Wydawnictwo Medyczne Borgis
Czytelnia Medyczna » Postępy Fitoterapii » 4/2004 » Żeń-szeń – wszechlek Dalekiego Wschodu
- reklama -
Babuszka.pl
rosyjski online
z lektorem
Profesjonalny, stricte ręczny serwis narciarski Warszawa


- reklama -
Pobierz odtwarzacz Adobe Flash Player
© Borgis - Postępy Fitoterapii 4/2004, s. 183-188
Katarzyna Karłowicz-Bodalska

Żeń-szeń – wszechlek Dalekiego Wschodu

Hasco-Lek S.A. we Wrocławiu
Znany od niepamiętnych czasów korzeń reliktowej byliny wschodnio-azjatyckiej Panax Ginseng z rodz. Araliaceae, zwany powszechnie żeń-szeniem ( Rad. Ginseng) – nazwy ludowe: korzeń życia, boskie ziele, cud świata, sól ziemi, korzeń-piorun i in. – doczekał się wyjątkowego miejsca w światowym piśmiennictwie medycznym. Śmiało można powiedzieć, że jest on jednym z najobszerniej opisywanych surowców roślinnych. Roślinie tej poświęcono ponad 2 tysiące publikacji o zróżnicowanej tematyce, głównie dotyczącej badań składu chemicznego, właściwości farmakologicznych i leczniczych ekstraktów z korzenia.
W tradycyjnej medycynie Dalekiego Wschodu żeń-szeń (żeń-szeń górski lub właściwy) jest stosowany od ponad 4000 lat jako panaceum na schorzenia wszelkiego rodzaju. Zyskał on największy rozgłos wśród znanych i cenionych chińskich leków roślinnych, m.in. takich jak ziele przęśli – Ephedra sinic a (które stosowano w dychawicy oskrzelowej i dusznicy bolesnej od tysięcy lat i dopiero w 1887 r. wydzielono z tego surowca efedrynę), liście miłorzębu japońskiego ( Ginkgo biloba) – środka stosowanego w zaburzeniach krążenia mózgowego, czy działającego antyhepatotoksycznie cytryńca chińskiego ( Schizandra chinensis) i in.
Gatunki rodzaju Panax rosną na rozległych obszarach półkuli północnej. Występują na terenach Chin, od zboczy środkowych Himalajów poprzez Koreę i Japonię aż do Ameryki Północnej. Działaniem zbliżonym do żeń-szenia właściwego odznaczają się tylko nieliczne taksony. Należą do nich: Panax quinquefolium L., P. notoginseng (Burk) F.M. Chen, P. pseudoginseng Wall. subsp. himalaicus, P. japonicus C.A. Meyer oraz P. vietnamensis Ha et Grushv. Żeń-szeń właściwy ( P. ginseng C.A. Meyer) rośnie dziko w górskich lasach Półwyspu Koreańskiego, północno-wschodnich Chin, na Wyspach Japońskich i w północno-wschodniej Syberii na luźnych, dobrze uwodnionych glebach. Jest rośliną wieloletnią osiągającą wys. do 80 cm. Należy do roślin długowiecznych; – znane są egzemplarze żyjące 150-200 lat. Po upływie roku z nasienia wyrasta tylko jeden 3-palczasty liść wys. 6-8 cm; w następnych latach tworzy się rozetka złożona z 2-6 liści, przy czym trzeci liść pojawia się dopiero w 10 roku życia rośliny w naturalnych warunkach. Ze środka okółka liści wyrasta łodyga zakończona baldachem drobnych zielonkawo-białych kwiatów. Żeń-szeń kwitnie w czerwcu, owoce – jaskrawoczerwone pestkowce dojrzewają z końcem sierpnia (1-3).
