Nowości bibliograficzne

Jak dotąd nie ma skutecznego leku przeciwko chorobie Alzheimera. Polega ona na stopniowej degeneracji komórek nerwowych mózgu na skutek zanikania receptorów nikotynowych acetylocholiny. Spowolnienie choroby uzyskuje się na drodze podawania inhibitorów acetylocholinesterazy. Należą do nich m.in. donepezil (Aricept) i riwastygmina (Exelon). Obiecujące działanie lecznicze wykazuje także gelentamina – steryd występujący w przebiśniegu kaukaskim (Galanthus).

Galantamina działa dwojako. Z jednej strony zachowuje się jak inhibitor acetylocholinesterazy i zwiększa poziom acetylocholiny w przestrzeniach synaptycznych, z drugiej strony zwiększa wrażliwość receptorów na jej działanie, ułatwiając w ten sposób przekazywanie sygnałów w komórkach nerwowych.

Kontrolowane badania kliniczne wykazały, że podawanie chorym przez 6-12 miesięcy galantaminy w dawce 8-32 mg polepszało u nich zdolności poznawcze i pacjenci stawali się bardziej witalni i aktywni w porównaniu do grupy chorych otrzymujących placebo. Prawie 70% pacjentów zareagowało na nowy lek pozytywnie. Leczenie polepszało ich komfort życia codziennego na blisko rok, wyraźnie opóźniając postępy choroby. Galantamina była przez większość chorych dobrze tolerowana. U niektórych osób występowały zaburzenia żołądkowo-jelitowe (mdłości, wymioty, biegunka), które zazwyczaj po 2 tygodniach ustępowały. Preparat z przebiśniegu kaukaskiego ma jeszcze w tym roku wejść do lecznictwa w Niemczech.

Wieloośrodkowe, randomizowane badania kliniczne z podwójnie ślepą próbą obejmowały preparat Remotiv, zawierający w swoim składzie wyciąg z dziurawca standaryzowany na hiperycynę oraz imipraminę. W badaniach uwzględniono 324 pacjentów z depresją w wieku powyżej 18 lat, w tym 157 leczono preparatem z dziurawca w dawce 250 mg, który podawano 2 razy dziennie oraz 167 pacjentów leczonych imipraminą w dawce 75 mg, którą także podawano 2 razy dziennie.

Oba leki podawano chorym przez 6 tygodni i stwierdzono, że działały one w leczeniu depresji podobnie. Jednak skala tolerancji leków u chorych była różna. O ile działania niepożądane przy leczeniu preparatem z dziurawca wynosiły 39%, to po leczeniu imipraminą ich liczba była prawie dwukrotnie wyższa i wynosiła 63%. Na tej podstawie autor ocenia preparat z dziurawca za bardziej bezpieczny przy leczeniu depresji w porównaniu do klasycznego leku syntetycznego, jakim jest imipramina.

Leki roślinne od dawna były stosowane przez zielarzy i uzdrowicieli w zapobieganiu i leczeniu wrzodów trawiennych. Artykuł dokonuje przeglądu powszechnie używanych surowców roślinnych i zidentyfikowanych roślinnych składników biologicznie aktywnych pod kątem ich stosowania w nadkwaśności, niestrawności, w zapobieganiu wrzodom żołądka i dwunastnicy i w terapii tych schorzeń.

Z surowców roślinnych często stosowanych do tego celu należy wymienić Glycyrrhiza glabra, Aloes sp. i Capsicum sp. Poza tym ponad 40 innych surowców, m.in. Alpinia galanga, Azadirachta indica, Camelia sinensis, Curcuma longa, Punica granatum, Tanacetum vulgare i Zingiber officinalis wykazuje działanie przeciw wrzodom trawiennym, co znajduje swoje potwierdzenie w piśmiennictwie.

Do substancji pochodzenia roślinnego o udokumentowanym działaniu przeciwwrzodowym zalicza się flawonoidy (kwercetyna, naryngina), sylimerynę, antocyjany, soforadynę, saponiny (m.in. Panax japonicus i Kochia scoparia), taniny (np. z Linderae umbellata), gumy i śluzy (m.in. guar i mirra).

Mimo postępu w poszukiwaniu nowych leków syntetycznych przeciw wrzodom trawiennym, świat roślin niewątpliwie kryje w sobie również wiele możliwości walki z tym schorzeniem.

Przeprowadzono kontrolowane, randomizowane badania kliniczne, dotyczące podawania aspiryny jako leku zapobiegającego chorobie wieńcowej, z udziałem 5499 mężczyzn w wieku 45-69 lat. Pacjenci byli objęci ryzykiem występowania choroby wieńcowej ze względu na płeć, wiek, podwyższone ciśnienie tętnicze oraz wysoki poziom cholesterolu w surowicy krwi. Pacjentów podzielono na 4 grupy. Pierwsza z nich otrzymywała warfarynę (2,5 mg/dzień) oraz aspirynę w dawce 75 mg/dzień. Druga grupa otrzymywała warfarynę, trzecia aspirynę, a czwarta placebo.

Stwierdzono, że aspiryna zmniejsza o 20% liczbę przypadków choroby wieńcowej w postaci zawału przedniej ściany serca, martwicy naczyń wieńcowych lub udaru. Działanie korzystne aspiryny obserwowano głównie na podstawie obniżenia liczby zgonów oraz obniżenia u większości pacjentów ciśnienia tętniczego krwi po zakończeniu badań. Należy dodać, że u mężczyzn z wysokim ciśnieniem tętniczym krwi nie obserwowano korzystnego działania aspiryny w zapobieganiu chorobie serca, byli oni natomiast narażeni na poważne krwawienia.

Celem badań było znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy picie zwykłej (czarnej) herbaty zmniejsza zagrożenie wystąpienia miażdżycy naczyń krwionośnych. Badaniom poddano 7983 mężczyzn i kobiet w wieku powyżej 55 lat. Osoby uczestniczące w badaniach wypełniały kwestionariusz odnośnie liczby wypijanej herbaty. Pojawienie się miażdżycy oceniano na podstawie bieżących bocznych zdjęć radiograficznych brzucha. Poza ilością filiżanek wypijanej herbaty w badaniach uwzględniano także wiek oraz płeć, które mogły mieć wpływ na różnice w stopniu pojawiającej się miażdżycy naczyń.

Z ogólnej liczby 3454 osób pijących herbatę przez blisko 2 lata w ilości 1-2 filiżanek dziennie stopień zagrożenia miażdżycą naczyń zmniejszył się o około 46%, natomiast u osób pijących 4 filiżanki herbaty dziennie lub więcej obniżył się on o 69% (w porównaniu do 4529 osób nie pijących herbaty lub pijących ją sporadycznie). Na tej podstawie można stwierdzić, że regularne picie herbaty wyraźnie zmniejsza powstawanie miażdżycy naczyń wieńcowych. Działanie to przypisuje się przede wszystkim związkom polifenolowym (flawonolom), a szczególnie galusanowi epigallokatechiny.

Adaptogenne właściwości Panax ginseng są obecnie dobrze udokumentowane. Stosowanie tego surowca celem podwyższenia sprawności seksualnej także ma swoje uzasadnienie. Badania nad żeń-szeniem wskazują, że surowiec ten powoduje wzrost oporności organizmu na stresy pochodzenia zewnętrznego, które mogą rozciągać się na sferę seksualną. Aktywne biologicznie składniki żeń-szenia (ginsenozydy) wzmagają zdolność organizmu do adaptowania się i oporu wobec czynników stresogennych, czego następstwem jest rozbudzenie fizjologiczne.

Istnieją dwa zasadnicze mechanizmy pobudzania sfery seksualnej pod wpływem żeń-szenia: działanie na oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczową i wzrost poziomu tlenku azotu w organach płciowych. Pierwszy mechanizm polega na zwiększeniu na skutek działania żeń-szenia poziomu ACTH w przysadce mózgowej, co powoduje podwyższenie poziomu kortyzolu w surowicy krwi i rozbudzenie fizjologiczne. W konsekwencji tej zmiany czynnościowej w organizmie dochodzi do tzw. wybuchu adrenalinowego. Z pewnością użycie żeń-szenia w tym celu u osób z zaburzeniami seksualnymi albo u osób, które mają osłabioną reakcję adrenalinową jest wielce wątpliwe.

Drugi mechanizm jest pomocny w podwyższaniu aktywności seksualnej. A mianowicie żeń-szeń powoduje zmniejszenie napięcia i rozszerzenie naczyń ciał jamistych trzonu prącia. To pozwala na większą sprawność erekcyjną. Efekt ten pojawia się na skutek wzrostu poziomu tlenku azotu. Jest prawdopodobne, że żeń-szeń hamuje aktywność enzymu syntazy tlenku azotu, chociaż mechanizm tego procesu nie jest dotąd wyjaśniony.