Ludzkie koronawirusy - autor: Krzysztof Pyrć z Zakładu Mikrobiologii, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 3-4/2002, s. 64-69
Grzegorz Grynkiewicz1, Maria Gadzikowska2
Metabolity wtórne i aktywność biologiczna złocienia maruny (Tanacetum parthenium L.)
Secondary metabolites and biological activity of feverfew (Tanacetum parthenium L.)
1 Instytut Farmaceutyczny, Warszawa
2 Wydział Farmaceutyczny Akademii Medycznej, Lublin
Summary
A short review of Tanacetum parthenium as a phyto-chemical raw material and possible source of individual active constituents is presented. Traditional applications of feverfew, culminating with modern clinical trials of migraine treatment and prophylaxis, are discussed in juxtaposition to current results in biochemistry and molecular pharmacology of the principal sesquiterpenoid component – parthenolide.
Złocień maruna, bylina pochodząca z Azji Mniejszej, znana jako roślina ozdobna, obecnie mniej popularna, rośnie także dziko w całej Europie. Osiąga wysokość kilkudziesięciu centymetrów. Gałązki na rozkrzewionej, krótko omszonej łodydze mają jajowate, zielonożółtawe, pierzastosieczne liście. Na szczytach pędów białe kwiaty języczkowe brzeźne i żółte kwiaty rurkowe wewnętrzne tworzą kwiatostan podobny do kwiatów rumianka pospolitego. Owocem jest niełupka. Roślina kwitnie od czerwca do września. W całym okresie wegetacji wydziela silny, charakterystyczny aromat. Obecnie sklasyfikowana jako Tanacetum parthenium (L.) Schulz Bip., bywa także określana jako Chrysanthemum parthenium (L.) Bernh. W przeszłości stosowano dla tej samej rośliny także nazwy: Matricaria parthenium (L.), Leucanthemum parthenium (L.) Gren. Gordon, oraz Pyrethrum parthenium (L.) Sm., (4). Roślina ta jest uznawana za leczniczą od czasów starożytnych. Wśród znanych zastosowań w medycynie ludowej, najbardziej ugruntowane jest użycie naparów ze świeżych lub suszonych liści jako środka przeciwgorączkowego, z czym wiąże się także potoczną nazwę anglosaską ziela: feverfew. Tradycja etnofarmakologiczna obszaru wysp brytyjskich wskazuje także na stosownie w przypadkach chorób reumatycznych i migreny. Współcześnie, roślina ta i jej składniki aktywne budzą duże zainteresowanie ale status surowca farmaceutycznego osiąga raczej regionalnie (25). W aktualnych wydaniach niemieckich opracowań fitochemicznych (42, 47), które uznawane są za najbardziej profesjonalne, brak jest monografii Tanacetum parthenium. Źródła polskie natomiast, zawierają podstawowe informacje o roślinie, jej składnikach i zastosowaniach (14, 28).
Tradycje zastosowań medycznych
Podrodzina Anthemideae (rodziny Compositeae, obecnie Asteraceae) zawiera wiele roślin o działaniu leczniczym, głównie w obrębie rodzajów Artemisia, Achillea i Tanacetum. Ten ostatni składa się, według aktualnych ocen, ze 150-200 gatunków flory kontynentu euroazjatyckiego z których część została rozprzestrzeniona na Amerykę i Australię. Klasyfikacja botaniczna nastręcza tu jednak wielu trudności, a poszczególne rośliny przypisywane są często zamiennie do gatunków w obrębie Tanacetum, Chrysanthemum lub Pyrethrum. Nową szansę uporządkowania tego stanu rzeczy stwarza chemotaksonomia, ale zgromadzone dotychczas dane nie osiągnęły jeszcze, jak się wydaje, odpowiedniej masy krytycznej (1, 10). Przyjęta powszechnie w anglosaskim obszarze językowym dla Tanacetum parthenium nazwa feverfew pochodzi od staroangielskiego „febrifuge”, które ma źródłosłów łaciński (febrifugia) wskazujący na aktywność przeciwgorączkową. Jeden z pierwszych źródłowych opisów zastosowań medycznych tej rośliny w Europie znajdujemy w dziele „De materia medica” Dioskuridesa (ok. 50 r.n.e.). Późniejsze opracowania, aż do końca XVII w., jedynie cytują zawarte tam wiadomości (16). Całość europejskiej tradycji etnofarmakologicznej zastosowań złocienia maruny można podsumować w formie dwu grup wskazań medycznych: przeciwbólowego (stany gorączkowe, bóle reumatyczne, artretyczne, gastryczne oraz bóle głowy i zębów) i ginekologicznego (m.in. w zagrożeniu poronieniem oraz w regulacji cyklu menstruacyjnego). Bardziej sporadyczny charakter mają doniesienia o ochronie przeciw owadom i łagodzeniu skutków ich ukąszeń. Na niektórych obszarach Wysp Brytyjskich, szczególnie w Walii, złocień marunę stosowano nieprzerwanie i powszechnie, od czasów najdawniejszych do współczesności, w profilaktyce migrenowych bólów głowy, oczywiście poza oficjalną medycyną. Wiadomości o niezwykłej skuteczności takiej „terapii” zaowocowały falą artykułów w brytyjskiej prasie codziennej w 1978 roku. Reakcja czytelników przeszła wszelkie oczekiwania: jedna tylko z gazet, zanotowała ok. 25 tysięcy próśb o szczegółowe wskazania, po jednej ze swych publikacji. Rezultatem tej kampanii prasowej było pojawienie się, na słabo regulowanym brytyjskim rynku wyrobów zielarskich, dziesiątków produktów handlowych na bazie feverfew, w postaci tabletek i kapsułek oraz surowca roślinnego (suszone części naziemne rośliny lub same liście, o różnym stopniu rozdrobnienia). W dalszej kolejności surowiec roślinny i jego ekstrakty stały się przedmiotem standaryzacji oraz intensywnych badań fitochemicznych o charakterze zarówno analitycznym jak i badań strukturalnych (16, 27).
Składniki złocienia i ich aktywność biologiczna
Krytyczny przegląd najnowszej literatury fitochemicznej wyraźnie wskazuje na to, że główną cechą chemotaksonomiczną rodzaju Tanacetum jest aktywność dwu odrębnych szlaków metabolicznych biorących swój początek w produktach glikolizy: dających związki wywodzące się z kwasu mewalonowego (terpenoidy) (1) oraz z kwasów szikimowego i malonowego (fenylopropanoidy) (7).
Tanacetum parthenium L. Złocień maruny.
Złocień maruna określany jest jako roślina silnie aromatyczna o charakterystycznym, korzennym zapachu, przypominającym rumianek lub wrotycz. Wśród substancji lotnych odpowiedzialnych za tę cechę przedmiotem specyfikacji farmakognostycznej najczęściej były terpeny (19). Głównym składnikiem monoterpenowym naziemnych części rośliny jest kamfora (1), a w znacznie mniejszych ilościach występują pochodne estrowe chryzantenolu (4), werbenolu (3) i borneolu (2). Węglowodory seskwiterpenowe: germakren D (5) i b-farnezen (6) również należą do typowych składników frakcji olejków eterycznych. Wzory strukturalne tych związków przedstawia rycina 1.
Ryc. 1. Węglowodory terpenowe występujące w Tanacetum parthenium L.: 1. kamfora; 2. borneol; 3. ciswerbenol; 4. izomeryczne chryzantenole; 5. germakren D; 6. b-farnezen.
Obecnie powszechnie uznaje się, że dla aktywności biologicznej i potencjalnych zastosowań medycznych najważniejsza jest frakcja seskwiterpenoidów (germakrany, guajany, eudesmany), które występują w znacznych ilościach w liściach rośliny. Szczególnie istotna jest zawartość nienasyconych laktonów seskwiterpenowych (6) a główny przedstawiciel tej grupy, który może stanowić nawet 85% jej składu, partenolid (7), należący do klasy germakranolidów, uznano za marker (minimalny poziom tego składnika określa się zwykle granicą 0,2%) kwalifikujący przydatność surowca roślinnego. Jest to o tyle istotne, że stwierdzono zasadnicze różnice w składzie metabolitów wtórnych tej rośliny w zależności od lokalizacji geograficznej. Uważa się nawet, że istnieją trzy „chemotypy” Tanacetum parthenium, z których dwa nie zawierają partenolidu. Wnikliwą analizę fitochemiczną surowca europejskiego przeprowadził Bohlmann (6), który zidentyfikował, oprócz dominującego partenolidu (7) (CAS nr. 20554-84-1), kilkanaście dalszych składników o budowie laktonów seskwiterpenowych, a w sumie blisko pięćdziesiąt związków terpenoidowych. Natomiast badania przeprowadzone na roślinach środkowo- i południowo-amerykańskich wskazują, że głównym składnikiem seskwiterpenowym jest santamaryna (9), a obecności partenolidu nie stwierdzono. Struktury głównych składników Tanacetum parthenium (L.) Schulz. Bip. w tej kategorii strukturalnej przedstawiono na rycinie 2.
Ryc. 2. Nienasycone laktony seskwiterpenowe występujące w Tanacetum perthenium L.: 7. partenolid; 8. kostunolid; 9. sanatamaryna; 10. artekanina (a,a), kanina (b,b).
Zagadnieniu standaryzacji surowców roślinnych Tanacetum, poprzez ilościowe oznaczanie zawartości partenolidu, poświęcono wiele uwagi. W uzupełnieniu testu biologicznego (hamowanie uwalniania serotoniny z płytek krwi (31)), opracowano metody chromatograficzne (HPLC, kolumny RP-18) oparte na bezpośredniej detekcji nienasyconego laktonu w ultrafiolecie, lub w wersji o wyższej czułości, na oznaczeniu adduktu (7) z 9-tiometyloantracenem (2, 9, 12, 17, 21, 50). Opracowano też warunki dla ilościowej analizy partenolidu i jego analogów metodą chromatografii gazowej (20, 44). Dzięki tym osiągnięciom, możliwa jest wiarygodna ocena zawartości partenolidu w surowcach roślinnych i produktach farmaceutycznych, a także śledzenie zmian dystrybucji tkankowej w zależności od warunków hodowli i fazy wegetacji, oraz badania metabolizmu. Ustalono, że partenolid występuje głównie w naziemnych częściach roślin (w liściach i pędach) a jego zawartość jest najwyższa w okresie kwitnienia. W wielu przypadkach obserwowano znaczne obniżenie zawartości składnika aktywnego (7) w suchych, rozdrobnionych liściach, w trakcie przechowywania.
Partenolid, jako niskocząsteczkowy związek organiczny o umiarkowanym stopniu utlenienia i nie zawierający polarnych grup funkcyjnych, daje się łatwo wyodrębnić z materiału roślinnego przez ekstrakcję typowymi rozpuszczalnikami (chloroform, aceton, octan etylu – ew. w mieszaninach z węglowodorami) (8, 44). Jeszcze bardziej skuteczna jest ekstrakcja dwutlenkiem węgla w stanie nadkrytycznym, którą stosuje się do tego celu na skalę techniczną (5). Otrzymany w ten sposób ekstrakt (instalacja techniczna działa w Niemczech) (13) może być poddawany bezpośrednio formulacji w miękkich kapsułkach żelatynowych i stosowany do leczenia stanów migrenowych, reumatycznych i astmatycznych.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 30 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Abed M.J., Bermejo P., Villar V.: Phytother. Res., 1995, 9, 79. 2. Awang D.V.C. i wsp.: J. Nat. Prod., 1991, 54, 1516. 3. Banthorpe D.V., Brown G.D.: Biotechnology in Forestry and Agriculture, 1993, v. 24, 361 (Medicinal and Aromatic Plants, Springer Verlag, Berlin). 4. Berry M.I.: Feverfew, Pharm. J., 1994, 253, 806. 5. Beuscher N., Willigmann I.: 1995, US Patent 5, 466, 451. 6. Bohlmann F., Zedro C.: Phytochemistry, 1982, 21, 2543. 7. Bohm A., Stuessy T.F.: Flavonoids of the sunflower family (Asteraceae), Springer Verlag, Wien, 2001. 8. Brown A.M.G. i wsp.: Phytochem. Anal., 1996, 7, 86. 9. Brown A.M.G. i wsp.: Plant Science, 1996, 116, 223. 10. Burford M.D., Smith R.M.: Anal. Proc., 1989, 26, 339. 11. De Weerdt C.J., Bootsma H.P.R., Hendricks H.: Phytomedicine, 1996, 3, 225. 12. Dolman D.M. i wsp.: Phytochem. Anal., 1992, 3, 26. 13. Drug discovery from Nature (red., S. Grabley, R. Thiericke), Springer Verlag Berlin, 2000, 110. 14. Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa (red., H. Strzelecka i J. Kowalski), PWN Warszawa, 2000. 15. Fukuda K. i wsp.: Biochem. Pharmacol., 2000, 60, 595. 16. Groenewegen W.A., Knight D.W., Heptinstall S.: Progr. Med. Chem., 1992, 29, 217. 17. Gromek D. i wsp.: J. Pharmacol. Pharm., 1991, 43, 213. 18. Hehner S.P. i wsp.: J. Immunol., 1999, 163, 5617. 19. Hendriks H. i wsp.: Flav. Fragr. J., 1996, 11, 367. 20. Hendriks H. i wsp.: Planta Medica, 1997, 63, 356. 21. Heptinstall S. i wsp.: J. Pharm. Pharmacol., 1992, 44, 391. 22. Heptinstall S. i wsp.: J. Pharm. Pharmacol., 1987, 39, 459. 23. Hewlett M.J. i wsp.: J. Chem. Soc. Perkin Trans. 1, 1996, 1979. 24. Johnson E.S. i wsp.: Brit. Med. J., 1985, 291, 569. 25. Johnson S.: Feverfew. A traditional herbal remedy for migraine and arthritis, Sheldon Press, London, 1984. 26. Kisiel W., Stojakowska A.: Phytochemistry, 1997, 46, 515. 27. Knight D.W.: Nat. Prod. Rep., 1995, 12, 271. 28. Kohlmünzer S.: Farmakognozja, PZWL Warszawa, 2001. 29. Kulkarni S.K., Jain N.K.: Feverfew: ancient remedy for multiple disorders, Drugs of the Future, 1999, 24, 1339. 30. Kwok B.H.B. i wsp.: Chem. & Biol., 2001, 8, 759. 31. Marles R. J., Kaminski J.: J. Nat. Prod., 1992, 55, 1044. 32. Murch S.J., Simmons C.B., Saxena P. K.: The Lancet, 1997, 350, 1598. 33. Murphy J.J., Hepinstall S., Mitchell J.R.A.: The Lancet, 1988 (8604, July 23) ii., 189. 34. Palevitch D., Earon G., Carasso R.: Phytother. Res., 1997, 11, 508. 35. Patel N. M. i wsp.: Oncogene, 2000, 19, 4159. 36. Pattrick M.S. i wsp.: Ann. Rheum. Dis., 1989, 48, 547. 37. Picman A.K.: Biochem. Systemat. Ecol. 1986, 14, 255. 38. Pugh W. J., Sambo K.: J. Pharm. Pharmacol., 1988, 40, 743. 39. Robles M. i wsp.: Planta Medica, 1995, 61, 199. 40. Rogers K.L., Grice I.D., Griffiths L.R.: Eur. J. Pharmac. Sci., 2000, 9, 355. 41. Ross J.J., Aranson J.T., Birnboim H.C.: Planta Medica, 1999, 65, 126. 42. Rośliny lecznicze w fitoterapii (red., B. Borkowski), IRiPZ, Poznań, 2000. 43. Rüngeler P. i wsp.: Med. Chem., 1999, 7, 2343. 44. Smith R.M., Burford M.D.: J. Chromatogr., 1992, 627, 255. 45. Stojakowska A., Kisiel W.: Plant Cell, Tissue and Organ Culture, 1997, 47, 159. 46. Stojakowska A., Kisiel W.: Polish J. Chem., 1997, 71, 509. 47. The Complete German Commission E Monographs (red., M. Blumenthal), Amer. Botan. Council, Austin, TX, USA, 1998. 48. Vogler B.K., Pittler M.H., Ernst E.: Cephalalgia, 1998, 18, 704. 49. Williams C.A. i wsp.: Phytochemistry, 1999, 52, 1181-182; ibid. 51, 417. 50. Zhou J. Z. i wsp.: J. Agr. Food Chem., 1999, 47, 1018.
Postępy Fitoterapii 3-4/2002
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii