Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Postępy Fitoterapii 4/2004, s. 198-200
Bogdan Kędzia
Cele i dokonania Sekcji Fitoterapii PTL z perspektywy sześciu lat istnienia*
Sekretarz Sekcji Fitoterapii PTL
Sekcja Fitoterapii Polskiego Towarzystwa Lekarskiego została powołana uchwałą Zarządu Głównego tego Towarzystwa w dniu 27 listopada 1998 roku, a zatem dzisiaj obchodzimy szóstą rocznicę jej powstania.
Sekcja Fitoterapii powstała dzięki inicjatywie i zaangażowaniu przedstawicieli środowiska medycznego i zielarskiego, którzy widzieli potrzebę utworzenia organizacji jednoczącej specjalistów różnych dziedzin przychylnie nastawionych do terapii lekiem roślinnym. W tym miejscu należy wspomnieć o dużym poparciu dla utworzenia Sekcji, jakie organizatorzy otrzymali ze strony prezesa PTL – prof. dr hab. Jerzego Woy-Wojciechowskiego, wielkiego zwolennika leku roślinnego.
Pierwsze posiedzenie Sekcji Fitoterapii PTL odbyło się w dniu 28 stycznia 1999 roku w Instytucie Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu na wniosek członków założycieli Sekcji: prof. dr. hab. med. Jana Hasika, prof. dr. hab. farm. Jerzego Lutomskiego i dr. farm. Jerzego Jambora. Na posiedzeniu tym dokonano przyjęcia statutu, wyboru zarządu i rady naukowej oraz nakreślenia programu działania nowo powstałej Sekcji Fitoterapii. Prezesem Sekcji wybrano prof. dr. hab. med. Jana Hasika. Siedzibą Sekcji został Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu.
Sekcja postawiła sobie za cel wspieranie badań naukowych w dziedzinie fitoterapii oraz gromadzenie doświadczalnej wiedzy lekarskiej związanej ze stosowaniem leków roślinnych w terapii. Poza tym Sekcja postanowiła współuczestniczyć w edukacji fitoterapeutycznej, ze szczególnym uwzględnieniem podnoszenia wiedzy lekarzy i farmaceutów. Postawiła sobie za cel rzeczowe informowanie opinii publicznej o korzyściach i ograniczeniach zastosowania leków roślinnych, informację środowiska fachowców o nowych wynikach badawczych i osiągnięciach w dziedzinie fitoterapii oraz wspieranie międzynarodowej współpracy naukowej z zakresu fitoterapii.
Członkami zwyczajnymi Sekcji Fitoterapii PTL mogą być lekarze, farmaceuci i naukowcy zajmujący się fitoterapią a także w szczególnych przypadkach osoby, które poprzez swoją działalność szczególnie związane są z terapią lekami roślinnymi.
Ziołolecznictwo nie jest jeszcze, jak się wydaje, z dostateczną uwagą traktowane przez lekarzy, a także przez część farmaceutów. Można spotkać się z opinią, że to dział medycyny alternatywnej. Tymczasem ta dziedzina lecznictwa uczyniła, szczególnie w ostatnich latach, ogromny postęp. Dlatego Sekcja Fitoterapii PTL postawiła sobie za cel zmianę atmosfery wokół roślin leczniczych, przede wszystkim wśród lekarzy.
Ziołolecznictwo, albo jak od dłuższego już czasu mówimy – fitoterapia, uznane zostało za część równoprawną medycyny oficjalnej lub akademickiej. Przede wszystkim dlatego, że ta dyscyplina ma dobrze udokumentowane badania analityczne, biologiczne, farmakologiczne i kliniczne w zakresie surowców i leków roślinnych. Problem polega na tym, że w ślad za ogromnym postępem nauki nie nadążyła edukacja lekarzy. Stąd od samego początku Sekcja współuczestniczy w szkoleniu lekarzy i farmaceutów w zakresie fitoterapii. Szczególnie chodzi nam o lekarzy rodzinnych.
Sekcja Fitoterapii stawia sobie także za zadanie dostarczanie fachowcom informacji o najnowszych wynikach badawczych oraz wymianę doświadczeń i wspieranie współpracy między różnymi ośrodkami naukowymi i profesjonalistami, zarówno w kraju, jak i za granicą. Temu celowi służy właśnie organizowanie zjazdów, sympozjów i konferencji naukowych. Ważne jest także rzeczowe informowanie opinii publicznej o korzyściach i ograniczeniach w stosowaniu leków roślinnych. Podjęliśmy m.in. dyskusję z nieuzasadnionym dezawuowaniem znanych roślin leczniczych przez wielkonakładową prasę. Artykuł polemiczny w tej sprawie, przedstawiający działanie lecznicze roślin we właściwym świetle, autorstwa obecnego prezesa Sekcji Fitoterapii prof. dr. hab. med. Jerzego Alkiewicza, ukazał się np. w wydawanym przez Sekcję kwartalniku „Postępy Fitoterapii” (2003, nr 10). Sekcja skierowała też do wielu redakcji czasopism listy wyjaśniające pozycję leku roślinnego we współczesnej terapii.
Skoro jednak dystans lekarzy do fitoterapii bierze się z niedostatecznej wiedzy, to jak można tę przeszkodę pokonać, biorąc pod uwagę przeciążony program nauki na wyższych uczelniach medycznych. Można zapytać, czy inicjatywy Sekcji Fitoterapii, zmierzające do uzupełnienia programu kształcenia lekarzy i farmaceutów o wykłady na temat zagadnień związanych z fitoterapią, odniosły skutek?
Wydaje się, że nie do końca za niedostatki informacji o ziołolecznictwie można obarczać przeciążony program studiów. Ministerstwo Zdrowia nie przedstawiło przekonujących argumentów na poparcie tej tezy. Nie przeprowadzono rzetelnej analizy programu nauczania przyszłych lekarzy i farmaceutów pod kątem przydatności fitoterapii w lecznictwie. Nie dostrzeżono również korzyści dla pacjenta.
Mówimy o tym z ubolewaniem, ponieważ od 5 lat Sekcja Fitoterapii PTL bezskutecznie o to w Ministerstwie Zdrowia zabiega. Korekta systemu nauczania lekarzy i farmaceutów na rzecz fitoterapii, nawet niewielka, odsuwana jest nieodmiennie na czas bliżej niokreślony. Obecnie, o ile studenci farmacji mają od samego początku kontakt z wiedzą na temat surowców zielarskich (botanika, farmakognozja, chemia leków), to dla studentów medycyny ta informacja jest bardzo ograniczona i dotyczy tylko wyższych lat studiów (farmakologia i okazjonalnie przy omawianiu leczenia niektórych chorób). Nie ma w programie studiów medycznych wykładów związanych z fitoterapią.
Okazuje się jednak, że zajęcia dla studentów medycyny dotyczące leku roślinnego można prowadzić fakultatywnie. Wystarcza na to zgoda senatu danej uczelni. Z możliwości tej skorzystały już niektóre Katedry Farmakognozji AM, między innymi w Gdańsku, Poznaniu i Krakowie.
Ponadto Sekcja Fitoterapii skierowała również inne wnioski do władz, w tym do Sejmu i Ministerstwa Zdrowia. Od ponad dwóch lat czeka na rozwiązanie problem obrotu detalicznego środkami farmaceutycznymi i materiałami medycznymi poza aptekami, o czym mówi rozporządzenie Ministra Zdrowia z 21 września 2001 roku. Zdaniem Sekcji Fitoterapii wszystkie leki roślinne OTC powinny być dostępne w sklepach zielarsko-medycznych. Wyłączność sprzedaży w aptekach miałyby tylko leki roślinne przepisywane na receptę. Leki OTC zaopatrzone są w ulotki informacyjne, a więc komentarz farmaceuty nie jest konieczny, chociaż możliwy. Nie ma zatem racjonalnego uzasadnienia dla ograniczenia asortymentu leków OTC z powodu składu bądź zawartości substancji aktywnej. Apteka nie dysponuje, podobnie jak sklepy zielarskie, żadnym instrumentem, który pozwalałby na kontrolę stosowania leku przez pacjenta. Do dzisiaj pismo w tej sprawie skierowane do Ministerstwa Zdrowia pozostaje bez odpowiedzi.
Podobnie został potraktowany wniosek do sejmowej Komisji Zdrowia o włączenie Sekcji Fitoterapii PTL w skład Komisji do Spraw Produktów Leczniczych podległej Urzędowi Rejestracji Wyrobów Medycznych, Produktów Leczniczych i Preparatów Biobójczych.
