Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Postępy Fitoterapii 4/2001, s. 31-33
Bogdan Kędzia, Alina Mścisz
Sprawozdanie z Międzynarodowego Zjazdu i 49 Dorocznego Spotkania Towarzystwa Badania Roślin Leczniczych w Erlangen (RFN), 2-7 września 2001 r.
W Zjeździe wzięła udział delegacja 4 pracowników Instytutu Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu: prof. dr hab. Piotr Gorecki, dr Barbara Zygmunt oraz dr hab. Bogdan Kędzia i dr Alina Mścisz (autorzy niniejszego opracowania), którzy w jego ramach zaprezentowali 2 postery:
– Biologicznie aktywne i nieaktywne substancje odżywcze korzenia Rhodiola rosea L. jako składniki żywności funkcjonalnej (P. Gorecki, J. Lutomski, A. Mścisz, B. Kędzia, B. Zygmunt, J. Kozłowski),
– Wpływ elicytacji na hodowlę tkankową korzeni Rhodiola rosea L. (A. Krajewska-Patan, A. Mścisz, J. Lutomski).
Otwarcie Zjazdu nastąpiło 3 września w godzinach porannych. Podczas ceremonii otwarcia została wręczona Nagroda Egona Stahla przeznaczona dla młodych naukowców z dziedziny farmakognozji i analityki fitochemicznej. Przyznano także granty zagraniczne młodym pracownikom naukowym. Potem przedstawiono dwa referaty plenarne: Od oporności na kanamycynę do białek – zmiany roli genów przenoszonych na rośliny (prof. O. Hess) oraz Inżynieria metabolitów. Przyspieszenie badań nad nowymi produktami (prof. A. Bechtold).
Po południu uczestnicy delegacji brali udział w sesji poświęconej technikom biotechnologicznym stosowanym w mikrorozmnażaniu i hodowli roślin leczniczych, takich jak Curcuma longa, Taxus sp., Hypericum perforatum (odmiana Topaz), Valeriana officinalis i Piper methysticum oraz w sesji dotyczącej systemowych testów farmakologicznych, między innymi wpływu laktonów seskwiterpenowych na hamowanie czynnika transkrypcji NF – AT, wpływu tryptantryny pochodzącej z Isatis tinctoria na hamowanie cyklooksygenazy-2 i 5-lipooksygenazy oraz hamowaniu transkrypcji genów związanych z procesami zapalnymi, immunomodulującymi i cytotoksycznymi.
4 września w godzinach porannych wzięto udział w sesji plenarnej poświęconej metodom ukierunkowywania biosyntezy lignanów w roślinach w celu podwyższenia ich wartości terapeutycznej oraz najnowszym osiągnięciom w dziedzinie steroli roślinnych. Następnie wysłuchano doniesień omawiających metody farmakologiczne stosowane do oceny aktywności biologicznej substancji naturalnych pochodzenia roślinnego. Szczególne zainteresowanie zwróciła praca dotycząca swoistego działania przeciwdepresyjnego wyciągu z liści chińskiej rośliny Apocynum venetum, zawierającego ponad 2% hyperozydu i około 3% izokwercytryny.
W sesji popołudniowej, poświęconej produktom naturalnym, szczególną uwagę wzbudziły referaty dotyczące metodyk badań analitycznych wyciągów i produktów finalnych z dziurawca. Poza oceną zawartości substancji odpowiedzialnych za aktywność biologiczną dziurawca badano również poziom metali ciężkich, szczególnie kadmu, który jest łatwo akumulowany przez dziurawiec. Autorzy referatów przedyskutowali także zagadnienie standaryzacji przetworów z dziurawca.
Następnie uczestniczono w pierwszej sesji posterowej przeznaczonej dla posterów oznaczonych numerami nieparzystymi. Postery były zgrupowane w następujących obszarach tematycznych: działanie i ocena, fitochemia, biochemia i technologia. W sesji tej przedmiotem prezentacji był poster z Instytutu dotyczący elicytacji hodowli tkankowej Rhodiola rosea (technologia, poster nr 6.17).
W kolejnym dniu Zjazdu (5 września) delegaci uczestniczyli w sympozjum dotyczącym biodostępności roślinnych produktów leczniczych, które poświęcone było dwóm roślinom wykazującym skuteczność w chorobach reumatycznych. Na uwagę zasługiwały dwa referaty obejmujące preparaty z Harpagophytum procumbens. Stwierdzono, że w dalszym ciągu nie jest jednoznacznie określona relacja pomiędzy zidentyfikowanymi związkami naturalnymi, a obserwowaną skutecznością biologiczną i punktami uchwytu farmakologicznego. Na działanie przeciwzapalne i przeciwreumatyczne wpływają zarówno substancje hamujące kaskadę kwasu arachidonowego, jak i związki zmniejszające aktywność elastazy. Ocena biodostępności produktów otrzymywanych z tej rośliny jest utrudniona i nie do końca przebadana.
Drugą rośliną omawianą na tym sympozjum była roślina indyjska Boswellia serrata stosowana w systemie medycyny hinduskiej Ayurveda. Wyciągi z tej rośliny, zawierające 35-65% kwasu bosweliowego, stosowane są w tym systemie jako niesterydowe środki przeciwzapalne, przede wszystkim w chorobach reumatycznych i wrzodziejącym zapaleniu okrężnicy. Skuteczność preparatów została potwierdzona badaniami klinicznymi. Badania farmakologiczne wykazały, że biodostępność osiąga wartość 85%.
