Czytelnia Medyczna » Nowa Pediatria » 3/2000 » Badania defekograficzne w diagnostyce zaburzeń dolnego odcinka przewodu pokarmowego

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Profesjonalny, stricte ręczny serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Joanna Stąpor¹, Ewa Skłodowska²

Badania defekograficzne w diagnostyce zaburzeń dolnego odcinka przewodu pokarmowego

Defecography in the diagnosis of large bowel disease in children

¹ z Kliniki Chirurgii Dziecięcej Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Andrzej Chilarski
² z Zakładu Diagnostyki Obrazowej Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. med. Tadeusz Biegański

Streszczenie
The authors present defecography as a simple and inexpensive procedure that can clearly demonstrate a number of disorders of anorectal function in children with constipation, anal incontinence and in patients complaining of incomplete evacuation.

Słowa kluczowe: defecography, diagnosis, large bowel disease, children.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Diagnostyka różnicowa w dermatologii

Badanie fizykalne w praktyce pielęgniarek i położnych z płytą CD

100 rozpoznań Układ krążenia

Defekografia jest badaniem radiologicznym, obrazującym czynność odbytnicy, związanej z nią funkcji przepony miedniczej, głównie mięśnia łonowo-odbytniczego oraz mięśni zwieraczy odbytu (1, 4, 6, 14).

Badanie to pozwala na:

– ocenę czynności mięśni dna miednicy oraz zwieraczy zewnętrznego i wewnętrznego odbytu w trakcie defekacji u dzieci z zaparciami nawykowymi oraz innymi zaburzeniami czynnościowymi dolnego odcinka przewodu pokarmowego,

– porównanie wartości diagnostycznej defekografii z wlewem doodbytniczym (10).

Materiał i metody

Ze względu na konieczną współpracę z pacjentem w trakcie wykonywania defekografii badaniem były objęte dzieci powyżej 6 roku życia. W badanej grupie (24 dzieci) było piętnaścioro dzieci, u których wiodącym objawem były tylko zaparcia, u siedmiorga dzieci występowały zaparcia i nietrzymanie stolca, u dwojga rozpoznano wrzód samotny odbytnicy, u jednego dziecka, uskarżającego się na niemożność całkowitego wypróżnienia stwierdzono rektocele tylne oraz wrzód samotny odbytnicy potwierdzony badaniem endoskopowym i histopatologicznym. U czternaściorga dzieci wykonano również wcześniej wlew doodbytniczy (10, 15).

Badanie defekograficzne polegało na podaniu doodbytniczo, pod ciśnieniem, gęstego krochmalu ziemniaczanego z dodatkiem barytu i wykonaniu serii bocznych zdjęć: w spoczynku, w czasie zaciskania zwieraczy odbytu, podczas parcia na stolec, w czasie i po defekacji (3). Na około półtorej godziny przed badaniem dziecko otrzymywało baryt do picia, aby oznaczyć przeciętny czas pasażu przez jelito cienkie oraz celem wykluczenia patologii w obrębie przewodu pokarmowego (zdwojenie jelita, guzy zapalne, nowotworowe, przewężenia odcinkowe światła jelita) (2, 10, 11).

W badaniu defekograficznym oceniano kąt odbytowo-odbytniczy (4, 17), (ryc. 1, 2).

Ryc. 1. A. Defekogram w fazie spoczynku – kąt odbytniczo-odbytowy wynosi 90^o. B. Defekogram w fazie zaciśnięcia zwieraczy (widoczne podciągnięcie odbytnicy). Kąt odbytniczo-odbytowy ulega zmniejszeniu <90^o.

Ryc. 2. A. Defekogram w fazie parcia. Obniżenie odbytnicy i rozwarcie kąta odbytniczo-odbytowego do 120^o. B. Defekogram w fazie defekacji. Rozwarcie kąta odbytniczo-odbytowego >120^o, otwarcie kanału odbytowego.

– w spoczynku,

– przy zaciśnięciu zwieracza odbytu,

– w czasie parcia,

– w trakcie defekacji.

Wyniki badań

Wyniki badań zawarte są w tabelach 1-3.

Tabela 1. Wyniki badań defekograficznych pacjentów z zaparciami.

Pacjenci n = 15	Kąt odbytniczo-odbytowy	Ewakuacja pasty	Ruchomość odbytnicy norma x = 4,85 (cm)	Szerokość kanału odbytu w spoczynku (cm)
M.M.	Brak rozkurczu m. łonowo-obytniczego	-	1,7	0
P.J.	Niepełny rozkurcz m. łonowo-odbytniczego	-	1,0	0
Ł.G.	Brak skurczu i rozkurczu m. łonowo-odbytniczego	-	0,3	1
A.K.	Norma	+	Norma	0
D.J.	Norma	-	Norma	0
K.K.	Paradoksalny skurcz m. łonowo-odbytniczego	+	0,2	0
S.B.	Niewydolność m. łonowo-odbytniczego	-	Nie do oceny	0
A.Ł	Norma	+	Norma	0
A.M.	Norma	+	0,7	1,5
A.S.	Norma	+	Norma	0
K.A.	Norma	-	Norma	0
J.S.	Norma	-	1,7	0
K.N.	Norma	+	1,8	0,5
M.N.	Norma	+	Norma	0
Z.L.	Norma	+	Norma	0

Tabela 2. Wyniki badań defekograficznych pacjentów z zaparciami i nietrzymaniem stolca.

Pacjenci n=7	Kąt odbytniczo-odbytowy	Ewakuacja pasty	Ruchomość odbytnicy norma x = 4,85 (cm)	Szerokość kanału odbytu w spoczynku (cm)
M.B.	Norma	+	Norma	0
R.K.	Zmniejszona wydolność m. łonowo-odbytniczego	+	Norma	1
P.T.	Brak rozkurczu m. łonowo-odbytniczego	+	0,5	2
R.M.	Norma	+	Norma	0,5
Ł.B.	Niepełny rozkurcz m. łonowo-odbytniczego	+	0,5	0
J.K.	Zmniejszona wydolność m. łonowo-odbytniczego	+	Norma	1,5
E.C.	Norma	+	Norma	1

Tabela 3. Wyniki badań defekograficznych pacjentów diagnozowanych z innych powodów.

Pacjenci n=2	Kąt odbytniczo-odbytowy	Ewakuacja pasty	Ruchomość odbytnicy norma x = 4,85 (cm)	Szerokość kanału odbytu w spoczynku (cm)
A.K. rectocele, ulcus solitarius	Norma	+	Norma	0
M.O. ulcus solitarius	Norma	+	Norma	0

U wszystkich badanych pacjentów, u których dodatkowo był wykonany wlew doodbytniczy stwierdzono wydłużenie i poszerzenie jelita grubego.

W trakcie badań defekograficznych zobrazowano różnorodne nieprawidłowości, dotyczące zarówno funkcji mięśni zwieraczy odbytu, jak i mięśni przepony miednicznej (tab.1-3).

U części pacjentów z zaparciami (33%) kąt odbytniczo-odbytowy był nieprawidłowy w poszczególnych fazach defekografii, co świadczyło o niewłaściwej, mało efektywnej funkcji mięśnia łonowo-odbytniczego lub jego paradoksalnym skurczu.

Ruchomość odbytnicy tzw. podnoszenie się jej podczas zaciskania zwieracza i tzw. obniżanie podczas parcia i defekacji była również zaburzona.

U dzieci z zaparciami i towarzyszącym im nietrzymaniem stolca zaburzenia dotyczyły zarówno mięśnia łonowo-odbytniczego jak i zwieraczy odbytu. Dysfunkcja kanału odbytowego pod postacią nieefektywnego skurczu zwieraczy powodowała niecałkowite zamknięcie odbytu, co było ewidentną przyczyną nietrzymania stolca (8).

U jednego dziecka z rozpoznaniem samotnego owrzodzenia odbytnicy wykryto anomalię, niewidoczną we wlewie doodbytniczym, pod postacią rectocela tylnego (5, 18), (ryc. 3).

Ryc. 3. Defekogram w fazie parcia, strzałką oznaczono rektocele tylne.

