Wydawnictwo Medyczne Borgis
Czytelnia Medyczna » Nowa Pediatria » 5/1999 » Ropne bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u noworodków
- reklama -
Ski Spa - serwis narciarski Warszawa


- reklama -
Pobierz odtwarzacz Adobe Flash Player
© Borgis - Nowa Pediatria 5/1999
Zofia Rajtar-Leontiew, Zofia Konarska, Teresa Wernik1

Ropne bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u noworodków

Bacterial meningitis in neonates
z Kliniki Patologii Noworodka Akademii Medycznej w Warszawie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Zofia Rajtar-Leontiew
1z Pracowni Bakteriologicznej Laboratorium PSK nr 3 Akademii Medycznej w Warszawie
Kierownik Pracowni: mgr Teresa Wernik
Ropne bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u noworodków (RBZO) jest zawsze chorobą ostrą, ciężką, zagrażającą życiu, niosącą często z sobą różnorodne bezpośrednie i/lub odległe powikłania. RBZO zwykle jest wyrazem posocznicy jako jedyne lub jedno z wielu jej ognisk u noworodka. Bakteriemia poprzedzająca lokalizację choroby, lub występująca w czasie rozwoju i trwania posocznicy, nie zawsze może być wykazana i udowodniona mikrobiologicznie. Składa się na to szereg uwarunkowań począwszy od krótkotrwałej tylko obecności bakterii we krwi, poprzez trudności z pobraniem odpowiedniej objętości materiału do badania i często w tej grupie wieku, już na początku choroby podanie antybiotyku. Wczesne leczenie noworodków, jeszcze przed ustaleniem etiologicznego rozpoznania, ma uzasadnienie w zwykle gwałtownym u nich przebiegu każdej infekcyjnej choroby i szybkim następowaniu po sobie trudnych do odwrócenia lub nieodwracalnych kolejnych faz posocznicy jak: wstrząs wrażliwy na leczenie, oporny na leki i stosowane płyny i uszkodzenia wielonarządowe (SIRS), które charakteryzuje niedomoga oddechowa, bezmocz, ostra niewydolność wątroby, zaburzenia świadomości i DIC. Dlatego u noworodków, szczególnie w pierwszych 2 tygodniach życia przy podejrzeniu posocznicy, już na podstawie takich objawów wstępnych jak hiper- lub hipotermia, tachykardia, tachypnoe, leukocytoza lub leukopenia i zaburzenie wzajemnego stosunku leukocytów (postaci niedojrzałych do ogólnej liczby granulocytów) istnieją wskazania do wykonania punkcji lędźwiowej, zbadania płynu mózgowo-rdzeniowego i pobrania krwi na posiew, ewentualnie również innego biologicznego materiału dostępnego do badania.
W Klinice Patologii Noworodka w okresie ostatnich 11 lat (1988-1998) ropne bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych rozpoznano u 50 noworodków, co stanowiło 2,56 wszystkich tu leczonych pacjentów. Etiologię tych RBZO u noworodków w poszczególnych latach przedstawiono w tabeli 1.
Tabela 1. Etiologia ropnych, bakteryjnych zapaleń opon mózgowo-rdzeniowych u noworodków.
DrobnoustrójRokSuma%
19881989199019911992199319941995199619971998
C. albicans11 21      516,1
L. monocytogenes     1 21  412,9
S. agalactiae      1 11 39,7
P. aeruginosa    1 2    39,7
S. marcescens  1 11     39,7
K. pneumoniae      2   139,7
P. mirabilis   11      26,4
E. cloacae 1   1     26,4
N. meningitidis1         126,4
E. coli      1    13,2
S. aureus     1     13,2
C. freundi    1      13,2
Streptococcus sp.       1   13,2
Razem2213546321231100,0
Dodatni wynik posiewu płynu mózgowo-rdzeniowego w przebiegu tych RBZO uzyskano u 31 (62%) noworodków, przy czym u 17 z nich (54,8%) równolegle wyhodowano tę samą bakterię z krwi, potwierdzając w ten sposób posocznicę. U 19 noworodków (38%) posiew płynu mózgowo-rdzeniowego był jałowy, a rozpoznanie choroby ustalono na podstawie wyniku morfologicznego i chemicznego badania płynu mózgowo-rdzeniowego. Wśród 31 RBZO potwierdzonych mikrobiologicznie, bakterie G (-) występowały u 17 (54,8%), G (+) u 9 (29%) i Candida alb. u 5 (16,2%) noworodków (tab. 2). W grupie bakterii G (+) aż u 4 (12,9%) były to Listeria monocytogenes.
Tabela 2. Ropne bakteryjne zapalenia opon u noworodków – stosunek zakażeń G(-) do G(+).
Bakterie G(-)Bakterie G(+)Candida albicans 
1.P. aeruginosa3L. monocytogenes4C. albicans5
2.S. marcescens3S. agalactiae3  
3.K. pneumoniae3S. spur.1  
4.P. mirabilis2S. aureus1  
5.E. cloacae2    
6.N. meningitidis2    
7.E. coli1    
8.C. freundi1    
 Razem17 9  5
 %54,8 29  16,2
W analizowanej grupie 50 RBZO było 22 (44%) wcześniaków, wylewy do OUN (II-IV°) stwierdzono u 12 (24%) w tym 7 z nich było wcześniakami, wady wrodzone u 8 (16%), wodogłowie u 6 (12%) – wrodzone u 3 i szybko rozwijające się w czasie trwania infekcji OUN u 3. Równolegle z ropnym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowym u 39 (78%) noworodków stwierdzono także inne ogniska zapalne (tab. 3).
Tabela 3. Ogniska zapalne współistniejące z RBZO u noworodków według częstości występowania.
Lp.RozpoznanieLiczba%
1.Zapalenie płuc1122
2.Zakażenie powłok ciała918
3.NEC714
4.Zapalenie ropne uszu48
5.Infekcja układu moczowego36
6.Biegunka24
7.Zapalenie kości (wieloogniskowe)12
8.DIC24
Razem:3978%
Były to w kolejności: zapalenie płuc u 11 (22%), zakażenie powłok ciała (omphalitis, pyodermia, coniunctivitis) u 9 (18%), NEC u 7 (14%), zapalenie uszu u 4 (8%), infekcje układu moczowego u 3 (6%). Wieloogniskowe, gronkowcowe zapalenie kości (uda i ramienia) współistniało u 1 noworodka, biegunka u 2.
U wszystkich 9 noworodków z zakażeniem powłok zmiany patologiczne wystąpiły i istniały przed wykryciem u nich zapalenia opon, natomiast zapalenie płuc, uszu, kości, NEC stwierdzono równolegle ze zmianami w OUN, albo w czasie trwania procesu w OUN.
Hiperbilirubinemia wystąpiła u 6 (12%) noworodków z RBZO. RBZO dotyczyło 30 chłopców i 20 dziewczynek (60%-40%). U największej liczby noworodków RBZO wystąpiło w pierwszych 2 tygodniach życia i dotyczyło 35 (70%) analizowanej grupy.
W pierwszym tygodniu życia zachorowało 22 (44%) z nich, w drugim 13 (26%), w trzecim 9 (18%) i w czwartym 6 (12%). Im młodszy był noworodek, tym bardziej był zagrożony rozwojem u niego RBZO (tab. 4). W pierwszym tygodniu życia zagrożeniem tym były głównie bakterie G (-), w drugim poza bakteriami G (-) także Candida alb., w trzecim głównie Str. agalactiae i Klebsiella pneum., a w czwartym już przy końcu okresu noworodkowego pojawiły się 2 przypadki zakażenia Neiss. meningitidis. U żadnego z 50 noworodków nie stwierdzono zapalenia opon o etiologii Haemophilus infl.
Tabela 4. RBZO u noworodków – zachorowania w kolejnych tygodniach życia i etiologia.
 I tydzieńII tydzieńIII tydzieńIV tydzieńRazem
Liczba noworodków22139650
(%)44%26%18%12%100%
Etiologia
1.C. albicans23--5
2.L monocytogenes22--4
3.S. agalactiae1-2-3
4.P. aeruginosa12--3
5.S. marcescens1--23
6.K. pneumoniae-21-3
7.P. mirabilis2---2
8.E. cloacae1---1
9.N. meningitidis---22
10.E. coli1---1
11.S. aureus1---1
12.C. freundi1---1
13.S. species1---1
Razem14103431
(%)45%32,2%9,7%12,9%100%
Ropnie mózgu jako ciężkie, bezpośrednie powikłanie zapalenia opon stwierdzono badaniem USG u 3 (6%) noworodków. U 1 przyczyną ropnia był Proteus mirab., u 2 Listeria monocytogenes. U 3 nabyte wodogłowie leczono neurochirurgicznie. U 3 leczonych wystąpiły niedowłady mięśni kończyn i tułowia. Dwoje ciężko uszkodzonych dzieci umieszczono w domach dla nieuleczalnie chorych. Los innych dzieci, które po wypisie do domów znalazły się pod opieką rejonowych lekarzy, nie jest nam bliżej znany. Jedno dziecko po półtorarocznej hospitalizacji i operacyjnym leczeniu NEC, zostało oddane za granicę do adopcji.
Na podstawie przeprowadzonego przez nas bilansu tylko wczesnych powikłań, które wystąpiły u 50 analizowanych noworodków z RBZO można stwierdzić, że u 14 (28%) choroba kończyła się źle: u 4 (8%) zgonem, u 10 (20%) ciężkimi powikłaniami rzutującymi na dalszy ich rozwój, jakość ich życia i jakość życia ich rodzin, a także na obciążenie finansowe społeczeństwa.
Ocena późnych powikłań nie została przez nas dokonana. Powinna ona być prowadzona równolegle z rehabilitacją i korekcją przez wiele lat, nie krócej niż 5-7 i przez wielu specjalistów lekarzy, psychologów, pedagogów.
Obiektywna ocena wielu wczesnych i późnych powikłań po przebytym RBZO jest bardzo trudna szczególnie jeśli dotyczy wcześniaków z niską masą urodzeniową, dzieci, które przebyły wylewy do OUN, niedotlenienie, urazy okołoporodowe, hiperbilirubinemię, bądź występują u nich wady wrodzone.
Wszystkie te czynniki mogą bowiem rzutować na dalszy rozwój dziecka, zaburzenia ruchu, słuch, mowę, wzrok, intelekt, emocje i oddzielenie tego co zostało zahamowane lub uszkodzone przez RBZO, a co przez inne szkodliwe czynniki staje się niemożliwe, nawet przy bardzo długim „follow up”.

