Ludzkie koronawirusy - autor: Krzysztof Pyrć z Zakładu Mikrobiologii, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 9/2010, s. 745-750
Krzysztof Bauer1, 2, *Jerzy Robert Ładny1, 2, Sławomir Lech Czaban1, 2, Marzena Wojewódzka-Żelezniakowicz1, 2, Krystyn Sosada3, Ajay Dwivedi1, Bogusław Poniatowski1, 2
„Dopalacze” jako problem medycyny ratunkowej
Smarts as a problem of emergency medicine
1Zakład Medycyny Ratunkowej i Katastrof Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku,
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. med. Jerzy Robert Ładny
2Szpitalny Oddział Ratunkowy USK w Białymstoku
Kierownik Szpitala: dr med. Bogusław Poniatowski
3Katedra i Oddział Kliniczny Chirurgii Ogólnej, Bariatrycznej i Medycyny Ratunkowej w Zabrzu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach
Kierownik Katedry i Oddziału: prof. dr hab. med. Krystyn Sosada
Streszczenie
Używanie narkotyków jest zjawiskiem złożonym, niejednorodnym i dynamicznym. Co jakiś czas mamy do czynienia z pojawianiem się nowych trendów na scenie narkotykowej i jednoczesnym zanikaniem innych wzorów zachowań. W zależności od przeprowadzonych badań osoby biorące narkotyki przynajmniej raz w życiu stanowią od 6 do 17% ogółu społeczeństwa. Najczęściej eksperymentują z narkotykami ludzie młodzi w wieku ok. 16 lat. Wśród młodzieży z ostatnich klas szkół ponadgimnazjalnych (18-latkowie), 3,5% respondentów przyznało się od używania tzw. dopalaczy. Powszechne jest przekonanie wśród zażywających o bezpieczeństwie dla zdrowia i nie traktowanie ich jako substancji o potencjale narkotycznym. W pracy przestawiono przegląd najpopularniejszych środków chemicznych sprzedawanych jako „legalne dopalacze”. W samym 2009 r. na rynku internetowym substancji psychoaktywnych pojawiło się co najmniej 27 różnych, nowych mieszanek ziołowych do palenia. Nieznany i trudny do oceny jest stopień zagrożenia, jakie dopalacze niosą dla pojedynczego użytkownika oraz dla zdrowia publicznego.
Summary
The use of drugs is complex, nonhomogeneous and dynamic phenomenon. From time to time new trends appears on the narcotics scene and simultaneously other behavior's models disapeared. Depends of study persons who take drugs at least one time a life are 6 to 17% of the community. Young people aged about 16 are the most often experimenting group. Amoung youngs of last years of second level schools (18 years old), 3.5% of respondents admit they use smarts. There is general belief among users about safety for health and not taking it as a narcotic substance. In this study there is a rewiev of the most popular chemical substance use as "legal smarts”. In the year of 2009 occurs at least 27 different, new psychoactive herbal mix to smoke on the internet market. The risk for individual user and public health is unknown and difficult to estimate.
Narkotyki pojawiły się w Polsce pod koniec lat 60. ubiegłego wieku. Dominującą substancją w owym czasie był narkotyk opiatowy – „kompot” czyli wywar z soku makowego. Przyjmowanie, najczęściej dożylne, tej substancji prowadziło do szybkiego uzależnienia i w konsekwencji do degradacji fizycznej, psychicznej i społecznej. Na przestrzeni lat zmienił się rodzaj używanych narkotyków, motywy sięgania po nie, zmieniły się osoby zażywające narkotyki oraz metody terapii uzależnień.
W zależności od przeprowadzonych badań osoby biorące narkotyki przynajmniej raz w życiu stanowią od 6 do 17% ogółu społeczeństwa (1). Najczęściej eksperymentują z narkotykami ludzie młodzi w wieku ok. 16 lat. Większość z nich ma kontakt z narkotykiem co najwyżej kilkukrotny, jednakże corocznie rośnie liczba osób wymagających pomocy lub leczenia odwykowego.
