Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Pediatria 2/2004, s. 70-73
Monika Dudzisz-Śledź1, Marzena Kostuch2, Ewa Kaczanowska1
Leczenie niealergicznego nieżytu nosa u dzieci
treatment nonallergic rhinitis in children
1ALTANA Pharma Sp. z o.o., Dział Naukowy, Warszawa
2 Katedra i Klinika Położnictwa i Perinatologii Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr 4 w Lublinie
Streszczenie
Nonallergic rhinitis is relatively common disease. It is a condition that is characterized by symptoms which are similar to those seen in allergic rhinitis. The term „nonallergic rhinitis” is commonly applied to a diagnosis of any nasal condition, in which symptoms are similar to those seen in allergic rhinitis but an allergic aetiology has been excluded. This group includes several subgroups: non-allergic rhinitis with eosinophilia syndrome (NARES), idiopathic rhinitis, irritative-toxic (occupational) rhinitis, hormonal rhinitis, drug-induced rhinitis, and other forms (rhinitis due to physical and chemical factors, food-induced rhinitis, emotion-induced rhinitis, atrophic rhinitis). Nonallergic rhinitis coexists often with allergic rhinitis. Treatment of nonallergic rhinitis depends first of all on clinical symptoms and a kind of rhinitis.
Niealergiczny nieżyt nosa jest dolegliwością występującą stosunkowo często. Wiele osób cierpi ponadto na nieżyt nosa będący skojarzeniem nieżytu alergicznego i niealergicznego. Schorzenie to występuje częściej u osób dorosłych oraz u kobiet. Nieżyt nosa jest to zapalenie błony śluzowej wyścielającej jamę nosową, które przebiega z charakterystycznymi objawami ze strony nosa takimi jak świąd nosa, katar i/lub uczucie zatkania nosa. Przewlekłe objawy ze strony nosa, które nie mają podłoża alergicznego, stanowią szeroką grupę chorób nosa określanych mianem niealergicznego nieżytu nosa. Objawy kliniczne typowe dla niealergicznego nieżytu nosa są często nie do odróżnienia od objawów klinicznych alergicznego nieżytu nosa. W związku z powyższym dla postawienia takiego rozpoznania niezbędne jest uzyskanie negatywnego wyniku badania w kierunku nadwrażliwości na poszczególne alergeny pośredniczonej przez IgE. Należy jednak pamiętać, iż dodatnie alergiczne testy skórne na pewne alergeny nie wykluczają niealergicznego nieżytu nosa. Spośród wielu postaci niealergicznego nieżytu nosa można wymienić (3,5,7):
I. Zespoły o nieznanej etiologii:
1. niealergiczny nieżyt nosa z zespołem eozynofilowym (NARES),
2. wazomotoryczny nieżyt nosa,
3. bazofilowa/metachromatyczna choroba nosa.
II. Zespoły o znanej etiologii:
1. nieżyt nosa w przebiegu przewlekłego zapalenia zatok obocznych nosa,
2. infekcyjny nieżyt nosa,
3. nieżyt nosa indukowany przez leki (leki przeciwnadciśnieniowe),
4. nieżyt nosa związany z narażeniem na czynniki drażniące w otoczeniu,
5. nieżyt nosa związany z działaniem drażniących
czynników fizycznych (ciało obce), chemicznych (kurz, ozon, dwutlenek siarki, formaldehyd, dym z drewna, dym tytoniowy),
6. nieżyt nosa o podłożu hormonalnym oraz nieżyt nosa w różnych stanach metabolicznych (ciąża, doustne leki antykoncepcyjne, niedoczynność tarczycy, akromegalia),
7. nieżyt nosa w przebiegu zapalenia naczyń, chorób autoimmunologicznych i ziarnianiakowych.
III. Nieżyt nosa w przebiegu zmian strukturalnych nosa.
Spośród wszystkich postaci niealergicznego nieżytu nosa u dzieci najwięcej trudności leczniczych stwarzają nieżyty o nieznanej etiologii. Nieżyty nosa o znanej etiologii winny być skutecznie leczone przyczynowo. Skuteczne leczenie obejmuje zastosowanie wielu różnorodnych środków farmakologicznych: leków antyhistaminowych, sympatykomimetycznych, kromoglikanów, kortykosteroidów. Zasadniczą rolę zaś w powodzeniu leczenia ma postawienie właściwego rozpoznania.
Niealergiczny nieżyt nosa z zespołem eozynofilowym (NARES – Nonallergic Rhinitis with Eosinophilia Syndrome) stanowi do 20% wszystkich przypadków tej choroby. Charakteryzuje sie on znaczną (>20%) eozynofilią wydzieliny z nosa, negatywnymi skórnymi testami alergicznymi oraz prawidłowym poziomem IgE w surowicy krwi. Jest on ważną przyczyną całorocznego nieżytu nosa u dzieci. Wykazano znaczną skuteczność leków antyhistaminowych i zmniejszających przekrwienie błony śluzowej nosa w tej postaci niealergicznego nieżytu nosa.
Wazomotoryczny nieżyt nosa (in. niealergiczny, nieinfekcyjny nieżyt nosa bez eozynofilii) jest uznawany za nieżyt powstający na skutek zaburzeń w regulacji układów współczułego i przywspółczulnego, w których dominuje układ przywspólczulny co powoduje rozszerzenie naczyń oraz obrzęk błony śluzowej nosa. Na skutek tego dochodzi do występowania kataru, kichania oraz uczucia zatkania nosa. Objawy mogą ulegać zaostrzeniu pod wpływem zimnego powietrza, silnych zapachów, stresu oraz po zainhalowaniu substancji drażniących.
Wybór stosowanej grupy leków (tab. 1) w dużej mierze podyktowany jest nasileniem poszczególnych objawów klinicznych oraz typem nieżytu nosa (tab. 2 i 3).
Tabela 1. Leki stosowane w leczeniu niealergicznego nieżytu nosa u dzieci.
Nazwy leków (przykłady nazw handlowych)Dawkowanie u dzieciPostaciPotencjalne skutki uboczne
Leki przeciwhistaminowe pierwszej generacji wykazujące działanie uspokajające
Brompheniramine (dimegan, dimetane)Doustnie: do 3 rż.- 0,1-1 mg/kgmc na 24 h w 4 dawkach 3-6 rż. 1-2 mg 3-4 razy dziennie 6-12 rż. 2-4 mg 3-4 razy dziennie powyżej 12 rż.: 8-24mg na 24 h w 6 dawkachTabl 4; Tabl. 12 mg o przedłużonym działaniu, Syrop 5 ml=2 mgZe strony centralnego układu nerwowego: senność, ospałość, zawroty głowy, splątanie, dezorientacja, drżenie. Ze strony układu krążenia: niedociśnienie tętnicze, bradykardia, tachykardia, skurcze dodatkowe. Ze strony układu oddechowego: skurcz oskrzeli, obrzęk błony śluzowej nosa. Ze strony układu pokarmowego: nudności, wymioty. Objawy hematologiczne: leukopenia, agranulocytoza, trombocytopenia (wystepują rzadko). Leki te stosowane w dużych dawkach lub łącznie z inhibitorami MAO mogą wywoływać objawy pozapiramidowe w postaci reakcji dystonicznych, niepokoju ruchowego, parkinsonizmu. Leki te mogą upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych. Działanie tych leków może ulegać nasileniu pod wpływem alkoholu i innych środków działających depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy.
Chlorpheniramine (piriton, clor-tripolon)1-2 mg dwa razy dziennieTabl. 4, 8 mg i 12 mg o przedłuzonym działaniu, Syrop 5 ml=2,5 mg,
Clemastine (clemastinum, tavegyl, tavegil)6-12 rż. 0,5-1 mg w dwu dawkach podzielonychTabl. 1 mg, Syrop 10 ml=1 mg
Cyproheptadine (periactin, peritol, periactine, protadina)3-6 rż. 2mg 3 razy dziennie, 6-12 rż. 4mg 3 razy dziennieTabl. 4 mg, Syrop 5 ml=2 mg
Diphenhydramine (benadryl)1-5 rż. 12,5-25 mg 3-4 razy dziennie, 6-12rż 25-50mg 3 razy dziennieKaps.50 mg, Roztwór 1 ml=2,5 mg
Hydroxyzine (atarax, hydroxyzinum)do 6rż 50mg dziennie, >6 rż. 50-100mg dziennie w dawkach podzielonychTabl. 10 i 25 mg, Syrop 1 ml=2 mg
Promethazine (diphergan, promethazine, phenergan)1 mg/kgmc/dobęDraż 10 i 25 mg, Syrop 1 ml=1 mg
Tripelennamine (ahistamin, azaron, PBZ)<2 rż. 10-20 mg/dobę, >2 rż. 25-50 mg 3-4 razy dziennieTabl. 25 i 50 mg, Płyn 5 ml=25 mg
Leki przeciwhistaminowe wykazujące słabe działanie uspokajające
Cetirizine (Zyrtec, virlix)6-12 rż. 5 mg dziennie, >12 rż. 10 mg dziennieTabl. 10mg, Krople 1ml=20kropli=10mgLekkie zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego. Suchość błony śluzowej jamy ustnej; Zawroty głowy, senność.
Leki przeciwhistaminowe nie wykazujące działania uspokajającego
Astemizole (astemizol, hismanal)Do 6 rż. 2 mg/kgmc/dobę, 6-12 rż. 5 mg dziennie >12 rż. 10 mg dziennieTabl. 10 mg, Zawiesina 1 ml=2 mgLek stosowany długotrwale może spowodować zwiększenie masy ciała. Niekiedy mogą wystąpić objawy nadwrażliwości takie jak obrzęk naczynioruchowy, skurcz oskrzeli, nadwrażliwość na światło, świąd, wysypka, reakcje anaflikatyczne. Notowano pojedyncze przypadki drgawek, łagodnych parestezji, zapalenia wątroby i zwiększenia aktywności aminotransferaz.
Loratadine (Claritine)>12 rż. 10 mg dziennie rano po posiłkuTabl. 10 mgNiekiedy występują bóle głowy, nudności, zmęczenie.
Doustne leki zmniejszające przekrwienie błony śluzowej nosa
Phenylpropanolamine (adiret, dexatrim)2-6 rż. 6,25 mg co 4 godziny 6-12 rż. 12,5 mg co 4 godziny >12 rż. 25 mg co 4 godziny lub 75 mg ret co 12 godzinTabl. 25 mg, Kaps. 75 mg, Roztwór 1 ml=20 kropli=25 mg
Pseudoephedrine (różnorodne preparaty złożone)Dawkowanie preparatów podane przez producenta (1 mg/kg m.c. 4 razy dziennie)Ze strony układu krążenia: wzrost ciśnienia tętniczego, tachykardia, zaburzenia rytmu serca. Ze strony układu nerowego: pobudzenie, bezsenność, drżenia mięśniowe.
Leki zmniejszajace przekrwienie błony śluzowej nosa działające miejscowo
Xylometazoline (Xylometazolin, Otrivin)1-2 krople roztworu 0,05% do każdego otworu nosowego co 8-10 godzinKrople do nosa 0,05%, Żel do nosa 0,05% Aerozol do nosa 0,05%Niekiedy może spowodować miejscowe pieczenie, suchość błony śluzowej nosa, kichanie, zawroty i ból głowy, bezsenność, kołatanie serca, zaburzenia rytmu serca, podwyższenie ciśnienia tętniczego.
Nafazoline (Rhinazin)>2 rż. 1-2 krople do każdego otworu nosowego co 4-6 godzin0,1% krople do nosa
Oxymetazoline (Nasivin, Afrin)2-3 krople do każdego otworu nosowego 2-3 razy dziennieNasivin - dla niemowląt i dzieci do 6 rż. - 0,001%, >6 rż. - 0,025%, >12 rż. - 0,05% krople do nosa, Afrin - 0,05% aerosol do nosa
Kortykosteroidy do nosa
Beclomethasone (Beconase)>6 rż. 2 × dziennie po 2 dawki do każdego otworu nosowegoAerozol 50 mg/dawkęPodrażnienie, suchość, obrzęk błony śluzowej nosa, ból gardla i podrażnienie błony śluzowej gardła, wrażenie nieprzyjemnego zapachu i smaku, ból glowy, krwawienie z nosa.
Budesonide (Buderhin, Rhinocort)>6 rż. 2 × dziennie po 64-100 mg do każdego otworu nosowegoAerosol, 50 mg/dawkę; 32 mg/dawkę, 64 mg/dawkę
Fluticasone (Flixonase)>12 rż. 1 × dziennie po 2 dawki do każdego otworu nosowego 4-12 rż. 1 × dziennie po 1 dawce do każdego otworu nosowegoAerosol, 50 mg/dawkę
Leki stabilizujące komórki tuczne
Cromoglicate sodium (Cropoz N)>2 rż. 1 dawka do każdego otworu nosowego 4-6 razy dziennieAerosol, 2,8 mg/dawkęW początkowym okresie stosowania może wystąpić podrażnienie błon śluzowych nosa (kichanie, pieczenie). Bardzo rzadko ból głowy, wysypka skórna, krwawienie z nosa, duszność.
Leki antycholinergiczne
Ipratropium bromide (Atrovent)>6 rż.Aerosol do nosa, 0,02 mg/dawkęKaszel, kołatanie serca, nerwowość, zawroty i bóle głowy, wysypki skórne, nudności, wymioty, drżenie mięśniowe, zaburzenia widzenia, suchość w ustach, nasilenie objawów ze strony układu oddechowego, pogorszenie objawów jaskry z wąskim kątem przesączania
Tabela 2. Wybór grupy leków na podstawie objawów klinicznych nieżytu nosa.
Grupa lekówObjawy kliniczne
katarkichanieświądzatkanie nosaprzekrwienie
kortykosteroidyXXXX
antyhistaminoweXXX
antycholinergiczneX
sympatykomimetyczneX
kapsaicynaXXX
Tabela 3. Wybór grupy leków na podstawie typu nieżytu nosa.
Grupa lekówTyp niealergicznego nieżytu nosa
NARESwazomotorycznywywołany przez czynniki drażniącehormonalnyindukowany przez lekiinfekcyjny
kortykosteroidyXXXX
antyhistaminoweXX
antycholinergiczneXX
sympatykomimetyczneXXX
kapsaicynaX
ribomunylX
Piśmiennictwo
1. Allergy Asthma Proc. 1997, Nov-Dec, 18(6):363-6, Nasal lavage cytometry in the diagnosis of nonallergic rhinitis with eosinophilia syndrome (NARES). Schiavino D., Nucera E., Milani A., Della Corte A.M., D´Ambrosio C., Pagliari G., Patriarca G. 2.Ann Allergy. 1990, Jun, 64(6):513-8 Nonallergic rhinitis with eosinophilia syndrome a precursor of the triad: nasal polyposis, intrinsic asthma, and intolerance to aspirin. Moneret-Vautrin D.A., Hsieh V,, Wayoff M., Guyot J.L., Mouton C., Maria Y. 3.Prim. Care. 1987 Sep; 14(3):457-73; Practical diagnosis and treatment of allergic and nonallergic rhinitis. Conner B.L., Georgitis J.W. 4. Pediatrics. 1982 Sep, 70(3):437-9; Eosinophilic nonallergic rhinitis in children. Rupp G.H., Friedman R.A. 5.eMedicine, Nonallergic Rhinitis, May 17, 2002, Betsy S. Woodall. 6.Ann Allergy Asthma Immunol. 1997 May, 78(5):485-91, Ipratropium nasal spray in children with perrenial rhinitis, Metzer E.O., Orgel H.A., Biondi R., Georgitis J., Milgrom H. et al. 7.Ann Allergy Asthma immunol. 2001 May, 86(5):494-507, Update on nonallergic rhinitis. Settipane R.A., Lieberman P.
Nowa Pediatria 2/2004
Strona internetowa czasopisma Nowa Pediatria