Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Postępy Fitoterapii 4/2004, s. 189-190
Artur Ptasznik
Rola sylimaryny w zapobieganiu i leczeniu chorób wątroby
The role of silymarin in prevention and treatment of liver diseases
Summary
Extracts of milk thistle fruit, containing silymarin as a main substance is widely used in hepatic damages. This article describes known mechanisms of action, typical indications, dosage and safety of silymarin used in prevention and treatment of liver diseases.
Wątroba jest największym gruczołem wydzielania zewnętrznego u człowieka. W zależności od stopnia wypełnienia krwią waży średnio ok. 1,2-1,5 kg. Jest również najbardziej zróżnicowana pod względem wykonywanych, istotnych dla życia funkcji. Codziennie ten narząd jest poddawany niemal stałej ekspozycji na czynniki uszkadzające. Wśród tych, które najczęściej prowadzą do trwałych uszkodzeń wątroby, należy wymienić:
– nadużywanie alkoholu,
– wirusowe zapalenia wątroby, szczególnie typu B i C,
– leki,
– substancje toksyczne,
– zastój żółci.
Uszkodzenia wątroby, w zależności od czynnika wywołującego, czasu ekspozycji i reakcji organizmu, morfologicznie są widoczne jako przewlekłe zapalenie, stłuszczenie, zwłóknienie, marskość lub rak wątrobowokomórkowy. Ponieważ wątroba nie jest unerwiona czuciowo, jej uszkodzenie przez długi czas przebiega skąpo- lub bezobjawowo. Dlatego chorzy, a często również lekarze prowadzący, bardzo późno odkrywają uszkodzenia tego narządu.
Leczenie chorób wątroby powinno przebiegać dwutorowo. Leczeniem podstawowym jest terapia przyczynowa, polegająca na eliminacji czynnika etiologicznego. Jest ona zróżnicowana, tak jak różne są przyczyny wywołujące uszkodzenie. Leczenie uzupełniające jest jednolite i powinno towarzyszyć każdej terapii podstawowej. Najkrócej mówiąc, polega ono na działaniu hepatoprotekcyjnym – ochronie wątroby przed czynnikami toksycznymi oraz poprawie jej funkcji metabolicznych i detoksykacyjnych.
Jedną z podstawowych substancji używanych w terapii uzupełniającej chorób wątroby jest sylimaryna. Tą nazwą określamy zespół flawonolignanów pozyskiwanych z owoców ostropestu plamistego ( Silybum marianum). Efektem działania sylimaryny jest ochrona wątroby przed czynnikami toksycznymi oraz wspomaganie procesów regeneracji w uszkodzonym narządzie. Działanie ochronne występuje na kilku poziomach i w oparciu o różne mechanizmy działania:
– działanie antyutleniające – prowadzące do utrzymania stabilności środowiska wewnątrzkomórkowego i struktur subkomórkowych (7),
– hamowanie wnikania toksyn do wnętrza hepatocytów – poprzez wiązanie się flawonolignanów sylimaryny z białkami i receptorami błonowymi (3),
– działanie przeciwzapalne – polegające na hamowaniu migracji komórek neutrofilnych, hamowaniu syntezy leukotrienów i powstawaniu prostaglandyn (5),
– hamowanie procesów włóknienia w wątrobie – poprzez hamowanie proliferacji komórek gwiaździstych w wątrobie oraz ich przekształcania w miofibroblasty (5). Te ostatnie są odpowiedzialne za odkładanie kolagenu i innych białek włóknistych, co prowadzi do zwłóknienia i marskości wątroby.
Mechanizm działania wspomagającego regenerację miąższu wątroby został doświadczalnie zbadany m.in. na myszach i szczurach. Sylimaryna powoduje zwiększenie aktywności DNA-zależnej polimerazy RNA, co zwiększa biosyntezę białek w uszkodzonych hepatocytach. Co interesujące i unikalne, stymulacja biosyntezy białek ma miejsce jedynie w uszkodzonych narządach, natomiast sylimaryna nie wywiera tego wpływu na zdrową wątrobę (8).
W badaniach eksperymentalnych, wymagających potwierdzenia klinicznego, wykryto szereg korzystnych, pozawątrobowych własności sylimaryny. Sylimaryna zmniejsza poziom cholesterolu całkowitego oraz zwiększa poziom ochronnych lipoprotein HDL we krwi u szczurów. Piśmiennictwo donosi również o właściwościach przeciwreumatycznych oraz przeciwnowotworowych sylimaryny (5).
Wskazania terapeutyczne do stosowania wyciągów z ostropestu plamistego obejmują stany po uszkodzeniach wątroby spowodowanych działaniem czynników hepatotoksycznych, np. alkoholu, leków, wirusów, środków ochrony roślin itp. Wspomagająco stosuje się ją w terapii przewlekłych stanów zapalnych oraz w innych zaburzeniach czynności tego narządu (9). Sylimarynę można również stosować zapobiegawczo – szczególnie u osób żyjących w silnie zanieczyszczonym środowisku, spożywających duże ilości wysoko przetworzonej i konserwowanej chemicznie żywności, osób, które mają predyspozycje rodzinne do powstawania chorób wątroby lub spożywających regularnie alkohol (1).
Terapia sylimaryną pacjentów z uszkodzoną wątrobą przynosi wymierne korzyści. Najłatwiej możemy je obserwować monitorując stan kliniczny pacjentów oraz poziom enzymów wskaźnikowych – transaminaz (AspAT, AlAT) i albumin w surowicy. Sylimaryna jest jedną z najlepiej przebadanych klinicznie roślinnych substancji hepatoprotekcyjnym. W wielu badaniach klinicznych opisywano szybką poprawę subiektywną, normalizację podwyższonych poziomów transaminaz oraz zwiększenie stężenia albumin u pacjentów z przewlekłym zapaleniem i marskością wątroby (6). Badanie przeprowadzone w Austrii na 170 pacjentach z marskością wątroby wykazało zwiększenie 41-miesięcznej przeżywalności pacjentów leczonych sylimaryną (58%) w porównaniu z pacjentami przyjmującymi placebo (39%) (4).
Zalecane przez Niemiecką Komisję Ekspertów oraz WHO dawkowanie dobowe sylimaryny wynosi 200-400 mg (2), chociaż w badaniach klinicznych nierzadko były stosowane dawki dobowe przekraczające 800 mg.
Dzięki znikomej toksyczności i bardzo dobrej tolerancji, sylimaryna jest chętnie stosowana w terapii długofalowej. LD50 u szczurów po podaniu per os wynosi ok. 10000 mg/kg mc. Objawem ubocznym terapii, występującym rzadko i przy stosowaniu wysokich dawek, jest jedynie łagodny efekt przeczyszczający (5).
Podsumowując, sylimaryna jest bardzo cenną, naturalną substancją leczniczą. Dzięki unikalnym walorom terapeutycznym, dużemu bezpieczeństwu stosowania oraz bardzo dobrej tolerancji, powinna znaleźć stałe miejsce w każdym leczeniu pomocniczym chorób wątroby.
Piśmiennictwo
1. Alschuler L.N.: Milk thistle´s liver – protective properties. Nutr. Sci. October 1999. 2. Borkowski B. (Red.): Rośliny lecznicze w terapii. Wyd. Inst. Rośl. Przetw. Ziel., Poznań 1994. 3. Charakterystyka produktu leczniczego Sylicaps 100, zatwierdzonego przez Ministerstwo Zdrowia. 4. Ferenci P., et al.: Randomized controlled trial of silymarin treatment in patients with cirrhosis of the liver. J. Hepatol. 1989, 9, 105. 5. Fraschini F., et al.: Pharmacology of silymarin. Clin. Drug Invest. 2002, 22, 51. 6. Hasik J.: Skuteczność sylimarolu w chorobach wątroby. Herba Pol. 1996, 42, 127. 7. Monografia WHO: Fructus Silybi Mariae. 8. Scott L.: A review of plants used in the treatment of liver disease. Part 1. Altern. Med. Rev. 9. Ulotka informacyjna dla preparatu Sylicaps 100 produkowanego przez Herbapol Lublin S.A.
Postępy Fitoterapii 4/2004
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii