Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Balneologia Polska 1/2006, s. 17-24
Jadwiga Jośko1, Aleksander Sieroń2, *Janusz Kasperczyk1, Mirosław Tyrpień1, Mariusz Adamek2, Katarzyna Stęplewska3, Karolina Sieroń-Stołtny2, Grzegorz Cieślar2
Wpływ zmiennych pól magnetycznych o niskich wartościach indukcji na ekspresję VEGF, angiogenezę oraz gojenie się owrzodzeń postresowych u szczurów
Influence of microtesla variable megnetic fields on healing of stress ulcer of stomach, angiogenesis and expression of vegf in rats
1 z Katedry i Zakładu Medycyny i Epidemiologii Środowiskowej Śląskiej Akademii Medycznej w Zabrzu
Kierownik Katedry: dr hab. n. med. Jadwiga Jośko
2 z Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Angiologii i Medycyny Fizykalnej Śląskiej Akademii Medycznej w Bytomiu
Kierownik: prof. dr hab. n. med. Aleksander Sieroń
3 z Katedry i Zakładu Patomorfologii Śląskiej Akademii Medycznej w Zabrzu
Kierownik: dr hab. n. med. Andrzej Gabriel
Streszczenie
Celem pracy było wykazanie wpływu zmiennych pól magnetycznych o niskich wartościach indukcji na ekspresję naczyniowego czynnika wzrostu śródbłonka (VEGF), nasilenie procesu angiogenezy i gojenie się ostrych postresowych owrzodzeń żołądka u szczurów. Do badań użyto 48 dojrzałych szczurów, samców szczepu Wistar podzielonych losowo na 6 grup. 2 grupy kontrolne stanowiły zwierzęta niepoddane działaniu stresu, przy czym w jednej z tych grup stosowano magnetostymulację, a druga nie była poddawana działaniu pola magnetycznego. W kolejnych 2 grupach zwierząt odpowiednio 24 i 48 godzin po zadziałaniu stresu prowadzono badania żołądka. Ostatnie 2 grupy zwierząt były poddawane magnetostymulacji z wykorzystaniem zmiennego pola magnetycznego o indukcji 10 ?T trwającej 72 minuty odpowiednio bezpośrednio oraz 24 godziny po zadziałaniu stresu, a następnie u zwierząt tych prowadzono identyczne jak w poprzednich grupach badania żołądka odpowiednio 24 i 48 godzin po zadziałaniu stresu. W celu wywołania ostrych owrzodzeń błony śluzowej żołądka szczurów zastosowano stres immobilizacyjny w klatkach immobilizacyjnych Bollmana polegający na unieruchomieniu zwierzęcia na okres 3,5 godziny. Do oceny stopnia uszkodzenia błony śluzowej żołądka, posłużono się metodą planimetryczną. W celu porównania wielkości owrzodzeń między poszczególnymi grupami zwierząt zastosowano indeks owrzodzeń, który obliczano jako iloraz powierzchni owrzodzeń do całkowitej powierzchni części gruczołowej błony śluzowej żołądka. W uzyskanych skrawkach mierzono największą głębokość owrzodzenia w mm oraz oceniano głębokość owrzodzenia w stosunku do grubości blaszki właściwej błony śluzowej żołądka. Ekspresję VEGF oceniano za pomocą badania immunohistochemicznego skrawków przy użyciu przeciwciała anty-VEGF na podstawie liczby komórek wykazujących dodatnią ekspresję VEGF na 100 analizowanych komórek. Nasilenie angiogenezy w skrawkach oceniano na podstawie liczby wybarwionych czynnikiem von Willebrandta mikronaczyń na 1 mm2. Nie stwierdzono istotnych różnic w zakresie analizowanych parametrów pomiędzy grupami szczurów poddanych magnetostymulacji, a odpowiadającymi im grupami zwierząt, których po stresie nie poddawano działaniu pola magnetycznego. Na podstawie wyników przedstawionych badań wykazano, że zmienne pola magnetyczne o niskich wartościach indukcji nie wpływają na gojenie się postresowych owrzodzeń błony śluzowej żołądka, nasilenie angiogenezy oraz ekspresję VEGF u szczurów w okresie do 48 godzin po działaniu czynnika stresowego.