* Praca wygłoszona na XXVI Ogólnopolskim Kongresie Pediatrów w 1999 r.
Piśmiennictwo
1. Dzierżanowska D., Łopaciuk U.: Posocznica i bakteriologiczne badanie krwi. Med. Prakt. (supl. 5), 1998, 3-9. 2. Feigin R. et al.: Diagnosis and management of meningitis. Pediatr. Infect. Dis. J. 1992, 11, 9:785-814. 3. Greenberg D. et al.: A prospective study of neonatal sepsis and meningitis in Southern Israel. Pediatr. Infect. Dis. J. 1997, 16:768-73. 4. Grzybowska W., Tyski S.: Etiologia bakteryjnych zakażeń OUN w Polsce. Mater. Nauk. XXIII Zjazdu Pol. Tow. Mikrob. Łódź 1996. 5. Hoppe J.: Racjonalna antybiotykoterapia u dzieci leczonych w szpitalu. Med. Prakt. 1997, 9:115-137. 6. Konior R.: Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u dzieci – zmieniająca się etiologia i postępy w leczeniu. Med. Prakt. 1997, 5:111-116. 7. Marodi L.: Local and systemic host defense mechanismus against Candida: immunopathology of candidal infections. Pediatr. Infect. Dis. J. 1997, 16, 8:795-801. 8. Pietrzyk J.: Posocznica i wstrząs septyczny u dzieci. Med. Prakt. (supl. 5), 1998, 10-16. 9. Sundaresan R., Sheagren J.: Współczesne pojmowanie i leczenie posocznicy. Wektory Med. 1998, 1:35-45. 10. Wainer S. et al.: Prospective study of fluconazole therapy in systemic neonatal fungal infection. Pediatr Infect. Dis. J. 1997, 16, 8:763-67. 11. Wubbel L., McCravken G.: Postępowanie w bakteryjnym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych. Pediatrics in Review (wyd. polskie), 1998, 2, 4:12.
Nowa Pediatria 5/1999
Strona internetowa czasopisma Nowa Pediatria

Zamów prenumeratę

Serdecznie zapraszamy do
prenumeraty naszego czasopisma.

Biuletyn Telegram*

W celu uzyskania najnowszych informacji ze świata medycyny oraz krajowych i zagranicznych konferencji warto zalogować się w naszym
Biuletynie Telegram – bezpłatnym newsletterze.*
*Biuletyn Telegram to bezpłatny newsletter, adresowany do lekarzy, farmaceutów i innych pracowników służby zdrowia oraz studentów uniwersytetów medycznych.
Strona główna | Reklama | Kontakt
Wszelkie prawa zastrzeżone © 1990-2014 Wydawnictwo Medyczne Borgis Sp. z o.o.
Chcesz być na bieżąco? Polub nas na Facebooku: strona Wydawnictwa na Facebooku
polityka cookies