漏 Borgis - Post阷y Nauk Medycznych 2/2010, s. 108-113
Prof. dr med. Stefan Malawski
呕yciorys prof. dra hab. med. Adama Grucy (1893-1983)
呕yciorys prof. dra hab. med. Adama Grucy (1893-1983)
Adam Gruca urodzi艂 si臋 3 grudnia 1893 roku we wsi Majdan Sieniawski powiatu jaros艂awskiego, dystryktu lwowskiego w ch艂opskiej rodzinie.
Matur臋 zdaje w 1913 roku przed Komisj膮 Egzaminacyjn膮 w Jaros艂awiu i jesieni膮 tego roku rozpoczyna studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Lwowskiego.
Tok studi贸w przerywa wybuch I Wojny 艢wiatowej. W dniu 01 lipca 1914 roku zostaje zmobilizowany do armii austriackiej w stopniu podchor膮偶ego. Z dniem tym rozpoczyna si臋 wieloletni wojenny rozdzia艂 jego 偶ycia. Dzia艂a na r贸偶nych frontach od wschodniego po w艂oski.
W dniu 1 maja 1916 roku uzyskuje stopie艅 oficerski. W armii austriackiej s艂u偶y do 31 pa藕dziernika 1918 roku, do czasu rozpadu cesarstwa austriackiego.
W dniu 6 listopada 1918 roku wst臋puje ochotniczo do powstaj膮cej armii polskiej i w stopniu podporucznika zostaje przydzielony do 6. pu艂ku u艂an贸w, a nast臋pnie do Szpitala Wojskowego we Lwowie oraz do 34. pu艂ku piechoty, gdzie 20 grudnia 1920 roku zostaje zdemobilizowany.
Wraca na Uniwersytet, by doko艅czy膰 przerwane studia lekarskie. Dyplom lekarza uzyskuje 24 czerwca 1922 roku.
Przesz艂o pi臋cioletni okres s艂u偶by sanitarnej w wojsku pozwoli艂 m艂odemu medykowi na zdobycie du偶ego zakresu praktycznej wiedzy chirurgicznej i do艣wiadczenia lekarskiego.
Jeszcze przed uzyskaniem dyplomu podejmuje prac臋 jako m艂odszy asystent w Klinice Chirurgicznej kierowanej przez prof. Hilarego Schramma. Na tym stanowisku pracuje od 27 pa藕dziernika 1921 roku do 30 wrze艣nia 1924 roku. Nast臋pnie awansuje na stanowisko starszego asystenta, kt贸re piastuje do lutego 1931 roku.
Nauczyciel Adama Grucy prof. Hilary Schramm, ucze艅 Billrotha, asystent Mikulicza, wychowawca du偶ego grona chirurg贸w polskich, takich jak profesorowie Stanis艂aw Laskownicki, W艂adys艂aw Dobrza艅ski, Henryk Hilarowicz, doc. Eugeniusz Waygel, doktorzy Zygmunt Pohorecki, Ryszard Rudzi艅ski, Alfred Janik, J贸zef Garbie艅 i wielu innych, ju偶 od pierwszych lat pracy przewidywa艂 go jako przysz艂ego ortoped臋.
By艂a to w tym okresie nowa specjalno艣膰 coraz bardziej wy艂aniaj膮ca si臋 z chirurgii og贸lnej, kt贸r膮 sam uwielbia艂, ale rozleg艂y zakres obowi膮zk贸w nie pozwala艂 po艣wi臋ci膰 si臋 jej bez reszty.
Po wyczerpaniu w艂asnego repertuaru wiedzy i techniki ortopedycznej, prof. H. Schramm skierowa艂 swego asystenta na studia zagraniczne do czo艂owych w贸wczas o艣rodk贸w ortopedycznych do Bolonii, gdzie pracowa艂 wybitny ortopeda w艂oski Vitorio Putti, do Pary偶a do Kliniki prof. Nove-Josseranda, do Londynu do Kliniki Albee'go i do innych o艣rodk贸w ortopedycznych za granic膮.
To ma ogromny wp艂yw na ca艂y p贸藕niejszy rozw贸j naukowy i zawodowy Grucy, kt贸ry zapoznawszy si臋 z przoduj膮c膮 ortopedi膮 w艂osk膮 i anglosask膮 uzyska艂 przewag臋 nad swoimi r贸wie艣nikami, kt贸rzy znajdowali si臋 pod wp艂ywem ortopedii niemieckiej, opartej na elementach my艣lenia mechanistycznego.
W roku 1928 habilituje si臋, na podstawie rozprawy „O skostnieniach pozaszkieletowych” i Rada Wydzia艂u Lekarskiego Lwowa uchwa艂膮 z dnia 25 czerwca 1928 roku nadaje mu stopie艅 naukowy docenta i veniam legendi.
W dniu 15 lutego 1931 roku obejmuje ordynatur臋 oddzia艂u chirurgicznego Szpitala Ubezpieczalni Spo艂ecznej przy ul. Kurkowej 34, kt贸r膮 pe艂ni do 15 pa藕dziernika 1938 roku.
W pa藕dzierniku 1938 roku zostaje ordynatorem oddzia艂u chirurgii dzieci臋cej w Szpitaliku 艢w. Zofii i pracuje tam do stycznia 1940 r. By艂a to jedna z najbardziej presti偶owych ordynatur we Lwowie, stanowi膮ca jakoby wst臋p do obj臋cia katedry chirurgii.
W pocz膮tkach 1938 roku doc. Adam Gruca zostaje mianowany przez prezydenta Ignacego Mo艣cickiego profesorem tytularnym i otrzymuje zlecone wyk艂ady z ortopedii na Wydziale Lekarskim.
Po wybuchu wojny polsko-niemieckiej zmobilizowany w stopniu kapitana kieruje chirurgi膮 Szpitala Wojskowego Nr 601, mieszcz膮cego si臋 w gmachu Politechniki Lwowskiej.
Po zaj臋ciu Lwowa przesz wojska sowieckie prowadzi nadal oddzia艂 chirurgii dzieci臋cej, a w styczniu 1940 roku zostaje mianowany kierownikiem Kliniki Chirurgii Og贸lnej w Instytucie Medycznym powsta艂ym z przekszta艂cenia Wydzia艂u Lekarskiego Uniwersytetu Jana Kazimierza. Prowadzi wyk艂ady z chirurgii og贸lnej dla student贸w III roku medycyny i organizuje Ko艂o Naukowe student贸w, pragn膮cych poszerzy膰 wiedz臋 chirurgiczn膮.
Po wybuchu wojny sowiecko-niemieckiej klinika zape艂nia si臋 rannymi 偶o艂nierzami i cywilami. Gruca i jego asystenci oraz studenci z ko艂a naukowego pomimo chaosu organizacyjnego i niedostatk贸w materialnych, aktywnie uczestnicz膮 w leczeniu rannych czerwonoarmist贸w i os贸b cywilnych.
Po zaj臋ciu w czerwcu 1941 roku Lwowa przez wojska niemieckie prof. Gruca obejmuje kierownictwo Kliniki Chirurgii Dzieci臋cej i Ortopedii i prowadzi wyk艂ady dla student贸w, tak zwanych Fachkurse, kt贸re s膮 fasad膮 dla kontynuowania rzeczywistych studi贸w lekarskich dla student贸w polskich i ukrai艅skich.
W czasie okupacji anga偶uje si臋 czynnie w ruch oporu. Pe艂ni funkcj臋 chirurga Lwowskiego Okr臋gu Armii Krajowej, udziela pomocy rannym i chorym cz艂onkom organizacji.
R贸wnocze艣nie zostaje powo艂any w dniu 20 maja 1942 roku na cz艂onka Polskiego Komitetu Opieku艅czego przez prezesa Rady G艂贸wnej Opieku艅czej w Krakowie, kt贸rego celem by艂o niesienie pomocy materialnej ludziom dotkni臋tym skutkami wojny.
Dow贸dztwo Okr臋gu AK poleci艂o prof. Grucy 30 wrze艣nia 1943 roku opuszczenie Lwowa. Pod os艂on膮 偶o艂nierzy AK zosta艂 on przemieszczony pocz膮tkowo na zachodnie Podkarpacie, by w styczniu 1944 roku znale藕膰 si臋 pod nazwiskiem Grzegorza Adamskiego w Krakowie, gdzie podejmuje prac臋 w ambulatorium PCK i pracuje na tym stanowisku do czerwca 1945 roku. W czasie pracy nadal konspiracyjnie opiekuje si臋 偶o艂nierzami podziemia z okolic Krakowa.
Po zako艅czeniu wojny dochodz膮 go dwie propozycje pracy, jedna pochodzi od prof. Kulczyckiego – pe艂nomocnika rz膮du do organizacji szkolnictwa wy偶szego na ziemiach odzyskanych – obj臋cie stanowiska rektora Uniwersytetu Wroc艂awskiego i druga od dra Koszarowskiego – kierownika Wydzia艂u Zdrowia Warszawy – podj臋cia si臋 organizacji i kierownictwa Centralnego Instytutu Urazowego, jako kontynuacji przedwojennej plac贸wki kierowanej przez p艂ka dra Soko艂owskiego. Wybiera bli偶sz膮 sercu drug膮 propozycj臋 i w ko艅cu czerwca 1945 roku rozpoczyna organizacj臋 i prac臋 w Centralnym Instytucie Urazowym, kt贸ry mie艣ci si臋 na parterze dawnej Kliniki Chirurgicznej w Szpitalu Dzieci膮tka Jezus przy ul. Nowogrodzkiej 57.
W pa藕dzierniku 1947 roku na bazie Instytutu powsta艂a III Klinika Chirurgiczna Uniwersytetu Warszawskiego, p贸藕niej Akademii Medycznej, kt贸rej kierownikiem zosta艂 prof. Adam Gruca.
Zar贸wno Instytut jak i III Klinika Chirurgiczna pe艂ni艂y w tym czasie dy偶ury og贸lnochirurgiczne dla Warszawy i okolic. Dopiero w ko艅cu 1948 roku nast膮pi艂o wyodr臋bnienie jej jako plac贸wki ortopedyczno-urazowej.
W roku 1947 prof. Adam Gruca otrzymuje tytu艂 profesora nadzwyczajnego.
Klinika pod jego kierownictwem rozwija szerok膮 dzia艂alno艣膰 terapeutyczn膮, dydaktyczn膮 i naukow膮, pracuj膮c w bardzo skromnych warunkach lokalowych i wyposa偶eniowych. St膮d marzenie i starania profesora Grucy o popraw臋 warsztatu pracy.
Po wielu perypetiach administracyjnych, architektonicznych i budowlanych w roku 1953 rozpocz臋to budow臋 gmachu Kliniki przy ul. Lindleya 4, kt贸ra zako艅czy艂a si臋 w roku 1957.
W mi臋dzyczasie w roku 1955 Adam Gruca otrzymuje tytu艂 profesora zwyczajnego.
W roku 1957 Klinika przenosi si臋 do nowego gmachu, co radykalnie poprawia jej warunki lokalowe i pozwala powi臋kszy膰 liczb臋 艂贸偶ek ze 106 do 164, sal operacyjnych z dw贸ch do pi臋ciu z zapleczem pooperacyjnym, sal opatrunkowych i gips贸wek z dw贸ch do sze艣ciu, zorganizowa膰 trzy pracownie laboratoryjne, dzia艂 diagnostyki radiologicznej, wielokierunkowe ambulatorium z w艂asn膮 sal膮 operacyjn膮, opatrunkow膮, gips贸wk膮 i gabinetem radiologicznym.
Zaistnia艂y niepor贸wnanie lepsze warunki dla pracy lekarzy, personelu medycznego i dydaktyki student贸w. To wszystko sprawi艂o, 偶e gmach Kliniki zast臋pczo nazywano pa艂acem Grucy.
Nowe warunki lokalowe umo偶liwi艂y dalszy rozw贸j dzia艂alno艣ci terapeutycznej, naukowej i dydaktycznej Kliniki.
Prof. Gruca kierowa艂 Klinik膮 Ortopedii do 1964 roku do czasu przej艣cia na zas艂u偶on膮 emerytur臋.
Dzia艂alno艣膰 us艂ugow膮 Kliniki najlepiej ilustruj膮 dane liczbowe. W okresie od 1945 do 1964 roku leczy艂o si臋 stacjonarnie 29 759 chorych, przeprowadzono 19 132 krwawe operacje.
W przychodniach przyklinicznych wykonywano rocznie oko艂o 1500 zabieg贸w krwawych i oko艂o 10 000 zabieg贸w bezkrwawych i opatrunk贸w gipsowych.
Przy Klinice dzia艂a艂y warsztaty ortopedyczne, kt贸re wykonywa艂y prawie wszystkie rodzaje protez i aparat贸w ortopedycznych oraz dodatkowo narz臋dzia i przybory operacyjne.
Przez ca艂y czas swojej dzia艂alno艣ci akademickiej Gruca wyk艂ada艂 ortopedi臋 dla student贸w. Do tych wyk艂ad贸w przywi膮zywa艂 du偶膮 wag臋 i starannie si臋 do nich przygotowywa艂. By艂y to wyk艂ady bardzo tre艣ciwe i przejrzyste, ilustrowane demonstracj膮 chorych, ale mia艂y jedn膮 wad臋 – Gruca m贸wi艂 bardzo cicho – dlatego uknuto powiedzenie, 偶e wyk艂ady s膮 pierwszorz臋dne, gdy偶 s艂ycha膰 je tylko w pierwszym rz臋dzie.
Ogromne zas艂ugi ma prof. Gruca na odcinku kszta艂cenia lekarzy ortoped贸w. By艂 kierownikiem specjalizacji w ortopedii 60 lekarzy, promotorem 20 prac doktorskich, habilitowa艂 12 doktor贸w medycyny, a mianowicie: Mariana Garlickiego, Zygmunta Ambrowa, J贸zefa Kowalskiego, Gabriela Wejsfloga, Stefana 艁ukasika, Romuald臋 Serafin, Stefana Malawskiego, J贸zefa Rancewicza, Mariana Weissa, Tomasza 呕uka, Tadeusza Witwickiego i Donalda Tylmana, dziesi臋ciu z nich uzyska艂o p贸藕niej tytu艂 profesora. Dalszych 7 jego uczni贸w uzyska艂o habilitacj臋 w innych Klinikach, reprezentuj膮cych jego szko艂臋.
Prof. Gruca aktywnie uczestniczy艂 w procesie szkolenia podyplomowego, organizowanego przez JDSKL (Instytut Doskonalenia i Specjalizacji Kadr Lekarskich) poprzednika CMKP (Centrum Medycznego Kszta艂cenia Podyplomowego), kt贸re obj臋艂o setki lekarzy, jak i szkole艅 indywidualnych, w艣r贸d kt贸rych by艂o 20 lekarzy z zagranicy.
Opr贸cz dzia艂alno艣ci akademickiej i lekarskiej prof. Gruca pe艂ni艂 szereg funkcji naukowych i spo艂ecznych.
W roku 1948 zosta艂 powo艂any na cz艂onka korespondenta Akademii Umiej臋tno艣ci w Krakowie. W lutym 1951 roku zosta艂 cz艂onkiem Rady Naukowej przy Ministrze Zdrowia. W roku 1952 zosta艂 cz艂onkiem korespondentem, a p贸藕niej cz艂onkiem zwyczajnym Polskiej Akademii Nauk. W latach 1952 do 1966 by艂 krajowym specjalist膮 dla spraw ortopedii. Od 1938 do 1950 roku piastowa艂 godno艣膰 prezesa Polskiego Towarzystwa Ortopedycznego i Traumatologicznego, kierowa艂 prac膮 zarz膮du, organizowa艂 zjazdy i inne imprezy naukowe, rozwijaj膮c na tym polu bardzo o偶ywion膮 dzia艂alno艣膰. Przez 3 kadencje od 1960 do 1968 roku by艂 przewodnicz膮cym II Komitetu Nauk Klinicznych (chirurgicznych) VI Wydzia艂u PAN. Do czasu przej艣cia na emerytur臋 by艂 cz艂onkiem Rady Wydzia艂u Akademii Medycznej.
Od najwcze艣niejszych lat wykazywa艂 Gruca ogromne zami艂owanie do pracy naukowej. Dorobek 偶yciowy w tej dziedzinie liczy 186 opublikowanych prac naukowych, w tym 64 prace w j臋zykach obcych i trzytomowe dzie艂o „Chirurgia Ortopedyczna”, zawieraj膮ca lecznictwo zabiegowe wszystkich dzia艂贸w narz膮d贸w ruchu, bogato udokumentowane i ilustrowane rysunkami wykonanymi przez autora, kt贸ry posiada艂 du偶e zdolno艣ci rysunkowe.
W pierwszym okresie dzia艂alno艣ci chirurgicznej og艂asza 21 prac o tematyce og贸lnochirurgicznej. Na czo艂o osi膮gni臋膰 tej grupy prac wysuwa si臋 wczesna mobilizacja chorych po operacjach, kt贸ra wg autora zapobiega艂a zrostom otrzewnowym, zapaleniom 偶y艂 i zatorom, dekompensacji organizmu i skraca艂a czas pobytu w szpitalu. Post臋powanie to wprowadzi艂 r贸wnocze艣nie z czeskim chirurgiem Havliczkiem i rumu艅skim Campeanu. W apendektomii zaproponowa艂 zmodyfikowane podwi膮zywanie kikuta wyrostka robaczkowego, w operacji nowotwor贸w prostnicy wprowadzi艂 wy艂uszczenie chorego odcinka kiszki wraz z powi臋zi膮 przedkr臋gow膮, co u艂atwia艂o i uradykalnia艂o zabieg. Do techniki resekcji 偶o艂膮dka wprowadzi艂 zasad臋 pierwotnego przeci臋cia i zaopatrzenia dwunastnicy, a dopiero po tym akcie wyci臋cie 偶o艂膮dka, podczas gdy og贸lnie w贸wczas stosowano post臋powanie odwrotne. Zaproponowa艂 oryginalny ci膮g艂y szew w臋ze艂kowy oraz kilka sposob贸w plastyki sk贸ry.
Od roku 1928 zainteresowania Grucy coraz bardziej przesuwaj膮 si臋 w kierunku chirurgii ortopedycznej i ca艂a jego p贸藕niejsza dzia艂alno艣膰 przebiega ju偶 pod znakiem ortopedii. Jest ona bardzo szeroka i wielokierunkowa. Trudno j膮 nawet naszkicowa膰 w kr贸tkim opisie. Postaram si臋 jednak ukaza膰 jej g艂贸wne kierunki i osi膮gni臋cia.
Wiele uwagi po艣wi臋ci艂 wadom wrodzonym narz膮d贸w ruchu. Na pierwszym miejscu nale偶y tu wymieni膰 wrodzone zwichni臋cie biodra.
Ju偶 u niemowl膮t z wrodzonym zwichni臋ciem biodra zaproponowa艂 zamiast unieruchomienia ko艅czyn w rozkroku, ustawienie bioder w zgi臋ciu i miernym odwiedzeniu za pomoc膮 szelek lub specjalnie skonstruowanego pajacyka.
Przy nastawieniu zwichni臋cia zrezygnowa艂 z pozycji Lorentza, tak zwanej 偶abki kt贸ra cz臋sto dawa艂a powik艂anie pod postaci膮 martwicy g艂贸w ko艣ci udowej, na unieruchomienie w zgi臋ciu do k膮ta 90° i odwiedzeniu do k膮ta od 30 do 45°. Pozycja ta przyj臋艂a si臋 p贸藕niej powszechnie
Jako jeden z pierwszych podj膮艂 w operacyjnym leczeniu wrodzonego zwichni臋cia biodra pog艂臋bianie panewki, zamiast powszechnie stosowanego daszka. W zwichni臋ciach zastarza艂ych forsowa艂 zabiegi stawotw贸rcze zamiast usztywnienia lub osteotomii korekcyjnych.