Natomiast Ministerstwo Zdrowia pozytywnie ustosunkowało się do podyplomowego szkolenia lekarzy rodzinnych w zakresie fitoterapii. Będą oni mogli od przyszłego roku ubiegać się o tzw. certyfikaty umiejętności w dziedzinie fitoterapii. Tu małe wyjaśnienie. Otóż projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie umiejętności z zakresu wyższych dziedzin medycyny Sekcja Fitoterapii otrzymała we wrześniu 2003 roku. W związku z powyższym Sekcja opracowała zakres tematyki oraz wytypowała specjalistów przewidzianych do prowadzenia wykładów w poszczególnych ośrodkach Sekcji, tj. w Poznaniu, Gdańsku, Szczecinie i Krakowie. W kwietniu 2004 roku powstał jednak spór pomiędzy Departamentem Nauki i Szkolnictwa Wyższego Ministerstwa Zdrowia a Naczelną Izbą Lekarską w sprawie uwzględniania fitoterapii w wyżej wspomnianym projekcie Umiejętności z zakresu wyższych dziedzin medycyny. Po pismach wyjaśniających ze strony Sekcji Fitoterapii, skierowanych do obu wymienionych tu instytucji, sprawa zakończyła się pomyślnie i w pierwszej połowie przyszłego roku Ministerstwo Zdrowia ma wydać oficjalne zezwolenie na podjęcie działalności w tej dziedzinie. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że szkolenie o którym jest mowa, prowadzi Towarzystwo właściwe dla danej umiejętności. W naszym przypadku jest to Sekcja Fitoterapii PTL, która opracowuje program szkolenia, wyznacza opiekuna, ustala regulamin, wyznacza komisję egzaminacyjną i przeprowadza egzamin. W związku z powyższym można mieć nadzieję, że pierwsze tego rodzaju szkolenie dla lekarzy odbędzie się w I półroczu 2005 roku.
Ważnym punktem działalności Sekcji Fitoterapii PTL jest wspieranie badań naukowych dotyczących roślin leczniczych, leku roślinnego i ziołolecznictwa. W tym względzie Sekcja Fitoterapii współpracuje z instytucjami i towarzystwami naukowymi oraz fundacjami na rzecz ochrony zdrowia. Nie jest to jednak wspieranie badań naukowych, gdyż wymaga to niemałych środków, a Sekcja utrzymuje się głównie ze składek swych członków. Dlatego nasze działanie w tym zakresie dotyczy przede wszystkim pomocy w organizowaniu konferencji, sympozjów i zjazdów naukowych. Przykładem mogą być sejmiki zielarskie, targi zielarskie oraz sympozja i konferencje organizowane np. w Centrum Fitoterapii w Gdańsku. Utrzymujemy też ścisłe kontakty z Akademiami Medycznymi, Polskim Komitetem Zielarskim, a także producentami leków ziołowych, którzy często sponsorują nasze przedsięwzięcia. Przykładem tego rodzaju działalności jest także dzisiejsze Forum Naukowe.
Za osiągnięcie uważamy wydawanie pod patronatem naszej Sekcji kwartalnika „Postępy Fitoterapii”, przeznaczonego głównie dla lekarzy stosujących leki roślinne w praktyce, ale także dla innych specjalistów zajmujących się lekiem roślinnym oraz dla studentów wyższych uczelni medycznych. Od kwietnia 2003 roku czasopismo to jest organem Sekcji Fitoterapii. Należy dodać, że powstanie tego czasopisma i jego wysoki poziom są niewątpliwą zasługą nieżyjącego już prof. dr hab. Jerzego Lutomskiego, który był jego pierwszym redaktorem naczelnym.
Poza tym za swoje priorytetowe zadanie uznajemy utworzenie dwóch dalszych oddziałów Sekcji – we Wrocławiu i w Szczecinie. Obecnie takie oddziały istnieją w Krakowie, Gdańsku i Radomiu.
Sekcja będzie także uczestniczyła, wspólnie z Instytutem Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu, w organizowaniu sympozjum zielarskiego w ramach Targów Interherba 2005 w Poznaniu. W dniu sympozjum odbędzie się też nadzwyczajne zgromadzenie członków stowarzyszenia połączone z wyborami nowych władz Sekcji.
Jak można zorientować się z powyższego przeglądu działalności, w ciągu 6 lat istnienia Sekcja Fitoterapii PTL starała się realizować założone cele, i w większości przypadków kończyło się to pełnym powodzeniem.

* Referat wygłoszony w ramach Pierwszwgo Światowego Forum Naukowego nt. „Etnomedycyna odpowiedzią na potrzeby XXI wieku”. Warszawa, 27 listopada 2004 roku
Postępy Fitoterapii 4/2004
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii