Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Nowa Medycyna 4/2010, s. 125-129
*Ewa Stefańska1, Lucyna Ostrowska1, Małgorzata Kardasz1, Danuta Czapska2
Ocena wybranych cech stylu życia kształtujących stan zdrowia studentów Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku
Evaluation of selected features of the lifestyle being conduicive to the state of health of students of the Medical University in Bialystok
1Zakład Dietetyki i Żywienia Klinicznego, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
Kierownik Zakładu: dr hab. Lucyna Ostrowska
2Zakład Higieny i Epidemiologii, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. Jan Karczewski
Summary
Introduction: Numerous studies showed that the most important factor influencing human health is lifestyle, defined as conscious choices of everyday behaviour. Environmental and genetic factors, and health care system activity are less significant. A faulty lifestyle causes a decrease in physical and psychological ability of young people, which is not without an effect on their further life.
Aim: The aim of the study was to evaluate chosen lifestyle features of students of the Medical University in Bialystok taking into consideration health-promoting behaviours and anti-health attitudes.
Material and methods: The questionnaire survey involved 320 students (251 women and 69 men) of the Medical University in Bialystok. Students involved in the study answered a set of questions concerning chosen eating habits (the number of meals and additional eating between them), physical activity, smoking cigarettes, and drinking alcohol.
Results: Among studied subjects negative dietary habits were observed (skipping meals, additional snacks between meals, mainly sweets). Study also showed a low level of physical activity, and a high level of alcohol consumption independently on sex of studied subjects. The results showed that 5% female students and 9% male students regularly smoked cigarettes. Almost every fifth student claimed smoking cigarettes occasionally.
Conclusions: It is necessary to intensify activities towards improving state of knowledge, and change health attitudes of examined students.
Wstęp
W holistycznej koncepcji zdrowia człowieka oprócz czynników środowiskowych, uwarunkowań genetycznych i opieki medycznej, podstawową rolę odgrywa styl życia i związane z nim zachowania zdrowotne. Współcześnie za podstawowe czynniki ryzyka zachorowań na wiele chorób cywilizacyjnych uważane są takie zachowania, jak: palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, niewłaściwa dieta, mała aktywność fizyczna, otyłość, stres psychospołeczny, nieprzestrzeganie zaleceń higienicznych (1). W przypadku osób młodych ważny jest czas pomiędzy 16 a 24 r.ż., w którym dochodzi do wypracowania własnego systemu i hierarchii wartości, decydujących o poglądach na życie i wpływających na dalsze postępowanie (1). Ponadto młodzież akademicka stanowi specyficzne środowisko, którego tryb życia nie zawsze sprzyja utrzymaniu właściwych postaw zdrowotnych (2).
Z wielu doniesień wynika, iż skala i poziom potrzeb zdrowotnych zależą od ogólnej kultury i wykształcenia. Osoby wykształcone cieszące się prestiżem mogą kształtować społeczne potrzeby i racjonalne wzorce zachowań prozdrowotnych (3, 4, 5).
Cel pracy
Celem pracy była ocena wybranych zachowań zdrowotnych studentów UMB z uwzględnieniem wybranych nawyków żywieniowych, podejmowanej aktywności fizycznej oraz picia alkoholu i palenia tytoniu.