Ponadto opracowa艂 wiele metod operacyjnych dla r贸偶nych wad i defekt贸w wrodzonych kr臋gos艂upa, 艂okcia, synostoz, stopy p艂askiej, ko艣lawej, braku strza艂ki i innych.
Du偶膮 grup臋 prac po艣wi臋ci艂 zaburzeniom statycznym kr臋gos艂upa, a zw艂aszcza skoliozie. Opracowa艂 w艂asn膮 metod臋 leczenia skrzywie艅 za pomoc膮 alloplastyki mi臋艣ni. Metoda ta uzyska艂a szeroki rozg艂os mi臋dzynarodowy i wielu na艣ladowc贸w. P贸藕niej jednak musia艂a ust膮pi膰 miejsca metodom instrumentalnym.
Kilka prac po艣wi臋ci艂 zapaleniom ko艣ci, a zw艂aszcza zapaleniu przewlek艂emu. Zaproponowa艂 radykalne wycinanie ogniska zapalnego zamiast sekwestrotomii, wype艂nianie ubytku plomb膮 wazelinow膮 i zamykanie rany na g艂ucho. Z pewnymi modyfikacjami cz臋艣膰 chirurgiczna tej metody jest aktualna do dzisiaj.
W dziedzinie gru藕licy kostno-stawowej Gruca by艂 pionierem w skali 艣wiatowej, gdy偶 pierwszy zaproponowa艂 resekcje plastyczne z ruchem staw贸w zamiast powszechnie stosowanego usztywnienia i zabiegi stawopodobne przy ca艂kowitym zniszczeniu stawu biodrowego znane pod nazw膮 osteotomii dynamicznej. Operacja ta do dnia dzisiejszego nie straci艂a na swojej aktualno艣ci. Po odkryciu streptomycyny jako jeden z pierwszych, wraz ze swoim zespo艂em rozpocz膮艂 wczesne interwencje operacyjne w ognisku gru藕liczym – zw艂aszcza w gru藕licy kr臋gos艂upa, z wype艂nianiem ubytk贸w przeszczepami kostnymi.
W pewnych okresach w Klinice chorzy na gru藕lic臋 kostno-stawow膮 stanowili przewa偶aj膮c膮 grup臋 chorych. Dlatego du偶ym zainteresowaniem darzy艂 prof. Gruca o艣rodki lecz膮ce gru藕lic臋 kostno-stawow膮, a w tym najwi臋ksze w kraju sanatorium gru藕licy kostno-stawowej licz膮ce ponad 800 艂贸偶ek w Otwocku. Cz臋sto je wizytowa艂. Chorych z Kliniki po leczeniu operacyjnym kierowa艂 na doleczanie do sanatorium w Otwocku.
Dla zapewnienia Sanatorium wysokiego poziomu leczniczego skierowa艂 na konsultant贸w oddzia艂贸w dzieci臋cych doc. Romuald臋 Serafinow膮, a oddzia艂贸w doros艂ych doc. Stefana Malawskiego. Wkr贸tce Sanatorium w Otwocku sta艂o si臋 przoduj膮cym zak艂adem leczenia zachowawczego i operacyjnego gru藕licy kostno-stawowej w kraju.
W pora偶eniach m贸zgowych ju偶 w 1937 roku opisa艂 oryginalny spos贸b przeszczepiania zginaczy podudzia na ko艣膰 udow膮, celem zlikwidowania zgi臋ciowego ustawienia kolana. Prawie identyczny spos贸b opisa艂 Egger w roku 1952 i wtedy ta metoda uzyska艂a powszechn膮 akceptacj臋.
Kilkana艣cie prac, w tym monografia pod jego redakcj膮, dotyczy艂o pora偶e艅 wiotkich. Pora偶enia te b臋d膮ce nast臋pstwem zapalenia przednich rog贸w rdzenia (choroba Heine-Medina) stanowi艂y istn膮 plag臋 w okresie powojennym. Sam autor, przy udziale zespo艂u, kompleksowo opracowa艂 zabiegi rekonstrukcyjne ca艂ego narz膮du ruchu. Dla przyk艂adu podam kilka typowych operacji, jak przeszczepienie m. napinacza powi臋zi na rzepk臋, m. ob艂ego wi臋kszego na wyrostek 艂okciowy, delordyzacj臋 kr臋gos艂upa l臋d藕wiowego w pora偶eniach mi臋艣ni brzucha, usztywnienie stopy sposobem w艂asnym i inne.
Jakkolwiek ta choroba wygas艂a i zanik艂a gro藕ba tego strasznego kalectwa warto pami臋ta膰 jak膮 rol臋 w jej zwalczaniu odegra艂a dzia艂alno艣膰 naukowa i chirurgiczna prof. Grucy.
Osobny rozdzia艂 w dzia艂alno艣ci naukowo-leczniczej Grucy stanowi膮 z艂o艣liwe nowotwory narz膮du ruchu. Cz艂owiek o takim dynamizmie naukowym nie m贸g艂 nie podj膮膰 tego tematu.
Wynikiem zmaga艅 terapeutycznych i klinicznych by艂o opracowanie metody chirurgiczno-biologicznego leczenia nowotwor贸w za pomoc膮 resekcji biologicznej i opracowania techniki jej stosowania w r贸偶nych lokalizacjach. Metoda ta pozwoli艂a uzyskiwa膰 lepsze wyniki w tamtym okresie ni偶 amputacja czy resekcja anatomiczna, a nawet w przypadkach 藕le rokuj膮cych stwarza艂a dla chorych komfort leczenia bezdefektowego, oszcz臋dza艂a psychik臋 i zmniejsza艂a niewygody.
Wyj膮tkowe miejsce w dzia艂alno艣ci naukowej Grucy zajmuje traumatologia ortopedyczna. Po艣wi臋ci艂 jej dziesi膮tki publikacji. Ze swej natury, temperamentu a mo偶e i wieloletnich prze偶y膰 wojennych by艂 Gruca rasowym urazowcem, lubi艂 t臋 dziedzin臋 i zna艂 j膮 jak ma艂o kto. By艂 pionierem w naszym kraju zabiegowego leczenia z艂ama艅 szyjki ko艣ci udowej za pomoc膮 gwo藕dziowania i do tego celu opracowa艂 geometryczn膮 inwigilacj臋 tej operacji. Napisa艂 fundamentaln膮 prac臋 na temat patologii i leczenia z艂ama艅 艣r贸dstawowych, kt贸ra do dzi艣 zadziwia sw膮 aktualno艣ci膮.
Opracowa艂 wiele metod rekonstrukcyjnych dla leczenia nast臋pstw uraz贸w oraz sposob贸w leczenia 艣wie偶ych i zastarza艂ych uraz贸w.
Prawdziwe bogactwo stanowi膮 jego osi膮gni臋cia w dziedzinie techniki ortopedycznej. Na czo艂o wysuwa si臋 tu st贸艂 ortopedyczny Grucy, u偶ywany nadal powszechnie w naszym kraju i, mimo up艂ywu dziesi膮tk贸w lat, nie maj膮cy konkurenta. Prosty w obs艂udze, niezawodny w dzia艂aniu, pozwalaj膮cy na r贸偶ne u艂o偶enia chorego, nadal go艣ci na naszych salach operacyjnych i gipsowych.
Prawdziwym majstersztykiem pomys艂owo艣ci by艂a szyna uniwersalna do ko艅czyny dolnej, pozwalaj膮ca na unieruchomienie i uruchomianie ko艅czyny dolnej i prowadzenie na niej leczenia czynno艣ciowego. W kilkadziesi膮t lat po jej konstrukcji pojawi艂y si臋 za granic膮 podobne szyny udoskonalone przez aparatur臋 nap臋dow膮 sterowan膮 elektronicznie, ale identyczne konstrukcyjnie. Kolekcj臋 t臋 uzupe艂nia szyna dla ko艅czyny g贸rnej, szyna do leczenia z艂ama艅 obojczyka, aparat do nastawiania z艂ama艅 przedramienia, uniwersalne 艂贸偶ko ortopedyczne, proteza kosmetyczna r臋ki, szereg narz臋dzi chirurgicznych, klamr臋 wyci膮gow膮 i gorsety ortopedyczne, co stanowi prawdziw膮 panoram臋 techniki ortopedycznej Grucy.
Plonem tego by艂y 22 patenty z zakresu techniki ortopedycznej zarejestrowane w Polsce, Stanach Zjednoczonych, Francji, Anglii i w Niemczech.
Du偶o uwagi po艣wi臋ca艂 technice operacyjnej. Sam zreszt膮 by艂 艣wietnym operatorem. U podstaw jego techniki operacyjnej by艂a zasada bezpo艣redniego docierania do miejsca operowanego w p艂aszczyznach tkankowych, zamiast anatomicznego preparowania tkanek. Opracowa艂 i opisa艂 44 rodzaje zabieg贸w i technik operacyjnych w narz膮dach ruchu. Dla przyk艂adu podam niekt贸re z nich: translaminarne usztywnienie kr臋gos艂upa, transsakralne usztywnienie kr臋gozmyku, klinowa osteotomia kr臋gos艂upa, resekcja plastyczna staw贸w, acetabuloplastyka, osteotomia dynamiczna, usztywnienie stopy, rekonstrukcja niedorozwini臋tych k艂ykci ko艣ci udowej, przeszczepienie spastycznych zginaczy podudzia na nadk艂ykcie ko艣ci udowej, resekcja biologiczna nowotwor贸w ko艣ci i inne. Wi臋kszo艣膰 z nich wytrzyma艂a pr贸b臋 czasu, a cz臋艣膰 z nich wesz艂a na sta艂e do arsena艂u chirurgii ortopedycznej.
Ukoronowaniem jego dzia艂alno艣ci naukowej i dydaktycznej by艂o napisanie monumentalnego dzie艂a „Chirurgia Ortopedyczna”, sk艂adaj膮cego si臋 z 3 tom贸w, opatrzonego 1140 rycinami, wykonanymi samodzielnie. W dziele tym, wydanym w roku 1966 r. i wydanie nast臋pne 1983 r. zawarta jest ca艂a wsp贸艂czesna i historyczna wiedza o chirurgii ortopedycznej z wyakcentowaniem w艂asnych i polskich osi膮gni臋膰. Przez wiele lat by艂 on podstawowym 藕r贸d艂em wiedzy dla wielu rocznik贸w ortoped贸w polskich.
Bardzo owocna by艂a dzia艂alno艣膰 prof. Grucy na terenie mi臋dzynarodowym i krajowym, z wyra藕n膮 prezentacj膮 osi膮gni臋膰 ortopedii polskiej na terenie mi臋dzynarodowym.
Prof. Gruca og艂osi艂 66 prac w j臋zykach obcych, publikuj膮c je w czo艂owych czasopismach ortopedycznych mi臋dzynarodowych oraz wydawnictwach zjazdowych w j臋zykach angielskim, francuskim, niemieckim, w艂oskim, rosyjskim, czeskim, bu艂garskim, serbskim.
Praktyczn膮 ilustracj膮 tej dzia艂alno艣ci jest udzia艂 prof. Grucy w r贸偶nych strukturach ortopedii 艣wiatowej. Wymieni臋 tylko niekt贸re z nich, by艂 cz艂onkiem:
1. Societé International de Chirurgie
2. Societé International de Chirurgie Orthopedique et Traumatologie
3. Royal Society of Medicine
4. American Academy of Orthopedic Surgeons
5. Societe Italiana di Orthopedia e Traumatologia
6. Sociedad Espanola de Chirurgia Ortopedica y Traumatologia
7. Association Francaise de Orthopedie et Traumatologie
8. Akademie de Chirurgie (assesie – etranger)
9. Sociedad Orthopedia de America Latina
By艂 cz艂onkiem Komitet贸w Redakcyjnych nast臋puj膮cych czasopism:
• Journal of Bone and Joint Surgery – American Edition,
• Journal of Bone and Joint Surgery – British Edition,
• Excerpta Medica – Section IX,
• Revue de Chirurgie Orthopedique et de Traumatologie,
• Ortopedija, Traumatologija, Protezirowanje (Chark贸w)
• Beiträge zur Orthopedie und Traumatologie (Berlin)
Uzyska艂 cz艂onkostwo honorowe towarzystw:
• Association Francaise de Orthopedie et de Traumatologie,
• Sociedad Ortopedia de America Latina,
• Czechslovacka Orthopedicka Traumatologicka Spolecnost
• Societe Orthopedique et Traumatologique de Yougoslavie,
• Polskiego Zwi膮zku Lekarzy USA
W kraju prof. Gruca by艂 za艂o偶ycielem i d艂ugoletnim cz艂onkiem Komitetu Redakcyjnego Chirurgii Narz膮d贸w Ruchu i Ortopedii Polskiej, uzyska艂 honorowe cz艂onkostwo Polskiego Towarzystwa Ortopedycznego i Traumatologicznego, otrzyma艂 tytu艂 doktora honoris causa Akademii Medycznej we Wroc艂awiu i w Warszawie.
Szczytowym osi膮gni臋ciem dzia艂alno艣ci mi臋dzynarodowej by艂 wyb贸r prof. Grucy w roku 1963 na stanowisko V-prezesa Societe International de Chirurgie Orthopedique et Traumatologie.
W wyniku dydaktycznej dzia艂alno艣ci Grucy powsta艂a polska szko艂a ortopedii.
Skupiaj膮c wok贸艂 siebie liczne grono uczni贸w, narzucaj膮c im sw贸j styl my艣lenia lekarskiego i chirurgicznego, ucz膮c sztuki ortopedycznej, zach臋caj膮c do pracy naukowej, zaszczepiaj膮c biologiczne rozumienie i patologiczne interpretowanie zjawiska choroby, nie szcz臋dz膮c si艂 ani pracy, daj膮c osobisty przyk艂ad, stworzy艂 Gruca zesp贸艂 ludzi wyznaj膮cych jego zasady i realizuj膮cych naukowy, dydaktyczny i ortopedyczny program, kt贸ry samorzutnie przemieni艂 si臋 w szko艂臋 ortopedyczn膮 Grucy, kt贸rej materialnym dowodem istnienia jest ponad 900 prac, og艂oszonych przez jego uczni贸w po opuszczeniu Kliniki.
Ze wzgl臋du na swoj膮 oryginalno艣膰, pomys艂owo艣膰 i aktywno艣膰 szko艂a Grucy sta艂a si臋 w oczach cudzoziemc贸w synonimem polskiej ortopedii i uzyska艂a miano polskiej szko艂y ortopedycznej.
W dow贸d uznania i wdzi臋czno艣ci dla swego mistrza uczniowie jego zorganizowali w roku 1969 jubileusz 50-lecia pracy lekarskiej i wybili pami膮tkowy medal z jego podobizn膮 i s艂owami „ Creatori scholae orthopedicae polonae et eius propagatori mundiali ”.
R贸wnie偶 Zarz膮d G艂贸wny Polskiego Towarzystwa Ortopedycznego i Traumatologicznego w roku 1984, kt贸remu prezesowa艂 prof. Stefan Malawski, ustanowi艂 medal Adama Grucy przyznawany za osi膮gni臋cia naukowe, zawodowe i spo艂eczne w dziedzinie ortopedii.
Za wieloletni膮 dzia艂alno艣膰 naukow膮 i zawodow膮 prof. A. Gruca zosta艂 odznaczony przez w艂adze Polski Ludowej Krzy偶em Komandorskim Orderu Polonia Restituta, dwukrotnie medalem Sztandaru Pracy I klasy i innymi odznaczeniami.
Prof. A. Gruca by艂 nieprzeci臋tnym lekarzem o du偶ej renomie w kraju i za granic膮. Sprawi艂a to nie tylko ogromna wiedza i bogate do艣wiadczenie, ale przede wszystkim umiej臋tno艣膰 podej艣cia do chorego. Szczeg贸ln膮 uwag臋 zwraca艂 na psyche chorego, potrafi艂 w lot uchwyci膰 cechy jego osobowo艣ci i stan psychiczny, podnie艣膰 na duchu i ukaza膰 perspektyw臋 powrotu do zdrowia. Dlatego znajdowa艂 wsp贸lny j臋zyk ze wszystkimi chorymi, r贸偶nych stan贸w, zawod贸w i wieku. Pacjenci darzyli go ogromn膮 sympati膮 i zaufaniem. Odwdzi臋cza艂 si臋 im za to wynikami leczniczymi, bardzo szeroko stosowa艂 leczenie czynno艣ciowe, kt贸re nie tylko mobilizowa艂o chorego, ale wci膮ga艂o go w uk艂ad partnerski z lekarzem.
Profesor opracowa艂 program rozwoju ortopedii polskiej, kt贸ry uzyska艂 poparcie 贸wczesnego Ministra Zdrowia, dra Litwina. Przewidywa艂 on otwarcie katedr ortopedii na ka偶dym wydziale lekarskim, z przeznaczeniem na wyk艂ady i 膰wiczenia 150 godzin, zorganizowanie w ka偶dym mie艣cie wojew贸dzkim oddzia艂贸w ortopedycznych z przychodniami. Program ten zosta艂 przez prof. Gruc臋 – specjalist臋 krajowego ortopedii – zrealizowany z nawi膮zk膮.
O tej pracy napisa艂 sam autor: „(...) ogl膮daj膮c si臋 wstecz nie mog臋 oprze膰 si臋 zdumieniu, jak mo偶na by艂o w takich warunkach jak nasze na pocz膮tku i p贸藕niej, wykona膰 taki ogrom pracy organizacyjnej, naukowej i dydaktycznej”.
Tak w ogromnym skr贸cie przedstawia si臋 偶ycie i dzia艂alno艣膰 prof. A. Grucy.
My艣l臋, 偶e by艂o ono niezwykle pracowite i owocne, i wycisn臋艂o swoje pi臋tno na rozwoju polskiej ortopedii i medycyny. Pami臋膰 o tym cz艂owieku lekarzu, naukowcu i spo艂eczniku zas艂uguje na utrwalenie dla przysz艂ych pokole艅. Prof. Gruca zmar艂 3 czerwca 1983 roku w 90. roku 偶ycia.
Kieruj膮c si臋 tymi motywami i bior膮c pod uwag臋 liczne zwi膮zki z o艣rodkiem otwockim podj臋to decyzj臋 nadania Szpitalowi Klinicznemu CMKP imienia prof. Adama Grucy, co mia艂o miejsce na zgromadzeniu w dniu 7 grudnia 1990 roku.
Nadanie Szpitalowi Klinicznemu CMKP im. Prof. A. Grucy jest nie tylko ho艂dem oddanym jego pami臋ci, ale stanowi dum臋 i zobowi膮zanie pod膮偶ania drog膮 wytyczon膮 przez ca艂e jego 偶ycie osobiste, zawodowe i naukowe.
Fotografia. Prof. Adam Gruca z zespo艂em lekarskim. Od lewej: Prof. dr hab. med. Adam Gruca, (osoby stoj膮cej za Profesorem nie mo偶na ustali膰), dr Lubomir Kuszczak, dr Skotnicki, dr Gabriel Wejsflog, dr Stefan 艁ukasik, dr Marian Bojko.
Fotografia. Prof. Adam Gruca z zespo艂em lekarskim. Od lewej: Prof. dr hab. med. Adam Gruca, (osoby stoj膮cej za Profesorem nie mo偶na ustali膰), dr Lubomir Kuszczak, dr Skotnicki, dr Gabriel Wejsflog, dr Stefan 艁ukasik, dr Marian Bojko.
Post阷y Nauk Medycznych 2/2010
Strona internetowa czasopisma Post阷y Nauk Medycznych