Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Pediatria 2/2001, s. 22-23
Andrzej Koczyński1, Zofia Rajtar-Leontiew2
Obraz ultrasonograficzny nerek u pacjentów z dysfunkcją hormonalną tarczycy
Ultrasound picture of the kidney in patients with hormonal dysfunction of the thyroid gland
1 z Działu Radiologii i Ultrasonografii Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Akademii Medycznej w Warszawie
Kierownik Działu: dr med. Andrzej Koczyński
2 z Kliniki Patologii Noworodka Akademii Medycznej w Warszawie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Zofia Rajtar-Leontiew
Streszczenie
The paper suggests from practical point of view an observed connection between an ultrasound kidney image and the thyroid dysfunction.
Badanie ultrasonograficzne nerek uwidacznia miąższ składający się z kory i rdzenia oraz zatokę nerkową (sinus renalis).
Kora poprzez obecność tzw. ciałek nerkowych spełnia zadania filtracyjne, natomiast rdzeń poprzez obecność kanalików nerkowych spełnia zadania osmotyczne i transportowe.
Istotną częścią nefronu, który stanowi podstawową jednostkę czynnościową nerki, jest bardzo obfity splot naczyń włosowatych, przez które przepływa 90% krwi wpływającej do nerki (2, 6).
Jakkolwiek obszary zatokowo-nerkowe u większości tzw. zdrowych pacjentów są równoważne (4), to z obserwacji wynika, że u wielu badanych równowaga ta jest zaburzona i wyraża się wyraźnym poszerzeniem zatoki i ścieńczeniem warstwy miąższowej, albo przeciwnie zwężeniem zatoki i wyraźnym pogrubieniem warstwy miąższowej.
Dane z piśmiennictwa wskazują na istnienie zależności pomiędzy stężeniem hormonów tarczycy we krwi, a wielkością narządowego przepływu krwi (7).
Celem pracy jest próba wykazania współzależności pomiędzy obrazem ultrasonograficznym nerek, a czynnością hormonalną tarczycy.
Metodą jest ultrasonograficzna ocena obszarów zatokowo-miąższowych nerek u pacjentów z różnymi, prawidłowymi i nieprawidłowymi, wartościami stężeń hormonów tarczycy (FT3, FT4) i TSH we krwi, badanych ambulatoryjnie w przychodni przyszpitalnej, w latach 1999-2000.
Metoda opiera się na wypracowaniu w grupie 50 pacjentów z eutyreozą norm tzw. wskaźnika zatokowo-miąższowego (WZM) za pomocą pomiarów liniowych: d – szerokości zatoki, D – szerokości części środkowej nerki, według wzoru:
WZM = D – d
   D
Należy nadmienić, że nerka lewa u większości pacjentów ze względu na częstą obecność tzw. garbu śledzionowego może być źródłem niedokładności pomiaru.
Wartości prawidłowe WZM mieszczą się w granicach 0,3-0,6.
Materiał pracy stanowią dwie dziesięcioosobowe grupy pacjentów w wieku 8-58 lat, zgłaszających się na ultrasonograficzne badania jamy brzusznej, w tym nerek, z uprzednio od 3 do 6 miesięcy wcześniej, wykonanymi badaniami laboratoryjnymi, określającymi stężenie wolnych hormonów tarczycy i TSH we krwi (IRMA, ELISA) (8).
Jako normy referencyjne przyjęto według danych z piśmiennictwa następujące wartości:
FT3: 0,23-0,6 ng/100 ml,
FT4: 0,85-1,7 ng/100 ml,
TSH: 0,30-5,0 mU/l,
a jako miernik monitorujący przebieg dysfunkcji hormonalnej okresowy pomiar stężenia TSH we krwi (8).
Materiał ilustracyjny przedstawiają ryciny 1, 2 i 3.
Ryc. 1. Pacjentka z eutyreozą. Obraz ultrasonograficzny obu nerek: nerka prawa wykazuje proporcjonalne, równoważne wartości WZM równe 0,5; nerka lewa, również prawidłowa, wykazuje obecność tzw. garbu miąższowego (impressio lienica).
Ryc. 2. Pacjentka z hipotyreozą (TSH 12 mU/l). Obraz ultrasonograficzny obu nerek: widoczna jest mała szerokość warstw miąższowych i dość znaczna szerokość zatok.
Ryc. 3. Pacjent z hipertyreozą (TSH 0,04 mU/l). Obraz ultrasonograficzny nerki prawej w rzucie podłużnym i poprzecznym: wartość WZM wynosi 0,64-0,71 - warstwa miąższowa szeroka, zatoka nerkowa wąska.
Omówienie
U sześciu pacjentów z biochemicznie potwierdzoną niedoczynnością tarczycy trwającą od 3 do 6 miesięcy stwierdza się zwężenie warstw miąższowych i poszerzenie obszarów zatokowych, co wyrażają wartości WZM 0,25-0,3, natomiast u czterech pacjentów z potwierdzoną nadczynnością stwierdza się prawidłowe lub nieco szersze warstwy miąższowe i prawidłowe lub nieco zwężone obszary zatokowe, co wyrażają wartości WZM w granicach 0,65-0,9.
Wartość opracowanego wskaźnika zatokowo-miąższowego dla przeprowadzenia względnie obiektywnej oceny wyglądu wnętrza nerki wykazuje w praktyce, podobnie jak znany w piśmiennictwie wskaźnik korowy RCI (1, 4), dość znaczną przydatność.
Zaburzenia proporcji zatokowo-miąższowej mogą również występować w przebiegu innych przewlekłych procesów patologicznych takich jak wodonercze z zastojem, niedokrwistość, niedokrwienie, zapalenie, inwolucja, wykazujących podobieństwo do stanów niedoczynności tarczycy oraz w przebiegu procesów naciekowych (białaczki, nowotwory), krążeniowo-zastoinowych, zakrzepowych, spichrzeniowych, onkotycznych (nerczyca, dysproteinemie), metabolicznych czy zwyrodnieniowych (skrobiawice), wykazujących podobieństwo do stanów hipertyreozy.
O każdej sytuacji rozstrzyga specyfika odpowiednich badań diagnostycznych, a nie sam obraz USG, który tylko w niektórych przypadkach może wyrażać stany odpowiadające dysfunkcji tarczycy.
Opracowanie tematu w niewielkiej grupie pacjentów nie daje podstaw do wysnuwania dokładnych wniosków, niemniej stwarza powód do wprowadzenia dalszych obserwacji klinicznych, biochemicznych i obrazowych, zarówno statycznych, jak i dynamicznych z zastosowaniem przepływowej techniki dopplerowskiej.
Wnioski
1. Uwzględnienie podczas badania ultrasonograficznego jamy brzusznej wskaźnika zatokowo-miąższowego nerek może stać się w wybranych przypadkach przyczynkiem do poszerzenia programu diagnostycznego o sferę hormonalną.
2. Sygnalny charakter pracy może stanowić podstawę do przeprowadzenia badań zespołowych, mających na celu ukazanie rzeczywistej wartości przedstawionej symptomatologii ultrasonograficznej.
Piśmiennictwo
1. Craig M.: Pomiary w ultrasonografii. Wyd. MAKmed, Gdańsk, 1995, 56-66. 2. Ferrandiz S. i wsp.: Atlas fizjologii. Wyd. Wiedza i Życie, Warszawa, 1992, 64-65. 3. Hagen-Ansert S.L.: Abdominal ultrasonography. Wyd. Mosby, 1998, 38-48. 4. Keats T.E., Lusted L.B.: Atlas of roentgenographic measurement. Wyd. Year Book Medical Publishers, Inc., 1985, 383-384. 5. Marciński A.: Ultrasonografia pediatryczna. Wyd. Sanmedia, Warszawa 1994, 201-202. 6. Silbernagl S., Despopoulos A.: Atlas fizjologii. Wyd. PZWL, Warszawa, 1994, 120-130. 7. Wiliams R.H.: Endokrynologia. Wyd. PZWL, Warszawa, 1964, 134-135. 8. Zgliczyński S.: Choroby tarczycy. Wyd. Urban i Partner, Wrocław, 1998, 88-95.
Nowa Pediatria 2/2001
Strona internetowa czasopisma Nowa Pediatria