Wstęp
Błona śluzowa żołądka jest nieustannie narażona na działanie endo- i egzogennych czynników uszkadzających, prowadzących do zaburzenia jej integralności. Przejawem tego uszkodzenia jest powierzchniowa nadżerka, krwawe wybroczyny i ostatecznie głęboki ubytek w postaci owrzodzenia.
Owrzodzenia postresowe błony śluzowej żołądka są poważną komplikacją u pacjentów z rozległymi oparzeniami i u osób, które przebyły zabiegi operacyjne, zwłaszcza ośrodkowego układu nerwowego (12). Samoczynne gojenie owrzodzeń błony śluzowej żołądka jest skomplikowanym, wieloetapowym procesem obejmującym formowanie ziarniny, angiogenezę i regenerację nabłonka (5, 6). Prowadzone na zwierzętach badania dowodzą, że zachodząca podczas gojenia owrzodzeń angiogeneza, warunkuje prawidłową i wysoką jakość tego procesu, gdyż zapewnia dostarczenie tlenu i składników odżywczych do uszkodzonego obszaru. Z danych literaturowych wynika także, że ekspresja naczyniowego czynnika wzrostu śródbłonka (VEGF) jest w owrzodzeniach żołądka znacznie podwyższona i wywiera wpływ cytoprotekcyjny (4, 6, 14).
Na podstawie badań eksperymentalnych i klinicznych, wiadomo również, że w leczeniu choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, zastosowanie zmiennych pól magnetycznych niskiej częstotliwości pozytywnie wpływa na gojenie się niszy wrzodowej (1, 7, 8, 9, 10).
Do tej pory nie wiadomo jednak, jaki wpływ mają zmienne pola magnetyczne o różnych wartościach indukcji na gojenie się owrzodzeń postresowych i czy można wiązać działanie pól magnetycznych ze zmianami w ekspresji czynników wzrostowych. Nie wiadomo również, jaki wpływ wywierają zmienne pola magnetyczne na angiogenezę w owrzodzeniach postresowych.
Celem pracy było wykazanie wpływu zmiennych pól magnetycznych o niskich wartościach indukcji na ekspresję naczyniowego czynnika wzrostu śródbłonka (VEGF), nasilenie procesu angiogenezy i gojenie się ostrych postresowych owrzodzeń żołądka u szczura.
Materiał i metody
Zwierzęta
Do badań użyto 48 dojrzałych szczurów, samców szczepu Wistar pochodzących z Centralnej Zwierzętarni Doświadczalnej Śląskiej Akademii Medycznej. Przez cały okres trwania badania zwierzęta przebywały w zwierzętarni Katedry i Zakładu Medycyny i Epidemiologii Środowiskowej, w standardowych warunkach mikroklimatycznych, w 12-godzinnym cyklu dzienno-nocnym (oświetlenie w godzinach 7.00-19.00), z wolnym dostępem do wody i standardowej paszy granulowanej typu Labofed B, po jednym osobniku w klatce. Zwierzęta podzielono losowo na 6 grup nie różniących się znamiennie pod względem masy ciała (tab. 1).
Tabela 1. Podział zwierząt na grupy eksperymentalne.
GrupaLiczba zwierzątOpis skróconyOpis pełny
I8KontrolaGrupa kontrolna - zdrowe zwierzęta, u których zbadano ekspresję VEGF oraz angiogenezę
II8K+P-24Zwierzęta niestresowane poddane oddziaływaniu zmiennych pól magnetycznych, u których po 24 h żołądki poddano dalszym badaniom.
III8S-24Zwierzęta poddane stresowi immobilizacyjnemu, u których po 24 h żołądki poddano dalszym badaniom.
IV8S+P-24Zwierzęta poddane stresowi immobilizacyjnemu oraz oddziaływaniu zmiennych pól magnetycznych, u których po 24 h żołądki poddano dalszym badaniom.
V8S-48Zwierzęta poddane stresowi immobilizacyjnemu, u których po 48 h żołądki poddano dalszym badaniom.
VI8S+P-48Zwierzęta poddane stresowi immobilizacyjnemu oraz oddziaływaniu zmiennych pól magnetycznych u których po 48 h żołądki poddano dalszym badaniom.
Protokół stresu
W celu wywołania ostrych owrzodzeń błony śluzowej żołądka szczurów zastosowano stres immobilizacyjny w klatkach immobilizacyjnych Bollmana wg. Takagi i wsp. (2) w modyfikacji Ernsta i wsp. (3), polegający na unieruchomieniu zwierzęcia na okres 3,5 godziny. W każdym przypadku ekspozycja na stres odbywała się o tej samej porze dnia.
Procedura ekspozycji w zmiennym polu magnetycznym
Bezpośrednio po zakończeniu stresu immobilizacyjnego zwierzęta były poddane oddziaływaniu zmiennego pola magnetycznego o niskiej wartości indukcji (microTesla variable magnetic field), generowanego przez aparat Viofor JPS produkcji firmy Med&Life Polska.
Zmienne pole magnetyczne generowane przez aparat Viofor JPS charakteryzuje się złożonym przebiegiem z widmem wielowierzchołkowym zbliżonym do piłokształtnego. Widmo pola składa się z 2 rodzajów impulsów o częstotliwości podstawowej 180-195 Hz i czasie trwania 5 ms, które połączone są w grupy i paczki, tak że ich obwiednia czyli częstotliwość nośna nie przekracza kilkunastu Hz. Składowa elektryczna pola w aplikatorze jest zbliżona do pola ziemskiego (130 V/m), natomiast składowa magnetyczna wynosiła w doświadczeniu 120 mT.
Ekspozycja była przeprowadzona w walcowatej cewce indukcyjnej, generującej jednorodne zmienne pole magnetyczne o ściśle określonym natężeniu i przebiegu w czasie (M2P2). Czas trwania ekspozycji dla zwierząt, u których ocenę stanu żołądka prowadzono 24 godziny po stresie immobilizacyjnym (grupa IV) oraz zwierząt poddawanych jedynie ekspozycji na pole, bez poprzedzającego stresu immobilizacyjnego (grupa II), wynosił 72 minuty, co odpowiadało 6 pełnym cyklom terapeutycznym aparatu. Zwierzęta, u których ocenę stanu żołądka prowadzono po 48 godzinach (grupa VI), zostały poddane 72-minutowej ekspozycji na pole dwukrotnie, tj. bezpośrednio po zakończeniu stresu oraz 24 godziny po jego ustaniu.
Ocena powierzchni owrzodzeń żołądka
Wszystkie zwierzęta zostały uśmiercone poprzez dootrzewnowe podanie pentobarbitalu (Morbital – Biowet Puławy) w dawce 75 mg/kg masy ciała.
Do oceny stopnia uszkodzenia błony śluzowej żołądka, posłużono się metodą planimetryczną (11).
Wyizolowany żołądek rozcięto wzdłuż krzywizny większej i po wypłukaniu silnym strumieniem roztworu soli fizjologicznej rozpięto na płytce parafinowej za pomocą szpilek. Po ocenie makroskopowej, powierzchnia żołądka została sfotografowana. Po obróbce diapozytywu, używając rzutnika do przezroczy uzyskano 100-krotne powiększenie obrazu, który odrysowano na arkusz papieru. Całkowitą powierzchnię części gruczołowej błony śluzowej żołądka oraz sumę powierzchni poszczególnych owrzodzeń uzyskano jako średnią z dwukrotnego pomiaru dokonanego za pomocą planimetru biegunowego PL-1/PZO, po uwzględnieniu faktycznej powierzchnię obrazu (11).
Aby porównać wielkość owrzodzeń między poszczególnymi grupami zwierząt zastosowano indeks owrzodzeń, który obliczano jako iloraz powierzchni owrzodzeń do całkowitej powierzchni części gruczołowej błony śluzowej żołądka.
Metodyka badań histopatologicznych
Rozpięte na płytce parafinowej żołądki utrwalane były w 10% formalinie przez 24 h. Po utrwaleniu pobierano 2 wycinki z makroskopowo widocznymi owrzodzeniami. Pobrane wycinki były następnie odwadniane, prześwietlane oraz zatapiane w parafinie w sposób standardowy. Następnie skrojono skrawki grubości ok. 5 ?m, które zabarwiono hematoksyliną i eozyną.
Ocena głębokości owrzodzeń
Po skrojeniu seryjnych skrawków mierzono największą głębokość owrzodzenia w mm oraz oceniano głębokość owrzodzenia w stosunku do grubości blaszki właściwej błony śluzowej żołądka.
Badanie immunohistochemiczne
Badanie immunohistochemiczne przeprowadzono na skrawkach parafinowych błony śluzowej żołądka grubości ok. 5 μm, wykorzystując przeciwciało anty-VEGF (C-1), sc-7269 K firmy Santa Cruz Staining System. Zastosowane przeciwciało monoklonalne swoiste dla VEGF nie reagowało krzyżowo z innymi czynnikami wzrostu z rodziny „śródbłonkowy czynnik wzrostu/łożyskowy czynnik wzrostu” (VEGF/PlGF). Przeciwciało anty-VEGF wiązało się z podstawową formą VEGFA, z epitopem odpowiadającym pierwszym 140 aminokwasom wszystkich izoform.
Po odparafinowaniu skrawków tkankowych przystąpiono do gotowania ich dwukrotnie po 5 minut w temperaturze 95°C w roztworze buforu cytrynianowego o pH 6,0. Po ostudzeniu skrawków zablokowana została endogenna peroksydaza 3% roztworem nadtlenku wodoru przez 5 minut. Kolejne etapy następowały w temperaturze pokojowej. Przez okres 20 minut skrawki były inkubowane z surowicą blokującą, następnie przez 3 godziny nastąpiło inkubowanie ich z przeciwciałem pierwotnym, a przez kolejne 30 minut z przeciwciałem wtórnym. Następnie skrawki były inkubowane z kompleksem peroksydaza chrzanowa – streptawidyna przez 30 minut i z substratem peroksydaza – diaminobenzydyna (DAB) przez 5 minut.
Po zakończeniu tych wszystkich procedur skrawki zostały spłukane, podbarwione hematoksyliną Meyera i zamknięte w balsamie kanadyjskim.
Ocena reakcji VEGF
Reakcję oceniano licząc komórki wykazujące dodatnią ekspresję białka VEGF (reakcja cytoplazmatyczna) na 100 komórek w 3 dużych polach widzenia (400x).
Ocena angiogenezy
Badanie zostało przeprowadzone na skrawkach parafinowych błony śluzowej żołądka grubości 5 μm. Wytworzone w procesie angiogenezy nowe naczynia krwionośne zostały wykryte dzięki zastosowaniu przeciwciał przeciwko czynnikowi von Willebranda (DAKO, Denmark), a ich gęstość oceniano licząc ilość wybarwionych czynnikiem von Willebrandta mikronaczyń w 3 polach, każde o powierzchni 1 mm kwadratowego.
Opracowanie statystyczne
Uzyskane wyniki po wprowadzeniu do bazy danych analizowano za pomocą pakietu „Statistica”. Ze względu na niejednorodne wariancje wykorzystano nieparametryczny test U Manna-Whitney´a dla prób niezależnych. Znamienność statystyczną uzyskanych różnic przyjęto dla p<0,05.
Wyniki
1. Indeks owrzodzeń i głębokość owrzodzeń (wartość bezwzględna w mm oraz względem grubości blaszki właściwej błony śluzowej żołądka)
Wartości indeksu owrzodzeń oraz głębokości owrzodzeń w poszczególnych grupach zwierząt wraz z oceną statystyczną przedstawiają tabele 2-4 i ryciny 1-3.
Tabela 2. Wartości indeksu owrzodzeń (średnia ± SD) w poszczególnych grupach zwierząt wraz z oceną statystyczną (wartości p dla różnic pomiędzy tymi grupami).
GrupaI
Kontrola
II
K+P-24
III
S-24
IV
S+P-24
V
S-48
VI
S+P-48
Indeks owrzodzeń0,000 ? 0,0000,001 ? 0,0390,915 ? 0,3410,904 ? 0,2350,967 ? 0,2320,976 ? 0,296
I      
IInieistotne     
III0,0007780,000778    
IV0,0007780,000778nieistotne   
V0,0007780,000778nieistotnenieistotne  
VI0,0007780,000778nieistotnenieistotnenieistotne 
Tabela 3. Wartości głębokości bezwzględnej owrzodzeń [mm] (średnia ± SD) w poszczególnych grupach zwierząt wraz z oceną statystyczną (wartości p dla różnic pomiędzy tymi grupami).
GrupaI
Kontrola
II
K+P-24
III
S-24
IV
S+P-24
V
S-48
VI
S+P-48
Głębokość [mm]0,000 ? 0,0000,000 ? 0,0000,700 ? 0,2830,700 ? 0,3290,437 ? 0,3730,450 ? 0,262
I      
IInieistotne     
III0,0007780,000778    
IV0,0007780,000778nieistotne   
V0,0032760,003276nieistotnenieistotne  
VI0,0032760,003276nieistotnenieistotnenieistotne 
Tabela 4. Wartości względnej głębokości owrzodzeń mierzonej w stosunku do grubości blaszki właściwej błony śluzowej (średnia ± SD) w poszczególnych grupach zwierząt wraz z wartościami p dla różnic pomiędzy tymi grupami.
GrupaI
Kontrola
II
K+P-24
III
S-24
IV
S+P-24
V
S-48
VI
S+P-48
Głębokość względna0,000 ? 0,0000,000 ? 0,0000,841 ? 0,1720,821 ? 0,1530,509 ? 0,2470,507 ? 0,169
I      
IInieistotne     
III0,0007780,000778    
IV0,0007780,000778nieistotne   
V0,0007780,0007780,0181300,020863  
VI0,0007780,0007780,0074060,005385nieistotne 
Ryc. 1. Indeks owrzodzeń w poszczególnych grupach zwierząt: I – kontrola, II – K+P-24, III – S-24, IV – S+P-24, V – S-48, VI – S+P-48.
Ryc. 2. Głębokość owrzodzeń w milimetrach [mm] w poszczególnych grupach zwierząt: I – kontrola, II – K+P-24, III – S-24, IV – S+P-24, V – S-48, VI – S+P-48.
Ryc. 3. Głębokość owrzodzeń względem grubości blaszki właściwej błony śluzowej w poszczególnych grupach zwierząt: I – kontrola, II – K+P-24, III – S-24, IV – S+P-24, V – S-48, VI – S+P-48.
Analiza wielkości indeksu owrzodzeń wykazała znamienną różnicę pomiędzy grupami kontrolnymi I i II, a grupami narażonymi na stres. Jak można było się spodziewać – brak było istotnych różnic pomiędzy grupami I i II. Nie zaobserwowano istotnych różnic międzygrupowych, a w szczególności pomiędzy indeksem owrzodzeń w grupach zwierząt poddanych procedurze stresu (grupy III i V), a odpowiadającym im grupach zwierząt, które po stresie poddane były działaniu pola magnetycznego (grupy IV i VI) (tab. 2).
Analiza głębokości bezwzględnej owrzodzeń wykazała znamienną różnicę pomiędzy grupami kontrolnymi I i II, a grupami narażonymi na stres. Brak było istotnych różnic pomiędzy grupami I i II. Nie zaobserwowano istotnych różnic pomiędzy głębokością bezwzględną owrzodzeń w grupach zwierząt poddanych procedurze stresu (grupy III i V), a odpowiadającym im grupach zwierząt, które po stresie poddane były działaniu pola magnetycznego (grupy IV i VI) (tab. 3).
Analiza głębokości owrzodzeń liczonej względem grubości blaszki właściwej błony śluzowej żołądka wykazała znamienną różnicę pomiędzy grupami kontrolnymi I i II, a grupami narażonymi na stres. Brak było istotnych różnic pomiędzy grupami I i II. Nie zaobserwowano istotnych różnic pomiędzy głębokością względną owrzodzeń w grupach zwierząt poddanych procedurze stresu (grupy III i V) a odpowiadającym im grupach, które po stresie poddane były działaniu pola magnetycznego (grupy IV i VI) (tab. 4).
2. Ekspresja VEGF
Liczbę komórek wykazujących dodatnią ekspresję VEGF na 100 analizowanych komórek w poszczególnych grupach zwierząt wraz z oceną statystyczną przedstawi tabela 5 i rycina 4.
Tabela 5. Liczba komórek wykazujących dodatnią ekspresję VEGF przypadających na 100 analizowanych komórek (średnia ± SD) w poszczególnych grupach zwierząt wraz z oceną statystyczna (wartości p dla różnic pomiędzy tymi grupami).
GrupaI
Kontrola
II
K+P-24
III
S-24
IV
S+P-24
V
S-48
VI
S+P-48
Liczba komórek z dodatnią ekspresją VEGF3,63 ? 1,933,73 ? 2,6110,94 ? 8,2710,69 ? 5,6427,46 ? 13,0226,01 ? 12,21
I      
IInieistotne     
III0,046000nieistotne    
IV0,0032760,015715nieistotne   
V0,0007780,0011310,0208630,015715  
VI0,0007780,0007780,0086520,004575nieistotne 
Ryc. 4. Liczba komórek wykazujących dodatnią ekspresję VEGF na 100 analizowanych komórek w poszczególnych grupach zwierząt: I – kontrola, II – K+P-24, III – S-24, IV – S+P-24, V – S-48, VI – S+P-48.
Stwierdzono istotne różnice pomiędzy grupą I, a grupami III, IV, V i VI oraz pomiędzy grupą II, a grupami IV, V i VI. Nie zaobserwowano istotnych różnic pomiędzy ekspresją VEGF w grupach zwierząt poddanych procedurze stresu (grupy III i V), a odpowiadającym im grupach zwierząt, które po stresie poddane były działaniu pola magnetycznego (grupy IV i VI) (tab. 5).
3. Nasilenie angiogenezy
Średnią liczbę mikronaczyń na 1 mm2 owrzodzenia odpowiadającą nasileniu angiogenezy w poszczególnych grupach zwierząt wraz z oceną statystyczną przedstawiono w tabeli 6 i na rycinie 5.
Tabela 6. Liczba mikronaczyń na 1 mm2 tkanki (średnia ± SD) odpowiadająca nasileniu angiogenezy w poszczególnych grupach zwierząt wraz z ocena statystyczna (wartości p dla różnic pomiędzy tymi grupami).
GrupaI
Kontrola
II
K+P-24
III
S-24
IV
S+P-24
V
S-48
VI
S+P-48
Liczba mikronaczyń na 1 mm2 tkanki19,77 ? 3,7919,59 ? 1,9827,43 ? 5,2127,31 ? 3,9138,05 ? 10,8337,59 ? 14,18
I      
IInieistotne     
III0,0117190,006323    
IV0,0032760,000778nieistotne   
V0,0063230,008652nieistotne0,046000  
VInieistotnenieistotnenieistotnenieistotnenieistotne 
Ryc. 5. Liczba mikronaczyń na 1 mm2 tkanki w poszczególnych grupach zwierząt: I – kontrola, II – K+P-24, III – S-24, IV – S+P-24, V – S-48, VI – S+P-48.
Oceniając nasilenie angiogenezy stwierdzono istotne różnice jedynie pomiędzy grupami I i II, a grupami III, IV i V. Brak było istotnych różnic pomiędzy grupami I i II. Nie zaobserwowano istotnych różnic w nasileniu angiogenezy w grupach zwierząt poddanych procedurze stresu (grupy III i V) a odpowiadającym im grupach zwierząt, które po stresie poddane były działaniu pola magnetycznego (grupy IV i VI) (tab. 6).
Dyskusja
Zasadniczym celem pracy było stwierdzenie, czy ekspozycja na pola magnetyczne wpływa istotnie na proces gojenia się owrzodzeń postresowych. Do tej pory zbadano wpływ zmiennych pól magnetycznych na proces gojenia się przewlekłych owrzodzeń w przebiegu choroby wrzodowej żołądka (1,10), brak jest natomiast doniesień o ich wpływie na gojenie się owrzodzeń ostrych, postresowych. Aby odpowiedzieć na to pytanie porównywano ze sobą przebieg gojenia się owrzodzeń postresowych po 24 i 48 h od momentu wywołania stresu u zwierząt poddanych magnetostymulacji oraz u zwierząt, których nie poddawano działaniu pola magnetycznego. Grupy kontrolne posłużyły do oceny wyjściowych wartości analizowanych parametrów (Grupa I) oraz ewentualnych zmian prawidłowej błony śluzowej pod wpływem działania samego pola magnetycznego (Grupa II). W żadnej z grup kontrolnych nie stwierdzono istotnych zmian struktury błony śluzowej żołądka.
W prezentowanym modelu doświadczalnym nie stwierdzono istotnych różnic w zakresie indeksu i głębokości owrzodzeń pomiędzy zwierzętami poddanymi magnetostymulacji a zwierzętami, które nie były poddawane działaniu pola magnetycznego. Wynik ten wskazywać może na brak wpływu pól magnetycznych na szybkość gojenia się ostrych owrzodzeń powstających po zadziałaniu stresora. W dostępnym piśmiennictwie nie znaleziono doniesień na temat wpływu pól magnetycznych na owrzodzenia postresowe. Być może brak poprawy, oceniany w badaniach histopatologicznych wynikał ze zbyt krótkiego czasu pomiędzy narażeniem na stres, ekspozycją na działanie pola magnetycznego a wykonaniem badania histopatologicznego. Z literatury wynika, że samoistne gojenie się owrzodzeń stresowych ma miejsce po 48 godzinach od momentu narażenia na stres. W badaniach na modelu zwierzęcym nie można też było z oczywistych względów określić subiektywnych odczuć zwierząt w trakcie magnetostymulacji. Informacje na temat przebiegu gojenia w przypadku owrzodzeń przewlekłych są niejednoznaczne. Wyraźnie zauważalna jest poprawa samopoczucia pacjentów grupy 2., ale co do szybkości ustępowania niszy wrzodowej zdania są podzielone (1, 7, 8, 9, 10). Trzeba mieć jednak na uwadze fakt, że choroba wrzodowa jest procesem długotrwałym, a stosowanie pól magnetycznych w jej leczeniu jest znacznie wydłużone w czasie w porównaniu do czasu stosowanego w eksperymencie wywoływania ostrych wrzodów. Długi czas stosowania magnetostymulacji w istotny sposób może wpływać na efektywność gojenia się przewlekłych owrzodzeń (1, 10).
Analizując ekspresję VEGF nie stwierdzono istotnych różnic w tym zakresie pomiędzy grupami kontrolnymi. W grupach tych ekspresja VEGF była jednak istotnie niższa niż w grupach narażonych na stres, u których powstały owrzodzenia. Widoczne jest również narastanie ekspresji VEGF wraz z upływem czasu. Tak więc reakcja stresowa, zgodnie z przewidywaniami spowodowała zwiększenie ekspresji VEGF (12, 14), a zmienne pola magnetyczne nie miały dodatkowego wpływu na ekspresję VEGF w żołądku w warunkach stresu.
Ocena nasilenia angiogenezy w żołądkach wykazała brak istotnych różnic pomiędzy grupami kontrolnymi, a angiogeneza w tych grupach była istotnie niższa niż w grupach narażonych na stres, co jest zgodne z doniesieniami literaturowymi (12, 14). Nie stwierdzono natomiast istotnych różnic w ilości mikronaczyń pomiędzy zwierzętami poddanymi magnetostymulacji, a zwierzętami, które nie były poddane działaniu pola magnetycznego. Uzyskane wyniki potwierdzają znany z literatury fakt nasilania angiogenezy pod wpływem stresu, jak również wskazują na brak wpływu zmiennych pól magnetycznych na przebieg procesu angiogenezy podczas gojenia się ostrych owrzodzeń postresowych. Być może brak wpływu pól wynikał ze zbyt krótkiego czasu ekspozycji, jednak w tym modelu doświadczalnym przedłużenie czasu oddziaływania pól magnetycznych nie jest możliwe. Podobnie jak w przypadku morfologicznej oceny owrzodzeń w chwili obecnej nie można jeszcze tych wyników zweryfikować doniesieniami literaturowymi.
Wnioski
1. Zmienne pola magnetyczne o niskich wartościach indukcji nie wpływają na gojenie się postresowych owrzodzeń błony śluzowej żołądka u szczurów w okresie do 48 godzin po działaniu czynnika stresowego.
2. Zmienne pola magnetyczne o niskich wartościach indukcji nie wpływają na angiogenezę oraz ekspresję VEGF w postresowych owrzodzeniach błony śluzowej żołądka u szczurów w okresie do 48 godzin po działaniu czynnika stresowego.
Piśmiennictwo
1. Sieroń A., i wsp. (Sieroń A. red.): Zastosowanie pól magnetycznych w medycynie. á-medica press, Bielsko-Biała 2002.
2. Takagi K., et al.: Studies on the drugs for peptic ulcer. A reliable method for producing stress ulcer in rats. Chem. Pharm. Bull., 1964, 12, 465-472.
3. Ernst H., et al.: Effect of local injection with basic fibroblast growth factor (bFGF) and neutralizing antibody to bFGF on gastric ulcer healing, gastric secretion, angiogenesis and gastric blood flow. Sierot. Physiol. Pharmacol., 2001, 52, 377-390.
4. Ma L., et al.: Platelets modulate gastric ulcer healing: role of endostatin and vascular endothelial growth factor release. Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 2001, 22, 98, 6470-6475.
5. Milani S., Calabro A.: Role of growth factors and their receptors in gastric ulcer healing. Microsc Res Tech 2001, 53, 360-371.
6. Suzuki N.: Relationship between vascular endothelial growth factor and angiogenesis in spontaneous and indomethacin-delayed healing of acetic acid-induced gastric ulcers in rats. J. Physiol. Pharmacol., 1998, 49, 515-527.
7. Reut N.J.: The magnetobarotherapy of peptic ulcer. Klin. Med., 1990, 68, 81-82.
8. Kasprzak W.P., et al.: Wpływ pulsującego pola magnetycznego na szybkość gojenia niszy wrzodowej opuszki dwunastnicy. Balneol. Pol, 1992, 34, 58-67.
9. Gusiewa N.G., Szełygina N.M.: Primienienije magnitotierapii w kompleksnom leczenii bolnych jazwiennoj boleznju. Vrac Delo, 1979, 7, 5-8.
10. Sieroń A., Cieślar G.: Zastosowanie zmiennych pól magnetycznych w medycynie – 15-letnie badania własne. Wiad. Lek., 2003, 56, 9-10.
11. Kozubski F.: Obliczanie powierzchni sposobem mechanicznycm. W: Kozubksi F. (Red.): Miernictwo górnicze. Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1972, 235-238.
12. Konturek P.C., et al.: Activation of genes for growgh factors and cyclooxygenasis in rat gastric mucosa during recovery from stress damage. Europ. J. Pharmacol., 1998, 342, 55-65.
13. Kwiecień S., et al: Effect of reactive oxygen species action on gastric mucosa in various models of mucosal injury. J. Physiol. Pharm., 2002, 53, 1, 39-50.
14. Akimoto M., et al: Roles of angiogenic factors and endothelin-1 in gastric ulcer healing. Clin. Sci. Lond., 2002, 103, suppl.48, 450-454.
otrzymano: 2005-11-03
zaakceptowano do druku: 2005-11-24

Adres do korespondencji:
*Dr n. med. Janusz Kasperczyk
Katedra i Zakład Medycyny i Epidemiologii Środowiskowej SAM
41-808 Zabrze-Rokitnica, ul. Jordana 19
tel. (0-32) 272-28-47

Balneologia Polska 1/2006