Używanie narkotyków jest zjawiskiem złożonym, niejednorodnym i dynamicznym. Co jakiś czas mamy do czynienia z pojawianiem się nowych trendów na scenie narkotykowej i jednoczesnym zanikaniem innych wzorów zachowań. Badania przeprowadzone w Polsce w ostatnich latach wskazują, że coraz mniej młodych ludzi eksperymentuje z substancjami nielegalnymi – z narkotykami „starej szkoły”, takimi jak amfetamina, heroina czy nawet ecstasy i cannabis (3). Do przyjmowania amfetaminy kiedykolwiek w życiu przyznało się w badaniach z 2007 r. 3,8% 15-latków. Dla porównania w 2003 roku było to 6%. Analogiczne wyniki uzyskano w starszej grupie wiekowej (17-latków). Było to 15,4% w 2003 roku i 7,8% w 2007 roku. W przypadku heroiny odsetki wyniosły 1,8% w młodszej grupie wiekowej oraz 2,2% w starszej grupie wiekowej w 2003 roku i odpowiednio 1,4 oraz 1,7% w 2007 roku. Wskaźniki dla ecstasy także spadły z 5,8% w 2003 roku do 4,2% w 2007 roku dla starszych oraz z 2,8% w 2003 roku do 2,5% w 2007 roku dla młodszych (3).
Dane te nie świadczą jednak o spadku zainteresowania substancjami psychoaktywnymi w ogóle. Powstałą lukę wypełniają legalne substancje psychoaktywne – dopalacze. Zjawisko, niestety, wykracza poza krąg tzw. eksperymentatorów. Dopalacze stają się na tyle popularne, iż informacje o produktach, takich jak „Spice”, „Devils”, „Sence” i o wielu innych można znaleźć na forach internetowych obok tematów dotyczących najmodniejszych gadżetów, klubów, czy imprez. Wśród młodzieży z ostatnich klas szkół ponadgimnazjalnych (18-latkowie), 3,5% respondentów przyznało się do używania tzw. dopalaczy kiedykolwiek w życiu. Jeśli spojrzymy na wskaźniki zażywania w ciągu ostatnich 30 dni, to dopalacze są trzecią, co do rozpowszechnienia, substancją używaną przez młodzież (1,5% badanych) w Polsce, zostawiając za sobą np. amfetaminę (1,1% badanych) (3, 4).
DOPALACZE. Nowe substancje psychoaktywne. Sklepy internetowe
Terminu dopalacze używa się potocznie dla nazwania grupy różnych substancji lub ich mieszanek o rzekomym, bądź faktycznym, działaniu psychoaktywnym, nie znajdujących się na liście substancji kontrolowanych przepisami ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (5). Sprzedaż dopalaczy odbywa się głównie za pośrednictwem internetu lub sieci wyspecjalizowanych sklepów, nazywanych smart shops. Nazwa pochodzi od właściwości sprzedawanych tam substancji, tzw. smart drugs, które w założeniu mają poprawiać m.in. funkcje kognitywne człowieka. Smart shops oferują rozmaite produkty – od literatury o tematyce związanej z substancjami psychoaktywnymi, przez akcesoria (fajki, fifki), po rozmaite substancje pochodzenia naturalnego i syntetycznego o działaniu stymulującym oraz halucynogennym, określane jako „legalne dopalacze”.
Przed 2008 rokiem, kiedy to pojawił się pierwszy sklep internetowy oferujący w sprzedaży wysyłkowej niezakazane prawem substancje psychoaktywne, zjawisko to w Polsce miało ograniczony charakter. Na przełomie sierpnia i września 2008 r. w Łodzi powstał pierwszy sklep stacjonarny, a do końca roku otwarto ich w kraju ponad 40. Nie było, i nadal nie ma, prawnych instrumentów pozwalających na zamknięcie sklepu. Co istotne, oferowane substancje sprzedawane są pod szyldem wyrobów kolekcjonerskich, oznaczanych złudnie jako „nie do spożycia”. Jednocześnie na forach internetowych sami oferujący umieszczają pełne barwnych opisów reakcje organizmu w trakcie „kolekcjonowania” tychże.
W Polsce osiemnaście substancji z grupy dopalaczy zostało objętych kontrolą w drodze nowelizacji przez Sejm ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (nowelizacja weszła w życie 8 maja 2009 roku) (5). Celem było ograniczenie zjawiska handlu dopalaczami. Mimo to, jak dotąd, sklepy te nie zostały zdelegalizowane w żadnym z krajów Unii Europejskiej, a liczba internetowych sprzedawców detalicznych tych produktów wciąż wzrasta.
Przegląd wybranych substancji
Smarty (dopalacze) przyjmują postać suszu do palenia i pigułek. Do grupy dopalaczy należą zarówno substancje syntetyczne, m.in. BZP (1-benzylopiperazyna), TFMPP (m-triflunorometylofenylopiperazyna), stanowiące główny składnik różnorodnych „tabletek imprezowych” („party pills”), jak i specyfiki naturalne – mieszanki ziołowe na bazie szałwii wieszczej ( Salvia divinorum); powoju hawajskiego ( Argyreia nervosa), Fly agaric – muchomora czerwonego i plamistego, kratomu ( Mitragyna speciosa).
BZP
BZP (1-benzylopiperazyna) po raz pierwszy została zsyntetyzowana w 1944 roku w Wielkiej Brytanii jako potencjalny środek zwalczający pasożyty u zwierząt. Nie weszła jednak do użytku ze względu na słabe działanie i wywoływanie efektów ubocznych. Znana jest na rynku narkotykowym od 1999 r. Aż do połowy 2004 r. BZP pojawiała się tylko sporadycznie i nie stanowiła zagrożenia dla użytkowników narkotyków; później „moda” na jej używanie – jako tzw. legalnych substancji psychotropowych („legal highs”) – zaczęła się nasilać (6).
BZP należy do grupy arylopodstawionych pochodnych piperazyny, tej samej, do której należą mCPP (1-3-chlorofenylopioperazyna), TFMPP (m-trif luorometylofenylopiperazyna), pMeOPP (1-4-metoksyfenylopiperazyna), pFPP (p-flurofenylopiperazyna), DBZP (dibenzylpiperazyna) i MDBP (1-[3,4-metylenodioksybenzylo]piperazyna). Wszystkie te substancje stanowią grupę tak zwanych benzylopiperazyn. BZP występuje w dwóch formach chemicznych: chlorowodorku (biały proszek) lub wolnej zasady (jasna, żółto-zielona ciecz). Najczęściej BZP znajdują się w tabletkach lub kapsułkach, zdarza się również w postaci proszku lub cieczy. Tabletki mogą mieć logo „Mitsubishi” lub „Uśmiechniętej twarzy” i są rozprowadzane jako tabletki ekstazy. BZP bardzo często jest mieszana z innymi pochodnymi piperazyny, takimi jak mCPP, pMeOPP lub DBZP. Zdarza się również, że BZP jest dodatkiem do MDMA (3,4-metylenodioksymetamfetamina – syntetyczny analog amfetaminy i meskaliny) i wykrywana jest w typowych tabletkach ekstazy. Najczęściej dodatkiem do BZP jest TFMPP; jak wynika z przeprowadzonych badań w tabletkach dostępnych przez internet w Londynie zawartość BZP w tabletce wynosi 28-133 mg, a TFMPP 4-72 mg (6).
Działanie BZP jest podobne do działania amfetaminy, ale około 10-krotnie słabsze. Osoby uzależnione od amfetaminy nie są wstanie rozróżnić efektów działania (7), jeśli otrzymają równoważną dawkę BZP i amfetaminy. Inne badania wykazały, że mieszanina BZP i TFMPP wykazuje podobne działanie jak MDMA (8). Prawdopodobnie dlatego bardzo często tego typu mieszanina znajduje się w tabletkach przypominających tabletki ekstazy. Dawka BZP o masie 100 mg wywołuje efekt biologiczny w czasie 6-8 godzin. Przy dawkach pomiędzy 75 mg a 150 mg powoduje pobudzenie, euforię, zwiększa czujność, poprawia samopoczucie i samozadowolenie (8).
Użytkownicy opisują jednak często różne negatywne efekty, takie jak: poczucie niepokoju, bóle brzucha, wymioty, bóle głowy, kłopoty ze snem, kołatanie serca, wzrost ciśnienia tętniczego krwi, dezorientację oraz poczucie załamania, zwężenie źrenic, suchość w gardle, brak apetytu oraz problemy z oddawaniem moczu. BZP wywołuje też nawet 24-godzinne uczucie kaca. Wedle ankiety przeprowadzonej wśród ponad 2000 jej użytkowników w wieku od 13 do 45 lat z Nowej Zelandii, gdzie historia zażywania BZP jest najdłuższa, nieprzyjemnymi psychoemocjonalnymi doznania po BZP są: problemy ze snem (50,4%), ogólne osłabienie (18,4%), „czarne” myśli (15,6%), zmienność nastroju (14,8%), dezorientacja (12,1%) i rozdrażnienie (11,4%). Najczęstsze problemy fizyczne to: słaby apetyt (41,1%), uderzenia fal ciepła i zimna (30,6%), nadmierne pocenie (23,4%), mdłości (22,2%), bóle głowy (21,9%) oraz drżenie mięśni i dreszcze (18,4%). Istnieją przesłanki, świadczące o możliwości uzależniającego działania BZP (6).
BZP ma bardzo wąski margines bezpiecznego zażywania i w zależności od uwarunkowań genetycznych i osobowych może wywoływać wiele negatywnych skutków. Może być ona zażywana doustnie, wdychana przez nos lub wstrzykiwana, choć prawie w 100% BZP jest zażywana tym pierwszym sposobem.
W Europie nie stwierdzono udokumentowanych zgonów spowodowanych BZP. W kilkunastu przypadkach pośmiertnie wykryto BZP we krwi lub moczu, lecz zawsze stwierdzano obecność również innych substancji psychotropowych lub środków odurzających. Nie ma w tej chwili jednoznacznych dowodów na to, że BZP może powodować zgon.
W ostatnim czasie coraz częściej pojawiają się tabletki ekstazy, które zawierają mieszaninę MDMA i pochodnych BZP lub mieszaninę BZP i jej pochodnych. Użytkownikami BZP są te same osoby, które zażywają ecstazy; a więc młodzi ludzie, głównie mężczyźni w wieku 15-24 lata, pochodzący z dużych miast i często spędzający czas w pubach i na dyskotekach (6).
Zgodnie z dyrektywą Rady UE z dnia 3 marca 2008 r. BZP powinno zostać objęte kontrolą we wszystkich krajach Unii Europejskiej do dnia 3 marca 2009; w Polsce stało się to na mocy nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii z 29 lipca 2005 r., która weszła w życie 8 maja 2009 r. (5).
3-trifluorometylofenylpoperazyna (TFMPP) – stymulująca substancja psychoaktywna, głównie w postaci białego proszku, najczęściej dodawana do tabletek czy kapsułek wraz z BZP. Mechanizm działania jest zbliżony do MDMA lub LSD, choć efekty obserwowane są dużo słabsze i uwidaczniają się w przeważającej częstości tylko w połączeniu z BZP. Działania niepożądane: migreny, bóle głowy, utrata apetytu, bezsenność. Substancja objęta jest kontrolą w Danii, Grecji, Szwecji, Chorwacji i Nowej Zelandii, a także w Polsce (6).
JWH-018 – Naftalen – 1-yl (1-pentylindol – 3-yl) metanon – syntetyczny agonista receptorów kanabinoidowych. Jest to grudkowata, twarda substancja przypominająca haszysz o barwie rudo-brązowej. Produkowana głównie w Chinach, zazwyczaj stosuje się ją jako dodatek do mieszanek ziołowych. Efekty działania są podobne do marihuany i haszyszu mimo że struktura chemiczna JWH-018 różni się znacznie od struktury tetrahydrokannabinolu (THC). U zwierząt doświadczalnych JWH-018 wywołuje takie same efekty jak THC, przy czym stwierdzono, że ma od niego większą siłę działania. Wywołuje wzrost ciśnienia tętniczego krwi, przyspiesza czynność serca, zawroty głowy, zaburzenia uwagi, lęki, urojenia, wysuszenie śluzówek i przekrwienie gałek ocznych, zaburza koordynację ruchową, równowagę. Prawdopodobnie analogicznie do marihuany może powodować uzależnienie psychiczne, indukować psychozy. Przedawkowanie śmiertelne jest raczej niemożliwe, tak jak to ma miejsce w przypadku marihuany (6). Brak jest badań na temat skutków doraźnego i długotrwałego używania, uzależnienia i toksyczności oraz interakcji tej substancji. W Polsce, podobnie jak we Francji oraz czasowo w Niemczech i Austrii, substancja jest objęta kontrolą prawną od 8 maja 2009 r. Analizy przeprowadzone w krajach Europy Zachodniej wykazały, że poza JWH-018 do mieszanek dodawanych jest także wiele innych kanabinoidów pochodzenia syntetycznego, np. CP-47,497, C-8, C-9, HU-210 czy JWH-015 (6).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 30 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Czabała Cz: Typologia pacjentów korzystających z instytucjonalnej pomocy w związku z używaniem narkotyków. Artykuł ukazał się w biuletynie Serwis Informacyjny NARKOMANIA, nr 4 (43)/2008.
2. Badora B, Kolbowska A, Lutostański M et al.: Konsumpcja substancji psychoaktywnych przez młodzież szkolną – Młodzież 2008, raport na zlecenie Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii, Warszawa 2008, źródło: http://www.narkomania.gov.pl/mlodziez2008.pdf.CBOS, Warszawa 2008.
3. Janusz Sierosławski: „Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną. Raport z ogólnopolskich badań ankietowych zrealizowanych w 2007r.” Warszawa 2007; źródło: http://www.narkomania.gov.pl/espad2007.zip.
4. Biuletyn Serwis Informacyjny NARKOMANIA, nr 1 (45)/2009.
5. Dz.U. z 2009 r. Nr 63, poz. 520.
6. www.dopalaczeinfo.pl
7. Campbell H, Cline W, Evans M et al.: Comparison of the effects of dexamphetamine and 1-benzylpiperazine in former addicts. European Journal of Clinical Pharmacology 1973; 6: 170-176.
8. Bauman M, Clark RD, Budzynski AG et al: N-substituted piperazines abused by humans mimic the molecular mechanism of 3,4-methylenedioxymethamphetamine (MDMA or "Ecstasy”). Neuropsychopharmacology 2005; 30: 550-560.
9. Mefedron – Compound Summary (ang.). PubChem Public Chemical Database.
10. Erowid: 4-methylmethcathinone Chemistry (ang.).
11. BBC News – Police warning over „bubble” drug (ang.).
12. EMCDDA, „Sprawozdanie roczne 2008. Stan problemu narkotykowego w Europie”, Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich, Luksemburg 2008.
otrzymano: 2010-07-21
zaakceptowano do druku: 2010-09-01

Adres do korespondencji:
*Jerzy Robert Ładny
Zakład Medycyny Ratunkowej i Katastrof Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku
ul. Waszyngtona 15A, 15-274 Białystok
tel.: (85) 745-08-05, tel./fax: (85) 745-08-04
e-mail: medrat@amb.edu.pl

Postępy Nauk Medycznych 9/2010
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych