Nowości bibliograficzne

Uwagę badaczy pakistańskich zwróciła roślina Artemisia scoparia Thunb. stosowana w medycynie ludowej do leczenia schorzeń wątroby, jedno-cześnie bogata w związek flawonoidowy rutynę. Postanowiono zatem sprawdzić jak sama rutyna podawana doustnie ochrania wątrobę przed zatruciem paracetamolem i czterochlorkiem węgla.

Badania na myszach i szczurach wykazały, że paracetamol w dawce 1 g/kg masy ciała zwierząt zabijał je w 100% w ciągu 24 godz. Wcześniejsze podanie rutyny w dawce 20 mg/kg m.c. powodowało przeżycie 60% zwierząt. Natomiast paracetamol w dawce subletalnej (640 mg/kg m.c.) i czterochlorek węgla w dawce 1,5 ml/kg m.c. powodowały głębokie uszkodzenie tkanki wątrobowej, co objawiało się wzrostem w surowicy krwi transaminazy alaninowej i asparginianowej od 8 do 18 razy w porównaniu do poziomów fizjologicznych. Wcześniejsze podanie rutyny w wyżej podanej dawce wyraźnie zabezpieczało wątrobę przed uszkodzeniem wymienionymi środkami toksycznymi. Wzrost enzymów wątrobowych w surowicy krwi podwyższył się po podaniu wysokich dawek paracetamolu i czterochlorku węgla tylko nieznacznie (od 20 do 60%). Poza tym rutyna zapobiegała przedłużaniu snu pentobarbitalowego u myszy wywołanego czterochlorkiem węgla (snu typu wątrobowego).

W związku z powyższym autorzy konkludują, że działanie lecznicze Artemisia scoparia w schorzeniach wątroby ma swoje uzasadnienie, a czynnikiem antyhepatotoksycznym obecnym w roślinie jest rutyna.

Naowocnia pomarańczy gorzkiej Citrus aurantium L. jest powszechnie używanym w medycynie ludowej Brazylii środkiem do leczenia bezsen- ności, stanów lękowych i padaczki. Badaniom poddano olejek eteryczny otrzymany z naowocni omawianej rośliny. Myszom podawano olejek drogą doustną w dawce 1 g/kg masy ciała i po 30 min oceniano jego działanie uspokajająco-nasenne.

Wykazano, że olejek z naowocni pomarańczy wydłużał okres poprzedzający skurcz mięśni wywołany elektrowstrząsami i pentylenotetrazolem, przedłużał sen barbituranowy oraz zmniejszał lęk zwierząt w teście otwartego labiryntu wysokościowego. Pozwoliło to autorom na wyciągnięcie wniosku potwierdzającego ludowe wskazania dla naowocni pomarańczy gorzkiej. Ponadto, zdaniem autorów, olejek z naowocni pomarańczy może być stosowany w ramach pierwszej pomocy medycznej jako środek przeciwskurczowy, przeciwlękowy i uspokajający.

Procyjanidyny są swoistymi polifenolami o wielokierunkowym działaniu farmakologicznym. Wcześniejsze badania autorów tego artykułu wykazały, że procyjanidyna B-2 występująca w soku jabłek z gatunku Malus pumila Miller var. domestica Schneider wzmaga aktywność komórek nabłonka włosów u myszy o ponad 300% w porównaniu do kontroli. To skłoniło autorów do przeprowadzenia badań klinicznych u ludzi. Jednej grupie złożonej z 19 mężczyzn w wieku 30-57 lat z II i IV typem wyłysienia, podawano zewnętrznie tonik (odżywkę do włosów) zawierający 1% procyjanidyny B-2. Wcierali oni 1,8 ml tego preparatu, co odpowiadało 30 mg substancji aktywnej, 2 razy dziennie w określone powierzchnie skóry głowy przez okres 4 miesięcy. Druga grupa, złożona z 10 pacjentów o takim samym typie wyłysienia, stosowała placebo (odżywkę do włosów bez procyjanidyny B-2).

W grupie osób stosujących tonik z procyjanidyną B-2 stwierdzono w 78,9% przypadków wzrost grubości włosa o ponad 40 mm. W grupie placebo zmiany takie wystąpiły tylko u 30% badanych. Lepsze efekty w grupie procyjanidynowej odnotowano także w przypadku liczby włosów pokrywających głowę o powierzchni 0,25 cm² (84,2%) w porównaniu do kontroli (20%). Wyniki odznaczały się znamiennością statystyczną. Nie obserwowano przy tym żadnego działania ubocznego stosowanego preparatu.

Na tej podstawie autorzy wskazują na procyjanidynę B-2 jako na potencjalną substancję zapobiegającą i leczącą łysienie typu męskiego.

Pediatrzy izralescy przebadali skuteczność i tolerancję roślinnych kropli do uszu (Otikon Otic Solution) zawierających w swym składzie wyciągi z Allium sativum, Verbascum thapsus, Calendula flores i Hypericum perforatum rozpuszczone w oleju z oliwek. Krople te porównywano z lekiem o podobnym przeznaczeniu, zawierającym amentokainę i fenazon w glicerynie (Anaesthetic Ear Drops). Preparaty te stosowane są w bólu ucha połączonego z jego ostrym zapaleniem.

W badaniach wzięło udział 103 dzieci w wieku od 6 do 18 lat z bólem ucha potwierdzonym badaniem błony bębenkowej i występowaniem objawów typowych dla ostrego zapalenia tego narządu. Dzieci podzielono na 2 grupy w sposób losowy. Preparaty zakraplano do przewodu słuchowego zewnętrznego ucha dotkniętego chorobą. Oba leki porównywano pod względem szybkości ustępowania bólu po każdym podaniu kropli. Stwierdzono, że roślinne krople do uszu były bardziej efektywne w odniesieniu do kropli zawierających składniki syntetyczne.

Badaniami objęto 126 osób z trądzikiem pospolitym, głównie studentów uniwersyteckich, które leczono za pomocą preparatu zawierającego olejek z Ocimum oraz preparatu referencyjnego (płynu zawierającego 10% nadtlenku benzoilu). Preparaty stosowano w dawce 0,25 ml na skórę twarzy, rano i wieczorem, wkrótce po jej umyciu. Skuteczność leczenia trądziku oceniano na podstawie szybkości ustępowania zmian chorobowych (liczby grudek i krost) w trakcie 4-tygodniowej terapii. Okazało się, że preparat zawierający 2% olejku z Ocimum w podłożu z cetomakrogolem był bardziej skuteczny i lepiej tolerowany przez chorych w porównaniu do preparatu referencyjnego.

Clausena excavata jest drzewem rosnącym w Bangladeszu. Sok z liści tej rośliny stosowany jest w medycynie ludowej we wszystkich rodzajach bóli mięśniowych, a także jako środek moczopędny, tonizujący i ściągający.

Autorzy przebadali na myszach aktywność przeciwbólową etanolowego wyciągu z liści omawianej rośliny. W badanym wyciągu stwierdzono obecność kumaryn i flawonoidów. Działanie przeciwbólowe oceniano w teście z kwasem octowym, który stosowany miejscowo na ogoloną skórę zwierząt wywoływał u nich silny odruch bólowy. Badania wykazały, że wyciąg z liści Clausena excavata podawany doustnie w dawce 500 mg/kg masy ciała działał przeciwbólowo podobnie do kwasu acetylosalicylowego w dawce 150 mg/kg m.c. Dalsze badania stwarzają nadzieję na uzyskanie nowego, skutecznego leku przeciwbólowego pochodzenia roślinnego, o ile uda się otrzymać z wyciągu substancje odpowiedzialne za to działanie.

Badania randomizowane z podwójnie ślepą próbą z udziałem 67 otyłych osób obojga płci przeprowadzono z użyciem preparatu złożonego ze sproszkowanych surowców zielarskich: ziela Ephedra sinica Stapf i nasion Paulinia cupana Kunth. Preparat ten był odpowiednikiem wcześniej opracowanego składu recepturowego zawierającego efedrynę, kofeinę i kwas acetylosalicylowy, stosowanego do obniżania masy ciała u osób z nadwagą. Jego działanie opiera się na wzroście termogenezy, to znaczy wytwarzaniu ciepła w organizmie, co pociąga za sobą wzrost przemian metabolicznych i zużytkowanie dużej ilości kalorii.

Tabletki zawierające oba wymienione wyżej surowce zielarskie (każda tabletka zawierała 12 mg efedryny i 40 mg kofeiny), podawano na 30 min przed posiłkami. Każda osoba przyjmowała po 2 tabletki 3 razy dziennie. Wszyscy musieli ponadto ograniczyć o 30% spożycie tłuszczów i odbywać 30-minutowe spacery 3 razy tygodniowo. W trakcie leczenia pacjenci 2 razy w tygodniu zostali zobowiązani do kontrolowania stanu zdrowia.

Po 8 tygodniach leczenia u osób przyjmujących preparat ziołowy stwierdzono znaczne obniżenie masy ciała oraz zmniejszenie obwodu ciała w pasie i biodrach. W surowicy krwi występowało także mniej triglicerydów oraz obniżył się poziom enzymów wątrobowych (ALT, AST) w porównaniu do grupy przyjmującej placebo. W grupie 35 osób przyjmujących preparat ziołowy u wszystkich stwierdzono wzrost częstości akcji serca, w 6 przypadkach wzrosło dość znacznie ciśnienie krwi w porównaniu do stanu wyjściowego, a w 5 przypadkach doszło do innych działań ubocznych, takich jak kołatanie serca i nadmierna drażliwość. Z tego względu z badań wycofało się 11 osób.

W podsumowaniu autorzy stwierdzają, że przyjmowanie preparatu opartego na efedrynie i kofeinie u osób otyłych niesie ze sobą zarówno korzyści, jak i skutki uboczne. Stąd konieczne wydają się dalsze badania, które pozwolą na ocenę stosunku korzyści w postaci znacznego obniżenia masy ciała u osób otyłych, jak i równoczes-nego ryzyka utraty zdrowia na skutek terapii odchudzającej. A zatem stosowanie tego preparatu na szerszą skalę, bez opieki lekarza, jest obecnie niewskazane.