Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Postępy Fitoterapii 2/2004, s. 67-70
Anna Kędzia1, Andrzej W. Kędzia2
Działanie preparatu Salviasept na bakterie beztlenowe wyizolowane z zakażeń jamy ustnej i górnych dróg oddechowych
Activity of Salviasept against anaerobic bacteria isolated from infections of oral cavity and respiratory tract
1Zakład Mikrobiologii Jamy Ustnej, Akademii Medycznej w Gdańsku
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. Anna Kędzia
2II Katedra Pediatrii i Klinika Endokrynologii i Diabetologii Wieku Rozwojowego Akademii Medycznej w Poznaniu
Kierownik Katedry i Kliniki: prof. dr hab. Eugeniusz Korman
Summary
The sensitivity to Salviasept (Herbapol, Lublin) of 107 strains of anaerobic bacteria isolated from patients with infections of oral cavity (25) or upper respiratory tract (14) and 4 standards strains were tested. The susceptibility (MIC) anaerobes was determined by means of plate dilution technique in Brucella agar supplemented with 5% defibrinated sheep blood, menadione and hemin. Inoculum containing 106 CFU per droplet was seeded with Steers inoculator upon the surface of agar containing various Salviasept concentrations as well as upon that with no drug added (strains growth control). Incubation was performed in anaerobic jars in anaerobic conditions, at 37°C for 48 hrs. MIC was regarded as the minimal Salviasept concentration that completely inhibited growth of the strains anaerobic bacteria. The results of these investigations indicated that the most susceptible to Salviasept were the strains to the genera Bacteroides (50%), Prevotella (48%), Propionibacterium (50%) and Gram-positive cocci (53%). The MICs of these strains were within the ranges from Ł 0,6-2,5 mg/ml. The strains of Actinomyces spp. and Eubacterium spp. were less sensitive. The growth of 67-80% of these strains were inhibited by Salviasept within the range from 5,0 to ł 20,0 mg/ml. The strains of Veillonella spp. were the lowest sensitive (MIC in ranges 15,0 to ł 20,0 mg/ml).
Właściwości lecznicze niektórych roślin znane są od wieków. Opisów takich roślin i ich zastosowań w leczeniu dokonali między innymi Hipokrates z Koss (460-377 p.n.e.), Arystoteles ze Stagiry (384-322 p.n.e.), Teofrast z Erosos (372-287 p.n.e.), Ankis Cornelius Cellsus (25-35 r.n.e.), Claudius Galenus, zwany „ojcem medycyny rzymskiej” (130-210 n.e.), Ibn Sina Avicenna (978-1036 n.e.) i Teofrastus Bombastus Paracelsus (1495-1541 n.e.). Podróże odkrywcze zapoczątkowane w XV wieku także wpłynęły na poszerzenie wiedzy o ziołach zawierających olejki eteryczne kontynentu amerykańskiego.
Obecnie, gdy stosowane antybiotyki przyczyniają się do powstawania oporności bakterii na te środki, wzrasta zainteresowanie lekami roślinnymi działającymi przeciwdrobnoustrojowo. Preparaty zawierające wyciągi lub olejki roślinne są coraz częściej stosowane w leczeniu zakażeń w obrębie jamy ustnej, górnych dróg oddechowych i skóry (8, 10, 12, 16). Zawarte w roślinach olejki eteryczne działają wielostronnie. Wykazują one działanie przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe (1, 3, 6, 9, 10, 11, 14, 15, 18). Silnymi właściwościami odkażającymi charakteryzuje się tymol, występujący w olejku eterycznym zawartym w tymianku pospolitym (Thymus vulgaris L.) i macierzance piaskowej (Thymus serpyllum L.). Antyseptyczne działanie wykazują także olejki lotne występujące w czosnku pospolitym (Allium sativum L.), cebuli (Allium cepa L.), rumianku pospolitym (Matricaria chamomilla L.), krwawniku pospolitym (Achillea millefolium L.), mięcie pieprzowej (Mentha piperita L.), szałwii lekarskiej (Salvia officinalis L.) i w drzewie herbacianym (Melaleuca alternifolia L.) (1, 3, 6, 9, 10, 11, 15).
Wśród preparatów o działaniu odkażającym i przeciwzapalnym na błony śluzowe jest wymieniany Salviasept, produkowany przez Herbapol (Lublin). Jest to preparat wieloskładnikowy i zawiera olejki: szałwiowy (0,2%), tymiankowy (0,3%), majerankowy (0,3%), miętowy (1,1%), goździkowy (2,0%) oraz ekstrakty: z koszyczków rumianku (18,7), liści szłwii (18,7), ziela krwawnika (18,7), mięty pieprzowej (18,7), ziela tymianku (9,35) i owoców kopru (9,35). Ponadto w składzie preparatu jest cyneol (0,6%), mentol (2,0%) i etanol (52,0%).
Liczne badania udowodniły, że składniki olejków eterycznych, także tych które są zawarte w wymienionym preparacie, działają przeciwbakteryjnie i przeciwzapalnie (1, 3, 6, 9, 11, 14, 15, 18). Preparat Salviasept zalecany jest do płukania w stanach zapalnych jamy ustnej, owrzodzeniach i chorobach przyzębia, w zapaleniu gardła, krtani, anginie oraz do inhalacji w zapaleniu zatok obocznych nosa, krtani, nieżytach gardła i w stanach zapalnych dróg oddechowych.
W piśmiennictwie nie ma danych na temat działania preparatu Salviasept (Herbapol, Lublin) na drobnoustroje beztlenowe powodujące zakażenia w obrębie jamy ustnej i dróg oddechowych. Ten fakt przyczynił się do przeprowadzenia takich badań.
MATERIAŁ I METODY BADAŃ
Materiały do badań pobrano od 25 pacjentów z zakażeniem jamy ustnej i 14 pacjentów z zakażeniem w obrębie górnych dróg oddechowych. Każdy materiał posiewano na powierzchni podłoża wzbogaconego i kilku podłoży wybiórczych (4, 7). Inkubację posiewów prowadzono przez 10 dni w temp. 37°C w anaerostatach zawierających mieszaninę gazów: 10% C02, 10% H2 i 80% N2, w obecności katalizatora palladowego i wskaźnika warunków beztlenowych (7). Wyhodowane bakterie beztlenowe identyfikowano wg schematów zawartych w Virginia Anaerobe Laboratory Manual (4), Bergey´s Manual (5), z uwzględnieniem zmian taksonomicznych (2, 5, 13, 17). Oceniano cechy morfologiczne, fizjologiczne i biochemiczne bakterii (API 20A, wytwarzanie z glukozy kwasów tłuszczowych od C1 do C6, przy użyciu chromatografu gazowego oraz zdolność kolonii do fluorescencji w promieniach UV).
Badaniu wrażliwości na Salviasept poddano 107 szczepów bakterii beztlenowych należących do rodzajów: Prevotella (33 szczepy), Porphyromonas (17), Bacteroides (10), Fusobacterium (8), Veillonella (6), Micromonas (10), Finegoldia (4), Peptostreptococcus (3), Actinomyces (5), Eubacterium (3), Propionibacterium (8) oraz 4 szczepy wzorcowe: Bacteroides fragilis ATCC 25285, Fusobacterium nucleatum ATCC 25585, Peptostreptococcus anaerobius ATCC 27337 i Propionibacterium acnes ATCC 11827.
Oznaczenie najmniejszych stężeń hamujących wzrost bakterii (MIC) przeprowadzono metodą seryjnych rozcieńczeń preparatu w podłożu Brucella z dodatkiem 5% odwłóknionej krwi baraniej, menadionu i heminy (2, 17). Salviasept rozpuszczano w DMSO (Serva) uzyskując stężenie 100 mg w 1 ml. Dalsze rozcieńczenia preparatu przeprowadzano w jałowej wodzie destylowanej, otrzymując następujące stężenia: 0,6; 1,2; 2,5; 5,0; 10,0; 15,0; 20,0 mg/ml. Użyte do badań inoculum zawierało 106 CFU (jednostek tworzących kolonie) na kroplę i było przenoszone aparatem Steersa na powierzchnię podłoży zawierających i nie zawierających Salviaseptu (kontrola wzrostu szczepów). Inkubację podłoży prowadzono przez 48 godzin w temp. 37°C w anaerostatach w warunkach beztlenowych. Za MIC uznawano najmniejsze rozcieńczenie Salviaseptu, które całkowicie hamowało wzrost bakterii beztlenowych.
WYNIKI I ICH OMÓWIENIE
Uzyskane wyniki badań wrażliwości 107 szczepów bakterii beztlenowych na Salviasept zostały przedstawione w tabelach 1 i 2.
Tabela 1. Wrażliwość na Salviasept Gram-ujemnych bakterii beztlenowych.
DrobnoustrojeLiczba
szczepów
Najmniejsze stężenia hamujące; MIC (mg/ml)
Ł 20,015,010,05,02,51,2Ł 0,6
Prevotella intermedia215322234
Prevotella denticola4 11 2  
Prevotella bivia4   1 3 
Prevotella oris 2  1 1  
Prevotella oralis2  1 1  
Porphyromonas gingivalis15125 133
Porphyromonas asaccharolytica2  2    
Bacteroides forsythus61  1211
Bacteroides urealyticus2  1 1  
Bacteroides pneumosintes2  2    
Fusobacterium nucleatum8 31112 
Gram-ujemne pałeczki
Ogółem
687916511128
Veillonella atypica312     
Veillonella parvula33      
Gram-ujemne bakterie
Ogółem
74111116511128
Tabela 2. Wrażliwość na Salviasept Gram-dodatnich bakterii beztlenowych.
DrobnoustrojeLiczba
szczepów
Najmniejsze stężenia hamujące; MIC (mg/ml)
ł 20,015,010,05,02,51,2Ł 0,6
Micromonas micros101111114
Finegoldia magna411 1  1
Peptostreptococcus productus1   1   
Peptostreptococcus asaccharolyticus2     2 
Gram-dodatnie ziarniaki
Ogółem
172213135
Actinomyces odontolyticus31 1  1 
Actinomyces israelii21 1    
Eubacterium alactolyticum31  1 1 
Propionibacterium acnes72 2 21 
Propionibacterium granulosum1    1  
Gram-dodatnie pałeczki
Ogółem
165 4133 
Gram-dodatnie bakterie
Ogółem
337254465
Spośród 68 szczepów Gram-ujemnych pałeczek beztlenowych najbardziej wrażliwe na oceniany preparat były szczepy z rodzaju Bacteroides (50%) i Prevotella (48%) (MIC w zakresie stężeń od Ł0,6-2,5 mg/ml). Największą wrażliwością charakteryzowały się szczepy z gatunku Bacteroides forsythus (83%) i Prevotella bivia (100%) (MIC w zakresie Ł0,62-5,0 mg/ml). Niższą wrażliwość wykazały, często uczestniczące w zakażeniach, szczepy wrzecionowców. MIC dla 38% tych szczepów wynosiło 1,2-2,5 mg/ml). Spośród wszystkich Gram-ujemnych pałeczek jedynie 10% wymagało do zahamowania wzrostu stężeń wynoszących 2,0 mg preparatu w 1 ml lub więcej. Najbardziej oporne na działanie Salviaseptu okazały się szczepy Gram-ujemnych ziarniaków z rodzaju Veillonella. Najmniejsze stężenia hamujące wzrost tych bakterii mieściły się w zakresie 15,0-20,0 mg/ml.
Z badanych Gram-dodatnich pałeczek beztlenowych najbardziej wrażliwe na preparat były szczepy z rodzaju Propionibacterium. Dla 50% szczepów MIC wynosiło Ł0,6-2,5 mg/ml. Niższą wrażliwością charakteryzowały się pałeczki z rodzaju Actinomyces i Eubacterium. Większość badanych szczepów do zahamowania wzrostu wymagała użycia stężeń w zakresie od 5,0 do 20,0 mg/ml (odpowiednio 80 i 67%).
Wysoką wrażliwość wykazały także Gram-dodatnie ziarniaki beztlenowe z rodzaju Micrococcus, Finegoldia i Peptostreptococcus. Ponad połowa szczepów (53%) była wrażliwa na stężenia Salviaseptu wynoszące Ł0,6-2,5 mg/ml.
Podsumowując wyniki badań należy podkreślić, że wrażliwość szczepów Gram-dodatnich i Gram-ujemnych bakterii beztlenowych na niskie stężenia Salviaseptu wynoszące Ł0,6-2,5 mg/ml była zbliżona (odpowiednio 45 i 42%). Jednak, więcej szczepów spośród Gram-ujemnych bakterii wymagało do zahamowania wzrostu stężeń preparatu wynoszących 2,0 mg/ml lub więcej (odpowiednio 21 i 15% szczepów). Dla 76% spośród wszystkich badanych drobnoustrojów stężenia preparatu hamujące wzrost były od 2 do 100-krotnie niższe od zalecanych stężeń użytkowych.
WNIOSKI
1. Najwyższą wrażliwością na Salviasept charakteryzowały się szczepy bakterii beztlenowych z rodzaju Bacteroides, Prevotella, Propionibacterium i ziarniaki Gram-dodatnie.
2. Najniższą wrażliwość na badany preparat wykazały Gram-ujemne ziarniaki z rodzaju Veillonella.
3. Salviasept hamował wzrost większości badanych drobnoustrojów beztlenowych w stężeniach od 2 do 100-krotnie niższych od stosowanych w praktyce.
4. Ze względu na dużą aktywność wobec bakterii beztlenowych Salviasept może być pomocniczo stosowany w profilaktyce i leczeniu zakażeń w obrębie jamy ustnej i górnych dróg oddechowych.
Piśmiennictwo
1. Aggag M.E., Yousef R.T.: Study of antimicrobial activity of chamomile oil. Planta Med. 1972, 22, 140-144. 2. Baron E.J., Finegold S.M.: Bailey and Scotts Diagnostic Microbiology. 8th Ed. C.M. Mosby Co., St. Louis 1990. 3. Carle R., Isaac O.: Die Kamille-Wirkung und Wirksamkeit. Zschr. Phytother. 1987, 8, 67-68. 4. Holdeman L.V. et al.: Anaerobe Laboratory Manual. 4th Ed. V.P.I. Blacksburg, Baltimore 1977. 5. Holt J.G.: Bergey´s Manual of Determinative Bacteriology. 9th Ed. Williams and Wilkins Ed., Baltimore 1993. 6. Kalemba D.: Przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze właściwości olejków eterycznych. Post. Mikrobiol. 1999, 38, 185-203. 7. Kałowski M., Kędzia A.: Nieprzetrwalnikujące drobnoustroje beztlenowe. W: Diagnostyka mikrobiologiczna w medycynie (Red. W. Kędzia). PZWL, Warszawa 1990. 8. Kędzia A.: Działanie Dentoseptu na bakterie beztlenowe wyizolowane z kieszonek dziąsłowych. Czas. Stomat. 2000, 53, 479-484. 9. Kędzia B. i wsp.: Skład chemiczny oraz działanie przeciwdrobnoustrojowe olejku szałwiowego (Ol. Salviae). Herba Pol. 1990, 36, 155-164. 10. Kędzia B. i wsp.: Znaczenie olejku z drzewa herbacianego w fitoterapii. Cz. 2. Zastosowanie lecznicze. Post. Fitoter. 2000, 3, 33-37. 11. Kulevanova S. i wsp.: Investigation of antimicrobial activity of essential oils of several Macedonian Thymus L. species (Lamiaceae). Boll. Chim. Farm. 2000, 139, 276-280. 12. Makowska M., Alkiewicz J.: Leki roślinne w leczeniu wybranych schorzeń dróg oddechowych. Post. Fitoter. 2000, 3, 38-41. 13. Murdoch D.A., Shah H.N.: Reclassification of Peptostreptococcus magnus (Prevot 1933) Holdeman and Moore 1972 as Finegoldia magna comb. nov. and Peptostreptococcus micros (Prevot 1933), Holdeman and Moore as Finegoldia magna comb. nov. and Peptostreptococcus micros (Prevot1933) Smith 1957 as Micromonas micros comb. nov. Anaerobe 1999, 5, 555-559. 14. Shapiro S. i wsp.: The antimicrobial activity of essential oils and essential oil components towards oral bacteria. Oral Microbiol. Immunol. 1994, 9, 202-208. 15. Tzakon O. i wsp.: Composition and antimicrobial activity of the essential oil of Salvia ringens. Planta Med. 2001, 67, 81-83. 16. Waloryszak B., Zawadzka R.: Ocena klinicznej przydatności preparatu Amol w leczeniu nieżytów górnych dróg oddechowych. Post. Fitoter. 2000, Nr 1, 23-27. 17. Wexler H.M., Finegold S.M.: Antimicrobial susceptibility tests: anaerobic bacteria. W: Manual of Clinical Microbiology (Red. A. Balows). 5th Ed. Am. Soc. Microbiol., Washington 1991, 1133-1152. 18. Yousef R.T., Taiwil G.: Antimicrobial activity of volatilve oils. Pharm. 1980, 11, 698-701.
Postępy Fitoterapii 2/2004
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii