Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Balneologia Polska 3-4/2005, s. 84-87
Maria Juszkiewicz-Borowiec, Grażyna Chodorowska, Dorota Wojnowska
Wody siarczkowo-siarkowodorowe słone ze źródeł mineralnych uzdrowiska Busko-Solec w leczeniu łuszczycy skóry owłosionej głowy i łojotokowego zapalenia skóry głowy
Salty mineral sulphide-hydrogen sulphide water from Busko-Solec SPA in the treatment of psoriasis and seborrheic dermatitis of the scalp
z Katedry i Kliniki Dermatologii, Wenerologii i Dermatologii Dziecięcej
Akademii Medycznej im. prof. Feliksa Skubiszewskiego w Lublinie
Kierownik Kliniki: dr hab. n. med. Grażyna Chodorowska prof. nadzwyczajny
Streszczenie
Siarka jest szeroko stosowana w lecznictwie dermatologicznym ze względu na działanie redukujące, keratolityczne, odkażające, a także przeciwpasożytnicze. Solanka siarczkowa z uzdrowiska Busko-Solec zawiera znaczne ilości siarki jak i innych biopierwiastków. Celem pracy była ocena skuteczności mineralnego szamponu leczniczego „Zdrój” w leczeniu łuszczycy oraz łojotokowego zapalenia skóry owłosionej głowy. Zwracano także uwagę na tolerancję szamponu i ewentualne działania uboczne. Na podstawie przeprowadzonych badań wykazano korzystny efekt terapeutyczny szamponu leczniczego „Zdrój”, wyrażający się istotnym statystycznie obniżeniem wskaźnika PASI u pacjentów z łuszczycą w porównaniu do grupy kontrolnej, stosującej szampon placebo. Obserwowano również szybką poprawę kliniczną u chorych z łojotokowym zapaleniem skóry owłosionej głowy. Badany szampon był bardzo dobrze tolerowany przez pacjentów, nie wykazywał działania drażniącego ani uczulającego. Uzyskane wyniki wskazują, że mineralny szampon leczniczy „Zdrój” może być stosowany w leczeniu chorób skóry owłosionej głowy.
Wstęp
Wyniki wieloletnich obserwacji klinicznych wskazują na dobre efekty terapeutyczne wód mineralnych w terapii dermatologicznej (1).
Woda mineralna ze źródeł uzdrowiska Busko-Solec jest solanką siarczkowo-siarkowodorową, zawiera rozpuszczony gazowy siarkowodór H2S, jon wodorosiarczkowy (HSŻ) i jon siarczkowy (S-2). Ponadto w jej skład wchodzą liczne pierwiastki w formie jonowej: Na+, K+, NH4+, Ca2+, Mg2+, Sn2+, Fe3+, Cl-, J-, SO4-2, CO3-2 (5). Kąpiele w wodach siarczkowo-siarkowodorowych są przede wszystkim stosowane w leczeniu łuszczycy.
Siarka przenika przez skórę jako tiosiarczan, siarkowodór lub w postaci koloidalnej. Korzystne działanie siarki w terapii łuszczycy wynika przede wszystkim z jej właściwości redukujących. Ma ona zdolność wiązania tlenu tkankowego, co prowadzi do spowolnienia procesów metabolicznych w skórze i osłabienia aktywności mitotycznej naskórka (1, 7). W czasie kąpieli leczniczych dochodzi do rozszerzenia naczyń kapilarnych i tętniczych skóry oraz splotu żylnego podbrodawkowatego (4). Siarka działa w słabych stężeniach keratoplastycznie dzięki czemu skóra staje się gładka, bardziej miękka, spoista i elastyczna. W stężeniach wyższych działa keratolitycznie oraz złuszczająco, poprzez rozmiękczanie naskórka i rozluźnianie połączeń międzykomórkowych (2, 3, 7). Pozostając na powierzchni naskórka wchodzi w reakcje z mocznikiem w wyniku czego powstaje siarczek amonu, który w połączeniu z redukującymi właściwościami siarki dwuwartościowej wywiera działanie odkażające (5). Siarka jest składową trzech biologicznie ważnych aminokwasów cystyny, cysteiny i metioniny. Duże ilości cystyny zawiera keratyna naskórka. Jest także istotnym komponentem witamin: biotyny, kwasu pantotenowego i tiaminy.