Materiał i metody
Badaniami ankietowymi objęto 320 studentów Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku w roku akademickim 2009/2010. Kobiety stanowiły 78,4% (n = 251), a mężczyźni 21,6% (n = 69) badanych. Średni wiek badanych studentów wynosił 21 ± 1,4 lat. Kwestionariusz ankiety został opracowany w Zakładzie Dietetyki i Żywienia Klinicznego UMB i zawierał pytania dotyczące stylu życia młodzieży akademickiej, w tym zachowań pro-i antyzdrowotnych. W pierwszej części ankiety zawarte były pytania dotyczące wybranych zwyczajów żywieniowych, m. in. liczby i rodzaju spożywanych posiłków, częstotliwości ich spożywania, dojadania między posiłkami oraz suplementacji diety preparatami witaminowo-mineralnymi. Druga część kwestionariusza ankiety dotyczyła częstości i rodzaju spożywanego alkoholi, palenia papierosów oraz uprawiania sportu. Ponadto w badaniach poddano ocenie stan odżywienia studentów oceniany na podstawie wskaźnika masy ciała BMI. Ocenę statystyczną uzyskanych wyników przeprowadzono za pomocą programu komputerowego Statistica 7.1 (Statsoft Polska) z wykorzystaniem testu Chi2 i testu U dla dwóch wskaźników struktury, przyjmując za istotne te wyniki, gdzie p<0,05 (różnice istotne statystycznie zaznaczono w sposób następujący: *p<0,05, **p<0,01, ***p<0,001).
Wyniki
W pracy dokonano oceny wybranych zachowań zdrowotnych (niektórych nawyków żywieniowych, palenia tytoniu, picia alkoholu, aktywności fizycznej) studentów Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Na podstawie pomiaru masy ciała i wzrostu określono również w oparciu o wskaźnik BMI stan odżywienia badanych. W badanej grupie studentek niedowagę posiadało 18% (n = 46) kobiet, prawidłową masę ciała 74% (n = 186), a nadwagę lub otyłość – 8% (n = 19) kobiet. W przypadku studentów niedowaga charakteryzowała 10% (n = 7) badanych, prawidłową masę ciała posiadało 68% (n = 47), a nadwagę lub otyłość – 22% (n = 15) badanych mężczyzn.
W przeprowadzonych badaniach wykazano, iż w jadłospisach kobiet dominował 4-posiłkowy model żywienia, a w jadłospisach mężczyzn 3-posiłkowy (tab. 1).
Tabela 1. Wybrane nawyki żywieniowe badanych studentów.
Posiłki Kobiety n=251 Mężczyźni n=69
n % n %
Liczba posiłków w ciągu dnia<293,645,8
38935,53347,8
410642,22130,4
>54718,71116,0
Częstotliwość spożycia – pierwsze śniadaniecodziennie19477,34463,8
nieregularnie4417,52231,9
brak spożycia135,234,3
– drugie śniadaniecodziennie7630,31420,3
nieregularnie14156,23347,8
brak spożycia3413,52231,9
– obiadcodziennie17168,15579,7
nieregularnie7730,71217,4
brak spożycia31,222,9
– kolacjacodziennie16063,75275,4
nieregularnie6927,51521,7
brak spożycia228,822,9
Dojadanie między posiłkamicodziennie8533,92942,0
nieregularnie14859,04058,0
brak spożycia187,100,0
Produkty najczęściej dojadanesłodycze7331,31826,1
owoce6126,2811,6
kanapki3213,71420,3
wszystko6728,82942,0
Suplementacja diety preparatami witaminowo-mineralnymitak18573,74971,0
nie6626,32029,0
Oceniając częstość spożycia poszczególnych posiłków w ciągu dnia, stwierdzono większą regularność spożywania pierwszych i drugich śniadań w przypadku kobiet niż mężczyzn. W przypadku dwóch pozostałych posiłków, obiadu i kolacji, odnotowano tendencję odwrotną. Jednocześnie stwierdzono, iż drugie śniadanie należało do posiłków najrzadziej spożywanych, zwłaszcza przez mężczyzn. Codzienne spożywanie obiadu deklarowane było przez 68% studentek i 80% studentów. Oceniając regularność spożywania kolacji, wykazano, iż posiłek ten codziennie był spożywany przez 64% kobiet i 75% mężczyzn. Do regularnego dojadania między głównymi posiłkami przyznawało się 34% studentek i 42% studentów. Warto nadmienić, że ten niekorzystny nawyk rozpowszechniony był z różną częstotliwością u wszystkich mężczyzn. Jedynie 7% studentek deklarowało powstrzymywanie się od spożywania dodatkowych przekąsek między posiłkami. W obu grupach płci najchętniej dojadanymi były słodycze. Badani studenci dokonali również samooceny zwyczajowego sposobu żywienia pod względem przestrzegania zasad racjonalnego żywienia. Jedynie 36% kobiet i 45% mężczyzn oceniło swój sposób żywienia jako racjonalny. 40% studentek i 30% studentów twierdziło nieprzestrzeganie zaleceń prawidłowego żywienia. Pozostali studenci nie mieli zdania. Około 70% studentów obu płci uczestniczących w badaniu deklarowało również suplementację swych racji pokarmowych preparatami witaminowo-mineralnymi.
Badani studenci wykazywali również niską aktywność fizyczną. Regularne uprawianie sportu deklarowane było zaledwie przez 18% studentek i 38% studentów (tab. 2). Najwięcej studentek, około 56%, spędzało do 2 godzin dziennie przed telewizorem lub komputerem, w przypadku mężczyzn odsetek ten wynosił ok. 40%. Ok. 40% badanych obu płci deklarowało również spędzanie przed telewizorem lub komputerem nawet do 4 godzin w ciągu dnia.
Tabela 2. Uprawianie sportu oraz liczba godzin spędzanych dziennie przed komputerem lub telewizorem przez badanych studentów.
Badana cecha Kobiety n=251 Mężczyźni n=69
n % n %
Uprawianie sportuTak, regularnie4618,32637,7
Tak, sporadycznie10843,03347,8
Nie9738,71014,5
Liczba godzin spędzanych dziennie przed telewizorem lub komputerem1-214156,23144,9
3-49537,82840,6
5-693,6068,70
>662,4045,80
Oceniając zachowania antyzdrowotne studentów, wykazano, iż ponad 60% studentów UMB obu płci nigdy nie paliło papierosów (tab. 3). Natomiast, co piąty student i studentka zgłaszał okazjonalne wypalanie niewielkiej liczby papierosów (1-3). Niekorzystną sytuację odnotowano w przypadku liczby osób pijących alkohol. Około 90% ankietowanych (91% studentek i 87% studentów) deklarowało picie alkoholu. Zarówno wśród kobiet, jak i studentów najbardziej popularnym napojem alkoholowym było piwo (wypijane przez ponad 90% osób deklarujących picie alkoholu). Odnotowano również, iż mężczyźni istotnie częściej niż kobiety sięgali po alkohol, taki jak wódka i drinki. Niniejsze badania potwierdziły również częstsze spożywanie alkoholu przez mężczyzn (najczęściej kilka razy w tygodniu) niż przez kobiety (zwykle kilka razy w miesiącu).
Tabela 3. Palenie papierosów oraz rodzaj i częstość spożywanego alkoholu przez badanych studentów.
Badana cecha Kobiety n=251 Mężczyźni n=69
n % n %
Palenie papierosówNigdy niepalący171 68,1 45 65,2
ekspalacze12 04,8 4 05,8
Palący sporadycznie (1-3 papierosy okazjonalnie)55 21,9 14 20,3
palący codziennie13 05,2 6 08,7
Picie alkoholuTak229 91,2 60 87,0
Nie22 08,8 9 13,0
Rodzaj alkoholuapiwo209 91,2 58 96,7
wino132 57,6 42 70,0
wódka38 16,6 47 78,0***
drinki57 24,9 35 58,3**
Częstość spożycia alkoholucodziennie6 02,6 3 05,0
2-3 razy/tyg.19 08,3 21 35,0
1 raz/tyg.62 27,1 21 35,0
kilka razy w miesiącu87 38,0 10 16,7
kilka razy w roku55 24,0 5 08,3
a – możliwość wyboru kilku odpowiedzi, ** p<0,01, ***p<0,001
Dyskusja
Obok determinant o charakterze biologicznym i środowiskowym podstawowe znaczenie w utrzymaniu zdrowia mają czynniki behawioralne, określające styl życia jednostki. Podstawowe znaczenie mają nawyki żywieniowe, aktywność fizyczna, stosowanie używek.
Oceniając wybrane nawyki żywieniowe badanych studentów, wykazano, iż korzystniejszy sposób żywienia cechował studentki w porównaniu ze studentami, aczkolwiek w obu grupach płci odnotowano podobne błędy żywieniowe związane z opuszczaniem bądź nieregularnym spożywaniem głównych posiłków w ciągu dnia oraz dojadaniem między głównymi posiłkami. Do posiłków najczęściej pomijanych w całodziennym jadłospisie należały drugie śniadania u studentów obu płci oraz obiady w przypadku studentek. Właściwy rozkład posiłków w ciągu dnia ma istotne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wpływa na zmniejszenie występowania nadwagi i otyłości, jak również powoduje lepsze i pełniejsze wykorzystanie składników odżywczych. W badaniach innych autorów wykazano, iż częstotliwość spożywania podstawowych posiłków przez badanych studentów była zróżnicowana i zależała od dnia (4, 6). Do najczęstszych czynników utrudniających regularne spożywanie posiłków studenci uczelni gdańskich zaliczali: obciążenie nauką, nieregularny tryb życia i brak czasu (4). W badaniach innych autorów wykazano również, iż największą regularnością spożycia cechowało się pierwsze śniadanie wśród studentek, spożywane przez ok. 70% badanych oraz obiad, regularnie spożywany przez ok. 50% badanych obu płci (4, 6). Jak wykazują badania, nierównomierne dostarczanie energii i składników odżywczych może skutkować m.in. spowolnieniem tempa przemian metabolicznych, wpływając m.in. na spadek koncentracji, senność, apatię, co ma szczególne znaczenie w przypadku młodzieży uczącej się (6). W badaniach własnych wykazano, iż ponad 70% studentów obu płci uzupełniało swoje posiłki preparatami witaminowo-mineralnymi. We wcześniejszych badaniach własnych, jak i badaniach innych autorów wykazano, iż odsetek osób stosujących suplementację był mniejszy i wynosił ok. 50% (4, 7). W badaniach Trafalskiej przeprowadzonych w okresie od 2004 do 2008 r. wśród ponad 1,5 tys. studentów Uniwersytetu Medycznego w Łodzi suplementowanie diet stwierdzono u 35% kobiet i 26% mężczyzn, przy czym na przestrzeni obserwowanego okresu odnotowano tendencję spadkową w częstości suplementacji (8).
Umiarkowany wysiłek fizyczny jest jednym z czynników zapobiegających chorobom cywilizacyjnym. W badaniach własnych wykazano, iż jedynie 18% studentek i 38% studentów deklarowało regularne uprawianie sportu. W badaniach Krzycha przeprowadzonych wśród studentów Śląskiej Akademii Medycznej odnotowano korzystniejszą sytuację – do regularnego uprawiania sportu codziennie lub kilka razy w tygodniu przyznawało się 49% ankietowanych studentów (9). Podobnie w badaniach Wyki wykazano, iż 30,9% studentek i 64,7% studentów deklarowało uprawianie sportu poza zajęciami na uczelni (6). Brak aktywności fizycznej sprzyja gromadzeniu się zapasów energetycznych w postaci tkanki tłuszczowej. Siedzący tryb życia studentów powoduje przeciążenie struktur kostnych, prowadząc tym samych m.in. do deformacji sylwetki. Wykazana w niniejszej pracy niska aktywność fizyczna badanych studentów w połączeniu z nieprawidłowymi zwyczajami żywieniowymi może prowadzić do nieprawidłowości w stanie odżywienia badanych studentów, prowadząc do wzrostu osób posiadających nadwagę lub otyłość.
W przeprowadzonych badaniach dokonano również oceny zachowań antyzdrowotnych: palenia papierosów i picia alkoholu w grupie studentów UMB. Korzystnym zjawiskiem był fakt, iż ok. 73% studentek i 71% studentów deklarowało, iż są osobami nigdy niepalącymi lub ekspalaczami. Jedynie do codziennego palenia papierosów przyznało się 5% studentek i ok. 9% studentów. Wyższy odsetek osób palących papierosy odnotowano w badaniach innych autorów (7, 10, 11). Nałóg palenia papierosów stawiany jest obok błędów żywieniowych na czołowym miejscu wśród czynników ryzyka chorób cywilizacyjnych, stanowiąc tym samym centrum strategicznych działań w ramach promocji zdrowia (1). Mimo stosunkowo dużej świadomości społeczeństwa o negatywnych skutkach zdrowotnych palenia tytoniu, zerwanie z nałogiem napotyka na szereg trudności (10, 11).
Niepokojącym zjawiskiem, potwierdzonym w licznych doniesieniach jest również rozpowszechnienie picia alkoholu wśród młodych osób. Zdaniem wielu, związane jest to ze zmianami gospodarczymi, społecznymi i obyczajowymi, które zaszły w ostatnich latach w naszym kraju: m.in. dostępność czy szeroko rozpowszechniona reklama napojów alkoholowych (3, 7, 12). Częste spożywanie alkoholu przez młodych ludzi może doprowadzić do wielu niekorzystnych zmian w ustroju, m. in. do rozwoju choroby wrzodowej żołądka, niewydolności wewnątrzwydzielniczej trzustki, marskości wątroby, osłabienia odporności organizmu, osteoporozy, impotencji i spadku płodności u kobiet (13, 14, 15). Nadużywanie alkoholu odgrywa również znaczącą rolę w rozwoju schorzeń układu sercowo-naczyniowego, zaburzając rytmiczność pracy serca i gospodarkę lipidową organizmu oraz powodując wzrost ciśnienia tętniczego krwi (16). Jak wynika z uzyskanych danych, ok. 90% badanych studentów deklarowało picie alkoholu. Powszechność spożywania alkoholu badana również była wśród studentów innych ośrodków akademickich kraju (4, 6, 12). Wykazano, iż rozpowszechnienie picia napojów alkoholowych przez studentów z różnych uczelni jest wysokie, niezależnie od rodzaju uczelni (3, 4, 17). W badaniach Lisickiego i Chodkiewicza wykazano, iż zwolenników abstynencji było mniej niż 10% badanych studentów (4, 12). W badaniach wykazano również, iż znaczny odsetek studentów pije alkohol w sposób mogący powodować szkody zdrowotne. Intensywność, częstotliwość picia alkoholu, występowania stanów upojenia, luk w pamięci oraz zachowań ryzykownych pod wpływem alkoholu jest u studiujących mężczyzn istotnie większa niż u kobiet (12, 17). W badaniach Chodkiewicza wykazano, iż ok. 11% badanych stanowi grupę ryzyka uzależnienia od alkoholu. Badania wskazały również na brak u znacznego odsetka osób studiujących niezbędnej wiedzy na temat działania alkoholu i powstawania uzależnienia (12).
Podsumowując przeprowadzone badania, należy stwierdzić, iż uzyskane wyniki wskazują na utrzymywanie się w badanej grupie studentów wielu zachowań antyzdrowotnych, mogących zwiększać ryzyko chorób cywilizacyjnych. Sytuacja ta jest o tyle niekorzystna, że dotyczy również przyszłych przedstawicieli zawodów medycznych, odpowiedzialnych za kształtowanie postaw promujących zdrowie, którzy powinni posiadaną wiedzę teoretyczną wdrażać do praktyki dnia codziennego.
Wnioski
Styl życia badanej młodzieży akademickiej predysponuje do wystąpienia schorzeń o charakterze cywilizacyjnym.
Do popełnianych błędów żywieniowych można zaliczyć nieregularne spożywanie głównych posiłków, opuszczanie drugich śniadań oraz dojadanie (głównie słodyczy) między posiłkami (zwłaszcza przez mężczyzn).
Niepokojącym zjawiskiem jest niska aktywność fizyczna badanych studentów oraz rozpowszechnienie picia alkoholu niezależnie od płci badanych.
Istnieje konieczność zintensyfikowanych działań w zakresie podnoszenia stanu wiedzy i zmiany postaw zdrowotnych studentów.
Piśmiennictwo
1. Kokot T et al.: Ocena zachowań zdrowotnych młodzieży w aspekcie najczęstszych przyczyn zachorowań i zgonów w Polsce. Ann Acad Med Siles 2006; 60: 202-205. 2. Pawlińska-Chmara R et al.: Socio-economic factors and prevalence of underweight and overweight among female students in Poland. J Com Hum Biol 2007; 58: 309-318. 3. Gerstenkorn A, Suwała M: Picie alkoholu przez studentów medycyny. Zdr Publ 2004; 114: 59-62. 4. Lisicki T: Zjawisko spożywania alkoholu przez studentów gdańskich uczelni. Roczn PZH 2006; 57: 131-135. 5. Waśkiewicz A, Sygnowska E: Influence of educational status on health behaviour and dietary habits connected with obesity-Pol-MONICA bis Warsaw project. Zdr Publ 2006; 116: 227-231. 6. Wyka J, Żechałko-Czajkowska A: Wiedza żywieniowa, styl życia i spożycie grup produktów w grupie studentów I roku Akademii Rolniczej we Wrocławiu. Roczn PZH 2006; 4: 381-388. 7. Czapska D et al.: Chosen health behaviours of sports university students. Pol J Environ Stud 2006; 15: 136-139. 8. Trafalska E, Grzybowski A: Trendy w spożyciu suplementów przez studentów Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Żyw Człow Metab 2009; 36: 48-54. 9. Krzych Ł: Analiza stylu życia studentów Śląskiej Akademii Medycznej. Zdr Publ 2004; 114: 67-70. 10. Bielawska A et al.: Rozpowszechnienie palenia papierosów wśród studentów I roku Akademii Medycznej. Przeg Lek 2006; 63: 1031-1038. 11. Kowalska A, Rzeźnicki A, Drygas W: Postawy i zachowania dotyczące palenia tytoniu studentów pierwszego roku Wydziału Nauk o Zdrowiu. Przeg Lek 2006; 63: 1041-1044. 12. Chodkiewicz J: Picie alkoholu oraz wiedza o jego działaniu wśród studentów łódzkich szkół wyższych. Alkoholizm i Narkomania 2006; 1: 107-119. 13. Budzyński J: Wpływ alkoholu na układ naczyniowy. Med Ogólna 2004; 10: 115-123. 14. Junik R, Kłubo-Gwieździńska J: Zaburzenia endokrynologiczne spowodowane nadużywaniem alkoholu. Pol Arch Med Wewn 2004; 111: 603-608. 15. Kłopocka M, Budzyński J, Świątkowski M: Wpływ przewlekłego nadużywania alkoholu na morfologiczne i czynnościowe zmiany w przewodzie pokarmowym. Wiad Lek 2004; 57: 672-678. 16. Ward H et al.: CHD risk in relation to alcohol intake from categorical and openended dietary instruments. Public Health Nutr 2010; 16: 1-8. 17. 17. Wójtowicz-Chomicz K, Borzęcki A: Zjawisko spożywania alkoholu wśród studentów medycyny. Fam Med Prim Care Rev 2009; 11: 530-532.
otrzymano: 2010-10-20
zaakceptowano do druku: 2010-12-02

Adres do korespondencji:
*Ewa Stefańska
Zakład Dietetyki i Żywienia Klinicznego, Uniwersytet Medyczny
ul. Mieszka I-go 4B, 15-054 Białystok
tel./fax (85) 732 82 44
e-mail: estef@umwb.edu.pl

Nowa Medycyna 4/2010
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna