50-lecie II Katedry i Kliniki Pediatrii Akademii Medycznej we Wrocławiu

W 1950 roku, na bazie I Kliniki Pediatrycznej kierowanej przez prof. dr. hab. H. Hirszfeldową, została powołana II Katedra i Klinika Pediatrii Akademii Medycznej we Wrocławiu. Pierwszym kierownikiem Kliniki została prof. dr Maria Prokopowicz-Wierzbowska. Prof. dr H. Hirszfeldowa umożliwiła prowadzenie działalności dydaktycznej, naukowej i usługowej na terenie I Kliniki Pediatrycznej, gdzie równocześnie młoda kadra lekarzy mogła szkolić się i podwyższać swoje umiejętności zawodowe.

Pierwszymi współpracownikami prof. dr M. Wierzbowskiej byli – adiunkt dr med. Zygmunt Tesarz, asystenci: dr Halina Jaworska, lek. Irena Kaszubska-Polkowska oraz przełożona pielęgniarek Danuta Miszczyszyn.

Jednocześnie podjęto decyzję odbudowy zniszczonych przez działania wojenne dawnych budynków kliniki dziecięcej przy ul. M. Skłodowskiej-Curie 50/52. Pierwsze 5 lat działalności Katedry to ciężki trud budowy, który dźwigała prof. M. Wierzbowska przy pomocy swoich najbliższych współpracowników, których liczba stopniowo zwiększała się. Nominację na asystentów otrzymali w tym okresie: lek. lek.: Z. Heimrath, Z. Smykowa, A. Balcar-Boroń, Z. Morawska, J. Ostrowska-Skóra, A. Schreiber, U. Kutarba-Pietras. Kierownikiem laboratorium została mgr Maria Sobolewska, a następnie mgr Izabela Puziewicz. Pierwszą kadrę pielęgniarek stanowiły absolwentki Szkoły Piastunek.

15 lipca 1955 roku do wyremontowanych i odbudowanych pomieszczeń Kliniki przy ul. M. Skłodowskiej-Curie 50/52 zostały przyjęte pierwsze chore dzieci. W 4 budynkach znalazły pomieszczenia oddziały, poradnie przykliniczne, ambulatorium, laboratorium, pracownia rtg, sala wykładowa, kuchnia mleczna i ogólna. Jeden oddział wyposażony w salę operacyjną początkowo spełniał rolę oddziału laryngologicznego dla dzieci, następnie oddziału chirurgii dziecięcej, który w czasie powstania Oddziału Pediatrycznego został wydzielony jako Klinika Chirurgii Dziecięcej. Ich kierownikami byli dr R. Kostołowski i dr A. Michejda (ryc. 1).

Wszystkie wymienione pomieszczenia przewidziane były dla 130 chorych dzieci.

W klinice zostali zatrudnieni dalsi asystenci: lek. lek.: E. Bohdanowicz, J. Bogusławska-Jaworska, M. Barański, M. Wytrychowski, F. Iwańczak.

26 lutego 1964 roku nagle w czasie wykładu dla studentów zmarła prof. dr hab. med. Maria Wierzbowska. Odeszła od nas tak jak zawsze sobie tego życzyła – w pełni sił twórczych, bez przewlekłej choroby, w czasie której mogłaby być dla kogoś ciężarem. Po Jej śmierci, kierownikiem II Katedry i Kliniki Pediatrii została doc. dr med. Wanda Klinowska, długoletni pracownik I Kliniki Pediatrii.

Działalność naukowa kliniki skupiała się głównie wokół następujących problemów: nefrologii, reumatologii, hematologii, zaburzeń metabolicznych ze szczególnym uwzględnieniem bloków enzymatycznych i metabolizmu krwinek czerwonych, kardiologii dziecięcej i zastosowania badań wektokardiograficznych oraz pediatrii społecznej.

Inicjatorem badań naukowych w chorobach nerek u dzieci była prof. dr med. M. Wierzbowska, która zagadnieniom nerczycy lipidowej poświęciła wiele lat swojej pracy, inspirując również zainteresowanie problemami chorób nerek u dzieci swoich asystentów. Prof. dr med. M. Wierzbowska przedstawiła własne poglądy na zagadnienie patomechanizmu nerczycy lipidowej u dzieci, podkreślając rolę procesów autoimmunizacyjnych. Była zwolenniczką poglądu, że zaburzenia biochemiczne w nerczycy są konsekwencją zmian toczących się w nerkach. Dyskusja nad tym problemem dała początek badaniom nad zaburzeniami gospodarki białkowej, tłuszczowej, wodno-elektrolitowej u dzieci z nerczycą i innymi chorobami nerek realizowanymi przez asystentów kliniki. Badania te były kontynuowane i rozszerzane przez zespół prof. dr hab. med. W. Klinowskiej. Prowadzono także badania u dzieci z chorobami hematologicznymi, metabolicznymi, zaburzeniami odżywiania, badania nad gospodarką węglowodanową oraz badania wektokardiograficzne serca u dzieci. Została zwiększona liczba łóżek klinicznych, powstały nowe poradnie specjalistyczne.

Działalność dydaktyczna kliniki to wykłady, ćwiczenia i egzaminy dla studentów Wydziału Lekarskiego, Oddziału Stomatologicznego i Oddziału Pediatrycznego. Oprócz studentów w klinice szkolili się absolwenci przed- i podyplomowi. Klinika była również bazą szkoleniową dla lekarzy całego regionu AM. Pracownicy kliniki byli konsultantami terenowych oddziałów dziecięcych, Sanatoriów, Domu Dziecka, a wyjazdy w teren miały na celu szkolenie młodych lekarzy.

W 1970 roku został powołany Instytut Pediatrii. Na bazie II Katedry i Kliniki Pediatrii została wydzielona Klinika Nefrologii Pediatrycznej (40 łóżek), której kierownikiem została doc. dr hab. med. Leokadia Chatys-Górska. II Klinika Pediatrii zmieniła nazwę na Klinikę Zaburzeń Odżywiania Niemowląt (Kierownik: doc. dr hab. med. Wanda Klinowska). Powstała także Samodzielna Pracownia Analiz Klinicznych (Kierownik: doc. dr hab. Janina Bogusławska-Jaworska) i Samodzielna Pracownia Radiologii Dziecięcej (Kierownik: doc. dr hab. Zdzisław Boroń).

W dalszych latach rozwój hematologii dziecięcej pozwolił na powołanie Kliniki Hematologii Pediatrycznej (Kierownik: doc. dr hab. J. Bogusławska-Jaworska) początkowo na bazie I Kliniki Pediatrii, a następnie po przeprowadzeniu kapitalnego remontu, do budynku przy ul. Bujwida 44.

Klinika Nefrologii Pediatrycznej rozwijała i doskonaliła metody diagnostyczne i lecznicze w chorobach nerek u dzieci. Wprowadziła dializę otrzewnową, hemodializę, biopsję nerek i inne.

Klinika Zaburzeń Odżywiania Niemowląt ukierunkowała swoje badania na gastroenterologię dziecięcą.

Rozpoczęto budowę bloku diagnostycznego i oddziału intensywnej opieki medycznej dla dzieci z klinik dziecięcych, która została przerwana w 1981 roku, a zakończona w 2000 roku.

W 1981 roku, po rozwiązaniu Instytutu Pediatrii, Klinika Zaburzeń Odżywiania Niemowląt wróciła do swojej starej nazwy II Katedry i Kliniki Pediatrii, zmieniając w 1994 nazwę na II Katedrę i Klinikę Pediatrii i Gastroenterologii, a w 2000 roku na II Katedrę i Klinikę Pediatrii, Gastroenterologii i Żywienia.

24 marca 1985 roku zmarła po długiej chorobie prof. dr hab. W. Klinowska. Kierownikiem II Katedry i Kliniki Pediatrii został prof. dr. hab. Franciszek Iwańczak.

II Katedra i Klinika Pediatrii rozwija nadal problemy gastroenterologii dziecięcej przy współpracy z Katedrą i Kliniką Gastroenterologii, Kliniką Chirurgii Pediatrycznej, II Kliniką Chirurgii, Zakładem Mikrobiologii, Zakładem Anatomii Patologicznej, Instytutem Immunologii i Terapii Doświadczalnej, Zakładem Mikrobiologii Weterynaryjnej AR. Rozwijane są badania nad nowymi metodami diagnostycznymi i sposobem leczenia dzieci z chorobami wątroby, dróg żółciowych, trzustki i przewodu pokarmowego oraz rozwijane są problemy ogólno-pediatryczne. Klinika jest bazą dydaktyczną dla studentów IV roku Wydziału Lekarskiego i Oddziału Stomatologii, bazą szkoleniową dla lekarzy, pielęgniarek i laborantek medycznych. Istnieje ścisła współpraca kliniki z poradniami specjalistycznymi znajdującymi się na terenie kliniki, tzn. z Poradnią Gastrologiczną dla Dzieci i Młodzieży i Poradnią Wad Metabolicznych.

W okresie 50-lecia, 7 byłych i obecnych pracowników uzyskało tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego, 10 doktorów nauk medycznych uzyskało stopień naukowy doktora habilitowanego nauk medycznych, 42 lekarzy uzyskało tytuł naukowy doktora nauk medycznych. Opublikowano ponad 650 prac naukowych w czasopismach naukowych krajowych i zagranicznych. Pracownicy kliniki brali czynny udział w wielu zjazdach naukowych krajowych i zagranicznych przedstawiając wyniki własnych badań. Pracownicy kliniki objęli odpowiedzialne stanowiska w terenowej służbie zdrowia i innych ośrodkach akademickich. Wymienię tutaj prof. dr. hab. med. A. Balcar-Boroń, kierownika I Katedry i Kliniki Pediatrii AM w Bydgoszczy, Dziekana Wydziału Lekarskiego AM w Bydgoszczy, prof. dr. hab. med. J. Szymborskiego posła do Sejmu IX i X kadencji, Dyrektora Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie.

Dorobek minionego 50-lecia to także wykształcenie kilkunastu tysięcy studentów i licznego grona lekarzy pediatrów, którzy swoją oddaną pracą stale udoskonalają opiekę medyczną nad zdrowym i chorym dzieckiem.