Dyskusja

Kąt odbytniczo-odbytowy w spoczynku powinien wynosić 90° (?20°). W czasie zaciskania zwieracza wartość kąta powinna ulec zmniejszeniu, a w czasie parcia i defekacji zwiększeniu, co uzależnione jest od prawidłowej funkcji przepony miednicznej (14, 17), (ryc. 1, 2).

Ponadto w trakcie badania można było wykluczyć inne anomalie odbytnicy np. obecność rectocele, ocenić szerokość kanału odbytowego, zaobserwować obniżanie się przepony miednicznej w czasie defekacji oraz retencję pasty barytowej w odbytnicy po defekacji (7).

Badanie defekograficzne pozwala na precyzyjną ocenę rodzaju i stopnia zaburzeń funkcji kanału odbytniczo-odbytowego. Jest cennym badaniem, uwidaczniającym wielokierunkowe zaburzenia defekacji (9). Może być podstawą ukierunkowanego, przyczynowego leczenia. W porównaniu z rutynowo wykonywanym wlewem kontrastowym doodbytniczym, odzwierciedla aspekt czynnościowy zaburzeń, w niektórych przypadkach uwidacznia anomalie anatomiczne niewidoczne i trudne do zdiagnozowania przy użyciu innych technik radiologicznych.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Diagnostyka różnicowa najczęstszych objawów w praktyce pediatrycznej

Ocena czynności płuc w chorobach układu oddechowego

Diagnostyka różnicowa w obrazowaniu metodą rezonansu magnetycznego

Piśmiennictwo

1. Ekberg O. et al.: Defecography. Radiology, 1985, 155:45-48. 2. Feczko P.J. et al.: Solitary rectal ulcer syndrome: radiologic manifestations. AJR 1980, 135:499-506. 3. Fotter R.: Imaging of constipation in infants and children. Eur. Radiology, 1998, 8:248-258. 4. Goei R.: Anorectal function in patients with defecation disorders and asymptomatic. Subjects: evaluation with defecography. Radiology, 1990, 174:121-123. 5. Goei R. et al.: Solitary rectal ulcer syndrome:findings at barium enema study and defecography. Radiology, 1988, 168:303-306. 6. Goei R. et al.: Anorectal function: defecographic measurement in asymptomatic subjects. Radiology, 1989, 173:137-141. 7. Halligan S.: Commentary: imaging of anorectal function. Radiology, 1996, 69:985-988. 8. Halligan S. et al.: Enterocele revealed by simultaneous evacuation proctography and peritoneography: does, defecation block, exist? AJR, 1996, 167:461-466. 9. Kamm M.A. et al.: Outcome of colestomy for severe idiopathic constipation. Gut, 1998, 29:969-973. 10. Kanterman R.Y. et al.: Pediatric barium enema examination: optimizing patient selection with univariate and multivariate analyses. Pediatr. Radiol., 1994, 24:288-292. 11. Karlbom U. et al.: Relatsionships between defecographic findings, rectal emptying and colonic transit time in constipated patients. Gut, 1995, 36:907-912. 12. Kelvin M.F., Gardiner R.: Clinical imaging of the colon and rectum. 528pp., 1987. 13. Kelvin F.M., Stevenson G.W.: Defecography: technigues and normal findings. Alim fract radiology, 1989, 1:840-852. 14. Mellgren A. et al.: Defecography, results of investigations in 2816 patients. Dis Colon Rectum, 1994, 37:1133-1141. 15. Moch A. et al.: Enteroclysis in the evaluation obscure gastrointestinal bleeding. AJR, 1994, 163:1381-1384. 16. Notghi A. et al.: Simplified method for the measurement of segmental colonic transit time. Gut, 1994, 35:976-981. 17. Shorvon P.J. et al.: Defecography in normal volunteers: results and implications. Gut, 1989, 30:1737-1749. 18. Tets W.F., Kuijpers J.H.C.: Internal rectal intussusception – Fact or fancy? Dis Colon Rectum, 995,38, 1080-1083.

Nowa Pediatria 3/2000
Strona internetowa czasopisma Nowa Pediatria

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 3/2000:

- reklama -