Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Pediatria 3/2004, s. 93-95
Andrzej Koczyński1, Zofia Rajtar-Leontiew2
Obrazowanie ultrasonograficzne nadgarstka u dzieci w okresie akcesji szkolnej – uzupełniający miernik oceny rozwoju fizycznego
Echogenic hand carpography in children before the school access – an auxiliary measure mode for evaluation of physical development
1 z Działu Radiologii i Ultrasonografii Szpitala Klinicznego Akademii Medycznej w Warszawie
Kierownik Działu: dr med. Andrzej Koczyński
2 z Kliniki Patologii Noworodka Akademii Medycznej w Warszawie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Zofia Rajtar-Leontiew
Streszczenie
The paper underlines a meaning of the ultrasound method in the assessment of skeletal maturity of 6 and 7 aged children.
The accessory aim of the paper is an elimination of x-ray exposure connected with preventive examination in the developmental period.
Słowa kluczowe: bone age, skeletal maturity, auxology.
Rozwój osobniczy jest powtórzeniem rozwoju rodowego (10).
W warunkach prawidłowych różne formy tego złożonego procesu są współzależne, przy czym, najistotniejsze znaczenie, z biologicznego punktu widzenia, przypisuje się rozwojowi fizycznemu, którego miarą jest między innymi kształtowanie struktur kostnych.
W auksologii, spośród licznych mierników oceny rozwoju, szczególne znaczenie ma radiografia ręki, która stworzyła podstawy wiarygodnych norm referencyjnych (6).
Dzieci w okresie akcesji szkolnej powinny wykazywać cechy odpowiedniej dojrzałości biologicznej.
Jakkolwiek obowiązkowa edukacja szkolna, zgodnie z dotychczas obowiązującymi normami prawnymi, dotyczy dzieci siedmioletnich, niemniej istnieją powody biologiczno-społeczne do obniżania wieku akcesji szkolnej (7).
CEL PRACY
Celem przedsięwzięcia jest wypracowanie ultrasonograficznego miernika oceny stopnia rozwoju dzieci w wieku 6-7 lat, z pominięciem dotychczas stosowanych metod rentgenowskich.
ZAŁOŻENIA PRACY
Z wielopokoleniowych badań rentgenowskich wynika, że w prawidłowo rozwijających się organizmach występuje z reguły symetryczna mineralizacja jąder kostnienia chrzęstnych struktur nadgarstków, a u dzieci 6-7-letnich mineralizacja dalszych nasad kości łokciowych (6).
Badanie ultrasonograficzne ręki, zazwyczaj lewej, ułożonej ze względu na fizjologiczną wklęsłość powierzchni dłoniowej w supinacji, wykonuje się przy użyciu głowicy sektorowej, a niekiedy liniowej, o przetworniku 5 lub 7,5 MHz na poziomie linii stawu środkowo-nadgarstkowego (rascetta) i na poziomie bruzdy nadgarstkowej zgięcia skóry (restricta), z zastosowaniem opcji powiększenia (zoom).
MATERIAŁ
Materiał opracowania stanowi grupa 40 chłopców i 40 dziewczynek, których rozwój określa 50 centyl siatki rozwojowej (5), w wieku 6 i 7 lat, po 20 w każdym obszarze kwalifikacyjnym, przebadanych w pracowni USG szpitala w 2002 roku, a kierowanych z przychodni przyszpitalnej w celach diagnostycznych.
U żadnego dziecka nie wykonano badań rentgenowskich.
OMóWIENIE MATERIAŁU
Uzyskane obrazy ultrasonograficzne poddano ocenie anatomicznej (ryc. 1) i ocenie rentgenowskiej odpowiedniego poziomu normy rozwojowej (ryc. 2-6).
Ryc. 1. Schemat kości nadgarstka i pogranicza przedramienno- -nadgarstkowego.
Ryc. 2. Chłopiec lat 6. Brak jądra kostnienia dalszej nasady kości łokciowej; chrząstka trójkątna stawu bliższego ręki kształtu kolistego.
Ryc. 3. Chłopiec lat 7. Widoczna mineralizacja nasady dalszej kości łokciowej; chrząstka trójkątna kształtu owalnego.
Ryc. 4. Dziewczynka lat 6. Widoczna wyraźna mineralizacja nasady dalszej kości łokciowej; chrząstka trójkątna kształtu trapezoidalnego.
Ryc. 5. Dziewczynka lat 7. Widoczna znaczna mineralizacja nasady dalszej kości łokciowej; chrząstka trójkątna kształtu elipsoidalnego.
Obrazy ultrasonograficzne uznane za typowe w poszczególnych grupach przedstawia poniższe zestawienie:
- dzieci 6-letnie:
– chłopcy: 12 (60%) – ryc. 6,
– dziewczynki: 16 (76%) – ryc. 7,
- dzieci 7-letnie:
– chłopcy: 11 (56%) – ryc. 8,
– dziewczynki: 18 (90%) – ryc. 9.
Ryc. 6. Chłopiec lat 6. Obraz ultrasonograficzny pogranicza przedramienno-nadgarstkowego. Zarys części przynasadowej kości łokciowej liniowy; obszar chrząstki trójkątnej stawu bliższego ręki szeroki.
Ryc. 7. Dziewczynka lat 6. Zarys kości łokciowej hiperdensyjny, stożkowaty; obszar chrząstki trójkątnej węższy.
Ryc. 8. Chłopiec lat 7. Zarys kości łokciowej hiperdensyjny, stożkowaty; obszar chrząstki trójkątnej względnie wąski.
Ryc. 9. Dziewczynka lat 7. Zarys kości łokciowej hiperdensyjny, podwójny, poduszkowaty; obszar chrząstki trójkątnej wąski.
Uzyskane obrazy w około 30%, ze względu na niekiedy specyficzną budowę nadgarstka, różny stopień mineralizacji jąder kostnienia, jak i technikę badania (rodzaj zastosowanej głowicy), nie wykazują pełnej przydatności interpretacyjnej.
Wiarygodność oceny ultrasonograficznej u chłopców, u których nie stwierdza się wyraźnej mineralizacji dalszej nasady kości łokciowej, niekiedy jest mniejsza.
DYSKUSJA
Obraz ręki często stanowi podstawę oceny zarówno stanów patologicznych (2), jak i prawidłowego rozwoju (6).
Istotną część ręki stanowi nadgarstek, którego rozwój w porównaniu z pozostałymi elementami kostnymi kończyny górnej, ze względu na późną mineralizację, jest dość swoisty (1),
Podstawą rentgenowskiej metody badania (6) jest ocena porządku pojawiania się i ocena stopnia mineralizacji jąder kostnienia kości nadgarstka (badanie ilościowe i jakościowe), natomiast istotą badania ultrasonograficznego, w którym tylko elementy kostne przedstawiają się jako formacje hiperdensyjne, jest jedynie ilościowe odwzorowanie tych struktur.
Jak dotychczas nie podjęto prób zastąpienia inwazyjnej metody radiologicznej (9), głównie ze względu na złożoną topografię ułożenia (eminentia carpi radialis et ulnaris (1) i znaczną impedancję akustyczną struktur kostnych (8), nieinwazyjną metodą ultrasonograficzną. Niemniej zastosowanie ultrasonografii, niezależnie od powyższych uwarunkowań, wykazuje przydatność, ponieważ elementy anatomiczne pogranicza przedramienno-nadgarstkowego na poziomie bruzd nadgarstkowych dają się uwidocznić.
Jednoczesne połączenie wyników ocen karpograficznych z metodą TPS (3, 4) pozwoliłoby na dokładniejsze określenie stopnia rozwoju fizycznego dzieci 6-7-letnich, wysoko umiejscawiając, pośród wielu dotychczas stosowanych mierników (11), metody ultrasonograficzne, odznaczające się łatwością wykonania, dyspozycyjnością, niskim kosztem i bezpieczeństwem.
WNIOSKI
Karpografia może być dodatkowym, uproszczonym i uzupełniającym miernikiem oceny rozwoju fizycznego dzieci w okresie akcesji szkolnej.
Wyniki dotychczasowych badań wskazują na potrzebę opracowania ultrasonograficznych standardów rozwoju (sonoauksologia) na podstawie programowych badań prospektywnych.
Piśmiennictwo
1. Bochenek A., Reicher M.: Anatomia człowieka. Wyd. PZWL, Warszawa, 1990, str. 480-481. 2. Jacobs Ph.: Atlas of Hand Radiographs. Wyd. Harvey Miller and Medcalf, London, 1973. 3. Koczyński A.: Sonografia przezłonowa (TPS) - pomocnicza i uzupełniająca metoda indywidualnej oceny rozwoju somatycznego w wieku rozwojowym. Streszczenia III Zjazdu Naukowego Polskiego Towarzystwa Ultrasonograficznego, Cieszyn, 19-21.IX.1996 r., str. 49-50. 4. Koczyński A.: Badanie ultrasonograficzne pomocniczym miernikiem oceny rozwoju fizycznego dzieci w wieku szkolnym i młodzieży. Nowa Pediatria. Wydanie specjalne, czerwiec 1998 r., str. 57-80. 5. Kopczyńska-Sikorska J.: Normy w pediatrii. Wyd. PZWL, Warszawa, 1996, str. 40-42. 6. Kopczyńska-Sikorska J.: Atlas radiologiczny rozwoju kośćca dłoni i nadgarstka. Wyd. PZWL, Warszawa, 1969. 7. Malinowski A., Boziłow W.: Przejawy trendu sekularnego i akceleracji rozwoju dzieci i młodzieży regionu bydgoskiego, w książce pt. "Auksologia", red. A. Jopkiewicz. Wyd. PAN, Kielce, 1997, str. 97-103. 8. Nowicki A.: Podstawy ultrasonografii dopplerowskiej. Wyd. PWN, Warszawa, 1995, str. 21. 9. Olko P., Waligórski M.: Metody oceny dawek, w książce pt. "Człowiek i promieniowanie jonizujące", red. A.Z. Hrynkiewicz. Wyd. WN, Warszawa, 2001, str. 110-111. 10. Przyrowski Zb.: Kto to był. Wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa 1996, str. 201. 11. Romer T.E.: Endokrynologia kliniczna. Wyd. Springer PWN, Warszawa, 1998, str. 46.
Nowa Pediatria 3/2004
Strona internetowa czasopisma Nowa Pediatria