Czytelnia Medyczna » Balneologia Polska » 1-2/2005 » W setną rocznicę śmierci Stanisława Niedzielskigo (1859-1905) balneologa, współzałożyciela Polskiego Towarzystwa Balneologicznego

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Mamy sprzęt do ręcznej obróbki krawędzi i ślizgów - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Jan Wawszczyk, Antoni Wawszczyk

W setną rocznicę śmierci Stanisława Niedzielskigo (1859-1905) balneologa, współzałożyciela Polskiego Towarzystwa Balneologicznego

Centenary of death of Stanislaw Niedzielski (1859-1905) – balneologist, co-founder of the Polish Balneology Association

Streszczenie
Stanisław Bolesław Niedzielski urodził się 4.03.1859 r. Był synem Franciszka i Julii Tarnowskiej. Dyplom lekarza medycyny uzyskał 9.12.1886 roku. Już w następnym roku rozpoczął pracę w Zakładzie Przyrodoleczniczym dr. Jana Bielińskiego w Nowym Mieście nad Pilicą, w powiecie rawskim. Był wyróżniającym się lekarzem, pracował w tym zakładzie przez 11 lat.
15.04.1898 r. objął samodzielne prowadzenie Zakładu Wodoleczniczego „Goplana” w Ojcowie, przemianowanego później na Zakład Leczniczy dla Chorych Nerwowych. Zakład w Ojcowie doprowadził do największego rozkwitu. Posiadał on znakomite wyposażenie i był czynny przez cały rok. Dr Stanisław Niedzielski wprowadził w nim kuchnię dietetyczną. Dużą rolę przykładał do ruchu i gimnastyki. Otworzył także bibliotekę i czytelnię.
Był jednym ze współzałożycieli Polskiego Towarzystwa Balneologicznego. Był także inicjatorem budowy kościoła w Ojcowie, a kiedy władze zabroniły tej budowy oddał jedną ze swoich łazienek i przerobił na kaplicę, która stoi po dziś dzień na moście rzeki Prądnik. Wprowadzał w Ojcowie styl architektoniczny na wzór szwajcarski.
Żoną jego była Zofia z domu Mieszkowska, z którą miał czworo dzieci. Zmarł w Ojcowie 21.04.1905 r. przeżywszy lat 46. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Smardzowicach, niedaleko Ojcowa. W skale doliny ojcowskiej wmurowano w 1907 r. tablicę pamiątkową z płaskorzeźbą głowy wykonaną przez artystę-rzeźbiarza Czesława Makowskiego.

Słowa kluczowe: Stanisław Niedzielski, balneolog, współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Balneologicznego.

Key words: Stanisław Niedzielski, balneologist, co-founder of the Polish Balneology Association.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Interna t.1/3

Choroby wewnętrzne

...Pamięć jest powinnością naszą i bogactwem...

Olbrzymie rzesze zwiedzających Ojcowski Park Narodowy (powstał w 1956 r.) idąc szosą, mijają wzgórze skalne, na którym stoją zachowane do dziś ruiny prastarego zamku piastowskiego należącego do tzw. Szlaku Orlich Gniazd. W tej wędrówce uwagę musi zwrócić tablica wmurowana w skałę z płaskorzeźbą przedstawiającą dr. Stanisława Niedzielskiego (autorstwa rzeźbiarza Cz. Makowskiego) z napisem „Ukochał Ojczyznę, ludzkość i prawdę”.

Kim był Stanisław Niedzielski? Czym zasłużył sobie na wdzięczność ludzką w postaci tak pięknego symbolu pamięci? Dlaczego właśnie tu w samym centrum Ojcowa umieszczono jego wizerunek, który pokryła już patyna czasu zacierając nieco wyrazistość?

Stanisław Bolesław Niedzielski urodził się 4 III 1859 r. Był synem Franciszka i Julii Tarnowskiej. Dyplom lekarza medycyny uzyskał 9.12.1886 roku. Po ukończeniu studiów już w następnym roku rozpoczął pracę w Zakładzie Przyrodniczo-Leczniczym dr. Jana Bielińskiego w Nowym Mieście nad Pilicą w pow. rawskim. Biorąc pod uwagę wielkie zainteresowanie dr. Niedzielskiego balneologią nie mógł On na starcie swej kariery zawodowej lepiej trafić. Zakład ten bowiem był świetnie wyposażony w urządzenia wodolecznictwa mechano- i elektroterapii i stosowano w nim szereg nowoczesnych metod dla leczenia nerwic. Prowadzący Zakład dr J. Bieliński cieszył się dużym autorytetem i uznaniem w środowisku medycznym.

Dr Stanisław Niedzielski pracując w tym Zakładzie przez 11 lat nabiera praktyki i pogłębia swoje umiejętności lekarskie. Jest wyróżniającym się lekarzem. Ze względu na duże zdolności i zdobyte doświadczenie w leczeniu przyrodoleczniczym powierzono mu samodzielne prowadzenie Zakładu Wodoleczniczego „Goplana” w Ojcowie, który później zostaje przemieniony na Zakład Leczniczy dla chorych nerwowo. Pracę w tym Zakładzie rozpoczyna 15 IV 1898 r.

Na południowo-zachodnim krańcu Królestwa, w jednej z najpiękniejszych naszych dolin, wśród fantastycznych skał, leży z dala od wielkich środowisk perła naszych uzdrowisk – Ojców – o którym już w 1858 r. pisze prof. Dietl w następujący sposób:

„...Jeżeli jakiekolwiek miejsce naszego północnego podniebia zasługuje na imię miejsca lekarsko-klimatycznego to takim zaiste jest pyszna, prawdziwie rajska dolina Ojcowa mogąca wybornie zastąpić w niektórych miesiącach letnich niejedno osławione uzdrowisko zagraniczne...”

W latach 1886-7 nowy właściciel Ojcowa hr. Ludwik Krasiński zbudował tu Zakład „Goplana”. Podgórski klimat, czyste powietrze, wspaniała źródlana woda i piękny krajobraz sprawiają, że do Ojcowa przyjeżdża wielu kuracjuszy. Zakład Leczniczy „Goplana”, którym kieruje dr Stanisław Niedzielski położony jest na północ od góry zamkowej w zupełnie oddzielonej części doliny ojcowskiej. Jest to budynek dwupiętrowy w stylu szwajcarskim i bardzo się wszystkim podoba. Cały parter jest murowany, jak również i klatki schodowe.

Na parterze mieszczą się: sala jadalna, kredens, czytelnia, biblioteka, gabinety lekarskie, laboratorium, poczekalnia dla chorych, kancelaria Zakładu, sale kąpielowe męskie i damskie oraz sala natryskowa. Wzdłuż całego budynku od strony południowej biegnie obszerna weranda. Woda ze źródła „Jan” przez pompy ssące umieszczone w piwnicy tłoczona jest do rezerwuaru umieszczonego na strychu. Pierwsze i drugie piętro przeznaczone jest na pokoje mieszkalne dla chorych. Wszystkie pokoje (40) zwrócone ku południowi mają obszerne werandy, a od strony północnej małe balkoniki. Są to duże pokoje jedno- i dwuosobowe. „Goplana” jest Zakładem Przyrodoleczniczym, który został zaopatrzony we wszystkie urządzenia jakie tylko pomysłowość lekarzy hydroterapeutów wydała (wanny porcelanowe lub kaflowe, sala natryskowa z katedrą Winternitza, kąpiele parowe, czterokomorowe, masaż wibracyjny). To na wskroś nowoczesne urządzenie zakładu jest zasługą dr. Stanisława Niedzielskiego, który teraz cały swój wysiłek i czas poświęca chorym tam leczonym. Ustanawia w nim: przepisy higieniczne i lecznicze, regulamin zakładu i samoistnie dopilnowuje jego przestrzegania.

Zawarte w tych rozporządzeniach rygory i założenia są pionierskie w balneologii przyczyniając się w znacznym stopniu do uzyskiwanych efektów leczniczych.

Dr Stanisław Niedzielski sprawując kierowniczą pieczę nad Zakładem dba o jakość i dozowanie zabiegów balneo- i elektroterapeutycznych.

Jest pionierem we wprowadzeniu własnej karty zabiegowej, która uwzględnia poza danymi chorego, ilość porad, ilość i rodzaj kąpieli i zabiegów z podpisem lekarza. Wprowadza też do Zakładu kuchnię dietetyczną. Sposób odżywiania opiera na własnych badaniach i wzorach dr. Lahmana.

Dr Stanisław Niedzielski kieruje się następującą zasadą: żeby organizm ludzki utrzymać w dobrym stanie należy mu podawać wszechstronne pożywienie tj. takie, w skład którego wchodzą nie tylko białka, tłuszcze, węglowodany, lecz i dostateczna ilość pożywienia roślinnego w stanie surowym.

Z diety którą stosuje w swoim Zakładzie nie są w zupełności wykluczone potrawy mięsne, ze względu na wieloletnie nasze przystosowanie się do mięsa, pewne swoiste jego właściwości w pobudzaniu apetytu i wydzielaniu soków trawiennych. Ilość dań mięsnych jest jednak ograniczona do jednej potrawy na jeden lub dwa dni. W indywidualnych przypadkach Niedzielski stosuje odpowiednia dietę (tuczącą, odchudzającą, przeciwcukrzycową i przeciwartretyczną).

Dużą rolę w leczeniu chorych w „Goplanie” kładzie się na ruch.

Codziennie punktualnie o godzinie siódmej rano odbywa się gimnastyka dla mężczyzn, a o dziewiątej dla pań. Ćwiczenia te odbywają się na wolnym powietrzu w pobliżu Zakładu. Kieruje nimi dla panów – lekarz, dla pań zaś wykwalifikowana gimnastyczka. Jako strój służą dla panów jedynie majtki, dla pań zaś specjalne kostiumy.

Dr Stanisław Niedzielski w oparciu o własne badania, biorąc pod uwagę właściwości klimatu, jakość źródlanej wody ustala wskazania i przeciwwskazania do leczenia w Ojcowie (swoje opinie wygłasza na sympozjach balneologicznych). Są to chorzy z wszelkiego rodzaju nieżytami dróg oddechowych, osoby ze słabą budową klatki piersiowej i w ogóle ludzie słabi, anemiczni lub ozdrowieńcy po wszelkich ciężkich chorobach, a także chorzy z powodu wyczerpania systemu nerwowego.

Pozytywne efekty lecznicze w tych przypadkach sprawiają że Zakład „Goplana” w Ojcowie przeżywa za czasów dr. Niedzielskiego swój największy rozkwit i sławę.

Mając na uwadze rolę jaką w sferze intelektualnej człowieka spełnia książka, dr Stanisław Niedzielski uruchamia w Zakładzie bibliotekę i czytelnię przemycając w nich niektóre pozycje literackie zakazane przez zaborcę.

Musimy pamiętać, że Ojców leżał wówczas w zaborze rosyjskim, a po upadku powstania styczniowego istniejąca wcześniej autonomia uległa całkowitej likwidacji. W 1874 r. wprowadzono generał-gubernatorów, a nazwę Królestwo Polski zmieniono na Kraj Nadwiślański. Wzmógł się też reżim zaborcy.

Niejednokrotnie pod „płaszczykiem” pacjenta krył się emisariusz „przerzucany” do pobliskiej Galicji, gdzie wachlarz swobód był nieporównywalnie większy. Ten patriotyzm i umiłowanie ojczyzny będzie cechować dr. Niedzielskiego do końca jego krótkiego życia.

On Ojców pokochał i odkrył go dla potrzeb w ratowaniu największego skarbu ludzkiego jakim jest zdrowie.

Interesował się nie tylko właściwościami klimatycznymi i źródłami wód w Ojcowie badając je własnymi metodami lecz również florą i fauną, geologią tego przepięknego zakątka i marzył aby stał się on wiodącym zdrojem nie tylko w Polsce.

Studia, jakie odbył w Szwajcarii zainspirowały go do tego, aby upodobnić architektonicznie Ojców do alpejskiego kraju.

W wielu przypadkach mu się to udało i powstałe w tych czasach domy i wille mają ten „szwajcarski” styl; a Ojców często nazywany jest „polską Szwajcarią”.

Mając duszę artystyczną dr Stanisław Niedzielski jest równocześnie bardzo wrażliwy na krzywdę ludzką i ludzkie potrzeby.

Jego działalność zawodowa nie ogranicza się wyłącznie do leczenia chorych w Zakładzie. Udziela on wielu porad miejscowej ludności i służy jej bez żadnych korzyści finansowych na tyle tylko ile czas pozwala.

Zdobywa tym samym serca i wdzięczność mieszkańców Ojcowa i pobliskich wsi.

Dla kuracjuszy zaś wydaje informator o rozrywkach na terenie Ojcowa, Grodziska i Pieskowej Skały, aby poznawali piękno tej krainy.

Co światlejszych mieszkańców kreuje na przewodników po grotach (50) i zabytkach Ojcowa, a wielu pozostałych zatrudnia w swoim Zakładzie.

Sprawia to, że pamięć po Nim jest wiecznie żywa i przekazywana z pokolenia na pokolenie.

Był inicjatorem budowy Kościoła w Ojcowie, a kiedy władze rosyjskie nie wydały na to zezwolenia oddał jedną ze swoich łazienek przerobioną na kaplicę, która do dziś stoi na moście rzeki Prądnik. Dr Stanisław Niedzielski miał powiedzieć: „...zabroniono budowy, ale na lądzie, to niech stoi na wodzie...”

Jego niewielki dorobek naukowy (kilka prac z zakresu balneologii, wydanych w gaz. Lek. Z 1900 nr 21) usprawiedliwia fakt zakazu drukowania prac w zaborze rosyjskim i brakiem w nim organu wydawniczego.

W ostatnim roku swego życia współzałożył Polskie Towarzystwo Balneologiczne.

Zmarł 21.06.1905 r. przeżywszy zaledwie 46 lat. Pochowany jest na cmentarzu parafialnym Ojcowa tj. w Smardzowicach. Żoną jego była Zofia z domu Mieszkowska, z którą miał 4 dzieci.

Dobrze się składa, że Zakopane ma swego T. Chałubińskiego, Krynica – Dietla a Ojców – S. Niedzielskiego.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS: