Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Postępy Fitoterapii 2/2010, s. 59-70
*Elżbieta Hołderna-Kędzia, Bogdan Kędzia
Ocena aktywności antybiotycznej wyciągów roślinnych
Estimation of antibiotic activity of plant extracts
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: prof. dr hab. Grzegorz Spychalski
Summary
The research study included 387 dried and concentrated extracts of 74 herbal plants. Plant extracts obtained using solvents of different polarity. The antibiotic activity of tested extracts determined by susceptibility to international standard strain of Staphylococcus aureus ATCC 6538 P grown in Antibiotic Medium Broth. The antimicrobial activities of extracts compared with reference substance chloramphenicol for their effectiveness and Minimum Inhibitory Concentration (MIC). The research identified 17 extracts with the highest antibiotic activity (MIC ≤ 0.1 mg/ml). Among the most antimicrobial active extracts are those derived from the thalli Cladonia uncialis by acetone, ethylene ether, heptane, methanol (MIC = 0.0005-0.01 mg/ml) extraction. The ethyl acetate and hexane extracts of the root of Salvia miltiorrhiza showed as well the high antimicrobial activity (MIC = 0.01 mg/ml). To most antibiotic active group include the ethyl ether and paraffin oil extracts (MIC within the range 0.4 i 1.7 mg/ml). The least active group was the water extracts (mean MIC = 15.5 mg/ml). The remaining 9 groups include ethanol, acetone and hexane, exhibit the average MIC values between 2.5-5.0 mg/ml.
W ostatnich latach obserwuje się wyraźny wzrost zainteresowania świata medycznego lekiem roślinnym jako alternatywą wobec nadużywania w lecznictwie antybiotyków i w związku z tym powstawania szczepów drobnoustrojów opornych na ich działanie. Liczne doniesienia naukowe coraz częściej wiążą patomechanizm wielu chorób wewnętrznych i zewnętrznych z czynnikiem etiologicznym, jakim są drobnoustroje, zarówno bakterie, grzyby, jak i wirusy chorobotwórcze dla człowieka. Stąd wynikają poszukiwania nowych, skutecznych preparatów leczniczych opartych na aktywnych antybiotycznie surowcach roślinnych. Są one możliwe dzięki współpracy badaczy z dziedziny botaniki, fitochemii, medycyny i mikrobiologii.
Wieloletnie badania własne prowadzone w Instytucie Roślin i Przetworów Zielarskich, a od stycznia 2009 r. w Instytucie Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu, poparte danymi piśmiennictwa wskazują na istotną rolę roślin i sporządzonych z nich wyciągów, tak w podwyższaniu odporności organizmu na zakażenia, jak i poprzez bezpośrednie niszczące oddziaływanie na komórki drobnoustrojów chorobotwórczych. W tym kontekście w poprzedniej pracy (1) poddano badaniom skriningowym wobec szczepu standardowego gronkowca złocistego 135 surowców zielarskich pochodzenia krajowego i zagranicznego, z których sporządzono łącznie 405 wyciągów lipofilnych i hydrofilnych. Analizując uzyskane wartości aktywności antybiotycznej badanych wyciągów, wyodrębniono grupy wyciągów o wysokiej, średniej i niskiej aktywności. W poprzedniej pracy (1) przeanalizowano także dane piśmiennictwa, które wskazują na szeroki zakres aktywności przeciwdrobnoustrojowej badanych wyciągów.
Cel badań
W niniejszej pracy postanowiono kontynuować przegląd oznaczeń aktywności antybiotycznej dla kolejnych wyciągów roślinnych pozyskanych w większości z surowców zielarskich rodzimego pochodzenia, mając nadzieję na odkrycie dalszych wyciągów roślinnych o wyjątkowo silnym działaniu na drobnoustroje.
Materiał i metody
Badane surowce i przygotowanie wyciągów
Badaniami prowadzonymi na przestrzeni 30 lat objęto 387 suchych i zagęszczonych wyciągów roślinnych otrzymanych z 74 roślin zielarskich różnego pochodzenia. W wielu przypadkach wyciągi sporządzano z różnych części tej samej rośliny (kwiat, liść, igły, ziele, cała roślina, plecha, owoc, cebula, nasiona, kiełki, korzeń, korzeń i liść, słoma, plewy, ziarno). Analizowane surowce ekstrahowano w stosunku 1:10 za pomocą rozpuszczalników o różnej polarności, w tym wody (54 wyciągi), metanolu (35 wyciągów), etanolu (207 wyciągów), butanolu (7 wyciągów), chlorku metylenu (14 wyciągów), octanu etylu (14 wyciągów), acetonu (6 wyciągów), eteru etylowego (9 wyciągów), eteru naftowego (7 wyciągów), chloroformu (5 wyciągów), heptanu (7 wyciągów) i heksanu (20 wyciągów). Rośliny zielarskie poddane badaniom i otrzymane z nich wyciągi zestawiono w tabeli 1. Wynika z niej, że do przygotowania wyciągów wodnych użyto 25 surowców zielarskich, wyciągów metanolowych – 24 surowce, wyciągów etanolowych – 46 surowców, butanolowych – 3 surowce, natomiast do sporządzenia wyciągów przy użyciu chlorku metylenu wykorzystano 5 surowców, octanu etylu i eteru etylowego – po 8 surowców, acetonu i chloroformu – po 4 surowce, eteru naftowego i heptanu – po 2 surowce oraz heksanu – 14 surowców zielarskich.
Tabela 1. Zestawienie surowców zielarskich i otrzymanych z nich wyciągów.
Badana roślina zielarskaRozpuszczalnik użyty do ekstrakcji*
ABCDEFGHIJKL
1. Abutilon indica+
2. Allium cepa+
3. Anthyllis vulneraria++
4. Apium graveolens+++
5. Archangelica officinalis+++
6. Arctostaphylos uvae-ursi+++
7. Asarum europaeum+
8. Avena sativa++
9. Calendula officinalis+
10. Camelia sinensis+
11. Camptotheca acuminata+
12. Centella asiatica++
13. Chrysanthemum parthenium++
14. Cimicifuga sp.+
15. Cladonia gracilis++
16. Cladonia uncialis++++
17. Dictamnus albus++++
18. Dictamnus roseus++++
19. Dracocephalus moldavica+++++
20. Echinacea angustifolia++
21. Epilobium angustifolium+
22. Eryngium maritimum+
23. Eupatorium cannabinum++
24. Galinsoga parviflora+++
25. Hedera helix+
26. Helichrysum arenarium+++
27. Hypericum perforatum+++++
28. Kalanchoe digremontiana+
29. Kalanchoe gastonis+
30. Kalanchoe longiflora+
31. Kalanchoe somaliensis+
32. Lepidium pruvianum++
33. Lithospermum canescens+
34. Lotus corniculatus++
35. Mahonia aquifolium+
36. Matricaria chamomilla+
37. Melissa officinalis+
38. Nigella sativa++
39. Panax quinquefolium+++
40. Panax vietnamensis++
41. Parietaria officinalis++
42. Palmeria sulcata+
43. Pastinaca sativa+++
44. Pinus sylvestris+
45. Plastimatia glauca+
46. Platycodon grandiflorum++
47. Polyscias fruticosa+++
48. Prunus spinosa+
49. Pyrus communis++++++
50. Rhodiola kirilowii+++
51. Rhodiola quadrifida+++
52. Rhodiola rosea++
53. Rosa pimpinelifolia+
54. Rubus fruticosus++
55. Salvia miltiorrhiza++++
56. Salvia officinalis++++
57. Sambucus nigra+
58. Schefflera octophylla+
59. Schizandra chinensis+
60. Scropularia niponesis+
61. Silphium perfoliatum++
62. Solanum dulcamara+
63. Solidago canadensis++
64. Solidago gigantea++
65. Solidago gramniflora++++
66. Solidago virgauvea++
67. Tinospora cordifolia+
68. Trollius europaeus++
69. Tussilago farfara+++
70. Usnea barbata+
71. Vaccinium vitis-idaea++
72. Vitis vinifera+
73. Withania somnifera+
74. Xanthium strumarium+
*A - woda, B - metanol, C - etanol, D - butanol, E - chlorek metylenu, F - octan etylu, G - aceton, H - eter etylowy, I - eter naftowy, J - chloroform, K - heptan, L - heksan.