Korzeń żeń-szenia jest opisywany w licznych prastarych opracowaniach medycznych, m.in. w słynnej chińskiej księdze leków „Shennong bencao”, pochodzącej z okresu dynastii Zhou ( XI w. p.n.e.). Surowcowi temu przypisywano działanie wzmacniające w stanach wyczerpania nerwowego i fizycznego, również w przedwczesnych zaburzeniach seksualnych jako aphrodisiacum. Uważany był także za magiczny środek, talizman – noszony na szyi, zapewniający jego posiadaczowi nie tylko zdrowie, lecz również powodzenie we wszelkich poczynaniach, także handlowych. Tajemniczości korzeniowi żeń-szenia dodawał fakt, że często w jego kształcie można było dopatrzeć się zarysu postaci ludzkiej (w języku chińskim dżen – człowiek i czien – korzeń), co dodatkowo zwiększało jego znaczenie i wartość.
Do Europy (Francja) surowiec został po raz pierwszy przywieziony z Syjamu, przez pracowników ambasady francuskiej, na dwór króla Ludwika XIV (Króla Słońce) jako afrodyzjak; później został rozpowszechniony przez kupców holenderskich w innych krajach europejskich (ok. 1610 r.). Cena żeń-szenia była wówczas bardzo wysoka (z początkiem XIX w. była 18-krotnie wyższa od ceny złota) (4).
Pierwszą monografię surowca, zawierającą opis właściwości biologicznych żeń-szenia (działanie przeciwdziałające zmęczeniu, które autor z dobrym skutkiem eksperymentował na samym sobie) napisał w roku 1711 jezuita Jartoux, misjonarz francuski w Chinach.
Wysoka cena korzenia żeń-szenia spowodowała, że mimo dość dużych zasobów naturalnych, na terenie Chin i Mongolii rośliny te zostały niemal całkowicie wytrzebione. Roczne zbiory w lasach Półwyspu Koreańskiego i Chin wynoszą obecnie 3-4 kg, podczas gdy w latach trzydziestych ubiegłego stulecia zbierano na terenie Chin do 500 kg, w Mongolii do 130 kg, a w Korei ok. 30 kg tego surowca.
W warunkach naturalnych żeń-szeń rozwija się wolno, wyłącznie z nasion. Nasiona kiełkują dopiero po 22 miesiącach od wysiania. Rozwój rośliny, podobnie jak przyrost korzenia na grubość, trwa kilka lat. Masa korzeni roślin ok. 5-letnich wynosi niewiele ponad 1 gram a u roślin 20-25-letnich ok. 25 g.
Szybszy rozwój roślin zaobserwowano na plantacjach. Obecnie surowiec pozyskuje się z upraw pochodzących z Korei, Chin i Japonii, gdzie masa korzeni roślin 3-letnich wynosi 6-20 g, a masa korzeni roślin sześcioletnich dochodzi do 200 g. Jest to tzw. żeń-szeń ogrodowy (yuan-shen). Na surowiec pozyskuje się korzenie z roślin 4-5-letnich, niekiedy 10-letnich. Wykopane korzenie poddaje się stabilizacji (w celu unieczynnienia enzymów) przez suszenie na słońcu (korzeń biały), obróbce parowej (korzeń czerwony) lub na drodze wymrażania na sucho. Liczne próby hodowli żeń-szenia w Europie nie powiodły się, ze względu na szczególne wymagania edaficzne rośliny (glebowe i klimatyczne). Ostatnio, ze względu na duże zapotrzebowanie na surowiec, prowadzi się kultury tkankowe in vitro (hodowlę biomasy, zwłaszcza w Japonii), przy stałym doskonaleniu metod biotechnologicznych. Metoda ta stanowi poważną alternatywę dla upraw polowych, uzależnionych od niekorzystnych i zmiennych warunków klimatycznych.
Interesujące właściwości biologiczne żeń-szenia spowodowały szerokie zainteresowanie fitochemików składem chemicznym przede wszystkim surowca, lecz również całej rośliny. Największa ilość publikacji ukazała się w drugiej połowie ubiegłego stulecia.
Stwierdzono, że korzeń żeń-szenia zawiera liczne grupy związków naturalnych, wśród których na czołowym miejscu znajdują się saponiny i węglowodany (oligo- i polisacharydy). Obie grupy związków wykazują zbliżone działanie biologiczne i są odpowiedzialne za właściwości terapeutyczne surowca. Surowiec zawiera ponadto związki flawonoidowe, fenolokwasy (wanilinowy, salicylowy), peptydoglikany (panaksany), związki acetylenowe i inne.
Większość prac fitochemicznych dotyczy badania chemizmu saponozydów, nazwanych ginzenozydami, którym przypisuje się szczególną rolę w działaniu leczniczym żeń-szenia. Są to związki o charakterze glikozydów triterpenowych, z których większość (ponad 30) stanowią pochodne układu damaranu. Jak dotąd tylko jeden związek zidentyfikowano jako pochodną oleananu (ginzenozyd Ro).
Ginzenozydy pochodne damaranu wywodzą się z dwóch aglikonów: 20 (S) – protopanaksadiolu i 20 (S) – protopanaksatriolu. Do pierwszej grupy zalicza się m.in. ginzenozydy Ra1-3, Rb1-3, Rc, Rd i Rh2. Do grupy pochodnych protopanaksatriolu należą saponozydy Re i Rf, Rg1-2, Rh1.W największych ilościach występują w surowcu 3 związki: ginzenozydy: Rb1-2 i Rg1 (5) (wzory) (ryc. 1).
Ryc. 1. Wzory podstawowych ginzenozydów
Zawartość sumy saponin w korzeniu 6-letnim waha się w szerokich granicach i wynosi od 0,7 do 3% (ESCOP, 2003).
Spośród wielu właściwości leczniczych przypisywanych żeń-szeniowi jedynie kilka zostało potwierdzonych badaniami. Należy tu wymienić przede wszystkim działanie wzmacniające ( tonicum) w okresach długotrwałych i nadmiernych wysiłków fizycznych i psychicznych oraz działanie adaptogenne, wzmagające rezystencję, czyli oporność na stres, infekcje oraz niesprzyjające warunki różnego rodzaju, powodujące obniżenie odporności organizmu, co prowadzi do wystąpienia zmian patologicznych. Badania sugerują, że powyższe działanie warunkują ginzenozydy, które biorą udział w reakcjach przemian hormonalnych, regulujących odpowiedź organizmu na stres (6).
Najszerzej klinicznie przebadaną saponiną z grupy pochodnych protopanaksadiolu jest ginzenozyd Rb1. Wykazuje on depresyjny wpływ na ośrodkowy układ nerwowy (działanie antypsychotyczne, przeciwdrgawkowe, analgetyczne oraz przeciwgorączkowe). Mechanizm jego działania nie jest ostatecznie poznany, lecz przeprowadzone badania sugerują regulujący wpływ tego związku na metabolizm acetylocholiny w OUN. Podany doustnie ginzenozyd Rb1 wzmaga pasaż jelitowy oraz przeciwdziała tworzeniu się wrzodów żołądka i dwunastnicy indukowanemu przez stres. Ginzenozydy Rb1 oraz Rg1 są aktywnymi nootropowymi składnikami surowca, które polepszają pamięć oraz zdolność uczenia się zarówno u zwierząt normalnych jak i zwierząt z zaburzoną zdolnością poznawania (7).
Spośród saponozydów grupy protopanaksatriolu najlepiej zbadanym pod względem właściwości terapeutycznych jest ginzenozyd Rg1, który w przeciwieństwie do ginzenozydu Rb1, stymuluje ośrodkowy układ nerwowy, wzmaga aktywność ruchową organizmu oraz zwiększa jego wydolność fizyczną. Wykazuje również działanie immunomodulujące. Stwierdzono, że pochodne protopanaksatriolu silniej blokują kanały wapniowe niż pochodne protopanaksadiolu oraz działają, podobnie jak saponiny, hemolizująco na krwinki czerwone, w przeciwieństwie do grupy związków pochodnych protopanaksadiolu, które działają antyhemolitycznie (cyt. wg 1).
Ginzenozydy okazały się silnymi stymulatorami układu przysadkowo-nadnerczowego. Podane dootrzewnowo powodowały w krótkim czasie wzrost poziomu ACTH i kortykosteronu w osoczu. Mechanizm tego działania nie jest znany.
Żeń-szeń obniża poziom cholesterolu we krwi, powoduje wzrost frakcji HDL lipoprotein, działa przeciwzakrzepowo na płytki krwi oraz obniża poziom cukru we krwi, co wg niektórych autorów, może stanowić uzasadnienie do stosowania preparatów z surowca jako środka wspomagającego w leczeniu cukrzycy. Przez oddziaływanie na gruczoł nadnerczowy preparaty z surowca mogą bowiem mieć znaczenie jako czynnik regulujący produkcję insuliny (8). Zaobserwowano korzystny wpływ preparatów z korzeni żeń-szenia w badaniach klinicznych pacjentów cukrzycowych insulinozależnych i niezależnych. Przyjmowanie doustne tabletek 200 mg dz. w ciągu 8 tygodni przez pacjentów insulinowo niezależnych znacznie polepszyło ich nastrój, czynności fizyczne oraz spowodowało obniżenie poziomu glukozy w krwi (9).
Preparaty z żeń-szenia (ekstrakt G115) podawane dootrzewnowo wydłużały czas tolerancji na morfinę i niwelowały uzależnienie psychiczne na ten narkotyk, nie znosząc jego działania przeciwbólowego (10).
Przyjmowanie żeń-szenia obniża również szkody poalkoholowe organizmu. W eksperymentach na zwierzętach stwierdzono, że żeń-szeń wzmagał utlenianie alkoholu w wątrobie oraz stymulował proces regeneracji hepatocytów.
Napromieniowane promieniami X myszy, otrzymujące wyciąg z żeń-szenia przed i podczas przeprowadzania eksperymentu, wykazały mniej zmian zarówno funkcyjnych jak i anatomicznych w narządach wewnętrznych, niż zwierzęta grupy kontrolnej, nieotrzymujące tego preparatu. Badania serologiczne wykazały w obu grupach znaczące obniżenie poziomu gamma-globulin, albumin i immunoglobuliny G w osoczu. W grupie kontrolnej zmiany struktury białek były tak rozległe, że zwierzęta zostały praktycznie zupełnie pozbawione odporności, w przeciwieństwie do zwierząt otrzymujących w karmie żeń-szeń przed i po napromieniowaniu. Zwierzęta te w krótkim czasie odbudowywały barierę odpornościową, porównywalną do występującej u myszy niepoddawanych napromieniowaniu (11).
Wyniki prób klinicznych, oceniających zdolność poprawiania sprawności fizycznej i umysłowej organizmu po intensywnych wysiłkach, są często sprzeczne. Konfliktowe rezultaty są, zdaniem wielu autorów, spowodowane brakiem właściwej metodyki, kontroli jak i brakiem lub niewłaściwą standaryzacją stosowanych ekstraktów (3). Badania przeprowadzone z podwójnie ślepą próbą, kontrolowane placebo wykazały działanie immunomodulujące oraz ogólnie wzmacniające żeń-szenia, przy czym odnotowano, że bardziej efektywne są ekstrakty standardyzowane niż wodne. W próbkach krwi pobranych od zdrowych probantów, przyjmujących preparaty z żeń-szenia, stwierdzono wzrost chemotaksji w leukocytach wielojądrzastych, wzrost indeksu fagocytarnego oraz całkowitej liczby limfocytów T3 i T4 po 4 i 8-tyg. terapii w porównaniu z grupą placebo (12).
Właściwości biologiczne frakcji saponinowych z korzeni żeń-szenia są opisane w wielu aktualnych publikacjach przeglądowych, informujących wyczerpująco o wynikach badań przeprowadzonych in vitro, in vivo oraz próbach klinicznych (1-3, 13). Stosunkowo nieliczne są natomiast publikacje związane z działaniem frakcji polisacharydowych, obecnych w korzeniu oraz liściach żeń-szenia. Obie te frakcje różnią się składem chemicznym, a mianowicie frakcja polisacharydowa z korzeni składa się głównie z pektyn i glukanów, podczas gdy we frakcji polisacharydowej liści występują pektyny i heteroglukany.
Polisacharydy (panaksany A-E) wyizolowane z korzeni żeń-szenia wzmagają aktywność układu siateczkowo-śródbłonkowego, aktywują alkaliczną fosfatazę oraz uruchamiają alternatywną drogę aktywacji dopełniacza. Rozpuszczalna w wodzie frakcja polisacharydowa z liści żeń-szenia wykazuje wyższą antykomplementarną aktywność, niż analogiczna frakcja z korzeni (14).
W badaniach na zwierzętach stwierdzono, że frakcja polisacharydowa z Rad. Ginseng wzmaga aktywność przeciwnowotworową mitomycyny C oraz wykazuje działanie lecznicze na zmienione nowotworowo (działaniem dietylonitrozoaminy) komórki wątrobowe u szczurów, przedłużąjąc czas przeżycia leczonej grupy zwierząt.
Stwierdzono również w badaniach na zwierzętach korzystny wpływ frakcji polisacharydowej z korzeni Panax ginseng przed skutkami promieniowania X (podobny do opisanego wyżej dla wyciągów z korzenia zawierających saponozydy). Stwierdzono, że produkcja interleukiny-2 u myszy otrzymujących polisacharydy z żen-szenia przed i po napromieniowaniu była większa niż u napromieniowanych zwierząt grupy kontrolnej. Powyższy efekt odnotowano jeszcze w trzecim dniu od momentu naświetlenia zwierząt promieniami X w dawce 2,0 Gy.
Fakt ten świadczy o tym, że aktywność komórek jądrzastych u zwierząt otrzymujących polisacharydy z korzeni żeń-szenia była wyższa niż w grupie kontrolnej, co może mieć związek pośredni (poprzez układ immunologiczny) z działaniem przeciwnowotworowym badanych substancji.
Frakcja polisacharydowa z korzeni żeń-szenia, złożona z galaktozy, arabinozy i kwasów uronowych hamowała wywołaną przez Helicobacter pylori hemaglutynację (minimalne stężenie wykazujące działanie hamujące = 250 mg/ml) (15).
Polisacharydy z korzeni żeń-szenia właściwego były stosowane klinicznie w Chinach jako środek przeciwnowotworowy. Związki te wg danych piśmiennictwa wykazują działanie immunologiczne, przeciwnowotworowe i hypoglikemiczne (14).
Mechanizm działania preparatów żeń-szenia nie jest dobrze poznany. Sugeruje się powiązanie ciał czynnych surowca z właściwościami wygaszania wolnych rodników i nadtlenków lipidowych.
Farmakokinetyka
Badanie metabolizmu ginzenozydów w wyciągach z żeń-szenia jest z konieczności ograniczone, ze względu na dużą ilość tych związków (co najmniej 10) w mieszaninie, z których każdy rozpada się przynajmniej do pięciu różnych produktów. Wydalanie niezmienionych ginzenozydów w kale i moczu badanych zwierząt jest małe w porównaniu z wydalaniem metabolitów (cyt. wg 3).
W badaniach na zwierzętach wykazano, że ginzenozyd Rg1 podany p.o.wchłania się w górnej części przewodu pokarmowego, w przeciwieństwie do ginzenozydu Rb1, który w analogicznych warunkach wchłania się w nieznacznym stopniu. Przyjęty dożylnie Rb1 silnie wiąże się z białkiem krwi, czego wynikiem jest długie utrzymywanie się poziomu tej substancji w surowicy (1).
Zależne od dawki wydalanie z moczem glikozydów 20(S)-protopanaksatriolu (1,5% dawki) zaobserwowano po przyjęciu preparatów z żeń-szenia w ilości odpowiadającej 6,2-27,6 mg ginzenozydów dziennie. Badanie zawartości aglikonów ginzenozydowych w moczu 65 pacjentów, otrzymujących preparaty z żeń-szenia przez co najmniej 10 dni wykazało obecność odnośnych aglikonów w stęż. od 2-35 ng/ml w 60 próbkach moczu (16).
Toksyczność
Wg WHO Monographs (1999) korzeń żeń-szenia nie jest karcinogenny ani mutagenny ( in vitro) oraz nie wpływa na płodność. Nie jest również teratogenny w badaniach in vivo.
W teście odnowy DNA hepatocytów nie zaobserwowano genotoksyczności wyciągu z żeń-szenia w stężeniu 0,1-10 mg/ml, zawierającego frakcję ginzenozydową jak i wyciągu pozbawionego ginzenozydów oraz wyciągu bez/z ginzenozydem Rg1 w stęż. 1-50 mg/ml.
Badania dotyczące bezpieczeństwa stosowania preparatów z korzenia żeń-szenia przeprowadzono z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, kontrolowanej placebo, z udziałem 60 kobiet i 60 mężczyzn. Dawka dzienna standaryzowanego ekstraktu z żeń-szenia wynosiła 200 mg ( p.o.). Po 12-tygodniowej kuracji nie stwierdzono w krwi badanych probantów żadnych znaczących różnic w poziomach hormonów płciowych w porównaniu z grupami placebo. (cyt. wg 1).
Preparat stosowany wg zaleceń nie wykazuje niekorzystnych działań.
Po długim okresie przyjmowania wysokich dawek leku może wystąpić tzw. syndrom przedawkowania żeń-szenia (Ginseng Abuse Syndrome/GAS), objawiający się bezsennością, nadciśnieniem, pobudliwością nerwową, niekiedy biegunką.
Objawy działania ubocznego obserwuje się głównie w krajach, w których żeń-szeń nie jest uważany za surowiec leczniczy, lecz za składnik tzw. zdrowej żywności, niepodlegający kontroli prawnej jako lek; również sposób dawkowania nie musi być deklarowany, stąd możliwość przyjmowania niekontrolownych ilości surowca.
Działania uboczne
Przyjmowanie preparatów z żeń-szenia nawet w dawkach leczniczych może niekiedy spowodować biegunkę, wymioty, bezsenność, rzadko efektry estrogenne u kobiet po menopauzie oraz tkliwość uciskową piersi. Po wystąpieniu powyższych objawów należy zasięgnąć porady lekarskiej, zmniejszyć dawkowanie lub odstawić preparat.
Ciąża i laktacja
Bezpieczeństwo stosowania preparatów z żeń-szenia u kobiet ciężarnych, jak również przenikanie związków czynnych żen-szenia do mleka karmiącej matki i ich wpływ na organizm dziecka, nie zostały dotąd ustalone. Wymagana konsultacja z lekarzem.
Wskazania
Obniżona sprawność fizyczna i umysłowa; stany wyczerpania, słabość, zmęczenie, utrata koncentracji. Preparaty z żeń-szenia podaje się w obniżonej odporności, w leczeniu dolegliwości geriatrycznych, zaburzeniach pamięci i kojarzenia, również w rekonwalescencji.
Dawkowanie
Jeśli nie przepisano inaczej, dzienna dawka (przyjmowana w godzinach rannych) wysuszonego korzenia winna wynosić 0,5-2,0 g; preparaty odpowiednio (Komisja E, monografia: Ginseng radix; Bundesanzeiger, 1991);
Preparaty (17).
Na rynku farmaceutycznym znajduje się wiele preparatów leczniczych prostych i złożonych, sporządzonych na bazie wyciągów z żeń-szenia. Większość z nich stanowią preparaty firm zagranicznych.
Wśród preparatów prostych w Polsce produkowany jest PANAXAN, kapsułki zawierające 300 mg korzenia żeń-szenia (producent Phytopharm, Klęka, PL).
Jedynym preparatem złożonym produkcji polskiej zawierającym obok wyciągu z korzenia żeń-szenia komplet witamin i minerałów są kapsułki GERONPOL (producent: firma HASCO-LEK S.A., PL), stanowiące substytut preparatu GERIAVIT Pharmaton (CH).
Przeprowadzono krótki przegląd piśmiennictwa, dotyczącego oceny korzenia żeń-szenia jako wypróbowanego przez kilka tysięcy lat surowca adaptogennego, skutecznie optymalizującego funkcje organizmu w niekorzystnych warunkach środowiska. Wykazano, że surowiec ten mimo wielu badań opisanych w licznych publikacjach, stanowi w dalszym ciagu nieustanne źródło naukowych zainteresowań licznych ośrodków naukowych. Prowadzone badania koncentrują się głównie na poznawaniu mechanizmów działania poszczególnych farmakologicznie czynnych substancji, wyizolowanych z podstawowych grup związków chemicznych surowca: ginzenozydów, polisacharydów i peptydoglikanów.
Piśmiennictwo
1. ESCOP Monographs, Second Edition (2003). 2.Hagers Handbuch d.pharm. Praxis; 5 th ed. Vol.6; Berlin-Springer Vrl. (1994):12-34. 3.WHO monographs on selected medicinal plants: Rad. Ginseng; (1999): 168 –182). 4.Camponovo F, Hostettmann K: Préparations ŕ base de Panax ginseng; Journal suisse de pharmacie (1999) 137 /16/: 524-529. 5.Wang X, Sakuma T i in.: Determination of ginsenosides in plant extracts from Panax ginseng and Panax quinquefolius L. by LC/MS/MS; Anal Chem (1999) 71 /8/: 1579-84. 6.Hiai S i in.: Stimulation of pituitary-adrenocotrical system by Ginseng saponin; Endocrinol Jpn (1979) 26 /6/: 661-65. 7.Liu CX, Xiao PG: Recent advances in ginseng research in China; J Ethnopharmacol (1992) 36: 27- 38. 8.Ng TB i in.: Hypoglycemic constituents of Panax Ginseng; Gen Pharmacol (1985) 16 /6/: 549-52. 9.Sotaniemi EA, Haapakoski E, Rautio A: Ginseng therapy in non-insulin-dependent diabetic patients; Diabetes care (1995) 18: 1373-1375. 10.Takahashi M, Tokuyama S, Kaneto H: Antistress effect of ginseng on the inhibition of the development of morphine tolerance in stressed mice. Jpn J Pharmacol (1992) 53 /3/: 399-404; CA (1992) 117: 163738v. 11.Michinori Kubo, Tong Chung-ning, Hideaki Matsuda: Influence of the 70% methanolic extract from red ginseng on the lysosome of tumor cells and on the cytocidal effect of mitomycin C; Planta Med (1992) 58: 389- 448. 12.Scaglione F i in.: Immunomodulatory effects of two extracts of Panax ginseng C.A.Meyer, Drugs, experimental and clinical research (1990) 26: 537-542. 13.Vogler BK,Pittler MH, Ernst E: The efficacy of ginseng. A systematic review of randomised, clinical trials; Eur J Clin Pharmacol (1999) 55: 567-75. 14.Qi-pin Gao, Hiroaki Kiyohara i in.: Chemical properties and anti-complementary activities of polysaccharide fractions from roots and leaves of Panax ginseng; Planta Med (1989) 55: 9-12. 15.Belogortseva NI, Yoon JY, Kim KH: Inhibition of Helicobacter pylori hemmaglutination by polysaccharide fractions from roots of Panax ginseng; Planta Med (2000) 66: 217-220; 16.Cui JF, Garle M i in.: Determination of aglycones of ginsenosides in ginseng preparations sold in Sweden and in urine samples from Swedish athletes consuming ginseng; Scand J Clin Lab Invest (1996) 56: 151-160. 17.Podlewski J, Chwalibogowska-Podlewska A: Leki Współczesnej Terapii (PANAX); wyd. XVI (2003): 823-24.
Postępy Fitoterapii 4/2004
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii

Zamów prenumeratę

Serdecznie zapraszamy do
prenumeraty naszego czasopisma.

Biuletyn Telegram*

W celu uzyskania najnowszych informacji ze świata medycyny oraz krajowych i zagranicznych konferencji warto zalogować się w naszym
Biuletynie Telegram – bezpłatnym newsletterze.*
*Biuletyn Telegram to bezpłatny newsletter, adresowany do lekarzy, farmaceutów i innych pracowników służby zdrowia oraz studentów uniwersytetów medycznych.
Strona główna | Reklama | Kontakt
Wszelkie prawa zastrzeżone © 1990-2014 Wydawnictwo Medyczne Borgis Sp. z o.o.
Chcesz być na bieżąco? Polub nas na Facebooku: strona Wydawnictwa na Facebooku
polityka cookies