W terapii dermatologicznej stosowana jest w postaci siarki strąconej ( Sulfur praecipitatum) lub oczyszczonej ( Sulfur depuratum s. Flores sulfuris). Oprócz powszechnego zastosowania w leczeniu łuszczycy ma ona korzystne działanie w chorobach łojotokowych, ponieważ obniża wydzielanie łoju. Ze względu na działanie przeciwpasożytnicze i zmniejszające świąd jest podstawowym składnikiem maści przeciwświerzbowych.
Cel pracy
Celem pracy była ocena kliniczna leczniczego szamponu „Zdrój”, wytwarzanego na bazie mineralnej wody siarczkowo-siarkowodorowej słonej (solanki siarczkowej) ze źródeł mineralnych uzdrowiska Busko-Solec, pod względem właściwości leczniczych, ewentualnych działań drażniących lub uczulających i możliwości stosowania w leczeniu łuszczycy skóry owłosionej głowy oraz łojotokowego zapalenia skóry owłosionej głowy.
Materiał i metoda
W przeprowadzonych badaniach oceniano możliwość zastosowania szamponu leczniczego „Zdrój” w leczeniu zmian chorobowych skóry owłosionej głowy w przebiegu łuszczycy i łojotokowego zapalenia skóry. Leczniczy szampon „Zdrój” produkowany jest przez Koncesjonowane Przedsiębiorstwo Farmaceutyczne „SULPHUR ZDRÓJ” z Buska-Zdróju (Nr GIF-P-Z_FAO/P/9121/6).
Badany preparat zawiera następujące składniki:
1. 2,1% woda mineralna chlorkowo-sodowa, bromkowa, jodkowa, borowa, siarczkowa (solanka siarczkowa) w ilości 58,8%,
2. alkilo-(8-16) glukozyd,
3. laurylosiarczan sodu,
4. kokoiloamidopropylodimetyloglicyna,
5. mieszanina uwodornionego oleju rycynowego i glikolu propylenowego,
6. chlorek N-(2-hydroksyheksadecylo-1)-N,N-dimetylo-N-2-hydroksyetylo-amoniowy,
7. mieszanina kokoglukozydu i oleinianu glicerylu,
8. 10% roztwór 5-bromo-5-nitro-1,3-dioksanu w 1,2-propylenoglikolu.
W badaniu stosowano szampon leczniczy „Zdrój” i szampon placebo porównując ich działanie. Oba szampony nie różniły się wyglądem. Były w identycznych opakowaniach – butelki o objętości 130 ml, z zakodowanymi naklejkami. Szampon placebo zawierał wodę destylowaną w miejsce mineralnej solanki siarczkowej. Pozostałe składniki były w obu szamponach jednakowe. Szampony stosowane były w zalecanym rozcieńczeniu 1:4.
W badaniach uczestniczyły dwie grupy chorych, leczonych w Klinice Dermatologicznej AM w Lublinie i Poradni Przyklinicznej Kliniki.
I grupę stanowiło 25 mężczyzn w wieku od 18-50 lat leczonych z powodu łuszczycy. Wszyscy badani mieli nasilone zmiany na skórze głowy w postaci tarczek łuszczycowych pokrytych grubo nawarstwionymi srebrzystobiałymi łuskami. W pierwszym etapie badania u chorych zlecano szampon placebo, polecając stosowanie go codziennie przez 3 tygodnie, bez żadnego innego leczenia skóry głowy. Po 10 dniach przerwy, w drugim okresie badania, u tych samych chorych zastosowano mineralny szampon leczniczy „Zdrój” również przez 3 tygodnie. Nasilenie zmian chorobowych na skórze owłosionej głowy w obu etapach badania oceniano w skali PASI: 1) przed zastosowaniem szamponu placebo, 2) po 3 tygodniach stosowania szamponu placebo, 3) przed zastosowaniem mineralnego szamponu leczniczego „Zdrój”, 4) po trzech tygodniach stosowania mineralnego szamponu leczniczego „Zdrój”.
II grupę stanowiło 25 mężczyzn w wieku 18-40 lat leczonych z powodu łojotokowego zapalenia skóry. U badanych stwierdzano znaczne nasilenie stanu zapalnego skóry owłosionej głowy, wyrażające się intensywnym rumieniem, złuszczaniem, świądem. Pacjenci stosowali początkowo szampon placebo codziennie, aż do uzyskania ustąpienia złuszczania, nie dłużej jednak niż przez 3 tygodnie. Po 10 dniach przerwy u tych samych chorych zastosowano mineralny szampon leczniczy „Zdrój”, obserwując czas potrzebny do całkowitego ustąpienia złuszczania skóry owłosionej głowy.
Wyniki badań poddano analizie statystycznej za pomocą testu t-Studenta. Oceniano w I grupie chorych stopień poprawy klinicznej wyrażony w skali PASI po zastosowaniu mineralnego szamponu leczniczego „Zdrój” w porównaniu z placebo. W II grupie chorych porównano czas potrzebny do całkowitego ustąpienia złuszczania skóry głowy po zastosowaniu mineralnego szamponu leczniczego „Zdrój” w porównaniu z placebo.
Wyniki
1. Zastosowanie mineralnego szamponu leczniczego „Zdrój” u chorych na łuszczycę.
Zastosowanie szamponu placebo u chorych na łuszczycę przez 3 tygodnie powodowało nieznaczne obniżenie wskaźnika PASI. Uzyskane wartości nie były istotne statystycznie. Poprawa kliniczna wynikała z codziennego mycia skóry owłosionej głowy delikatnym szamponem. Po 10 dniach przerwy obserwowano ponowny wzrost wskaźnika PASI w kierunku wartości przed leczeniem.
Zastosowanie mineralnego szamponu leczniczego „Zdrój” powodowało znaczną poprawę kliniczną wyrażającą się istotnym statystycznie obniżeniem wskaźnika PASI (p<0, 001). Średni wskaźnik PASI (M) przed leczeniem wynosił 2,38±0,11, po leczeniu 1,09±0,01 (tab. 1).
Wyniki badań klinicznych mineralnego szamponu leczniczego „Zdrój” w porównaniu z placebo u 25 chorych na łuszczycę.
Badany szamponWskaźnik PASIp
Przed leczeniemPo leczeniu
min.max.MSEmin.max.MSE
Placebo1,83,32,350,121,43,12,120,12-
"Zdrój"1,73,22,380,110,63,01,090,10p<0,001
M – wartości średnie wskaźnika PASI
2. Zastosowanie mineralnego szamponu leczniczego „Zdrój” u chorych na łojotokowe zapalenie skóry.
Zastosowanie u chorych z łojotokowym zapaleniem skóry szamponu placebo powodowało niewielką poprawę kliniczną, wyrażającą się zmniejszeniem stanu zapalnego skóry owłosionej głowy i powolnym ustępowaniem złuszczania. Po 10-dniowej przerwie obserwowano nawrót zmian chorobowych, ponownie pojawiał się świąd skóry głowy i zaostrzenie rumienia.
Zastosowanie mineralnego szamponu leczniczego „Zdrój” powodowało szybką poprawę. Średni czas (M) potrzebny do ustąpienia złuszczania skóry owłosionej głowy był w przypadku mineralnego szamponu leczniczego „Zdrój” istotnie statystycznie (p<0,001) krótszy niż w przypadku szamponu placebo i wynosił odpowiednio 12±0,48 dni dla szamponu „Zdrój” vs 17±0,51 dni dla szamponu placebo (tab. 2).
Tabela 2. Wyniki badań klinicznych mineralnego szamponu leczniczego „Zdrój” w porównaniu z placebo u 25 chorych na łojotokowe zapalenie skóry.
Ustępowanie złuszczania p
min.max.MSEmin.max.MSE
Dni leczenia122117,360,5181711,960,48p<0,001
M – średni czas potrzebny do ustąpienia złuszczania skóry owłosionej głowy
U wszystkich chorych obserwowano bardzo dobre tolerowanie szamponu. Nie stwierdzano w żadnym przypadku objawów podrażnienia lub cech kontaktowego zapalenia skóry. Szampon „Zdrój” bardzo wyraźnie zmniejszał świąd i intensywność przetłuszczania się włosów. Specyficzny zapach szamponu był dobrze tolerowany przez pacjentów.
Omówienie
Leczenie dermatoz o charakterze przewlekłym i nawrotowym, do których należy łuszczyca i łojotokowe zapalenie skóry, dostarcza wiele trudności. W terapii używane są różne metody zarówno zewnętrzne jak i ogólne. Pacjenci na zmiany na skórze owłosionej głowy nakładają zazwyczaj leki, które aplikowane są także na skórę gładką. Są one na tłustych, maściowych podłożach, a ich stosowanie stwarza szereg problemów w codziennym aktywnym funkcjonowaniu chorych. Dlatego każdy preparat wspomagający leczenie zmian na skórze owłosionej głowy budzi wiele nadziei. Szampon leczniczy „Zdrój” jest skuteczny i dobrze tolerowany przez pacjentów. Może być stosowany w leczeniu łuszczycy skóry owłosionej głowy i w leczeniu łojotokowego zapalenia skóry owłosionej głowy.
Wnioski
Na podstawie przeprowadzonych badań można stwierdzić:
1. Mineralny szampon leczniczy „Zdrój” wykazuje działanie lecznicze i może być stosowany w leczeniu łuszczycy skóry owłosionej głowy i w leczeniu łojotokowego zapalenia skóry owłosionej głowy.
2. Mineralny szampon „Zdrój” nie wykazuje działania drażniącego ani uczulającego przy stosowaniu zgodnie z zaleceniami w stężeniu 1:4.
3. Mineralny szampon „Zdrój” może być stosowany do częstego mycia włosów skóry owłosionej głowy u osób z nasilonym łojotokiem i u osób, których włosy wykazują skłonność do przetłuszczania się.
Piśmiennictwo
1. Duda R., Jędrzejczak M.: Właściwości fizykochemiczne, mechanizm działania i zastosowanie kliniczne buskiej wody mineralnej siarczkowo-siarkowowodorowej słonej. Farmacja Polska, 2004, 1, 30-35.
2. Dzierżyński M.: Wody siarczkowo-siarkowodorowe. W: Balneologia Kliniczna. Jankowiak J. (red.), PZWL, Warszawa 1971.
3. Dzierżyński M.: Wykorzystanie wód siarczkowo-siarkowodorowych w balneoterapii. Balneologia Polska 1971, 13, 49-59.
4. Happach M.: Miejsce balneoterapii w leczeniu chorób reumatycznych. Nowa Medycyna. Reumatologia IV, 1999, 12.
5. Legwant Z.: Możliwości wykorzystania buskich wód siarczkowo-siarkowodorowych w lecznictwie. Balneologia Polska 1995, 37, 28-31.
6. Orłowski Z.: Balneologia ogólna. PZWL, Warszawa 1974.
7. Staburzyński G: Fizjologiczne działanie kąpieli siarczkowo-siarkowodorowych. W: Fizjoterapia. red. G. Staburzyński, PZWL, Warszawa 1988.
Adres do korespondencji:
Katedra i Klinika Dermatologii,
Wenerologii i Dermatologii Dziecięcej
Akademii Medycznej
im. prof. Feliksa Skubiszewskiego w Lublinie
ul. Radziwiłłowska 13, 20-080 Lublin
tel.fax (81) 53 236 47

Balneologia Polska 3-4/2005