Przeprowadzenie mikrobiologicznych badań skriningowych
Badania skriningowe prowadzono z użyciem wrażliwego na substancje antybiotyczne międzynarodowego szczepu standardowego Staphylococccus aureus ATCC 6538 P. Wyciągi rozpuszczano w DMSO w stężeniu 100 mg/ml i przygotowywano z nich rozcieńczenia w płynnym podłożu Antibiotic Medium (Merck) w stężeniach od 0,01 do 10,0 mg/ml. W razie potrzeby przygotowywano dodatkowo roztwory badanych wyciągów w DMSO w stężeniu 1000 mg/ml, z których sporządzano roztwory w podłożu Antibiotic Medium w granicach stężeń od 10 do 100 mg/ml. Podobnie w razie potrzeby przygotowywano roztwory wyciągów w podłożu Antibiotic Medium w granicach stężeń od 0,0005 do 0,01 mg/ml. Do odpowiednich rozcieńczeń wyciągów o objętości 1 ml dodawano po 0,1 ml 18-godzinnej hodowli szczepu standardowego, zawierającej 105 komórek w 1 ml. Posiewy inkubowano przez okres 24 godz. w temp. 37°C. Następnie określano najmniejsze stężenia hamujace (MIC – Minimal Inhibitory Concentration) badanych wyciągów wobec szczepu standardowego. Jako substancji referencyjnej użyto chloramfenikolu.
Wyniki
Wyniki oznaczeń aktywności antybiotycznej 387 wyciągów roślinnych otrzymanych z 74 roślin zielarskich za pomocą rozpuszczalników o różnej polarności przedstawiono w tabelach 2-7. Podano w nich zakres i średnie wartości MIC dla wszystkich analizowanych grup wyciągów otrzymanych przy użyciu rozpuszczalników o różnej polarności.
Tabela 2. Działanie wyciągów wodnych na szczep wzorcowy Staphylococcus aureus ATCC 6538 P.
Nazwa rośliny zielarskiejSurowiec zielarskiLiczba oznaczeńMIC (mg/ml)
1. Anthyllis vulnerariakwiat110
2. Arctostaphylos uvae-ursiliść30,1-0,5 (0,85)*
3. Avena sativakiełki2(12,5)
4. Avena sativaziele410-2,5 (12)
5. Avena sativaziarno210-12,5 (11)
6. Centella asiaticaziele2(1,5)
7. Chrysanthemum partheniumkwiat15
8. Echinacea angustifoliaziele1100
9. Epilobium angustifoliumziele10,75
10. Eupatorium cannabinumziele1100
11. Galinsoga parvifloraziele12,5
12. Hypericum perforatumziele11,5
13. Lotus corniculatusziele110
14. Parietaria officinalisziele1100
15. Pinus sylvestrisigły11
16. Platycodon grandiflorumkorzeń55-10 (6,5)
17. Pyrus communisliść82,5-10 (4,1)
18. Rhodiola kirilowiikorzeń3(2,5)
19. Rhodiola quadrifidakorzeń2(1)
20. Rhodiola roseaziele12,5
21. Rubus fruticosusliść12,5
22. Salvia miltiorrhizakorzeń30,5-1 (0,85)
23. Salvia officinaliskorzeń35-10 (7,5)
24. Solidago graminifoliakwiat2(5)
25. Trollius europaeusliść25; 7,5 (6,3)
26. Tussilago farfaraliść110
27. Vaccinium vitis-idaealiść11
*W nawiasach podano średnie wartości.
Tabela 3. Działanie wyciągów metanolowych na szczep wzorcowy Staphylococcus aureus ATCC 6538 P.
Badana roślina zielarskaSurowiec zielarskiLiczba oznaczeńMIC (mg/ml)
1. Abutilon indicaliść2(0,5)
2. Allium cepacebula12,5
3. Anthyllis vulnerariakwiat15
4. Chrysanthemum partheniumkwiat10,75
5. Cladonia gracilisplecha11
6. Dictamnus albusplecha10,01
7. Dictamnus roseusziele15
8. Dracocephalus moldavicaziele17,5
9. Dracocephalus moldavicakorzeń2(2,5)
10. Dracocephalus moldavica kwiat2(2,5)
11 Galinsoga parvifloraliść25; 12,5 (8,8)
12. Helichrysum arenariumziele15
13. Helichrysum arenariumkorzeń10,5
14. Helichrysum arenariumkwiat10,5
15. Helichrysum arenarium ziele20,5; 0,75 (0,6)
16. Hypericum perforatum ziele10,05
17. Lotus corniculatus ziele17,5
18. Nigella sativa nasiona10,05
19. Panax quinquefolium korzeń125
20. Panax quinquefolium liść12,5
21. Panax vietnamensis korzeń110
22. Rosa pimpinellifolia liść11
23. Rubus fruticosus liść12,5
24. Schefflera octophylla ziele12,5
25. Silphium perfoliatumkwiat12,5
26. Silphium perfoliatum korzeń11
27. Silphium perfoliatumliść12,5
28. Solidago graminifoliakwiat11
29. Trollius europaeusliść15
30. Tussilago farfaraliść15
Tabela 4. Działanie wyciągów etanolowych na szczep wzorcowy Staphylococcus aureus ATCC 6538 P.
Badana roślina zielarskaSurowiec zielarskiLiczba oznaczeńMIC (mg/ml)
1. Apium graveolensowoc2(2,5)
2. Archangelica officinalisowoc11
3. Arctostaphylos uvae-ursiliść 60,25-1,5 (0,71)
4. Asarum europaeumziele10,25
5. Avena sativakiełki80,63-2,5 (1,4)
6. Avena sativaziele182,5-12,5 (6,95)
7. Avena sativaziarno82,5-5 (3,45)
8. Calendula officinaliskwiat31-5 (2,65)
9. Camelia sinensisliść10,25
10. Camptotheca acuminataziele10,75
11. Centella asiaticaziele51-1,5 (1,2)
12. Cimicifuga sp. ziele10,5
13. Echinacea angustifoliaziele47,5-2,5 (14,4)
14. Eryngium maritimumkorzeń12,5
15. Eryngium maritimumliść112,5
16. Eupatorium cannabinumziele40,75-5 92,3)
17. Hedera helixziele10,75
18. Helichrysum arenariumkwiat10,25
19. Hypericum perforatumziele35-8,25 (7,4)
20. Kalanchoe digremontianaziele15
21. Kalanchoe gastonisziele12,5
22. Kalanchoe longifloraziele10,75
23. Kalanchoe somaliensisziele12,5
24. Lepidium peruvianumziele15,0
25. Mahonia aquifoliumziele1o,5
26. Matricaria chamomillakwiat32-7,5 (3,8)
27. Melissa officinalisliść2(2,5)
28. Panax quinquefoliumkorzeń22,5;0,5 (1,5)
29. Panax quinquefoliumliść12,5
30. Panax quinquefoliumziele112,5
31. Parietaria officinalisziele42,5-7,5 (13,1)
32. Pastinaca sativa owoc11
33. Polyscias fruticosakorzeń i liść12,5
34. Pyrus communisliść21; 2,5 (1,8)
35. Rhodiola kirilowii korzeń50,25-4 (1,6)
36. Rhodiola quadrifida korzeń41-2,5 (2,1)
37. Rhodiola rosea korzeń71 - 2,5 (1,43)
38. Rhodiola rosea ziele10,5
39. Salvia miltiorrhiza korzeń20,5-1 (0,75)
40. Salvia officinaliskorzeń30,2-0,3 (0,23)
41. Salvia officinalis liść680,15-2,5 (0,58)
42. Schizandra chinensis owoc12,5
43. Scropularia niponesis korzeń2(7,5)
44. Solanum dulcamara ziele12,5
45. Solidago canadensis ziele15
46. Solidago gigantea ziele12,5
47. Solidago virgaurea ziele12,5
48. Tinospora cardiflolia korzeń11
49. Tussilago farfara liść2(5)
50. Usnea barbata cała roślina10,025
51. Withania somnifera ziele60,1-5 (2,3)
52. Vaccinium vitis-idaeae liść20,5; 10 (5,25)
53. Vitis vinifera owoc10,75
54. Xanthium strumariumkorzeń110
55. Xanthium strumariumowoc10,25
56. Xanthium strumariumziele11
Tabela 5. Działanie wyciągów otrzymanych za pomocą butanolu, chlorku metylenu i octanu etylu na szczep wzorcowy Staphylococcus aureus ATCC 6538 P.
Badana roślina zielarskaSurowiec zielarskiLiczba oznaczeńMIC (mg/ml)
Chlorek metylenu
1. Apium graveolensowoc25; 2,5 (3,8)
2. Archangelica officinalisowoc11
3. Dracocephalus moldavicakorzeń25; 2,5 (3,8)
4. Dracocephalus moldavicakwiat27,5; 5 (6,25)
5. Dracocephalus moldavica liść210, 5 (7,5)
6. Helichrysum arenariumkorzeń12,5
7. Helichrysum arenariumkwiat20,1; 1 (0,6)
8. Helichrysum arenariumziele10,25
9. Pastinaca sativaowoc11
Butanol
1. Rhodiola kiriloviikorzeń30,5-1 (0,7)
2. Rhodiola quadrifolia korzeń2(0,75)
3. Solidago graminifoliakwiat25; 7,5 (6,25)
Octan etylu
1. Arctostaphylos uvae ursiliść10,25
2. Dictamnus albusziele15,0
3. Dictamnus roseusziele110
4. Dracocephalus moldavicakorzeń22,5 ;1 (1,8)
5. Dracocephalus moldavicakwiat21, 2,5 (1,8)
6. Dracocephalus moldavica liść21, 2,5 (1,8)
7. Hypericum perforatumziele10,075
8. Panax vietnamensiskorzeń 10,75
9. Pyrus communisliść10,75
Tabela 6. Działanie wyciągów otrzymanych za pomocą acetonu, eteru etylowego, eteru naftowego i chloroformu na szczep wzorcowy Staphylococcus aureus ATCC 6538 P.
Badana roślina zielarskaSurowiec zielarskiLiczba oznaczeńMIC (mg/ml)
Aceton
1. Cladonia gracilisplecha10,1
2. Cladonia uncialisplecha10,0005
3. Pyrus communisliść12,5
4. Salvia officinaliskorzeń 35-25 (13,3)
Eter etylowy
1. Cladonia uncialisplecha10,0025
2. Nigella sativanasiona10,1
3. Parmelia sulcataplecha10,025
4. Plastimatia glaucaplecha11
5. Polyscias fruticosakorzeń i liść10,25
6. Prunus spinosaowoc10,25
7. Pyrus communisliść21-1,5 (1,25)
8. Sambucus nigraowoc10,25
Eter naftowy
1. Dracocephalus moldavicakorzeń22,5;1 (1,8)
2. Dracocephalus moldavicakwiat25,1 93)
3. Dracocephalus moldavica liść22,5;1 (1,8)
4. Polyscias fruticosakorzeń i liść10,25
Chloroform
1. Dictamnus albusziele12,5
2. Dictamnus roseusziele12,5
3. Pyrus communisliść21;1,5 (1,25)
4. Salvia officinaliskorzeń110
Tabela 7. Działanie wyciągów heptanowych i heksanowych na szczep wzorcowy Staphylococcus aureus ATCC 6538 P.
Badana roślina zielarskaSurowiec zielarskiLiczba oznaczeńMIC (mg/ml)
Heptan
1. Cladonia uncialisplecha10,005
2. Dracocephalus moldavicakorzeń25;2,5; (3,8)
3. Dracocephalus moldavicakwiat25;2,5 (3,8)
4. Dracocephalus moldavica liść25;2,5 (3,8)
Heksan
1. Apium graveolensowoc25;2,5 (3,8)
2. Archangelica officinalisowoc17,5
3. Dictamnus albusziele112,5
4. Dictamnus roseusziele15,0
5. Galinsoga parvifloraziele15,0
6. Hypericum perforatumziele10,05
7. Lithospermum canescenskorzeń10,025
8. Panax quinquefoliumkorzeń11
9. Panax quinquefoliumziele112,5
10. Pastinaca sativaowoc15
11. Salvia miltiorrhizakorzeń 30,01-0,075 (0,045)
12. Silphium perfoliatumkorzeń11
13. Silphium perfoliatum kwiat15
14. Silphium perfoliatumliść12,5
15. Solidago canadensis ziele11
16. Solidago gigantea ziele112,5
17. Solidago virgaurea ziele110
Analizując wartości MIC badanych wyciągów i przyjmując jako kryterium wysokiej aktywności antybiotycznej MIC ≤ 0,01 mg/ml, wyodrębniono 17 wyciągów roślinnych otrzymanych przy użyciu różnych rozpuszczalników (tab. 8). Wsród badanych wyciągów jeden ekstrahowano wodą, trzy metanolem, dwa etanolem, jeden chlorkiem metylenu, dwa octanem metylu, dwa acetonem, dwa eterem etylowym, dwa heptanem i dwa heksanem. Natomiast wśród wyciągów ekstrahowanych butanolem, eterem naftowym i chloroformem nie stwierdzono wyciągów wysoce aktywnych. W grupie omawianych wyciągów najwyższą aktywnością odznaczały się wyciągi z plechy Cladonia uncialis otrzymane przy użyciu acetonu, eteru etylowego, heptanu i metanolu (MIC=0,0005-0,01 mg/ml). Wysoką aktywnością charakteryzowały się również wyciągi z korzeni Salvia miltiorrhiza otrzymane za pomocą octanu etylu i heksanu (MIC=0,01 mg/ml). Nieco niższą aktywność wykazywały wyciągi: metanolowy z Usnea barbata, wyciąg otrzymany przy użyciu eteru etylowego z plechy Parmelia sulcata i heksanowy z korzeni Lithospermum canescens (MIC=0,025 mg/ml). Celem podsumowania aktywności antybiotycznej wszystkich badanych wyciągów roślinnych podano dane zbiorcze, zebrane w tabeli 9. Przedstawiono w niej zakres i średnie wartości MIC dla wszystkich analizowanych grup wyciągów otrzymanych przy użyciu rozpuszczalników o różnej polarności. Najniższa oznaczona wartość MIC wyrażona w mg/ml należała do grupy wyciągów acetonowych, wynosiła ona 0,0005 mg/ml i świadczyła ona o bardzo wysokiej aktywności antybiotycznej, natomiast najwyższą wartość MIC rzędu 100 mg/ml stwierdzono wśród wyciągów wodnych, przy czym wskazywała ona na bardzo niską aktywność tych wyciągów. Średnie wartości aktywności antybiotycznej (wyrażone w postaci MIC) kształtowały się na poziomie od 0,4 mg/ml dla 9 wyciągów otrzymanych przy użyciu eteru etylowego do 15,5 mg/ml dla 54 wyciągów wodnych. Należy dodać, że do bardzo aktywnych antybiotycznie wyciągów należały również wyciągi otrzymane za pomocą eteru naftowego (średnia wartość MIC=1,7 mg/ml). Średnie wartości MIC dla pozostałych grup wyciagów mieściły się w granicach od 2,5 do 5,0 mg/ml.
Tabela 8. Wyciągi o wysokiej aktywności antybiotycznej (MIC <0,1 mg/ml).
Badana roślina zielarskaSurowiec zielarskiRozpuszczalnik użyty do ekstrakcjiMIC (mg/ml)
1. Arctystaphylos uvae-ursiliśćwoda0,1
2. Cladonia uncialisplechametanol0,01
3. Hypericum perforatumzielemetanol0,05
4. Nigella sativanasionametanol0,05
5. Usnea barbata cała roślinaetanol0,025
6. Withania somniferazieleetanol0,1
7. Helichrysum arenariumkwiatchlorek metylenu0,1
8. Hypericum perforatumzieleoctan etylu0,075
9. Salvia miltiorrhizakorzeń octan etylu0,01
10. Cladonia gracilisplechaaceton0,1
11. Cladonia uncialisplechaaceton0,0005
12. Cladonia uncialisplechaeter etylowy0,0025
13. Parmelia sulcataplechaeter etylowy0,025
14. Cladonia uncialisplechaheptan0,005
15. Hypericum perforatumzieleheksan0,05
16. Lithospermum canescenskorzeńheksan0,025
17. Salvia miltiorrhizakorzeń heksan0,01
Tabela 9. Zakres i średnie wartości MIC dla wyciągów otrzymanych przy użyciu rozpuszczalników o różnej polarności.
Rozpuszczalnik użyty do ekstrakcjiLiczba wyciągówZakres MIC (mg/ml)Średnie wartości MIC (mg/ml)
Woda540,1-10015,5
Metanol350,01-253,7
Etanol2070,025-12,53,1
Butanol70,5-7,52,6
Chlorek metylenu140,1-103,2
Octan etylu140,01-102,5
Aceton60,0005-254,0
Eter etylowy90,0025-1,50,4
Eter naftowy70,25-51,7
Chloroform51-104,0
Heptan70,005-52,9
Heksan200,01-12,55,0
Wnioski
1. Spośród 387 badanych wyciągów roślinnych sporządzonych przy użyciu 12 rozpuszczalników wyodrębniono 17 wyciągów o wysokiej aktywności antybiotycznej (MIC ≤ 0,1 mg/ml).
2. W grupie wyciągów o wysokiej aktywności antybiotycznej przeważały wyciągi otrzymane przy użyciu acetonu, eteru etylowego, heptanu i metanolu z plechy Cladonia uncialis oraz wyciągi uzyskane za pomocą octanu etylu i heksanu z korzeni Salvia miltiorrhiza.
3. Najaktywniejszą grupą okazały się wyciągi otrzymane przy użyciu eteru etylowego i naftowego (średnia wartość MIC wynosiła odpowiednio 0,4 i 1,7 mg/ml), natomiast najmniej aktywną grupą okazały się wyciągi wodne (średnia wartość MIC=15,5 mg/ml).
4. Wyciągi o najwyższej aktywności antybiotycznej mogą stanowić potencjalne źródło środków do leczenia chorób zewnętrznych o etiologii drobnoustrojowej.
Piśmiennictwo
1. Hołderna-Kędzia E, Kędzia B, Mścisz A. Poszukiwanie wyciągów roślinnych o wysokiej aktywności antybiotycznej. Post Fitoter 2009; (1):3-11.
otrzymano: 2010-05-25
zaakceptowano do druku: 2010-06-04

Adres do korespondencji:
*Elżbieta Hołderna-Kędzia
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich
Oddział Roślin Zielarskich
ul. Libelta 27, 61-707 Poznań
tel.: (61) 665-95-40, fax: (61) 665-95-51
e-mail: bkedzia@iripz.pl

Postępy Fitoterapii 2/2010
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii