Nowości z czasopism zagranicznych

Na początku bieżącego roku firma Lichtwer (RFN) wprowadziła na rynek farmaceutyczny nowy środek leczący nerwice, stany lękowe, napięcie nerwowe i niepokój. Jest nim preparat Maoni sporządzony z kłączy polinezyjskiej rośliny kawa-kawa (Piper methysticum). Preparat w postaci drażetek zawiera etanolowy wyciąg z tej rośliny o zawartości 30% kawapironów (kawaina, dihydrokawaina, metystycyna i in.).

Preparat przyjmowany przez 2 tygodnie (2 drażetki dziennie) usuwa stany lękowe, uczucie strachu, paniki, stany rozdrażnienia i zaburzenia koncentracji. Inne leki działające na ośrodkowy układ nerwowy wzmagają jego efekt leczniczy. Należy jednak zaznaczyć, że preparat nadaje się wyłącznie w lekkich stanach depresyjnych i lękowych.

Badania kliniczne wykazały, że preparat Maoni nie ustępuje w działaniu takim lekom anksjolitycznym, jak Opipramol i Buspiron, jednak w przeciwieństwie do nich może być stosowany bez recepty lekarza. Jego działanie prawdopodobnie polega na hamowaniu w mózgu enzymu monoaminooksydazy.

Od czasu opublikowania urzędowej monografii (Bundesanzeiger) (1990 r.) na temat liści karczocha (Cynarae folium), pierwszego przeglądu właściwości leczniczych tego surowca w Zeitschrift für Phytotherapie (1990 r.) oraz monografii na temat rodzaju Cynara w uznanym podręczniku Hagers Handbuch der Pharmazeutischen Praxis (1992 r.), karczoch stał się przedmiotem intensywnych badań naukowych. Na ich podstawie (kilkadziesiąt publikacji naukowych i badań klinicznych) surowiec i jego przetwory zdobyły sobie trwałą pozycję w terapii czynnościowych dolegliwości trawiennych. Jako roślinę do otrzymywania surowca stosuje się obecnie zamiast Cynara scolymus odmianę Cynara cardunculus subsp. flavescens.

Ze względu na dobrze udokumentowane działanie żółciotwórcze karczochy stosuje się przede wszystkim w zaburzeniach przemiany lipidowej. Działanie to przypisuje się pobudzeniu przez karczochy wydzielania żółci w woreczku żółciowym oraz pobudzaniu zaburzonych czynności wątroby. Poza tym podkreśla się ochraniające i odnawiające tkankę wątrobową działanie karczochów. Na tej podstawie karczochy i otrzymywane z nich produkty uznaje się jako sprawdzone roślinne leki przeciwmiażdżycowe.

Herbata jest jednym z najczęściej stosowanych napojów. Wiele badań eksperymentalnych na zwierzętach wskazuje, że składniki herbaty hamują powstawanie nowotworów różnych narządów. Przede wszystkim efekt ten przypisuje się frakcji polifenolowej herbaty. W wielu laboratoriach badawczych stwierdzono, że silne działanie ochraniające przed powstawaniem nowotworów (karcinogeneza) u zwierząt wykazują polifenole obecne w zielonej herbacie, a szczególnie dotyczy to galusanu 3-epigalusalokatechinowego (EGCG). Większość tych badań prowadzono na nowotworach skóry wywołanych doświadczalnie u myszy, którym polifenole z herbaty podawano zarówno z wodą do picia lub bezpośrednio na miejsca objęte procesem chorobowym.

Mechanizm ochraniającego działania polifenoli z herbaty przed powstawaniem nowotworów nie został do tej pory dostatecznie wyjaśniony. Dużą rolę w działaniu ochronnym przypisuje się przeciwutleniającym właściwościom omawianych związków, a także stymulowaniu przez nie aktywności enzymów zabezpieczających przed szkodliwym wpływem ksenobiotyków. Ponadto stwierdzono, że działanie ochraniające przed powstawaniem nowotworów posiadają polifenole wyodrębnione z czarnej herbaty (teaflawiny), a także kofeina, jednak działają one ochronnie nieco słabiej w porównaniu do polifenoli zielonej herbaty.

W aromaterapii olejek otrzymany z liści lawendy wąskolistnej (Lavandula angustifolia) odznacza się działaniem ogólnie rozluźniającym (relaksującym), wiatropędnym, przeciwwzdęciowym i przeciwskurczowym, szczególnie w okolicy jamy brzusznej. Wykazano także jego działanie uspokajające po podaniu wziewnym, zarówno u zwierząt, jak i u ludzi. Olejek lawendowy działał także rozkurczająco na izolowane jelito świnki morskiej i macicę szczura. Natomiast podawany doustnie psom wzmagał napięcie i perystaltykę jelit.

Badania eksperymentalne autorów dowodzą, że olejek z lawendy wąskolistnej działa spazmolitycznie na izolowane jelito świnki morskiej na drodze podwyższania poziomu wewnątrzkomórkowego cAMP. Działanie to przypisuje się głównemu składnikowi olejku, jakim jest linalol. Przypuszcza się, że działanie rozkurczające mięśnie gładkie jelita in vitro jest skorelowane z działaniem ogólnie relaksującym in vivo u ludzi.

Pluskwica groniasta (Cimicifuga racemosa) należąca do rodziny jaskrowatych zwróciła uwagę naukowców ze względu na swoje działanie na układ rozrodczy kobiety, a szczególnie na objawy naczynio-ruchowe związane z menopauzą. W artykule omówiono historię rośliny, jej skład chemiczny, zastosowanie lecznicze, objawy związane z menopauzą oraz mechanizm biochemicznego działania składników biologicznie aktywnych rośliny na organizm kobiety.

Obecnie uważa się, że lecznicze właściwości kłączy i korzeni pluskwicy groniastej polegają na obniżaniu przez nie poziomu hormonów ciałka żółtego w surowicy krwi. Odpowiedzialność za to działanie przypisuje się izoflawonowi obecnemu w roślinie - formononetynie, który ma budowę podobną do syntetycznych estrogenów, takich jak dietylostilbestrol.

Werbaskozyd, glukozyd fenyloetanoidowy występujący w wielu znanych roślinach leczniczych (m.in. w Verbascum thapsiforme - dziewannie wielkokwiatowej), znany jest z szerokiego spektrum działania biologicznego, między innymi z oddziaływania na układ sercowo-naczyniowy.

Przeprowadzone badania wykazały, że werbaskozyd podany dożylnie szczurom podwyższał ciśnienie tętnicze krwi. Badania na izolowanym sercu tych zwierząt doświadczalnych wskazują na działanie chronotropowe i inotropowe oraz na zwiększanie przepływu wieńcowego. Mechanizm sercowo-naczyniowego działania werbaskozydu tłumaczy się wyraźnym podwyższaniem poziomu prostacyklin w surowicy krwi zwierząt doświadczalnych (blisko o 150%), co z kolei stymuluje u nich wzrost poziomu komórkowego cAMP.