Ziołolecznictwo w chorobach wewnętrznych.
Racjonalny poradnik dla lekarzy i farmaceutów
Jan Hasik, Jerzy Lutomski

Monografia - starannie wydana przez Wydawnictwo Medyczne Borgis - przybliża czytelnikom złożone zagadnienia ziołolecznictwa, przeżywającego w ostatnich dziesięcioleciach prawdziwy renesans w świecie.

Warto przypomnieć, że ziołolecznictwo sięga swymi początkami odległych w czasie cywilizacji, gdyż pierwszy zielnik roślin o znaczeniu leczniczym miał sporządzić przed z górą pięcioma tysiącami lat cesarz chiński Chen-Nung, opisując w nim działanie lecznicze wszystkich roślin swojego wielkiego cesarstwa (W. Szumowski). Zawsze urzeka mnie historia naparstnicy - znanej już przez Azteków - wprowadzonej do lecznictwa w XVIII wieku przez Williama Witheringa, której mechanizm działania na serce objaśnił szerzej w XIX wieku Ludwik Traube rodem z Raciborza. Pamiętam zdanie wypowiedziane przez jednego z luminarzy XX-wiecznej medycyny, iż „dla samej naparstnicy i umiejętności jej stosowania warto być lekarzem". Przy okazji przypominam także znany portret Mikołaja Kopernika z konwalią w dłoni. Tym symbolem medycyny to przecież nieznana w Jego czasach KONWALATOKSYNA, aktywny związek wspomnianej rośliny, mający dotąd zastosowanie w lecznictwie.

W książce „Ziołolecznictwo w chorobach wewnętrznych" J. Hasik i J. Lutomski omawiają ponad 500 roślin oraz ich różnorodne kompozycje i mieszanki, działające często synergistycznie, mające sprawdzone korzystne działanie farmakodynamiczne, uzasadniające stosowanie w lecznictwie. Autorzy w szerokim zakresie, przy tym w sposób przejrzysty, omawiają ziołolecznictwo w chorobach przewodu pokarmowego, chorobach serca i naczyń, chorobach układu oddechowego, w zaburzeniach układu moczowego, w schorzeniach reumatycznych, a także w niektórych dolegliwościach w zakresie „Psyche", w których leki roślinne są wskazane ze względu na ich działanie uspokajające, nasenne i antydepresyjne.

Należy podkreślić, że autorzy omawiają ziołolecznictwo w ścisłym powiązaniu z najnowszymi osiągnięciami medycyny światowej, nie traktując fitoterapii jako jedynej metody leczenia. Często ma ona bowiem charakter jedynie metody wspomagającej leczenie podstawowe - prowadzone środkami syntetycznymi lub metodami operacyjnymi. Włączenie w tych stanach do programu leczenia związków ziołowych łagodzi dokuczliwości choroby. Nie można jednocześnie pominąć faktu, iż w wielu przypadkach ziołolecznictwo stanowi główną metodę leczenia. Dużą zasługą autorów jest umiejętność „pogodzenia" współczesności z wielowiekową empirią. Przykładem może być choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy (Helicobacter pylori) leczona antybiotykami, gdzie jednoczesna fitoterapia przynosi ulgę w dolegliwościach dyspeptycznych. Także choroba wieńcowa serca, w której hipoteza etiologii bakteryjnej (Chlamydia pneumoniae) zdaje się stwarzać uzasadnioną podstawę do antybiotykoterapii, usprawiedliwia tradycyjne stosowanie preparatów czosnkowych, mających nie tylko działanie bakteriobójcze, ale także normalizujące gospodarkę lipidową ustroju.

Najnowsze badania prowadzone w polskich i zagranicznych ośrodkach naukowych rokują fitoterapii pomyślną przyszłość. Wystarczy wspomnieć o preparatach głogu, którego większe dawki są w swym działaniu zbliżone do ACE - inhibitorów. Podobnie, istnieją uzasadnione dane o uzyskiwaniu z roślin związków o wpływie immunostymulacyjnym, m.in. guarana i cytryniec chiński. W toku są również badania roślin mających wpływać korzystnie w chorobie Alzheimera - należy do nich m.in. „koci pazur".

Lektura książki uświadamia nam, jak wiele leków dotąd stosowanych to rośliny, lub ich przetwory. Wystarczy wymienić kofeinę, teofilinę, atropinę, kodeinę, opium, rezerpinę, związki uzyskiwane z naparstnicy. Leki te uzyskiwane są z różnych części roślin - korzeni, kory, kwiatów, owoców, liści, nasion. Z książki dowiadujemy się o różnych sposobach uzyskiwania z roślin substancji aktywnych, a także o różnorodnych ich formach: napary, wywary, ekstrakty, interakty, nalewki, proszki (także „instant"), olejki, kapsułki, czopki, roztwory lub maści, plastry, ampułki do wstrzykiwań, saszetki „expressowe", preparaty do kąpieli, nawet „poduszki chmielowe" o działaniu uspokajającym.

Książka napisana interesująco i przystępnie, nawiązująca do odkryć współczesnej medycyny, jest szczególnie przydatna w obecnym czasie, gdy jesteśmy zasypywani reklamami leków, niekiedy całkowicie nieskutecznych (placebo) lub nawet niedostatecznie sprawdzonych - szkodliwych.

Na końcu każdego rozdziału zamieszczone jest współczesne piśmiennictwo światowe dotyczące tematu - ogółem 117 pozycji. Zachęcam Kolegów lekarzy, zarówno młodego jak i starszego pokolenia do przeczytania „Ziołolecznictwa w chorobach wewnętrznych", napisanego przez doświadczony duet - lekarza klinicystę oraz farmakologa i specjalistę w zakresie roślin leczniczych. Jestem przekonany, że każdy z nas znajdzie w tej książce wiele ciekawych i przydatnych w praktyce informacji. Pisząc w przenośni - zapewniam, że nikt z czytelników po zakończeniu lektury nie sięgnie po „Rapacholinę", podawaną w niektórych ekskluzywnych restauracjach, specjalizujących się w niekiedy „ciężkiej kuchni kresowej". Przedstawiona pokrótce książka podaje bowiem tajniki fitoterapii w sposób „łatwostrawny i łatwoprzyswajalny".

Cena książki 30,00 zł. Wpłaty należy kierować na konto: Prosper Bank S.A. I 0/W-wa 12801013-500904-27001-12. Bliższych informacji udziela Wydawnictwo Borgis tel. (0-22) 836-96-69, 837-36-92.