W przedostatnim dniu Zjazdu (6 września) w godzinach porannych wysłuchano dwóch referatów omawiających zastosowanie nowych technik analitycznych w badaniach fitochemicznych, farmakologicznych i farmakokinetycznych. W pierwszym autor przedstawił metodę szybkiego i dokładnego identyfikowania w organizmie śladowych ilości substancji pochodzenia roślinnego oraz ich metabolitów (narkotyki, środki dopingujące). W drugim referacie zaprezentowano metody skriningu oparte na użyciu tzw. biosensorów, czyli analitycznych urządzeń składających się z elementu biologicznego (enzym, receptor, przeciwciało) oraz elementu pomiarowego – optycznego, czy elektronicznego. Metody te służą do prowadzenia badań jakościowych i ilościowych roślinnych środków leczniczych, oceny interakcji pomiędzy aktywnymi biologicznie substancjami naturalnymi oraz skriningu farmakologicznego.
Następnie delegaci uczestniczyli w drugiej sesji posterowej przeznaczonej dla posterów o numeracji parzystej, gdzie zaprezentowano poster instytutowy dotyczący substancji odżywczych Rhodiola rosea jako składników żywności funkcjonalnej (działanie i ocena, poster nr 3.80). Zapoznano się również z ponad 230 posterami prezentowanymi przez ośrodki badawcze prawie z całego świata.
Po południu uczestniczono w sesji dotyczącej zastosowania nowoczesnych technik analitycznych w badaniach biologicznie aktywnych składników roślin leczniczych. Omówione w doniesieniach techniki pozwalają na prowadzenie wysoko wyspecjalizowanych badań naukowych, jak również seryjnych analiz chemicznych i biologicznych. W każdym przypadku są one jednak niezwykle kosztowne. Następnie uczestniczono w ceremonii zakończenia Zjazdu. Kolejny odbędzie się we wrześniu 2002 roku w Barcelonie.
Na zakończenie wypada podać kilka wniosków wypływających z uczestnictwa w Zjeździe:
1. Prowadzone prace badawcze w naukowych ośrodkach europejskich, zarówno chemiczne jak i farmakologiczne, koncentrują się głównie na roślinach leczniczych pochodzących z Afryki, Azji oraz Ameryki Środkowej i Południowej.
2. Obserwuje się wyraźny wzrost liczby badań w zakresie toksyczności i aktywności biologicznej roślin stosowanych w medycynie tradycyjnej Egiptu, Nigerii, Tanzanii, Kongo, Korei, Indii, Boliwii, Iranu i innych krajów. Badania te prowadzone są zarówno przez placówki naukowe państw, z których rośliny te pochodzą, jak i w ośrodkach europejskich, amerykańskich i japońskich. Poszukuje się naukowych dowodów potwierdzających skuteczność terapeutyczną roślin stosowanych od dawna w medycynie tych krajów. Prowadzi się również badania fitochemiczne, mające na celu zidentyfikowanie substancji naturalnych odpowiedzialnych za ich aktywność biologiczną.
3. W przypadku roślin o udokumentowanej aktywności biologicznej oraz zidentyfikowanym składzie chemicznym, prowadzone są wnikliwe badania mające na celu dokładniejsze ustalenie biologicznej drogi działania, ewentualnego poszerzenia obszaru aktywności biologicznej oraz identyfikacji kolejnych zawartych w nich związków naturalnych (dziurawiec, kava – kava, pluskwica, miłorząb, czosnek).
4. Prowadzone badania aktywności biologicznej dotyczą przede wszystkim działania przeciwutleniającego, zdolności neutralizowania wolnych rodników, działania przeciwzapalnego, przeciwdepresyjnego, przeciwwirusowego, antymutagennego i przeciwnowotworowego.
5. W zakresie badań fitochemicznych największe zainteresowanie budzą flawonoidy, fenylopropanoidy, laktony i lignany.
W podsumowaniu można stwierdzić, że uczestnictwo w Zjeździe pozwoliło na zapoznanie się z aktualnymi kierunkami badań roślin leczniczych na świecie. Biorąc pod uwagę powyższe obserwacje i coraz częstszą obecność na polskim rynku preparatów roślinnych pochodzących z krajów pozaeuropejskich, celowym wydaje się uwzględnienie badań w tym zakresie również w pracach Instytutu. Ponadto nawiązano kontakty z kilkoma zagranicznymi placówkami naukowymi (Egipt, Hiszpania, Niemcy), odnowiono kontakt z dr. H. Schmidtem (Phyto – Datebase, Monachium) i uzgodniono dalszą współpracę w zakresie otrzymywania przez Instytut informacji literaturowych z posiadanej przez niego bazy danych. Przywiezione ze Zjazdu materiały naukowe, w tym streszczenia, kserokopie i zdjęcia wybranych posterów, są do wglądu i wykorzystania, przez osoby zainteresowane, w Instytucie Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu.
Postępy Fitoterapii 4/2001
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii