Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Postępy Fitoterapii 4/2004, s. 192-194
Bogdan Kędzia
Nowości bibliograficzne
Key words: nowości, bibliografia.
OPUNCJA FIGA INDYJSKA ŁAGODZI SKUTKI ZATRUCIA ALKOHOLOWEGO
Wiese J., McPherson S., Odden M.C. i wsp.: Effect of Opuntia ficus indica on symptoms of the alcohol hangover. Arch. Intern. Med. 2004, 164, 1334-1340.
Zatrucie alkoholem etylowym ma swoje istotne skutki ekonomiczne i zdrowotne. Absencja w pracy, względnie obniżenie zdolności produkcyjnych po wypiciu alkoholu, jest związane ze stratami materialnymi. Około 77% osób po wypiciu alkoholu odczuwa następnego dnia, przynajmniej raz w roku, nieprzyjemne objawy zatrucia tym środkiem, a u 15% osób objawy te występują raz w miesiącu. Osoby z objawem zatrucia alkoholowego mają zaburzenia pola widzenia, koncentracji uwagi i czynności manualnych. Jest to szczególnie niebezpieczne dla kierowców i osób obsługujących urządzenia mechaniczne. Skutki zatrucia alkoholem są także groźne dla osób ze schorzeniami sercowo-naczyniowymi. Stąd poszukiwanie środków łagodzących skutki zatrucia alkoholem etylowym ma swoje uzasadnienie.
Jednym z rozwiązań jest próba zastosowania do tego celu wyciągu z Opuntia ficus indica (L.) Mill., rośliny uprawianej w krajach tropikalnych i subtropikalnych, a także w basenie Morza Śródziemnego (u nas w uprawie doniczkowej). W Polsce roślina ta znana jest jako opuncja figa indyjska, żygadło figa indyjska lub indyjska figa. W Stanach Zjednoczonych opatentowany wyciąg z owoców tej rośliny, pod nazwą Tex-OE (firmy Extracts Plus Inc.). sprzedawany jest jako suplement diety w postaci kapsułek żelatynowych. W jednej kapsułce znajduje się 800 IU (jednostek międzynarodowych) tego wyciągu.
W badaniach kontrolowanych placebo brało udział 54 ochotników w wieku 21-35 lat, którzy przynajmniej raz w życiu mieli objawy zatrucia alkoholowego. Na 5 godzin przed rozpoczęciem picia alkoholu połowie ochotników podano 2 kapsułki zawierające wymieniony preparat, a drugiej połowie identycznie wyglądające placebo. Po posiłku standardowym, składającym się z cheeseburgera, frytek i gazowanej wody mineralnej, w ciągu 4 godzin wszyscy ochotnicy spożywali alkohol (wódkę, rum, gin, burbona, whisky lub tequilę) w ilości 1,75 g/kg masy ciała. Następnie w ciągu 14 godzin po wypiciu alkoholu wykonywano badania analityczne i oceniano w specjalnej ankiecie efekty jego ubocznego działania na organizm.
Okazało się, że z 9 ocenianych symptomów zatrucia alkoholowego, 3 z nich – nudności, suchość w jamie ustnej i brak łaknienia, ulegały statystycznie znamiennej redukcji pod wpływem wyciągu z opuncji (p<0,05). Pozostałe symptomy, takie jak ból głowy, bolesność, osłabienie, drżenie rąk, biegunka, zawroty głowy i inne, pod wpływem wyciągu z opuncji zmniejszały się wyraźnie u 50% ochotników.
Badania biochemiczne wykazały, że wyciąg z opuncji w sposób statystycznie znamienny (p<0,001) zmniejszał w surowicy krwi poziom białka C-reaktywnego (CRP). Jest to białko ostrej fazy, powstające w organizmie w trakcie urazu, zakażenia lub uszkodzenia tkanek pod wpływem reakcji zapalnej, mające na celu eliminację czynników sprawczych oraz aktywację procesów naprawczych i przywrócenie normalnej funkcji dotkniętych zmianami tkanek i narządów. Autorzy pracy uważają, że zatrucie alkoholem etylowym wyzwala reakcje zapalne w organizmie, czego efektem są symptomy, jakie pojawiają się następnego dnia po wypiciu dużej dawki tego środka. Natomiast wyciąg z opuncji zmniejsza stan zapalny organizmu po zatruciu alkoholem, obniżając tym samym poziom białka C-reaktywnego w surowicy krwi.
Przeprowadzone badania stwarzają nadzieję na wprowadzenie do praktyki suplementu diety pochodzenia roślinnego, który pozwoliłby na łagodzenie skutków zatrucia alkoholem etylowym, zmniejszając tym samym koszty ekonomiczne i zdrowotne tego zjawiska.
AROMATERAPIA OLEJKIEM MELISOWYM POMOCNA W LECZENIU CIĘŻKIEGO OTĘPIENIA STARCZEGO
Ballard C.G., 0´Brien J.T., Reichelt K. i wsp.: Aromatherapy as a safe and effective treatment for the management of agitation in severe dementia: the results of a double-blind, placebo controlled trial with Melissa. J. Clin. Psychiatry 2002, 63, 553-558.
Otępienie charakteryzuje się upośledzeniem sprawności intelektualnej oraz zaburzeniem funkcjonowania chorego w otoczeniu. Choroba ta występuje najczęściej u osób po 65 roku życia, stąd zwykło się ją określać mianem otępienia starczego. Ponieważ medycyna nie dysponuje możliwością leczenia przyczynowego, w terapii otępienia starczego stosuje się leki o działaniu objawowym. Pomocne w tym względzie okazały się leki roślinne, a wśród nich olejki eteryczne. Duże nadzieje wiąże się z olejkiem melisowym, który podaje się chorym techniką aromaterapii. Wyniki badań lekarzy angielskich z podwójnie ślepą próbą i kontrolowane za pomocą placebo są tego najlepszym dowodem.
W badaniach uczestniczyło 72 chorych obojga płci z rozpoznanym ciężkim otępieniem starczym, o średniej wieku 78,5 lat. Chorobę oceniano na podstawie zbioru symptomów, takich jak stany lękowe, drażliwość, niepokój ruchowy, nienormalna głośność. Te impulsy przeradzały się często w wybuchowość, trudność koncentracji uwagi, agresję, napastliwość, krzyk oraz zaburzenia snu. Były one grupowane w specjalne programy, takie jak Cohen-Mansfield Agitation Inventory (CMAI), Neuropsychiatric Inventory (NPI) i Clinical Dementia Rating Scale (CDR). Badania te były prowadzone z podwójnie ślepą próbą i kontrolowane za pomocą placebo. Wszystkie objawy, charakteryzujące się upośledzeniem funkcji poznawczych oraz zaburzeniami związanymi z zachowaniem się chorych w otoczeniu, odnotowywano na początku, w trakcie i po zakończeniu badań.
Część chorych (35 osób) otrzymywała na drodze aromaterapii olejek melisowy pochodzący z Anglii o składzie: cytronellal (22%), kariofylen (18%), neral (7%), geraniol (7%), cytronellon (4%) i octan geranylu (3%). W ramach placebo (36 osób) chorzy otrzymywali olej słonecznikowy. Oba preparaty przed użyciem przetwarzano w postać balsamu, którego głównymi składnikami były: olej migdałowy, gliceryna, kwas stearynowy, alkohol cetylowy i octan tokoferolu. Personel medyczny nakładał balsam na twarz i ramiona chorych dwa razy dziennie, wmasowując jego zawartość w skórę w ciągu 1-2 min. Łącznie chorym dostarczano około 200 mg olejku melisowego dziennie w ciągu 4 tygodni. W taki sam sposób stosowano placebo.
Badania wykazały, że olejek melisowy nie powodował efektów ubocznych. Po leczeniu okazało się, że w grupie badanej w 60% przypadków (21/35) obserwowano wyraźną redukcję objawów chorobowych u osób z otępieniem starczym. W takiej samej grupie stosującej placebo polepszenie stanu zdrowia chorych zauważono tylko u 14% osób (5/36). Co ważne, chorzy z otępieniem odczuwali już znaczną poprawę i ustępowanie dolegliwości w pierwszym tygodniu terapii olejkiem melisowym. W ciągu 4-tygodniowego leczenia u chorych tych nastąpiła znaczna poprawa stanu zdrowia, co charakteryzowało się ustępowaniem upośledzenia funkcji poznawczych oraz polepszeniem ich relacji ze światem zewnętrznym, co miało swoje odzwierciedlenie w lepszym funkcjonowaniu chorego w otoczeniu. Poprawa u chorych leczonych aromaterapeutycznie olejkiem melisowym objawiała się znacznym zmniejszeniem niepokoju ruchowego, brakiem agresji słownej i agresji fizycznej.
W podsumowaniu autorzy stwierdzają, że aromaterapia olejkiem melisowym jest zabiegiem bezpiecznym i pozwala na efektywne leczenie w warunkach klinicznych chorych z ciężkim otępieniem starczym. Pod wpływem olejku melisowego obserwowano wzrost sprawności intelektualnej, sprawności manualnej, łagodzenie oceny krytycznej oraz przestrzeganie ogólnie obowiązujących zasad współżycia.
Autorzy wskazują na potrzebę dalszych badań w tym kierunku, podkreślając, że jest to pierwsze tego rodzaju badanie kliniczne. Niemniej są pełni entuzjazmu w kwestii bezpieczeństwa terapii, dobrej tolerancji olejku melisowego przez chorych oraz możliwości stworzenia nowej jakości życia dla chorych dotkniętych tym ciężkim schorzeniem.
PRZECIWCUKRZYCOWE DZIAŁANIE CZYŚCICY LEKARSKIEJ
Lemhardi A., Zeggwagh N.-A., Maghrani M. i wsp.: Hypoglycaemic effect of Calamintha officinalis Moench. in normal and streptozotocin-induced diabetic rats. J. Pharm. Pharmacol. 2004, 56, 795-799.
Leki roślinne mają długą tradycję w leczeniu cukrzycy i są aktualnie akceptowane jako środki wspomagające terapię tej choroby. Znamy obecnie 1200 roślin o właściwościach przeciwcukrzycowych i z roku na rok lista ta jeszcze się powiększa. Przykładem takiej rośliny może być Calamintha officinalis Moench. (czyścica lekarska), występująca pospolicie w południowo-wschodnim Maroku. Od lat w medycynie ludowej tego rejonu znana była ze swoich właściwości przeciwdrobnoustrojowych, obniżania ciśnienia tętniczego krwi, leczenia schorzeń sercowo-naczyniowych i działania przeciwcukrzycowego.
W badaniach użyto wodny wyciąg z ziela omawianej rośliny, który przygotowywano na gorąco, a otrzymany wyciąg zagęszczano i suszono. Preparat podawano szczurom doustnie w ilości 20 mg/kg masy ciała raz dziennie. W badaniach używano także zwierząt, które otrzymywały streptozotocynę (preparat niszczący wysepki Langerhansa i uniemożliwiający wytwarzanie insuliny). Poziom glukozy we krwi szczurów po podaniu wyciągu z czyścicy oraz preparatu referencyjnego – wanadanu sodu, u zwierząt normalnych i traktowanych streptozotocyną prowadzono po l, 2, 4 i 6 godzinach po podaniu pojedynczym oraz po 2, 4, 7 i 15 dniach przy podawaniu wielokrotnym leku.
Przeprowadzone badania wykazały, że wyciąg z czyścicy lekarskiej odznacza się wyraźnym działaniem hipoglikemicznym zarówno u normalnych szczurów, jak i u zwierząt pozbawionych możliwości wytwarzania insuliny. Stąd można wyciągnąć wniosek, że działanie Calamintha officinalis jest niezależne od wytwarzania przez organizm insuliny, a także od tego, czy preparat podawany jest jednorazowo, czy przez wiele dni. Po jednorazowym podaniu preparatu z czyścicy po 6 godzinach poziom glukozy w surowicy krwi wynosił średnio 4,7 mmola/l, a po 15 dniach średnio 4,6 mmola/l. Natomiast u zwierząt pozbawionych wysepek Langerhansa poziom glukozy po jednorazowym podaniu po 6 godzinach wynosił 12,5 mmola/l, a po 15 dniach 7 mmola/l.
Przedstawione badania wydają się wskazywać, że wyciąg wodny z ziela Calamintha officinalis Moench. może znaleźć zastosowanie praktyczne, jako skuteczny i łatwy do wytwarzania i podawania lek hipoglikemiczny, wspomagający terapię cukrzycy.
Postępy Fitoterapii 4/2004
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii