Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 8/2008, s. 526-528
*Anna Jakubowska, Beata Wojnarska, Jan Lubiński
Genetyka kliniczna raka żołądka
Clinical genetic of stomach cancer
Międzynarodowe Centrum Nowotworów Dziedzicznych Zakład Genetyki i Patomorfologii Pomorska Akademia Medyczna, Szczecin
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. med. Jan Lubiński
Streszczenie
Rak żołądka jest jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów złośliwych przewodu pokarmowego. W około 20% wszystkich diagnozowanych przypadków raka żołądka stwierdza się rodzinną agregację nowotworów, co sugeruje, że przyczyną zachorowania na raka żołądka w tych rodzinach może być predyspozycja genetyczna. Opisany został szereg zespołów dziedzicznej predyspozycji do nowotworów w przebiegu których rak żołądka występuje ze zwiększoną częstością, są to zespoły: dziedzicznego niezwiązanego z polipowatością raka jelita grubego (zespół Lyncha), dziedzicznego raka piersi lub/i jajnika, rodzinnej polipowatości gruczolakowatej jelita grubego oraz Cowden´a, Peutz-Jeghers´a, Li-Fraumeni i Bloom´a (4- -13). Jedynym opisanym jak dotychczas zespołem predysponującym do dziedzicznego raka żołądka specyficznego narządowo o ustalonym podłożu genetycznym jest zespół spowodowany nosicielstwem mutacji genu E-kadheryny (CDH1) (14, 15), charakteryzujący się występowaniem „rozlanego” raka żołądka w bardzo wczesnym wieku. Oprócz raka żołądka, u nosicieli mutacji w CDH1, opisano również występowanie raka piersi typu zrazikowatego, raka jelita grubego oraz raka prostaty. W przypadku osób z konstytucyjną mutacją genu E-kadheryny jest w pełni uzasadnione i zalecane wykonanie operacji profilaktycznego usunięcia żołądka.
Z wyjątkiem opisanego poniżej zespołu E-kadheryny, brak dotychczas zweryfikowanych, co do skuteczności zasad postępowania w rodzinach z dziedzicznym rakiem żołądka. Wiele ośrodków zaleca wykonywanie gastroskopii raz w roku rozpoczynając je od wieku 5-10 lat niższego od najmłodszego zachorowania na raka żołądka wśród krewnych. Jednakże optymalne postępowanie profilaktyczno-lecznicze może zostać określone dopiero na podstawie badań przeprowadzonych na dużych grupach pacjentów.
Summary
Gastric cancer (GC) is one of the most frequently diagnosed malignancies of the gastrointestinal tract. Familial aggregation of stomach cancer in about 20% of all diagnosed cases suggests that in these families stomach cancer is caused by genetic predisposition. Stomach cancer has been shown to be part of the tumour spectrum in other inherited syndromes, including hereditary non-polyposis colon cancer (HNPCC), familial adenomatous polyposis (FAP), Cowden´s syndrome, Peutz-Jeghers syndrome, Li-Fraumeni syndrome and Bloom´s syndrome.
The only syndrome of genetic predisposition to familial gastric cancer is characterized by detection of E-cadherin (CDH1) gene mutations in early onset cases diagnosed with diffuse gastric cancer. Along with substantially increased risk of diffuse gastric cancer, in families with detected CDH1 mutation, lobular breast cancer, colon cancer and prostate cancer have been reported. Because of the very high penetrance of CDH1 mutations and lack of effective methods in detection of early gastric cancer, prophylactic gastrectomy is recommended to all CDH1 carriers.
Up to now it is not known have to deal with patients from families with gastric cancer aggregation. Except of families with detected CDH1 mutations there is a lack of surveillance protocols for patients with recognized hereditary gastric cancer. In most centres is recommended annual gastroscopy in all relatives starting 5-10 years earlier than the youngest age of diagnosis of family with aggregation of GCs. However, the most appropriate prophylactic and medical treatment for GC patients from families with recognized genetic predisposition can be determined after extended analyses on large patients group.
Kryteria rodowodowo-kliniczne dziedzicznego raka żołądka
W 1999 roku w Cambridge międzynarodowa grupa ekspertów (International Gastric Cancer Linkage Consortium – IGCLC) opierając się na wynikach dotychczas przeprowadzonych badań rodzin z agregacją raków żołądka, w tym zwłaszcza rodzin z konstytucyjną mutacją E-kadheryny, zaproponowała kryteria rodowodowo-kliniczne rozpoznawania dziedzicznego raka żołądka (4).
Dziedzicznego rozlanego raka żołądka (Hereditary Diffuse Gastric Cancer – HDGC) wg zaproponowanych przez IGCLC kryteriów można rozpoznać, gdy:
1) w rodzinie występują przynajmniej dwa zweryfikowane histopatologicznie zachorowania na rozlany typ raka żołądka u krewnych I° lub II° i chociaż jeden z raków żołądka został rozpoznany przed 50 rokiem życia;
lub
2) w rodzinie wystąpiły przynajmniej trzy zweryfikowane histopatologicznie zachorowania na rozlanego raka żołądka wśród krewnych I° lub II° niezależnie od wieku rozpoznania.
Dziedzicznego jelitowego raka żołądka (Familial Intestinal Gastric Cancer – FIGC) IGCLC zdecydowała się uzależnić od zapadalności na raka żołądka w danej populacji.
Kraje o wysokiej zapadalności na raka żołądka, takie jak np. Japonia, Chiny, Korea, Portugalia, powinny stosować następujące kryteria:
1) u co najmniej 3 członków danej rodziny wykryto zweryfikowanego histopatologicznie raka żołądka typu jelitowego; jeden z nich jest krewnym I° dla pozostałych dwóch;
2) co najmniej dwie z tych osób to krewni I° w dwóch różnych pokoleniach;
3) przynajmniej u jednej spośród tych osób rozpoznano jelitowego raka żołądka przed 50 rokiem życia.
W krajach o niskiej zapadalności na raka żołądka (takich jak Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Norwegia, Polska) FIGC można rozpoznawać, gdy spełnione są następujące kryteria:
1) przynajmniej dwa zweryfikowane histopatologicznie zachorowania na jelitowego raka żołądka wśród krewnych I° lub II°; przynajmniej u jednego z nich rozpoznano raka żołądka przed 50 rokiem życia;
lub
2) przynajmniej trzy zachorowania na jelitowego raka żołądka wśród krewnych I° lub II° niezależnie od wieku rozpoznania raka.
Kryteria rodowodowo-kliniczne rozpoznawania dziedzicznego raka żołądka z wysokim prawdopodobieństwem
Na podstawie badań przeprowadzonych w naszym Ośrodku udało się zdefiniować kryteria rozpoznawania rodzin podejrzanych o dziedzicznego raka żołądka. Z pracy tej wynika, że dziedzicznego raka żołądka można rozpoznać z dużym prawdopodobieństwem w przypadkach, gdy:
1) 2 raki żołądka rozpoznane powyżej 50 roku życia stwierdzono wśród krewnych I°;
lub
2) raka żołądka rozpoznano w wieku 45 lat lub młodszym;
lub
3) wśród krewnych I° rozpoznano w dowolnym wieku 1 raka żołądka oraz nowotwór pozażołądkowy.
Prowadzenie rodzin z dziedzicznym rakiem żołądka
Z wyjątkiem opisanego poniżej zespołu E-kadheryny, brak dotychczas zweryfikowanych, co do skuteczności zasad postępowania w rodzinach z dziedzicznym rakiem żołądka. W praktyce wiele ośrodków wykonuje gastroskopie raz na rok rozpoczynając je od wieku 5- -10 lat niższego od najmłodszego wieku, w którym wśród krewnych rozpoznano raka żołądka. Jest to jednak najprawdopodobniej działanie, które być może pozwoli na wczesne wykrycie jedynie raków typu jelitowego.
Dane epidemiologiczno-kliniczne sugerują, że znaczącą rolę w przyszłości odegra najprawdopodobniej profilaktyka dziedzicznego raka żołądka poprzez eradykację Helicobacter pylori i optymalizację diety. Doświadczenie z nosicielami mutacji E-kadheryny wskazuje, że niestety w części przypadków z dziedzicznym rakiem żołądka jedyną alternatywą będzie profilaktyczna gastrektomia (19).
Zespół E-kadheryny
Rak żołądka typu rozlanego jest rozpoznawany w około 30% przypadków tych nowotworów. Wśród pacjentów z rozpoznaniem histopatologicznym raka tego typu odsetki wyleczeń i przeżywalności są bardzo niskie.
Dziedziczny rozlany rak żołądka jest spowodowany w części przypadków mutacjami genu E-kadheryny (9, 16, 17, 18). Mutacje CDH1 są dziedziczone w sposób autosomalny dominujący, a osoba będąca nosicielem mutacji ma ok. 40-80% ryzyko zachorowania na rozlanego raka żołądka (15, 20).
Oprócz raka żołądka, u nosicieli mutacji w CDH1, opisano również występowanie raka piersi typu zrazikowego (39% ryzyko wystąpienia tego raka u kobiet), raka jelita grubego oraz raka prostaty (15, 20, 21). W obrębie CDH1 wykrywane są mutacje różnego rodzaju, zarówno małe mutacje punktowe typu substytucji nukleotydu (ok. 70% wszystkich mutacji) jak i insercje oraz delecje. W przypadku osób z konstytucyjną mutacją genu E-kadheryny jest w pełni uzasadnione i zalecane wykonanie operacji profilaktycznego usunięcia żołądka (22, 23).
Ostatnie publikacje donoszą, że w 30-40% rodzin z dziedzicznym rakiem żołądka (HDGC) oraz 50% rodzin z rakiem żołądka rozpoznanym u dwóch krewnych przed 50 rokiem życia wykrywa się mutacje w obrębie genu CDH1 (15, 19, 20). W naszym Ośrodku, wśród pacjentów ze 100 rodzin z agregacją rozlanego raka żołądka nie wykryto żadnej mutacji tego genu. Dlatego też wydaje się, że mutacje genu E-kadheryny nie są główną przyczyną dziedzicznego raka żołądka.
Dziedziczny rak żołądka spowodowany mutacjami genu BRCA2
Dziedziczny rak żołądka występuje z kilkakrotnie zwiększoną częstością u nosicieli mutacji genów BRCA1i BRCA2 (24, 25, 26, 27). Taki poziom podwyższenia ryzyka nie może stanowić podstawy do jakichkolwiek efektywnych działań medycznych. Dotychczasowe dane uzyskano jednak w badaniach rodzin, w których rodowodowo stwierdzono zdecydowaną przewagę raków piersi i jajnika. W naszym Ośrodku podjęto w związku z tym badanie genu BRCA2w rodzinach, w których jednym z krewnych była osoba z rozpoznanym rakiem żołądka. Wykazano, że mutacje konstytucyjne genu BRCA2wśród rodzin z fenotypem rak żołądka-rak piersi występują z częstością ok. 20%, wśród rodzin z fenotypem rak żołądka-rak jajnika z częstością ok. 40% (28, 29). Ponadto stwierdzono, że mutacje te w BRCA2zlokalizowane są niemal wyłącznie we fragmencie genu od eksonu 2 do eksonu 11.
Wydaje się zatem, że być może istnieją szczególne rodzaje mutacji genu BRCA2, które charakteryzuje znacząco zwiększone ryzyko zachorowania na raka żołądka. Po zweryfikowaniu tych danych na większym materiale i poprzez badania prospektywne nosicieli mutacji może okazać się, że niektóre podgrupy nosicieli mutacji BRCA2, dzięki odpowiedniemu postępowaniu (kontrolne gastroskopie, ewentualnie profilaktyczna chirurgia) będą mogły zostać uratowane przed zgonami z powodu dziedzicznego raka żołądka.
W podsumowaniu
Z wyjątkiem zespołu E-kadheryny, dziedziczny rak żołądka jest obecnie diagnozowany w celach poznawczych. Tworzenie rejestrów tych rodzin i ich badania zarówno kliniczne i molekularne są jednak bardzo ważne ze względu na realną perspektywę postępu w zwalczaniu tej choroby.
Piśmiennictwo
1. Zatoński W, Tyczyński J: Nowotwory złośliwe w Polsce w 1996 r. Warszawa, Centrum Onkologii-Inst. im. M. Skłodowskiej-Curie, 1999.
2. Munoz SE, Ferrearoni M, La Vecchia C, Decarli A: Gastric cancer factor in subjects with family history. Cancer Epidemiol Biomerkers Prev 1997, 6: 137-40.
3. Taal BG, et al.: The role of genetic factors in development of gastric cancer. Ned Tijdschr Geneeskd 1995, 143: 342-6.
4. Caldas C, et al.: Familial gastric cancer: overview and guidelines for management. J Med Genet 1999, 36: 873-80.
5. Aarnio M, et al.: Features of gastric cancer in hereditary non-polyposis colorectal cancer syndrome. Int J Cancer 1997, 74: 551-5.
6. Varley JM, et al.: An extended Li Fraumeni Kindred with gastric carcinoma and a codon 175 mutation of TP53. J Med Gen 1995, 32: 942-5.
7. Sharma K, Iida M, Mathur P: Familial juvenile polyposis with adenomatouscarcinomatous change. J Gastroenterol Hepatol 1995, 10: 131-4.
8. Hizawa K, et al.: Gastrointestinal manifestation of Cowden´s disease. Report of four cases. J Clin Gastroenterol 1994, 18: 13-8.
9. Westerman AM, Wilson JH: Peutz-Jeghers syndrome: risks of a hereditary condition. Scand J Gastroenterol Suppl 1999, 230: 64-70.
10. Hisada M, et al.: Multiple primary cancers in families with Li-Fraumeni syndrome. J Natl Cancer Inst 1998, 90: 606-11.
11. Marsh DJ, et al.: Mutation spectrum and genotype-phenotype analyses in Cowden disease and Bannayan-Zonana syndrome, two hamartoma syndromes with germline PTEN mutation. Hum Mol Genet 1998, 7: 507-15.
12. Subramony C, Scott-Conner CEH, Skelton D, Hall TJ: Familial juvenile polyposis – Study of a kindred: Evolution of polyps and relationship to gastrointestinal carcinoma. Am J Clin Pathol 1994, 102: 91-7.
13. Gylling A, et al.: Is gastric cancer part of the tumour spectrum of hereditary non-polyposis colorectal cancer? A molecular genetic study. Gut 2007, 56: 926-33.
14. Kangelaris KN, Gruber SB: Clinical implications of founder and recurrent CDH1 mutations in hereditary diffuse gastric cancer. JAMA 2007, 297: 2410-1.
15. Kaurah P, et al.: Founder and recurrent CDH1 mutations in families with hereditary diffuse gastric cancer. JAMA 2007, 297: 2360-72.
16. Guilford P, et al.: E-cadherine germline mutations in familial gastric cancer. Nature 1998, 392: 402-5.
17. Gayther SA, et al.: Identification of germ-line E-cadherin mutations in gastric cancer families of European origin. Cancer Res 1998, 58: 4086-9.
18. Richards FM, et al.: Germline E-cadherin gene (CDH1) mutations predispose to familial gastric cancer and colorectal cancer. Hum Mol Genet 1999, 8: 607-10.
19. Norton JA, et al.: CDH1 truncating mutations in the E-cadherin gene: an indication for total gastrectomy to treat hereditary diffuse gastric cancer. Ann Surg 2007, 245: 873-9.
20. Pharoah PD, Guilford P, Caldas C: Incidence of gastric cancer and breast cancer in CDH1 (E-cadherin) mutation carriers from hereditary diffuse gastric cancer families. Gastroenterology 2001, 121: 1348-1353.
21. Keller G, et al.: Diffuse type gastric and lobular breast carcinoma in a familial gastric cancer patient with E-cadherin germline mutation. Am J Pathol 1999, 155: 337-42.
22. Fitzgerald RC, Caldas C. E-cadherin mutations and hereditary gastric cancer: prevention by resection? Dig Dis 2002, 20: 23-31.
23. Huntsman DG, et al.: Early gastric cancer in young, asymptomatic carriers o germ-line E-cadherin mutations. N Engl J Med 2001, 344: 1904-9.
24. Thompson D, Easton D: Breast Cancer Linkage Consortium. Variation in cancer risks, by mutation position, in BRCA2mutation carriers. Am J Hum Genet 2001, 68: 410-9.
25. Gayther SA, et al.: Variation of risks of breast and ovarian cancer associated with different germline mutations of the BRCA2gene. Nat Genet 1997, 15: 103-5.
26. BCLC – The Breast Cancer Linkage Consortium. Cancer risk in BRCA2 mutation carriers. J Natl Cancer Inst 1999, 91: 1310-6.
27. Johannsson O, et al.: Incidence of malignant tumours in relatives of BRCA1and BRCA2germline mutation carriers. Eur J Cancer 1999, 35: 1248-57.
28. Jakubowska A, et al.: BRCA2gene mutations in families with aggregations of breast and stomach cancers. Br J Cancer 2002, 87: 888-91.
29. Jakubowska A, et al.: A high frequency of BRCA2gene mutations in Polish families with ovarian and stomach cancer. Eur J Hum Genet 2003, 11: 955-8.
otrzymano: 2008-04-23
zaakceptowano do druku: 2008-07-04

Adres do korespondencji:
*Anna Jakubowska
Międzynarodowe Centrum Nowotworów Dziedzicznych
Zakład Genetyki i Patomorfologii,
Pomorska Akademia Medyczna
ul. Połabska 4, 70-115 Szczecin
tel.: (0-91) 466-15-32
e-mail: aniaj@sci.pam.szczecin.pl

Postępy Nauk Medycznych 8/2008
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych