Leitfaden Phytotherapie Prof. dr Heinz Schilcher, dr Susanne Kammeres (Urban & Fischer Verlag, München, Jena 1. Auflage November 2000)

W listopadzie 2000 roku ukazał się w ramach zasłużonej i cenionej serii „Poradników” wydawnictwa URBAN & FISCHER Verlag München, Jena „Poradnik Fitoterapia” (Leitfaden Phytotherapie), autorstwa prof. dr. Heinza Schilchera i dr Susanne Kammerer.

Poradnik, wydany w podręcznej formie kieszonkowej, stanowi cenne 966-stronicowe Kompendium w zakresie szeroko pojętej fitoterapii. Obejmuje ponad 700 surowców i preparatów zielarskich i jest przeznaczony zarówno dla lekarzy, farmaceutów i przedstawicieli innych kierunków medycznych, jak i bezpośrednio dla pacjentów, dla których stanowi cenne źródło informacji fachowej, szczególnie w samoleczeniu.

Pierwszy rozdział zajmuje się podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi lecznictwa zielarskiego. Tłumaczy pojęcie nowoczesnej fitoterapii i jej miejsce w medycynie szkolnej (oficjalnej). Fitoterapia nie powinna być alternatywą dla medycyny szkolnej (oficjalnej), lecz stanowić jej integralną część ukierunkowaną na leczenie sposobami naturalnymi. W ramach powyższego omawia się wymagania jakościowe, aspekty prawne, możliwości i granice stosowania fitopreparatów. Przygotowanie i sposoby aplikacji surowców i przetworów zielarskich oraz zasady sporządzania i ordynowania mieszanek ziołowych uzupełniają ten rozdział ogólny.

Rozdział drugi przedstawia „profile roślinne”, bazując przede wszystkim na monografiach Komisji E, zarówno pozytywnych jak i negatywnych, powstałych w latach 1978-1995. Monografie pozytywne zostały uzupełnione nowszymi danymi badawczymi pochodzącymi z ostatnich lat, tzn. po ostatnich publikacjach Komisji E. Do nich zalicza się również mechanizmy działania poszczególnych surowców i przetworów. W ten sposób zawarte w Poradniku profile poszczególnych surowców zawierają w dużej mierze większy zakres danych niż obowiązuje w aktualnie powstających monografiach ESCOP-u (European Scientific Cooperative on Phytotherapy) i WHO (World Health Organization).

Monografie surowców uzupełniono szeregiem „Stałych zestawień surowców roślinnych” o określonym zakresie działania terapeutycznego.

Tabelę negatywnie ocenionych przez Komisję E surowców uzupełnia uzasadnienie takiej decyzji, np. zawartość substancji trujących lub szkodliwych, niekorzystny stosunek korzyści do ryzyka itp.

Każda monografia zawiera poza nazwą surowca (niemiecka i łacińska) dane dotyczące:

– substancji aktywnych decydujących o efekcie terapeutycznym;

– zawartości substancji w zależności od sposobu ekstrakcji;

– działania terapeutycznego;

– mechanizmu działania;

– zaleceń (wg Komisji E);

– innych wskazań w oparciu o badania kliniczne i lecznictwo doświadczalne;

– działań ubocznych;

– interakcji;

– form aplikacji;

– ewentualnych dodatkowych możliwości wykorzystania pozamedycznego.

Ciekawym uzupełnieniem stosowanym w „profilach” jest „zróżnicowanie” surowców i fitopreparatów. Podczas gdy przepisy Komisji E zalecają dla określonych jednostek chorobowych kilka surowców i przetworów, autorzy Przewodnika przedstawiają dla nich pewną kolejność przydatności w stosowaniu na podstawie różnych zakresów farmakologicznych.

Na uwagę zasługują świetne kolorowe fotografie wszystkich surowców.

Rozdział „Profile roślinne” zawiera monografie pozytywne 200 surowców i 18 „stałych zestawień” oraz tabelę 126 surowców z negatywną oceną.

W drugiej części książki przedstawiono schorzenia podzielone na główne kierunki terapeutyczne:

11. schorzenia psychiczne i psychosomatyczne;

12. schorzenia sercowo-krążeniowe;

13. schorzenia naczyniowe;

14. schorzenia dróg oddechowych;

15. schorzenia przewodu żołądkowo-jelitowego 15. i trawiennego;

16. schorzenia przewodu moczowo-płciowego;

17. schorzenia ginekologiczne, położnictwo;

18. schorzenia aparatu ruchu;

19. schorzenia neurologiczne;

10. schorzenia skórne;

11. fitopreparaty do wzmocnienia sił obronnych i sprawności fizycznej (adaptogeny i immunomodulatory).

W każdym rozdziale wymienia się najpierw surowce i przetwory roślinne mogące znaleźć zastosowanie w poszczególnych schorzeniach, z uwzględnieniem wskazań dla poszczególnych jednostek chorobowych oraz uwagi ogólne dotyczące np. składu chemicznego, dawkowania, sensownych kombinacji z innymi surowcami, określonych przeciwwskazań itp. Dla poszczególnych jednostek chorobowych omawia się dodatkowo etiologię samego schorzenia, zakres i możliwości wykorzystania fitopreparatów, mechanizmów działania i formy aplikacji.

Ponadto uwzględnia się obok samych surowców i preparatów „stałe zestawienia” oraz potwierdzone w lecznictwie empirycznym zestawy ziołowe.

Dalszy rozdział (14) wyjaśnia stosowane w Poradniku określenia fachowe (glosariusz), zawiera spis literatury z podziałem na podręczniki i czasopisma, adresy internetowe i pocztowe stowarzyszeń, szkół wyższych i innych instytucji zajmujących się badaniami i szkoleniem fitoterapeutycznym oraz ważniejszych producentów fitopreparatów.

Cennym uzupełnieniem jest wymieniony w Poradniku aktualny spis preparatów i ich producentów z podaniem stron.

Całość zamyka bardzo obszerny i dokładny skorowidz.

Reasumując powyższe omówienie Poradnika Fitoterapia należy stwierdzić, że jako podręcznik bazujący na fitoterapeutycznych danych naukowych, ukierunkowanych na praktykę medyczną, spełnia całkowicie wstępne założenia, tj. służenie lekarzom, farmaceutom i innym przedstawicielom zawodów medycznych, możliwie pełną i wszechstronną informacją fitoterapeutyczną.

Dotarcie do takich informacji jest możliwe zarówno przez dział poświęcony surowcom i przetworom (profile), jak również poprzez rozdziały omawiające poszczególne schorzenia.

Wobec pełnego zakresu danych zawartych w Przewodniku ułatwia się lekarzowi leczącemu swoich pacjentów, wyłącznie lub obok chemoterapii w sposób naturalny, zaordynowanie właściwych fitopreparatów, i ich dawkowanie bez sięgnięcia do innych źródeł informacji medycznej. Z tych samych względów Przewodnik może stanowić cenną pomoc dla chorego, szczególnie w zakresie samoleczenia.

Dla farmaceuty – aptekarza Poradnik zawiera szeroki i wszechstronny zakres danych o lecznictwie fitoterapeutycznym, niezastąpionym w doradztwie dodatkowym wobec zapisu lekarza.

Zarówno lekarz jak i aptekarz znajdą ponadto w Poradniku cenne przepisy recepturowe dla herbatek, nalewek, okładów itp., wielce przydatnych dla indywidualnego zastosowania terapeutycznego.

Przewodnik jest przy tym tak ukierunkowany, że dostarcza potrzebne informacje w sposób szybki i pewny i to nawet wtedy gdy lekarz i farmaceuta nie mają żadnego fitoterapeutycznego przygotowania.

Na zakończenie należy wyrazić nadzieję, że omawiany Poradnik Fitoterapia przyczynia się również w Polsce do lepszego poznania fitoterapii przez świat lekarski i podniesienia rangi lecznictwa naturalnego w ramach medycyny oficjalnej – (jak wyraził się po jego ukazaniu w bezpośrednim piśmie do wydawców Minister Zdrowia RFN).