Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Postępy Fitoterapii 1/2008, s. 61-63
Sprawozdanie z Konferencji Interherba 2008
W dniu 13 marca 2008 r. na terenie Międzynarodowych Targów Poznańskich odbyła się kolejna, wznowiona po rocznej przerwie, Konferencja Zielarska z cyklu Interherba nt. „Lek a suplement diety. Próba usystematyzowania problemów z koegzystencją na rynku”. Stała się ona okazją do spotkania i szerokiej dyskusji naukowców i przedsiębiorców zajmujących się całokształtem zagadnień związanych z suplementami diety i żywnością wzbogaconą.
Była ona próbą odpowiedzi na pytanie, jakie jest miejsce powyższych produktów w żywieniu i diecie człowieka, a także jaki jest ich status prawny.
Organizatorami Konferencji były: Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu, Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie oraz Międzynarodowe Targi Poznańskie. Natomiast wśród sponsorów znalazły się: Zakłady Zielarskie „Herbapol” w Poznaniu i Krakowie, Przedsiębiorstwo Produkcji Farmaceutycznej Hasco-Lek z Wrocławia, inne firmy farmaceutyczne, jak Servier, US Pharmacia, Colfarm i Alter Medica, a także Izba Gospodarcza „Farmacja Polska”.
Jako pierwszy zabrał głos doc. dr hab. Przemysław Mrozikiewicz – dyrektor Instytutu Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu, który w imieniu organizatorów powitał zaproszonych gości i uczestników, w tym środowiska związane z farmacją, medycyną i produkcją leku roślinnego.
Otwarcia Konferencji dokonał następnie prezes Międzynarodowych Targów Poznańskich mgr Przemysław Trawa. Zwrócił on uwagę na liczne grono osób – w liczbie ponad 400 – zgłoszonych na Konferencję, jak również zapowiedział część wystawienniczą w przyszłym roku.
Przewodniczenie I Sesji Konferencji objęli doc. dr hab. Przemysław Mrozikiewicz i prof. dr hab. Kazimierz Głowniak z Akademii Medycznej w Lublinie. Obejmowała ona cztery obszerne wykłady poświęcone suplementom diety. W pierwszym z nich pt. „Lek a suplement diety – wojna czy pokój” doc. dr hab. Przemysław Mrozikiewicz omówił zasadnicze różnice pomiędzy lekiem, który wykazuje określony efekt farmakologiczny, przywraca lub poprawia funkcje fizjologiczne, a suplementem diety, którego zadaniem jest uzupełnianie codziennej diety, a nie leczenie. Składnikami suplementów diety są często witaminy, substancje mineralne, jak również inne substancje, w tym pokaźna liczba związków pochodzenia roślinnego. Istnieje jednak podstawowy problem w rozróżnieniu, który środek wywiera efekt typowo leczniczy, a który jedynie fizjologiczny lub odżywczy.
Z tego względu suplementy diety należałoby objąć badaniami farmakologicznymi w podobny sposób jak leki. Ponadto bardzo istotne jest budowanie świadomości pacjentów, konsumentów i farmaceutów, jak również wprowadzenie niezbędnych uregulowań prawnych, zapewniających bezpieczeństwo ich stosowania. W kolejnym wykładzie pt. „Suplementy diety – aktualnie obowiązujące przepisy prawa oraz kierunek zmian” mgr Barbara Jaworska-Łuczak – zastępca Dyrektora Departamentu z Głównego Inspektoratu Sanitarnego, omówiła problemy prawne związane z rejestracją nowych produktów. Do produktów podlegających powiadomieniu należą środki spożywcze specjalnego żywieniowego przeznaczenia (wymagane oświadczenie żywieniowe i zdrowotne), suplementy diety oraz witaminy i substancje mineralne. Stąd ważnym problemem jest określenie maksymalnych dawek witamin i biopierwiastków znajdujących się w zalecanej porcji dziennej, ocena bezpieczeństwa składników roślinnych wchodzących w skład suplementów diety oraz rejestracja skutków ubocznych wynikłych przy spożywaniu powyższych produktów. W rozstrzyganiu tych kwestii uczestniczy Zespół ds. Suplementów Diety oraz EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności).
Kolejny wykład Sesji I, pt. „Produkty lecznicze pogranicza innych kategorii produktów – stanowisko Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych”, wygłosiła dr Elżbieta Wojtasik – wiceprezes ds. Produktów Leczniczych z Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Prelegentka zasygnalizowała wiele problemów związanych z prawnym funkcjonowaniem na rynku suplementów diety, których zasadniczym celem jest bezpieczeństwo istniejących, bądź na nowo wprowadzanych produktów. W tym celu sporządzono listę 116 substancji roślinnych, które mogą być stosowane w suplementach diety, specjalną listę surowców do wykorzystania tylko w składzie mieszanek ziołowych, listę 46 surowców roślinnych, których przetwory mogą być stosowane w suplementach diety, listę negatywną 140 roślinnych surowców leczniczych, które nie powinny wchodzić w skład tych produktów, a także listę 346 składników roślinnych wprowadzonych do obrotu w postaci dodatków do żywności od ponad 10 lat. Powołano do życia w kraju pięć komitetów naukowych, w tym Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu, których celem jest opracowywanie monografii o bezpieczeństwie stosowania suplementów diety i dodatków do żywności. Efektem ich pracy jest między innymi wyłączenie z udziału w powyższych produktach takich surowców, jak Aloe, Frangulae cortex, Sennae fructus, Sennae folium. Ze względu na bezpieczeństwo suplementów diety wyłącza się z nich również takie surowce, jak Schisandra chinensis (wzrost kurczliwości macicy), Sarsaparilla, Glycyrrhiza glabra (interakcje z lekami moczopędnymi, sterydowymi i insuliną), Cimicifuga (potencjalne działanie hepatotoksyczne), Valerianae radix (potencjalizacja działania sedatywnego), Hypericum (interakcje z warfaryną, digoksyną). Niezbędne jest ponadto zachowanie równowagi pomiędzy produktami leczniczymi i suplementami diety, ich odpowiednie wyeksponowanie na półkach aptecznych, jak również uwzględnienie kondycji i potrzeb ich potencjalnych nabywców.
Ostatni wykład Sesji I, wygłoszony przez pracownika naukowego Instytutu Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu dr Natalię Derebecką-Hołysz, nosił tytuł „Suplementy diety w Europie – czy wprowadzenie oświadczeń zdrowotnych upodobni suplement do produktu leczniczego”. Autorka omówiła regulacje prawne, listy pozytywne i negatywne dla tych produktów, a także typy oświadczeń zdrowotnych (Health claim), tj. stwierdzających, czy dany produkt ma właściwości zdrowotne i żywieniowe. Po weryfikacji list krajowych przez EFSA ma powstać lista europejska oświadczeń zdrowotnych. W związku z tym producenci suplementów diety zobowiązani będą do przedstawienia w każdym przypadku oświadczeń zdrowotnych zawierających tylko i wyłącznie zapisy udokumentowane naukowo, w oparciu o badania kliniczne. Tak więc wprowadzone oświadczenia zdrowotne z jednej strony zbliżają suplementy diety do preparatów leczniczych, a z drugiej dają gwarancję pełnego bezpieczeństwa przyjmowanych produktów dla naszego zdrowia.
Drugiej Sesji Konferencji przewodniczyli: prof. dr hab. Teresa Bobkiewicz-Kozłowska z Katedry i Zakładu Farmakologii UM w Poznaniu i prof. dr hab. Andrzej Członkowski z Katedry i Zakładu Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej UM w Warszawie.
Jako pierwsza zabrała głos prof. dr hab. Teresa Bobkiewicz-Kozłowska przedstawiając wykład pt. „Problem wykorzystania klasycznej zależności dawka – efekt w przewidywaniu działania suplementów diety”. Autorka omówiła rodzaje dawek (np. jednorazowa, ED50 – dawka wywołująca efekt farmakologiczny u 50% pacjentów) oraz zależność efektu farmakologicznego, w tym odżywczego lub fizjologicznego od dawki.
W przypadku surowców roślinnych będących częstymi składnikami suplementów diety bardzo istotne jest również zjawisko hormezy, czyli dualnej reakcji organizmu na dawkę, polegające na stymulowaniu organizmu w zakresie małych dawek i hamowanie funkcji życiowych w zakresie dawek dużych. Stąd istotnym zadaniem do rozwiązania będzie ustalenie indywidualnie dla każdej substancji najwyższej bezpiecznej dopuszczalnej dawki.
„Skuteczność systematycznego stosowania leków i placebo – gdzie kryje się tajemnica?”, to tytuł kolejnego wykładu zaprezentowanego przez prof. dr. hab. Jacka Spławińskiego z Narodowego Instytutu Leków w Warszawie. Praktyka stosowania leków wskazuje, że dopiero w jej trakcie zauważane są efekty niekorzystne, interakcje czy objawy uboczne. Niezmiernie ważnym elementem, potwierdzonym w badaniach, jest ponadto systematyczność w zażywaniu leków. Jest ona nie mniej istotna od samego leku. Stąd wysiłek leczących powinien być skierowany na zwiększenie systematyczności w przyjmowaniu preparatów leczniczych.
Kolejny wykład wygłoszony przez mgr Katarzynę Walnicką z Instytutu Żywności i Żywienia nosił tytuł „Interakcje pomiędzy witaminami i składnikami mineralnymi w suplementach a lekami”. Dane epidemiologiczne ostatnich lat odnotowują zjawisko częstego przyjmowania różnych leków, w tym suplementów diety, przez znaczną część populacji. W konsekwencji zwiększa się możliwość wystąpienia interakcji suplementów diety, jak i żywności z przepisanymi lekami. Może to prowadzić do zmiany działania zażywanych leków, jak również do wystąpienia niekorzystnych objawów klinicznych oraz powikłań farmakologicznych. Przykładowo, suplementy zawierające potas nie powinny być łączone z inhibitorami konwertazy angiotensyny, z uwagi na możliwość wzrostu stężenia potasu we krwi, objawiającego się niemiarowością serca, sennością, bólem głowy. Osoby stosujące blokery kanału wapniowego, digoksynę lub β-blokery nie powinny jednocześnie zażywać preparatów wapnia. Natomiast podczas kuracji preparatami z grupy bifosfonianów niewskazane jest spożywanie posiłków bogatych w wapń w okresie do 2 godzin po zażyciu dawki leku.
Ostatni wykład Sesji II, na temat „Suplement diety a lek – w świetle regulacji prawnych”, wygłosiła dr Katarzyna Stoś także z Instytutu Żywności i Żywienia. Do dziś brak jest reprezentatywnych badań odnośnie spożywanych wraz z dietą czy suplementami diety określonych witamin i składników mineralnych. Celem prowadzonych badań jest ustalenie górnych tolerowanych poziomów spożycia dla poszczególnych składników na podstawie naukowej oceny ryzyka. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w niektórych przypadkach podaje te wartości, w innych natomiast nadal toczy się dyskusja mająca na celu ustalenie bezpiecznego dziennego spożycia tych składników.
Ostatniej, III Sesji Konferencji, przewodniczyli: prof. dr hab. Irena Matławska z Katedry i Zakładu Farmakognozji UM w Poznaniu oraz prof. dr hab. Bogusław Czerny z Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie. Sesję tę zainaugurował wykład wygłoszony przez dr Jacka Czarnockiego z firmy IMS Poland nt. „Produkty z pogranicza: dermokosmetyki i suplementy diety – rozwój sprzedaży w aptekach”. Dane statystyczne wskazują, że w 40% aptek w Polsce 85% obrotu stanowią produkty dermokosmetyczne. Na rynku dietetyków pierwsze miejsca zajmują takie preparaty, jak Zdrovit, Hepatil, Zentrum, Pluss, a wśród probiotyków Lacidofil. Ważną pozycję zajmują produkty dermokosmetyczne, tj. służące do pielęgnacji twarzy, ciała; rekomendowane przez 90% lekarzy. Znaczna świadomość zakupowa w Polsce sprawia, że stanowimy najbardziej dynamicznie rozwijający się rynek produktów OTC w Unii Europejskiej.
W kolejnym wystąpieniu, pt. „Status prawny Suplementu diety w prawie polskim”, Monika Zboralska-Piesto – radca prawny z Krajowej Rady Suplementów i Odżywek, przedstawiła różnice prawne pomiędzy lekami i suplementami diety. Najistotniejsze jest to, że produkt, który jest suplementem, nie może mieć statusu leku; zatem podając wskazania do jego stosowania nie wolno odwoływać się do właściwości zapobiegania chorobom lub ich leczenia, tak jak w przypadku leków. Suplement diety dąży do utrzymania homeostazy, tak więc podlega aktom prawnym, podobnie jak w przypadku żywności. W pojęciu prawnym wobec suplementów diety nie są wymagane badania uzasadniające wskazania do ich stosowania.
Następny wykład, pt. „Nowa żywność a produkty borderline”, przedstawiła dr Grażyna Osęka – doradca ds. bezpieczeństwa żywności z firmy IGI Food Consulting. Produkty borderline zajmują miejsce pośrednie pomiędzy produktami leczniczymi a żywnością i obejmują różne kategorie, jak np. żywność zmodyfikowana, molekularna, produkty lub składniki otrzymane z drobnoustrojów (np. glukozamina). Należy podkreślić, że procedura wprowadzania do obrotu nowej żywności (Novel Food) jest dość skomplikowana, uwzględnia między innymi historię jej stosowania, w tym w Unii Europejskiej przed 1997 r. Krajowe procedury obejmują dwa poziomy badań – badania toksykologiczne i badania alergenności. W wyniku tych badań Echinacea została wykluczona z tych produktów, natomiast Ginseng został dopuszczony do stosowania w suplementach diety, lecz z pewnymi ograniczeniami.
Wykład pt. „Produkty z pogranicza w kontekście oświadczeń żywieniowych”, zaprezentowany przez dr Janusza Cioka z Instytutu Żywności i Żywienia, był ostatnim wykładem Sesji III i zarazem kończącym Konferencję. Autor wyczerpująco omówił aspekty związane z przygotowaniem oświadczeń zdrowotnych dla suplementów diety. Podkreślił on, że powinny być one oparte przede wszystkim na wiarygodnych badaniach naukowych i odnosić się jedynie do leczenia lub zapobiegania chorobom wynikłym z niedoborów żywieniowych. Następnie doc. dr hab. P. Mrozikiewicz, podkreślając dużą wartość prezentowanych referatów, jak również licznie zgromadzone grono słuchaczy, podziękował wszystkim zebranym i na tym zakończył tegoroczną Konferencję Interherba 2008.
Mgr farm. Elżbieta Hołderna-Kędzia
Postępy Fitoterapii 1/2008
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii