworodków urodzonych przedwcześnie z masą ciała poniżej 1500 g w województwie opolskim w latach 1998-2003
- reklama -
Usługi na jak najwyżym poziomie - serwis narciarski Warszawa


- reklama -
Pobierz odtwarzacz Adobe Flash Player
© Borgis - Nowa Pediatria 1/2006, s. 27-31
Maria Hamuda, Alina Kowalczykiewicz-Kuta

Przeżywalność noworodków urodzonych przedwcześnie z masą ciała poniżej 1500 g w województwie opolskim w latach 1998-2003

THE SURVIVAL RATE OF PREMATURELY BORN NEWBORNS WITH BIRTH WEIGHT BELOW 1500 GRMS IN THE OPOLSKIE PROVINCE, IN THE YEARS 1998-2003
z Samodzielnego Specjalistycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej nad Matką i Dzieckiem w Opolu
Ordynator Oddziału: lek. med. Maria Hamuda
Streszczenie
A premature birth defined as childbirth before the 37th week of pregnancy concerns 8-12% of all the pregnancies. It is a significant cause of giving birth to a child belonging to the group of newborns with high mortality, high disease incidence and risk of the future developmental disorders´ occurrence. The paper is an attempt to present the causese of premature childbirth and the survival rate among the newborns with very low birth body mass in the Opolskie Province in the years 1998-2003.
1. Wstęp. Definicja porodu przedwczesnego. Podziały
Ostatnie trzydziestolecie XX wieku to dynamiczny rozwój neonatologii. Powstają samodzielne oddziały intensywnej opieki medycznej, w których leczy się wyłącznie noworodki. Znaczny odsetek wśród pacjentów tych oddziałów stanowią noworodki urodzone przedwcześnie. W 1950 r. Światowa Organizacja Zdrowia zdefiniowała pojęcie wcześniaka określając nim noworodka urodzonego z masą ciała poniżej 2500 g. W 1961 r. do kryterium wagowego dodano również określenie czasu trwania ciąży ustalając granice wcześniactwa poniżej 37 tygodnia. W 1994, przyjęto w Polsce obowiązujące już powszechnie w innych krajach kryterium zdolności do przeżycia. Uznano, iż wszystkie noworodki urodzone z masą ciała powyżej 500 g lub – gdy nie jest znana masa urodzeniowa – urodzone w odpowiadającym czasie trwania ciąży (22 tygodnie) lub osiągające odpowiadającą długość ciała (25 cm od szczytu czaszki do pięty) są zdolne do przeżycia (1). Do tego czasu wszystkie dzieci urodzone w naszym kraju z masą ciała 600-1000 g, które nie przeżywały 24 godzin uznawane były za niezdolne do życia i w związku z tym nieanalizowane jako zmarłe po urodzeniu. Podobnie traktowano noworodki, których masa urodzeniowa ciała była mniejsza od 600 g.
Krzywe wzrostu, porównujące masę ciała wcześniaka i wiek ciążowy (na wykresach krzywych wzrostu w II połowie ciąży), umożliwiają ocenę czy noworodek ma prawidłową masę ciała (odpowiednia dla danego wieku ciąży – AGA – appropriate for gestational age), czy należy do noworodków urodzonych przedwcześnie z masą ciała za małą w stosunku do czasu trwania ciąży (SGA – small for gestational age). W wymienionych dwóch grupach dzieci występują odmienne problemy kliniczne, stąd istotne jest ich zróżnicowanie.
Pomimo, że rozpoznanie wcześniactwa ustala się na podstawie oceny wieku płodowego, to na potrzeby porównawcze i statystyczne często wcześniaki dzieli się ze względu na urodzeniową masę ciała, która jest parametrem zawsze dostępnym (tab. 1).
Tabela 1. Podział wcześniactwa ze względu na urodzeniową masę ciała.
GrupaUrodzeniowa masa ciała
Mała urodzeniowa masa ciała (low birth weight) - LBW< 2500 g
Bardzo mała urodzeniowa masa ciała (very low birth weight) - VLBW< 1500 g
Skrajnie mała urodzeniowa masa ciała (extremely low birth weight) - ELBW< 1000 g
Niewiarygodnie mała urodzeniowa masa ciała (incredibly low birth weight) - ILBW< 750 g
W Polsce w grupie noworodków urodzonych w 2003 roku z LBW (<2500 g) odsetek noworodków z ELBW, czyli <1000 g wynosił 0,53%. W województwie opolskim stanowił on odpowiednio 0,32%, natomiast wśród dzieci urodzonych w Szpitalu Ginekologiczno-Połóżniczym i Noworodków (Szp.GP i N) w Opolu – w ośrodku III stopnia referencyjności – wynosił 0,58% (3).
2. Wcześniactwo w województwie opolskim w odniesieniu do wszystkich noworodków urodzonych w województwie opolskim w latach 1998-2003 (2, 3).
W latach 1998-2003 w województwie opolskim zanotowano 52 928 żywych urodzeń. W poszczególnych latach liczba noworodków żywo urodzonych (ryc. 1) kształtowała się następująco: 1998 – 9149, 1999 – 9 448, 2000 – 9 285, 2001 – 8 744, 2002 – 8 316, 2003 – 7986. W 1999 roku wystąpił wzrost urodzeń w województwie o 299 dzieci w stosunku do 1998 roku, natomiast w kolejnych latach, aż do 2003 roku, liczba urodzeń obniżała się o 1462 noworodków (w porównaniu do 1999 roku) – odnotowano spadek liczby urodzeń – o 15,5%.
Ryc. 1. Liczba żywo urodzonych noworodków w woj. opolskim w latach 1998-2003 według miejsca urodzenia.
Duże znaczenie w zmniejszeniu częstości porodów przedwczesnych mają programy profilaktyczne. Jednym z nich jest powstanie w 1993 roku Krajowego Programu Opieki Perinatalnej, który został początkowo wprowadzony w niektórych regionach, a w następnych latach został rozpowszechniony w całym kraju, w tym również w województwie opolskim (4). Jednym z celów programu było kompleksowe wdrożenie zmian organizacyjno-strukturalnych opieki perinatalnej dla poprawy wskaźników wysokiej umieralności i zachorowalności w okresie okołoporodowym, a zwłaszcza umieralności z powodu wcześniactwa (47%). Od roku 1998 powołany został Zespół Koordynatorów Regionalnego Programu Optymalizacji Opieki Okołoporodowej, który kontynuuje nadzór na powstałymi ośrodkami I, II i III stopnia referencyjności opieki zdrowotnej nad matką i noworodkiem. W latach 1998-2003 urodziło się 14634 dzieci w ośrodku III stopnia referencyjności – w Szpitalu Ginekologiczno-Położniczym i Noworodków (Szp. Gp i N) w Opolu oraz 38294 w ośrodkach I i II stopnia referencyjności – Szpitalach Rejonowych (Szp. Rej.) województwa opolskiego (ryc. 2).
Ryc. 2. Liczba urodzeń żywych noworodków W Szp. GP i N w Opolu oraz w Szp. Rej. woj. opolskiego w latach 1998-2003.
Liczba urodzeń żywych (ryc. 3) w analizowanym okresie ukazuje od 1999 roku do 2003 roku tendencję wzrostową w zakresie urodzeń w Szpitalu Ginekologiczno-Położniczym w Opolu – o 329 noworodków, a malejącą od tego roku w ilości urodzeń w szpitalach rejonowych – o 1778 noworodków – spadek urodzeń wszystkich noworodków w rejonie od 1999 r. do 2003 r. o 8,3%.
Ryc. 3. Porównanie odsetka wcześniactwa w Polsce i woj. opolskim w latach 1998-2003.
Wśród tych urodzeń odsetek noworodków urodzonych przedwcześnie kształtował się nieco odmiennie na tle wskaźników wcześniactwa w Polsce. Na przestrzeni sześciu lat w Polsce wskaźnik wcześniactwa (wykres 3) wahał się od 6,1 do 6,6% (średnio 6,3%) i odpowiednio w województwie opolskim od 5,3 do 6,4% (średnio 6,1%) (3).
Ponadto odsetek wcześniactwa w tym okresie kształtował się w województwie opolskim odmiennie w zależności od miejsca urodzenia się dziecka – stopnia referencyjności szpitala, gdzie odbywał się poród przedwczesny (ryc. 4).
Ryc. 4. Porównanie odsetka wcześniactwa w Szp. Rej i Szp. GP i N w Opolu w latach 1998-2003.
Najwyższy odsetek urodzeń wcześniaków miał miejsce w Szpitalu Ginekologiczno-Położniczym i Noworodków na początku badanego sześciolecia (12%) i obniżył się do 2003 roku do 8,2%, natomiast w szpitalach rejonowych odsetek urodzeń wcześniaków w 1998 wynosił 4,3%. Obserwowana tendencja wzrostowa porodów przedwczesnych w I i II stopniu referencyjności, zwłaszcza od 2000 do 2003 roku (do 5,2%) jest prawdopodobnie skutkiem nie w pełni optymalnej opieki przedporodowej.
Wskaźniki wcześniactwa w Europie i USA kształtowały się do 2003 roku na poziomie około 6-7% (Wielka Brytania), 4% (Francja), 3% (Finlandia), 7,9-11% (USA) (6-8).
Na świecie, jak i w naszym kraju, współczynnik porodów przedwczesnych zmniejszył się na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat znacznie, jednak niepokojącą tendencją na świecie, obserwowaną od kilku lat, jest utrzymywanie się, a w niektórych krajach zwiększanie się odsetka dzieci z małą urodzeniową masą ciała oraz tych urodzonych przedwcześnie, pomimo, że jak odnotowano w raporcie NCHS (National Center for Health Statistics) na przykład w USA zmniejszają się wskaźniki dotyczące czynników ryzyka wcześniactwa (zmniejsza się liczba rodzących nastolatek, mniej kobiet pali podczas ciąży, większość korzysta z fachowej opieki prenatalnej) (5). Ponadto czynniki, takie jak ciąża po zastosowaniu metod wspomaganego rozrodu, ciąża mnoga, zakażenia układu moczowo-płciowego oraz czynniki niemedyczne, takie jak ograniczona dostępność do opieki prekoncepcyjnej i przedporodowej, pewne przyzwyczajenia religijno-kulturowe mogą wpłynąć na niezmniejszanie się wskaźnika wcześniactwa.
3. Przyczyny porodu przedwczesnego
Dla zapobiegania wcześniactwa ogromne znaczenie ma określenie jego przyczyn.
Znanych jest wiele niekorzystnych czynników, które sprzyjają wystąpieniu przedwczesnej czynności skurczowej macicy, choć bywają sytuacje, że pomimo nagromadzenia wielu faktów i teorii nie udaje się jednoznacznie ustalić i wyjaśnić przyczyny porodu przedwczesnego. Przyczyny przedwczesnego urodzenia noworodka można podzielić na medyczne i niemedyczne, lub przyczyny związane z chorobami i stanem zdrowia matki sprzed ciąży, jak i problemami zdrowotnymi związanymi z ciążą. W opublikowanych w 2001 roku wynikach badania, w jednym z regionów Kanady, przedstawiono istotny związek pomiędzy urodzeniem dziecka z LBW, a paleniem papierosów, pierwszą ciążą, poprzednim porodem przedwczesnym, poprzednim przerwaniem ciąży, niskim wzrostem matki, stresem, któremu podlega kobieta w ciąży (6). Najczęstsze przyczyny narodzin wcześniaka przedstawia tabela 2.
Tabela 2. Przyczyny porodu przedwczesnego.
Czynniki medyczneCzynniki niemedyczne społeczne środowiskowe demograficzne
Ciąża wielopłodowa Złe warunki życiowe (socjoekonomiczne)
Ciąża pierwszaNiskie wykształcenie
Przewlekłe choroby matki (nerek, serca, płuc, cukrzyca)Nastoletni wiek matki
Poprzednie urodzenie wcześniakaNiska świadomość zdrowotna
Zakażenia układu moczowo-płciowego - predysponujące do przedwczesnego odpływu wód płodowych i /lub choriamnionitisNikotynizm
Wady wrodzone macicy, mięśniaki macicyNiedożywienie
Niewydolność szyjkowo-cieśniowaCiężka praca fizyczna
Patologia łożyskaCiężki stres psychiczny
Choroby immunologiczne (z. antyfosfolipidowy)  
Po zastosowaniu metod wspomaganego rozrodu 
Płodowe (wady wrodzone) dotyczące wcześniaków z SGA 
4. Podstawowe czynniki ryzyka wynikające z przedwczesnego urodzenia się dziecka
W ostatnich 10-15 latach zarówno w USA, jak i w wielu krajach Europy, w tym także i w Polsce szanse na przeżycie w tej grupie pacjentów wzrosły dzięki poprawie poziomu opieki perinatalnej m.in. poprzez stosowanie prenatalnej sterydoterapii, wprowadzenie nowych metod wentylacji zastępczej, upowszechnianie terapii surfaktantem, zastosowanie nowych metod w diagnostyce i leczeniu zakażeń (9) czy poprzez rozwinięcie specjalistycznego transportu neonatologicznego (w rejonie opolskim od 1.04.1997 r.). Częstość urodzeń noworodków z bardzo małą urodzeniową masą ciała nie tylko koreluje w sposób dodatni z występowaniem wczesnych i późnych zgonów w grupie niemowląt, ale wpływa także bezpośrednio na wzrost czynników ryzyka dla stanu zdrowia całej populacji. Zwiększa się wtedy częstość występowania u tych dzieci przewlekłych schorzeń, takich jak dysplazja oskrzelowo-płucna (BPD bronchopulmonary dysplasia) (10), retinopatia wcześniaków (ROP retinopathy of prematurity) (11-13), MPD (mózgowe porażenie dziecięce) (14, 15) czy trwałe uszkodzenie słuchu (16, 17).
5. Przeżywalność wcześniaków – sytuacja na świecie
Rocznie na świecie rodzi się około 13 milionów wcześniaków. Poród przedwczesny ze swoim złożonym patomechanizmem, uznawany jest za najważniejszy problem medycyny perinatalnej. Obecnie w krajach rozwiniętych przeżywalność wcześniaków wynosi około 85%, w tym przeżywalność dzieci urodzonych przedwcześnie około 24 tygodnia ciąży wynosi około 20% (18). Ocenia się, że przedłużenie ciąży o jeden tydzień miedzy 23 a 26 tygodniem ciąży może zwiększyć przeżywalność dzieci o 3% dziennie. Przeżywalność noworodków VLBW leczonych w Royal Maternity Hospital w Belfaście w latach 1994-1995 została przedstawiona w tabeli 3.
Tabela 3. Przeżywalność wcześniaków w zależności od masy ciała i tygodnia ciąży.
Wiek ciążowy (tygodnie)Średnia masa ciała przy urodzeniu (g)Należna masa ciała przy urodzenia (g)Przeżywalność do wypisu (%)
2355065033
2460072538
2570085054
2685093088
27950105081
281100120092
291200135086
3013001530100
3114001720100
321500192096
6. Przeżywalność wcześniaków – sytuacja w Polsce
W Polsce blisko 80% umieralności okołoporodowej dotyczy noworodków urodzonych przedwcześnie. Czynniki, które wpływają na tak duże ryzyko zgonu w tej grupie dzieci są zróżnicowane (tab. 2). Ponadto jak wykazała w 1989 roku Varloe-Vanhorick (19), śmiertelność i zachorowalność noworodków z ekstremalnie małą masą ciała znacznie się obniża, jeżeli porody przedwczesne odbywają się w ośrodkach III stopnia wyposażonych w sprzęt i mających dobrze zorganizowane zaplecze diagnostyczne do intensywnego leczenia tak małych dzieci. Noworodki z ekstremalnie małą urodzeniową masą ciała (<1000 g) stanowią około 1,5% wszystkich żywych urodzeń, jednak pomimo postępu jaki dokonał się w perinatologii, w podawanych wskaźnikach przeżywalności odnotowuje się znaczne różnice, które wahają się od 5% do 85% (20).
Zmiany w zakresie przeżywalności w ośrodkach neonatologicznych w Polsce (tab. 4) są coraz wyższe i porównywalne do osiąganych w innych krajach rozwijających się, ale niestety gorsze od wiodących oddziałów neonatologicznych w krajach Europy Zachodniej, czy USA (10, 21).
Tabela 4. Przeżywalność noworodków VLBW w polskich ośrodkach neonatologicznych.
Ośrodek Intensywnej TerapiiLiczba wcześniaków objęta badaniemPrzeżycie
Łódź (1991-2002)385 (<1100 g)<1100 g (47%)
900-100 g (48%)
500-599 g (17%)
Szczecin (2000-2002)112 (500-1250 g)<1250 g (50%)
Lublin (2002-2003)78 (<1500 g)<1500 g (45%)
1001-1500 g (71%)
751-1000 g (68%)
<750 g (26%)
Poznań (1995-1996)263 (<1500 g)<1500 g (37%)
1251-1500 g (86%)
1001-1250 g (74%)
750-1000 g (54%)
500-750 g (7%)
Poznań (1999-2001)380 ( <1000 g)<1000 g (63%)
750-999 g (18-20%)
500-749 g (53-79%)
7. Przeżywalność wcześniaków z bardzo małą urodzeniową masa ciała w województwie opolskim w latach 1998-2003
Przeżywalność noworodków urodzonych przedwcześnie wzrasta wraz ze wzrostem urodzeniowej masy ciała (tab. 5), co widoczne jest również w ocenie przeżyć tych dzieci w województwie opolskim. W analizowanym materiale obserwuje się wysoki wskaźnik przeżycia dla noworodków o masie ciała pomiędzy 1000 g a 1500 g (74% do 80%). Natomiast wyniki co do przeżycia wcześniaków z ELBW (<1000 g) i ILBW (<750 g) stanowią niski odsetek (12-21% w grupie ELBW i 2-12% w grupie ILBW), co nadal odbiega od standardów światowych pozwalających na utrzymanie przy życiu noworodków o znacznej niedojrzałości z ekstremalnie małą masą ciała Jednak na przestrzeni tych sześciu lat można zauważyć wzrost przeżywalności w grupie noworodków ELBW.
Tabela 5. Przeżywalność noworodków z bardzo niską urodzeniową masą ciała w województwie opolskim w latach 1998-2003.
WojewództwoLiczba wcześniaków Przeżycie Przeżycie
opolskiez masą ciała <=1500g <1500g
<1000g
<750g
19988758 (67%)46 (80%)
7 (12%)
5 (8%)
19997149 (69%)37 (75%)
7 (14%)
5 (11%)
20006448 (75%)37 (77%)
10 (21%)
1 (2%)
20016851 (75%)36 (70%)
9 (18%)
6 (12%)
20027358 (79%)42 (72%)
11 (19%)
5 (9%)
20037459 (80%)44 (74%)
11 (19%)
4 (7%)
Razem437323 (74%)242 (75%)
55 (17%)
26 (8%)
Piśmiennictwo
1. Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dn. 25.04.1994 (poz.234). 2. Dane statystyczne opracowane przez Opolski Oddział CZP – na podstawie danych z formularza MZ-29. 3.M.Troszyński: Umieralność okołoporodowa wczesna płodów i noworodków w szpitalach publicznej służby zdrowia – województwo opolskie 2003. Zakład Analiz Zdrowia Kobiet I.M.i Dz. Warszawa 2004. rozdział 7. 4.J.Gadzinowski, G. Bręborowicz: Program Opieki Perinatalnej w Polsce, Ośrodek Wydawnictw Naukowych, Poznań 1997. 5.Raport National Center for Health Statistics – rok 2003. 6.Stewart P., et al.:(2001) Population attributable risk for singleton preterm birth.J.obst.Gynecol.Can.,23(50:399-406. 7.Whittle MJ. Poród przedwczesny. Wprowadzenie. Wiad. Gin Poł 1997;3:162-163. 8.Yost NP.,Cox SM.: Infection and preterm labor. Clin Obstet Gynecol 2000 Dec; 43 (4); 759-767. 9.Lauterbach R.: Zakażenia u noworodka – wybrane zagadnienia. Forum – Intensywna Terapia Noworodka – część I, 2000;5: 80-120. 10.TommiskaV., et al.: A national short-term follow up study of exrtremely low birth weight infants born in Finland in 1996-1997, Pediatrics 2001, 107(1):164-165. 11.Hammer M.E., et al.: Logistic analysis of risk factors in acute retinopathy of prematurity. Am. J.Ophtalmology. 1986;102(1):1-6. 12.Gallo L.E., et al.: Perinatal factors associated with retinopathy of prematurity. Acta Pediatr.1993;82:829-934. 13.Holmstrom G., et al.: Neonatal risk factors for retinopathy of prematurity - a population study. Acta.Ophtalmol. Scand.1998;76 (2):204-207. 14.Hagberg B., et al.: The changing panorama of cerebral palsy in Sweden.VIII. Prevanlance and origin in the birth year period 1991-1994. Asta Pediatr. 2001; 90: 271-277. 15.Stanley F., et al.: Cerebral palsies: Epidemiology and Causal Pathways. Chapter 4. London. Mac Keith Press 2000; 22-39. 16.Tomasik T., i wsp.: Ocena przydatności badania słuchu metodą potencjałów wywołanych z pnia mózgu (Auditory Brainstem Responses – ABR) u noworodków leczonych w Polsko- Amerykańskim Insytucie Pediatrii CM UJ. Postępy w neonatologii 2001;1: 97-101. 17.Bregman J.: Developmental outcome in very low birth weight. Pediatr Clin Notth Am 1998;19: 673 -690.18. Hack M., et al.: Neurodevelopment and predictors of outcomes of children with birth weights of less than 1000g: 1992-1995, Arch. Ped Adolesc. Med. 2000; 725-311. 19.Verloove-Vanhorick S.P., et al.: Mortality in very preterm and very low birth weight infant according to place of birth and level of care: Result of national collaborative survey of preterm and very low birth weight infants in the Netherlands. Pediatrics 1988;81;404-411. 20. Mastrogiannis D.S., Knuppel R.A.: Critical management of the very low birth weight infant and macrosomic fetus, Clin perinatol 1996;23(1): 51. 21.Shankaran S.,et al.: Risk factorf or early death among extremely low birth weight infants.Am.J.Obstet.Gynecol.2002; 186:796-802.
Nowa Pediatria 1/2006
Strona internetowa czasopisma Nowa Pediatria

Zamów prenumeratę

Serdecznie zapraszamy do
prenumeraty naszego czasopisma.

Biuletyn Telegram*

W celu uzyskania najnowszych informacji ze świata medycyny oraz krajowych i zagranicznych konferencji warto zalogować się w naszym
Biuletynie Telegram – bezpłatnym newsletterze.*
*Biuletyn Telegram to bezpłatny newsletter, adresowany do lekarzy, farmaceutów i innych pracowników służby zdrowia oraz studentów uniwersytetów medycznych.
Strona główna | Reklama | Kontakt
Wszelkie prawa zastrzeżone © 1990-2014 Wydawnictwo Medyczne Borgis Sp. z o.o.
Chcesz być na bieżąco? Polub nas na Facebooku: strona Wydawnictwa na Facebooku
polityka cookies