Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Postępy Fitoterapii 2/2006, s. 105-
*Bogdan Kędzia1, Jerzy Alkiewicz2
Interakcje pomiędzy lekami roślinnymi stosowanymi w inhalacjach a lekami syntetycznymi stosowanymi doustnie*
Interactions between plant medicines used in inhalations and synthetic ones administered orally
1Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich w PoznaniuDyrektor Instytutu: dr hab. n. med. Przemysław M. Mrozikiewicz
2Klinika Pneumonologii, Alergologii i Immunologii Akademii Medycznej w Poznaniu
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Anna Bręborowicz
Summary
Sick people, inhaled with plant medicines, often take synthetic medicines orally. It causes the threat of interactions between them. In this description some examples of this kind of activities were given. For example, there are interactions when the following substances are given simultaneously: ephedrine and theophylline, ammonium glycyrrhizate and prednizolon, tea tree oil and diazepam, garlic chloroform concentrate and warfarin or paracetamol. Interactions can lead to the decrease in efficiency of given medicine activity. They can also cause dangerous therapeutic complications.
Interakcje pomiędzy lekami roślinnymi i syntetycznymi sygnalizowane są od kilkunastu lat. Jednak w ostatnich pięciu latach na skutek wielu publikacji na ten temat zagadnienie to urosło do rangi problemu. Oto niektóre przykłady takich interakcji: preparaty z czosnku ( Allium sativum) powodują wzrost aktywności warfaryny co grozi krwotokami pooperacyjnymi na skutek zmniejszenia agregacji płytek krwi; preparaty z miłorzębu ( Gingko biloba) w połączeniu z aspiryną mogą powodować krwiaki przedniej komory oka, a z paracetamolem krwiaki ponadtwardówkowe; preparaty z żeń-szenia ( Panax ginseng) i fenelzyna powodują ból głowy, drżenie i stany pobudzenia maniakalnego; preparaty z lukrecji ( Glycyrrhiza glabra) podwyższają w surowicy krwi poziom podawanego prednizolonu; preparaty z babki jajowatej ( Plantago ovata) obniżają poziom litu w surowicy krwi; preparaty z dziurawca ( Hypericum perforatum) mogą wraz z sertraliną dawać objawy serotoninowe, a podawane łącznie z cyklosporyną obniżają jej poziom w surowicy krwi grożąc odrzuceniem przeszczepu (1-8).
W związku z powyższym istnieje możliwość powstania interakcji pomiędzy lekami roślinnymi stosowanymi w postaci inhalacji i lekami syntetycznymi równocześnie podawanymi drogą doustną. Celem pracy było przeanalizowanie takich możliwości.
W terapii inhalacyjnej leki roślinne wykorzystywane są dość często. Ilustruje to rycina 1. Przykłady składów recepturowych leków roślinnych podawanych w postaci inhalacji (9) przedstawiono na rycinie 2.
1. Leki znoszące skurcz oskrzeli
Efedryna
Teofilina
2. Leki usprawniające transport rzęskowy
Glicyryzynian amonu
Olejek anyżowy ( Aetheroleum Anisi)
Olejek z kopru włoskiego ( Aetheroleum Foeniculi)
3. Leki o działaniu przeciwzapalnym i przeciwdrobno-
ustrojowym
Olejek miętowy ( Aetheroleum Menthae piperitae)
Olejek szałwiowy ( Aetheroleum Salviae)
Olejek sosnowy ( Aetheroleum Pini)
Olejek eukaliptusowy ( Aetheroleum Eucalypti)
Olejek goździkowy ( Aetheroleum Caryophylli)
Mentol
Tymol
Kamfora
Eugenol
Olejek z drzewa herbacianego
( Aetheroleum Melaleucae alternifoliae)
Koncentrat chloroformowy z Allium sativum
Ryc. 1. Leki roślinne podawane w postaci inhalacyjnej.
1. Ephedrinum hydrochloricum 0,02
Aqua pro injectione ad 100,0
Dawkowanie: 5-15 ml (1-3 mg efedryny)
2. Aetheroleum Cinnamomi 1,0
Aetheroleum Salviae 1,0
Aetheroleum Eucalypti 1,0
Azulani 50,0
Roztwór wypełniający: Aqua pro injectione
Dawkowanie: 2 ml roztworu podstawowego + 18 ml roztworu wypełniającego (20 mg preparatu olejkowego)
Ryc. 2. Przykłady inhalacyjnych leków roślinnych.
Badania własne oraz dane piśmiennictwa wskazują, że wśród leków roślinnych znoszących skurcz oskrzeli, które podawane są w inhalacjach, interakcje mogą wystąpić w przypadku efedryny i doustnie podawanej teofiliny (ryc. 3) oraz teofiliny i doustnie podawanego salbutamolu (10) (ryc. 4).
L-Efedryna
Fenyloalkiloamina – alkaloid występujący
w roślinach z rodzaju Ephedra
Lek podawany doustnie (monitorowany): teofilina *
Objawy interakcji:
1. Częstoskurcz (tętno powyżej 100/min)
2. Gwałtowny wzrost ciśnienia tętniczego
3. Objawy lękowe
*Lek roślinny znoszący skurcz oskrzeli (badania własne)
Ryc. 3. Interakcja pomiędzy L-efedryną podawaną w inhalacjach i teofiliną podawaną doustnie.
Teofilina
Akaloid purynowy występujący
w liściach herbaty Camelia sinensis
Lek podawany doustnie: albuterol ( salbutamol)*
Objawy interakcji:
1. Obniżenie efektu rozkurczu oskrzeli
2. Szybka eliminacja teofiliny z surowicy krwi
*β2-mimetyk stosowany w stanach skurczowych oskrzeli (Amital i wsp. 10)
Ryc. 4. Interakcja pomiędzy teofiliną podawaną w inhalacjach i salbutamolem podawanym doustnie.
Z leków roślinnych usprawniających transport rzęskowy, które podawane są w inhalacjach, interakcję odnotowano w przypadku doustnie podawanego prednizolonu (11) (ryc. 5).
Glicyryzynian amonu
Sól amonowa kwasu glicyryzynowego
(glicyryzyny) wystepującego
w Glycyrrhiza glabra
Lek podawany doustnie: prednizolon *
Objawy interakcji:
1. Zwolnienie wydalania leku z organizmu, co może prowadzić do powstania toksycznego poziomu leku w surowicy krwi
*Glikokortykosteroid o działaniu przeciwzapalnym i przeciwalergicznym (Chen i wsp., poz. 11)
Ryc. 5. Interakcja pomiędzy glicyryzynianem amonu podawanym inhalacyjnie z prednizolonem podawanym doustnie.
W przypadku olejków eterycznych podawanych w postaci inhalacji i innych leków (syntetycznych) podawanych doustnie, możliwe interakcje na podstawie piśmiennictwa przedstawiono na rycinie 6 (olejek anyżowy i z kopru włoskiego) (3, 4, 13), rycinie 7 (olejek z mięty pieprzowej i olejek szałwiowy) (3, 4, 6, 7) i rycinie 8 (olejki: sosnowy, eukaliptusowy i goździkowy) (3, 4, 5, 12).
Aetheroleum Anisi
Olejek otrzymuje się z owoców anyżu ( Pimpinella anisum).
Główne składniki: trans-anetol (do 85%).
Interakcje: obniża działanie leków przeciwzakrzepowych, przeciwlękowych i podwyższających ciśnienie. (pozycja piśmiennictwa: 3)
Aetheroleum Foeniculi
Olejek otrzymuje się z owoców kopru włoskiego ( Foeniculum capillaceum).
Główne składniki: trans-anetol (do 60%), fenchon (15-20%).
Interakcje: wzmaga działanie leków przeciwepileptycznych (fenobarbital), obniża działanie antybiotyku ciprofloksacyny, inhibitor konwertazy angiotensynowej (zmniejsza działanie enalaprilu – leku obniżającego ciśnienie tętnicze) (pozycje piśmiennictwa: 3, 4, 13)
Ryc. 6. Możliwość interakcji olejku anyżowego i z kopru włoskiego oraz ich składników podawanych inhalacyjnie z lekami syntetycznymi podawanymi doustnie.
Aetheroleum Menthae piperitae
Olejek otrzymuje się z liści mięty pieprzowej ( Mentha piperita).
Główne składniki: mentol (30-55%), menton (14-32%), izomenton (2-10%), 1,8-cyneol (6-14%).
Interakcje: powoduje wzrost toksyczności glikozydów nasercowych, hamuje aktywność enzymu wątrobowego metabolizującego leki CYP 3A4 (cyklosporyna, lowastatyna, ketokonazol, triazolam). (pozycje piśmiennictwa: 3, 7)
Aetheroleum Salviae
Olejek otrzymuje się z liści szałwii lekarskiej ( Salvia officinalis).
Główne składniki: tujon (do 50%), 1,8-cyneol (do 15%), kamfora (do 8%).
Interakcje: obniża działanie leków przeciwepileptycznych (fenobarbital), wzmaga działanie leków przeciwcukrzycowych (glimepirid, chlorpropamid, tolbutamid), wzmaga działanie leków przeciwdepresyjnych (clonazepam, lorazepam) (pozycje piśmiennictwa: 3, 4, 6)
Ryc. 7. Możliwość interakcji olejku z mięty pieprzowej i szałwiowego i ich składników podawanych inhalacyjnie z lekami syntetycznymi podawanymi doustnie.
Aetheroleum Pini
Olejek otrzymuje się z pędów sosny ( Pinus sylvestris).
Główne składniki: α-pinen, limonen, felandren, octan bornylu.
Interakcje: brak danych.
Aetheroleum Eucalypti
Olejek otrzymuje się ze świeżych liści eukaliptusa ( Eucalyptus globulus).
Główne składniki: 1,8-cyneol (54-95%), α-pinen (2,6%), p-cymen (2,7%).
Interakcje: wzmaga detoksykację leków na drodze enzymów wątrobowych, skracając lub osłabiając ich działanie (pentobarbital). (pozycje piśmiennictwa: 3, 4, 5, 12)
Aetheroleum Caryophylli
Olejek otrzymuje się z pączków kwiatowych goździkowca korzennego ( Syzygium aromaticum).
Główne składniki: eugenol (do 95%).
Interakcje: wzmaga działąnie leków przeciwzakrzepowych oraz leków rozkurczających. (pozycje piśmiennictwa: 3, 12)
Ryc. 8. Możliwość interakcji olejków: sosnowego, eukaliptusowego i goździkowego i ich składników podawanych inhalacyjnie z lekami syntetycznymi podawanymi doustnie.
Badania własne wskazują na interakcje pomiędzy olejkiem z drzewa herbacianego podawanego w postaci wziewnej a diazepamem i oksazepamem podawanymi drogą doustną (ryc. 9).
Aetheroleum Melaleucae alternifoliae
Olejek otrzymuje się z liści i gałązek szczytowych drzewa herbacianego ( Melaleuca alternifolia).
W skład olejku wchodzą: terpinen-4-ol (29-45%),
γ-terpinen (10-28%), α-terpinen (2,7-13%) i 1,8-cyneol (4,5-16,5%).
Leki podawane doustnie: diazepam, oksazepam.
Objawy interakcji: Obniżenie działania uspokajającego. Osłabienie, wzrost napięcia mięśniowego.
(Badania własne)
Ryc. 9. Interakcje pomiędzy olejkiem z drzewa herbacianego podawanym inhalacyjnie z lekami syntetycznymi podawanymi doustnie.
Teoretyczne interakcje wyciągu chloroformowego z czosnku podawanego w inhalacjach z lekami syntetycznymi, takimi jak warfaryna, chlorpropamid, kwas acetylosalicylowy, paracetamol i lowastatyna (1-4, 6, 8, 14-16) przedstawiono na rycinie 10.
Koncentrat chloroformowy z Allium sativum
Preparat otrzymano z rozdrobnionych cebul ( Allium sativum) na drodze ich ekstrakcji chloroformem (1:1) i zagęszczeniu frakcji chloroformowej.
Skład preparatu: trisiarczek diallilu (12,4%), disiarczek diallilu (3,2%), 2-winylo-(4H)-1,3-ditiin (23,4%), ajoen (7,1%).
Możliwość interakcji z lekami doustnymi
(teoretyczna):
1. Hamowanie agregacji płytek krwi; wzmaganie działania warfaryny (dodatkowe rozrzedzenie krwi, spontaniczne krwawienia).
2. Obniżanie poziomu glukozy w surowicy krwi, interakcja z lekami przeciwcukrzycowymi (chlorpropamid).
3. Wzmaganie działania niesteroidowych leków przeciwzapalnych (kwas acetylosalicylowy, paracetamol). (pozycje piśmiennicta: 1, 3, 4, 6, 8, 14-16)
Ryc. 10. Teoretyczne interakcje wyciągu chloroformowego z czosnku podawanego inhalacyjnie z lekami syntetycznymi podawanymi doustnie.
Z teoretycznego punktu widzenia (badania farmakologiczne) istnieje także możliwość wystąpienia interakcji pomiędzy olejkiem eterycznym z rumianku rzymskiego podawanym w postaci aerozolu i podawanym doustnie diazepamem (17) (ryc. 11) a także pomiędzy olejkiem eterycznym z lawendy podawanym w postaci aerozolu oraz podawanymi domięśniowo pentatetrazolem i nikotyną (18) (ryc. 12).
11 12
Olejek eteryczny z Anthemis nobilis
Olejek otrzymany z koszyczków rumianku rzymskiego ( Anthemis nobilis) zawierał w swym składzie: ester butylowy i izoamylowy kwasu angelikowego, estry kwasu izomasłowego i tyglinowego oraz seskwiterpen – farnezen.
Lek podawany szczurom doustnie: diazepam*
Objawy interakcji: wzrost działania przeciwstresowego o 80%
*Lek stosowany w stanach lękowych (Yamada i wsp., 17)
Ryc. 11. Teoretyczna interakcja pomiędzy olejkiem z rumianku rzymskiego podawanym inhalacyjnie i diazepamem podawanym doustnie (badania farmakologiczne).
Olejek eteryczny z Lavenda officinalis
Głównymi składnikami olejku są estry linalolu, przede wszystkim octan linalylu (do 60%), poza tym borneol, 1,8-cyneol, α-terpineol i geraniol.
Substancje podawane doustnie myszom: pentatetrazol i nikotyna*
Objawy interakcji: zniesienie skurczów tonicznych i drgawek klonicznych
*substancje powodujące skurcze mięśni (Yamada i wsp., 18)
Ryc. 12. Teoretyczna interakcja pomiędzy olejkiem lawendowym podawanym inhalacyjnie oraz pentatetrazolem i nikotyną podawanymi domięśniowo (badania farmakologiczne).
Podsumowanie i dalsze perspektywy
Z przeprowadzonej analizy interakcji pomiędzy lekami roślinnymi stosowanymi w inhalacjach, a lekami syntetycznymi podawanymi doustnie można wnioskować, że jest to problem, na który należy zwrócić większą niż dotychczas uwagę. Szczególnie dotyczy to olejków eterycznych. Interakcje mogą być w wielu przypadkach przyczyną niepowodzeń terapeutycznych lub wręcz sytuacji groźnych dla zdrowia pacjentów.
Należy zwrócić baczną uwagę na chorych, którzy leczeni są wziewnymi preparatami syntetycznymi, a równocześnie przyjmują doustnie leki roślinne. Za pomocą syntetycznych leków inhalacyjnych z grupy β2-mimetyków, mukolityków, glikokortykosteroidów, leków antyleukotrienowych i antybiotyków leczy się obecnie większość chorych na astmę oskrzelową, mukowiscydozę oraz przewlekłą obturacyjną chorobę płuc. Do tego celu używa się nowoczesnych metod podawania leków wziewnych, a mianowicie dozowników ciśnieniowych (MDI – metered dose inhaler) i urządzeń dozujących suche proszki (DPI – dry powder inhaler).
Wnioski końcowe
Chorzy inhalowani lekami syntetycznymi w wielu przypadkach poddawani są terapii doustnej lekami roślinnymi działającymi na układ sercowo-naczyniowy, nerwowy i oddechowy, a także leczeni preparatami moczopędnymi, przeciwzapalnymi, przeciwdrobnoustrojowymi, przeciwnowotworowymi, immunostymulującymi, hormonami roślinnymi, leczącymi prostatę i przeciwcukrzycowymi. Z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że w wielu przypadkach dochodzi do interakcji pomiędzy lekami inhalacyjnymi i roślinnymi. A zatem zagadnienie przedstawione powyżej ciągle jest aktualne.

* Praca prezentowana na Międzynarodowym Workshopie pt. „Interakcje pomiędzy roślinnymi i syntetycznymi lekami. Korzyści i zagrożenia”. Poznań, 14 października 2004 r.
Piśmiennictwo
1. Fugh-Berman A.: Herba-drug interactions. Lancet 2000, 355, 134. 2. Kuhn M.A.: Herbal remedies: drug-herb interactions. Critical Care Nurse 2002, 22, 22. 3. Ernast E.: Herb-drug interactions – an update. Perfusion 2003, 16, 175. 4. Williamson E.M.: Drug interactions between herbal and prescription medicines. Drug Safety 2003, 26, 1075. 5. Blumenthal M.: Interactions between herbs and conventional drugs: introductory considerations. Herbal. Gram. 2000, 49, 52. 6. Miller L.G.: Herbal medicinals. Arch. Intern. Med. 1998, 9, 2200. 7. Barnes J., Anderson L.A., Phillipson J.D.: (10) Herbal interactions. Pharm. J. 2003, 270, 118. 8. Izzo A.A., Ernst E.: Interactions between herbal medicines and prescribed drugs. Drugs 2001, 61, 2163. 9. Alkiewicz J. (Red.): Leczenie inhalacyjne i rehabilitacja układu oddechowego u dzieci i dorosłych. Wyd. Volumed, Wrocław 1995. 10. Amitai Y., Glustein J., Godfrey S.: Enhancement of theophylline clearance by oral albuterol. Chest 1992, 102, 786. 11. Chen M.F., Shimada F., Kato H. i wsp.: Effect of oral administration of glycyrrhizin on the pharmacokinetics of prednisolone. Endocrinol. Jpn. 1991, 38, 167. 12. Tyagi A., Delanty N.: Herbal remedies, dietary supplements, and seizures. Epilepsia 2003, 44, 228. 13. Zhu M., Wong P.Y.K., Li R.C.: Effect of oral administration of fennel ( Foeniculum vulgare) on ciprofloxacin absorption and disposition in the rat. J. Pharm. Pharmacol. 1999, 51, 1391. 14. Ernst E., Pittler M.H.: Risks associated with herbal medicinal products. Wied. Med. Wschr. 2002, 152, 183. 15. Sabar R., Kaye A.D., Frost E.A.M.: Perioperative considerations for the patient on herbal medicines. M. E. J. Anesth. 2001, 16, 287. 16. Pinn G.: Adverse effects associated with herbal medicine. Australian Family Physician 2001, 30, 1070. 17. Yamada K., Ina H., Mimaki Y. i wsp.: Effects of plant-derived essential oils on plasma ACTH level in experimental menopausal rats. International Congress and 49th Annuał Meeting of the Society for Medicinal Plant Research, Erlangen (RFN) 2001, 137. 18. Yamada K., Mimaki Y., Sashida Y.: Anticonvulsive effects of inhaling lavender oil vapour. Biol. Pharm. Bull. 1994, 17, 359.
otrzymano: 2006-06-03
zaakceptowano do druku: 2006-06-22

Adres do korespondencji:
*Bogdan Kędzia
Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich
ul. Libelta 27, 61-707 Poznań
tel.: (61) 665-95-40, fax: (61) 665-95-51
e-mail: bognao@go2.pl

Postępy Fitoterapii 2/2006
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii