漏 Borgis - Post阷y Fitoterapii 3/2012, s. 173-183
*Agnieszka Gryszczy艅ska1, Bogna Gryszczy艅ska2, Bogna Opala1, Zdzis艂aw 艁owicki1
Zastosowanie ro艣lin leczniczych w menopauzie. Cz. II
The use of medicinal plants in the menopause. Part II
1Instytut W艂贸kien Naturalnych i Ro艣lin Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: prof. dr hab. Grzegorz Spychalski
2Zak艂ad Chemii Og贸lnej, Katedra Chemii i Biochemii Klinicznej, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu
Kierownik Zak艂adu: dr hab. Maria Iskra prof. UM
Summary
This article is a second part of article about herbs which are used in menopause symptoms treatment. This article contains information about current research on herbs such as soy, maca and clover grass in combating outbreaks include hot flashes, mood swings, herbs impact the hormonal balance that is disturbed during menopause, as well as reducing the prevalence of breast cancer and endometrial cancer. Article consists informations about main bioactive compounds for example isoflavons or flavonolignans which are responsible for the protective effect on the human body.
Poni偶ej przedstawione zostan膮 kolejne ro艣liny, kt贸re znajduj膮 zastosowanie w leczeniu chor贸b kobiecych.
Koniczyna 艂膮kowa – koniczyna czerwona (Trifolium pratense L.)
Do g艂贸wnych zwi膮zk贸w czynnych zawartych w koniczynie 艂膮kowej (ryc. 1) zaliczy膰 mo偶na nast臋puj膮ce fitoestrogeny: genistein臋, daidzein臋, biochanin臋 A i formononetyn臋 (ryc. 2) (1, 2). Koniczyna 艂膮kowa zawiera najwy偶sz膮 zawarto艣膰 fitoestrogen贸w ze wszystkich ro艣lin z gatunku Trifolium (1). Izoflawony w koniczynie wi膮zane s膮 tylko przez malonylo-β-glikozydy, w przeciwie艅stwie do izoflawon贸w pochodz膮cych z soi, kt贸re wi膮zane s膮 jeszcze przez inne cukry. Zwi膮zane izoflawony nie wykazuj膮 dzia艂ania estrogennego.
Ryc. 1. Koniczyna 艂膮kowa (Trifolium pratense L.).
Ryc. 2. Struktury podstawowych substancji czynnych zawartych w koniczynie 艂膮kowej.
Biochanina A metabolizowana jest w uk艂adzie pokarmowym do genisteiny, natomiast formononetyna do daidzeiny, z kolei ta do 4’,7-izoflawandiolu. Metabolizm tych zwi膮zk贸w zale偶ny jest od indywidualnych zdolno艣ci organizmu ludzkiego. Sprz臋偶one izoflawony nie s膮 aktywne chemiczne, a ich metabolizm zachodzi w jelitach (3).
Podejrzewa si臋, 偶e wp艂yw koniczyny czerwonej na endometrium wynika z jej zdolno艣ci antyproliferacyjnej. Wyci膮gi z tej ro艣liny wykazuj膮 s艂abe dzia艂anie estrogenne na szczury po owariektomii, ale nie stymuluj膮 proliferacji kom贸rek gruczo艂u sutkowego. Z kolei inne doniesienia naukowe m贸wi膮, 偶e u zdrowych kobiet mo偶na zauwa偶y膰 wp艂yw izoflawon贸w nie tylko na receptory estrogenowe, ale r贸wnie偶 na o艣 podwzg贸rzowo-przysadkowo-gonadow膮 (3).
Z bada艅 in vitro wynika, 偶e daidzeina reguluje r贸偶nicowanie osteoklast贸w poprzez interferencj臋 apoptozy i szlaku kapsazy-3. Izoflawony oraz ich metabolity oddzia艂uj膮 na 17β-oksydoreduktaz臋 hydroksysteroidow膮, aromataz臋 oraz sulfotransferaz臋 (3).
Baber i wsp. (4) w 1999 roku badali wp艂yw stosowania preparatu z koniczyny czerwonej na 51 kobietach. Pacjentki przyjmowa艂y Promensil w dawce 40 mg/dob臋 oraz placebo przez 12 tygodni. Przed rozpocz臋ciem bada艅 przez 1 miesi膮c wszystkie kobiety przyjmowa艂y placebo. W badaniach nie zaobserwowano statystycznie istotnych zmian pomi臋dzy grupami w przypadku cz臋stotliwo艣ci uderze艅 gor膮ca. Zanotowano jednak zmian臋 poziomu izoflawon贸w w moczu u pacjentek z grupy placebo po zako艅czeniu eksperymentu. Nasuwaj膮 si臋 pytania dotycz膮ce wp艂ywu stosowania diety na sk艂ad moczu.
Liu i wsp. (5) w 2001 roku opublikowali wyniki swoich bada艅 prowadzonych na 8 ze 150 ro艣lin o dzia艂aniu estrogennym i progestagennym. W badaniach wykorzystane zosta艂y metanolowe wyci膮gi z arcydzi臋gla chi艅skiego, koniczyny czerwonej, pluskwicy groniastej, niepokalanka pospolitego, lukrecji, chmielu oraz 偶e艅-szenia azjatyckiego i p贸艂nocnoameryka艅skiego. Wyci膮gi badane by艂y pod k膮tem aktywno艣ci (IC50) wobec receptor贸w ERα i ERβ. Potencja艂 wi膮zania receptor贸w przez najaktywniejsze wyci膮gi mo偶na uszeregowa膰 w nast臋puj膮cej kolejno艣ci: koniczyna czerwona >> chmiel > niepokalanek pospolity. Dodatkowo r贸偶nice powinowactwa tych wyci膮g贸w do ERα i ERβ nie by艂y statystycznie istotne. Arcydzi臋giel oraz lukrecja wykazywa艂y s艂ab膮 aktywno艣膰, natomiast 偶e艅-sze艅 azjatycki i p贸艂nocnoameryka艅ski oraz pluskwica groniasta nie wykazywa艂y 偶adnej zdolno艣ci wi膮zania tych receptor贸w (< 20% przy st臋偶eniu 200 μg/ml).
Przebadano r贸wnie偶 substancje por贸wnawcze z grupy izoflawon贸w zawartych w koniczynie czerwonej wobec receptor贸w ERα i ERβ. Efektywno艣膰 konkurencyjnego potencja艂u wi膮zania uszeregowa膰 mo偶na w nast臋puj膮cy spos贸b: genisteina > daidzeina > biochanina A > formononetyna. Wszystkie te izoflawony wykazuj膮 wy偶sz膮 aktywno艣膰 wobec receptor贸w ERβ ni偶 ERα. Podj臋to dodatkowe badania maj膮ce na celu wyja艣nienie wy偶szej aktywno艣ci substancji por贸wnawczych izoflawon贸w ni偶 wyci膮gu z koniczyny 艂膮kowej. Dlatego przeprowadzono pr贸b臋 rozfrakcjonowania wyci膮gu z koniczyny i weryfikacj臋 substancji najbardziej aktywnych. Wykorzystano takie rozpuszczalniki, jak chloroform, eter naftowy, butanol i wod臋. Najlepszym wyci膮giem pod wzgl臋dem aktywno艣ci wobec receptor贸w ERβ, w sk艂ad kt贸rego wchodz膮 genisteina, daidzeina i biochanina A, by艂 wyci膮g chloroformowy. W eksperymencie z fosfataz膮 alkaliczn膮 wyci膮g z koniczyny 艂膮kowej wykaza艂 zdolno艣膰 indukcji IC50 przy st臋偶eniu 1 μg/ml. Frakcje chloroformowe r贸wnie偶 wykazywa艂y tak膮 zdolno艣膰 wobec kom贸rek Ishikawy.
Wyci膮g z chmielu wykaza艂 silne w艂a艣ciwo艣ci cytotoksyczne, efekt estrogenny IC50 widoczny by艂 przy st臋偶eniu 13,1 μg/ml. Niepokalanek pospolity odznacza艂 si臋 s艂ab膮 aktywno艣ci膮 (40%) przy st臋偶eniu 20 μg/ml. Pozosta艂e wyci膮gi by艂y nieaktywne. Ekspresja receptora progesteronowego (PR) by艂a znamienna w przypadku wyci膮gu z koniczyny czerwonej. W odniesieniu do arcydzi臋gla i lukrecji zanotowano s艂ab膮 aktywno艣膰 wobec omawianego receptora przy zastosowaniu takiego samego st臋偶enia. W przypadku obu gatunk贸w 偶e艅-szenia i pluskwicy groniastej nie zanotowano aktywno艣ci wobec receptora PR. Wyci膮g chloroformowy z koniczyny 艂膮kowej, kt贸ry wykazywa艂 najwy偶sz膮 aktywno艣膰 wobec receptora ER, by艂 te偶 najaktywniejszy wobec receptora PR. W kolejnym etapie bada艅 sprawdzany by艂 wp艂yw wyci膮g贸w na ekspresj臋 receptora pS2 estrogenowego linii kom贸rek raka sutka MCF-7.
Na podstawie uzyskanych wynik贸w mo偶na stwierdzi膰, 偶e wszystkie wyci膮gi, z wyj膮tkiem pluskwicy groniastej, indukuj膮 ekspresj臋 pS2 przy st臋偶eniu 20 μg/ml. Co istotne, 偶e艅-sze艅 azjatycki i p贸艂nocnoameryka艅ski nie wykazywa艂y aktywno艣ci w trzech wymienionych testach (test kom贸rek Ishikawy, stymulacja receptora PR mRNA i receptora pS2 mRNA). Reasumuj膮c, w 4 r贸偶nych modelach bada艅 in vitro najwy偶sz膮 aktywno艣膰 wykazywa艂 wyci膮g z koniczyny 艂膮kowej. Chmiel r贸wnie偶 cechuje aktywno艣膰 estrogenna, jednak wykazuje on tak偶e dzia艂anie cytotoksyczne wobec kom贸rek Ishikawy. Najbardziej aktywnym zwi膮zkiem w stosunku do receptora ERβ z koniczyny czerwonej by艂a genisteina, kt贸ra mo偶e by膰 r贸wnie偶 odpowiedzialna za indukcj臋 fosfatazy alkalicznej oraz za ekspresj臋 receptor贸w pS2 i PR (5).
Tice i wsp. w 2003 roku (4) prowadzili badania na 252 kobietach, u kt贸rych tygodniowo wyst臋powa艂o minimum 35 uderze艅 gor膮ca. W eksperymencie pacjentki przyjmowa艂y dwa preparaty izoflawonowe z koniczyny czerwonej: Promensil (82 mg/dob臋) oraz Rimostil (57 mg/dob臋), trzecia grupa pacjentek przyjmowa艂a placebo. Do艣wiadczenie prowadzone by艂o przez 12 tygodni. Nie zauwa偶ono r贸偶nic w liczbie wyrzut贸w gor膮ca w przypadku stosowania preparat贸w w por贸wnaniu do placebo. U pacjentek przyjmuj膮cych Promensil pocz膮tkowo zaobserwowano gwa艂towny spadek liczby wyrzut贸w gor膮ca w por贸wnaniu do pozosta艂ych grup. Jednak po up艂ywie 12 tygodni redukcja wyrzut贸w gor膮ca by艂a na podobnym poziomie: 41% Promensil, 34% Rimostil, a w przypadku placebo – 36% (4).
Nie zaobserwowano te偶 偶adnych powa偶nych skutk贸w ubocznych stosowania preparat贸w zawieraj膮cych wyci膮g z li艣ci koniczyny czerwonej. W 12-miesi臋cznych badaniach prowadzonych przez Atkinson i wsp. (cyt. za 4) na kobietach stosuj膮cych Promensil (43,5 mg/dob臋) w wieku 49-65 lat oraz placebo, nie zanotowano zmiany g臋sto艣ci tkankowej gruczo艂贸w piersiowych. Nie zaobserwowano r贸wnie偶 statystycznie istotnego efektu estradiolowego czy zmiany zawarto艣ci enzym贸w FSH i LH. W innych badaniach prowadzonych przez zesp贸艂 Clifton-Blight (cyt. za 4), po 6 miesi膮cach stosowania izoflawon贸w w ilo艣ci 85,5 mg/dob臋, nie zanotowano wzrostu grubo艣ci endometrium. Zesp贸艂 Baber (cyt. za 4) nie znalaz艂 statystycznie istotnej r贸偶nicy w poziomie estradiolu w surowicy, enzymu FSH, globulin wi膮偶膮cych hormony p艂ciowe, cytologii oraz grubo艣ci endometrium po 3-miesi臋cznym stosowaniu preparatu Promensil. Koniczyna czerwona ma zdolno艣膰 spowalniania metabolizmu lek贸w przez oddzia艂ywanie na cytochrom P450, enzymy CYP1A1, CYP1B1 i CYP2C9, jednak nie zaobserwowano oddzia艂ywania pomi臋dzy koniczyn膮 czerwon膮 a lekami (4).
Maca (Lepidium meyenii Walp.) (ryc. 3)
Ryc. 3. Maca (Lepidium meyenii Walp.).
Jedn膮 z cz臋艣ciej wykorzystywanych ro艣lin w leczeniu symptom贸w menopauzy w Australii jest maca. Wzmianki o pierwszych hodowcach tej ro艣liny w Andach si臋gaj膮 ok. 2000 r. p.n.e., a w czasach kolonizacji przez Hiszpan贸w by艂a uznawana za walut臋 (6). Pochodzi ona z wysokich partii And贸w Peruwia艅skich (powy偶ej 4000 m n.p.m.) (7-10). Plemiona peruwia艅skie spo偶ywaj膮 jej hipokotyle w ilo艣ciach wi臋kszych od 20 g/dzie艅; 艣wie偶o zebrane cz臋艣ci s膮 gotowane przed konsumpcj膮, poniewa偶 inaczej mog膮 wywo艂a膰 skutki uboczne. Z bada艅 na 600 pacjentach wynika, 偶e zagotowanie nie powoduje 偶adnych skutk贸w ubocznych, nawet po zjedzeniu ok. 17 g wysuszonych hipokotyli/kg (8).
W Peru maca tradycyjnie stosowana jest jako ro艣lina zwi臋kszaj膮ca p艂odno艣膰 oraz jako afrodyzjak (7-9). Mo偶na odnale藕膰 doniesienia naukowe, kt贸re potwierdzaj膮 zwi臋kszenie p艂odno艣ci m臋偶czyzn po za偶ywaniu tej ro艣liny (8). Maca stosowana jest do zwalczania wyrzut贸w gor膮ca, dra偶liwo艣ci gruczo艂贸w piersiowych, wysuszenia pochwy czy osteoporozy (7). Jej wodne wyci膮gi cz臋sto testowane s膮 w licznych badaniach dotycz膮cych spermatogenezy, p艂odno艣ci, nastroju, pami臋ci, metabolizmu czy r贸偶nego rodzaju nowotwor贸w (9). Badania prowadzone na szczurach po owariektomii sugeruj膮, 偶e spo偶ywanie tego produktu zwi臋ksza mas臋 ko艣ci oraz przywraca struktur臋 beleczkowat膮 w odcinku l臋d藕wiowym kr臋gos艂upa, zmniejszaj膮c prawdopodobie艅stwo wyst膮pienia osteoporozy. Badania te daj膮 du偶膮 szans臋 na skuteczne wykorzystywanie jej w zwalczaniu gro藕nych objaw贸w menopauzy u kobiet (8). Najlepszymi w艂a艣ciwo艣ciami w艣r贸d r贸偶nych odmian charakteryzuje si臋 czarna maca. Jedn膮 z jej w艂a艣ciwo艣ci jest obni偶enie aktywno艣ci enzymu acetylocholinesterazy oraz brak aktywno艣ci wobec enzymu oksydazy monoaminowej u samc贸w myszy; tak wi臋c mo偶e wp艂ywa膰 na proces uczenia si臋 i zapami臋tywanie u myszy po owariektomii (10).
Za dzia艂anie fitoestrogene tej ro艣liny odpowiada β-sitosterol. Mo偶na odnale藕膰 wzmianki, kt贸re m贸wi膮 o wp艂ywie wyci膮gu z maca na proliferacj臋 kom贸rek MCF-7. Alkaloidy, izocyjaniany oraz glukozynolaty zawarte w maca maj膮 r贸wnie偶 wp艂yw na jej aktywno艣膰 (8). Izotiocyjaniany redukuj膮 ryzyko wyst膮pienia raka sutka, 偶o艂膮dka czy w膮troby (6). Niekt贸rzy naukowcy sugeruj膮, 偶e wyci膮g z tej ro艣liny dzia艂a endokrynologiczne nie za spraw膮 hormon贸w ro艣linnych czy fitoestrogen贸w, ale za spraw膮 alkaloid贸w oddzia艂uj膮cych na o艣 podwzg贸rzowo-przysadkow膮 i nadnercza. Jeden z obecnych w maca glukozynolat贸w – glukobrassyicyna, wykazuje aktywno艣膰 androgenn膮; w procesach enzymatycznych hydrolizowany jest do 3,3-diindolilometanu – antagonisty receptora androgenowego. Jak dot膮d jest to jedyna poznana ro艣lina, kt贸ra wykazuje tak膮 w艂a艣ciwo艣膰 (8). Sk艂ad chemiczny maca prawdopodobnie odpowiada za jej aktywno艣膰 afrodyzjakaln膮, adaptogenn膮, anaboliczn膮, immunostymulacyjn膮 oraz r贸wnowag臋 hormonaln膮 (2, 7). Opr贸cz organicznych zwi膮zk贸w mo偶na znale藕膰 w maca takie pierwiastki, jak wap艅, 偶elazo, mied藕, cynk oraz potas (9). Struktury podstawowych substancji wykazuj膮cych w艂a艣ciwo艣ci fitoestrogenne ilustruje rycina 4.
Ryc. 4. Podstawowe substancje zawarte w maca wykazuj膮ce w艂a艣ciwo艣ci fitoestrogenne.
Zhang i wsp. (7) sprawdzali dzia艂anie etanolowego wyci膮gu z maca na osteoporoz臋 u szczur贸w po owariektomii przez 28 tygodni. Badaniom poddano 40 szczur贸w, kt贸re podzielono na 4 grupy po 10 osobnik贸w. Pierwsz膮 grup膮 by艂y szczury, u kt贸rych wykonano operacj臋 Shama, tzw. operacj臋 rzekom膮 (maj膮c膮 na celu manipulacj臋 chirurgiczn膮 polegaj膮c膮 na rozci臋ciu sk贸ry, warstwy mi臋艣niowej i otrzewnej), drug膮 – szczury po owariektomii (grupa kontrolna OVX), trzeci膮 i czwart膮 – szczury po owariektomii otrzymuj膮ce etanolowy wyci膮g z maca w r贸偶nych dawkach (0,096 g/kg oraz 0,24 g/kg). Z bada艅 wynika, 偶e d艂ugotrwa艂e pozbawienie dojrza艂ych samic szczur贸w jajnik贸w wp艂ywa na spadek zawarto艣ci wapnia w ko艣ci udowej, pomimo stosowania diety zawieraj膮cej wap艅. Stosowanie wyci膮gu maca 0,24 g/kg spowodowa艂o wzrost g臋sto艣ci mineralnej ko艣ci (BDM) odcinka l臋d藕wiowego, natomiast BDM trzonu ko艣ci udowej nieznacznie zmieni艂a si臋 w stosunku do kontroli. Zale偶no艣膰 ta wskazuje, 偶e maca ma wp艂yw na ko艣ci g膮bczaste, a nie na ko艣ci korowe. Zastosowanie maca w ilo艣ci 0,24 g/kg spowodowa艂o zmniejszenie redukcji zawarto艣ci wapnia, czyli mia艂o wp艂yw na absorpcj臋 wapnia w ko艣ciach. Wyci膮g z maca wykazuje w艂a艣ciwo艣ci przeciwosteoporozowe bez statystycznej zmiany masy macicy. W艂asno艣膰 ta wyr贸偶nia maca od hormonalnej terapii zast臋pczej, wykazuj膮c mniejsze ryzyko proliferacji endometrium. W badaniach wyci膮g z maca nie wykazywa艂 r贸wnie偶 statystycznej zmiany sk艂adu marker贸w osteoporozy w surowicy krwi i innych jej sk艂adnik贸w biochemicznych. Istnieje wi臋c prawdopodobie艅stwo, 偶e wyci膮g nie bierze udzia艂u w metabolizmie ko艣ci (7).
Brooks i wsp. (8) prowadzili badania na 14 postmenopauzalnych kobietach (w wieku 50-60 lat), u kt贸rych okre艣lono poziom hormon贸w p艂ciowych (LS i FSH), poziom globulin wi膮偶膮cych hormony p艂ciowe (SHBG) oraz skal臋 Greene (GCS) przed rozpocz臋ciem bada艅 (t = 0) oraz po 6 i 12 tyg. eksperymentu. Kobiety zosta艂y podzielone na dwie grupy po 7 os贸b. Pierwsza grupa przyjmowa艂a najpierw przez 6 tyg. metanolowy wyci膮g z maca (3,5 g/dzie艅), potem przez kolejne 6 tygodni bada艅 placebo, w drugiej grupie zastosowano odwrotn膮 kolejno艣膰 podawania preparat贸w. Na przestrzeni prowadzonych bada艅 nie zanotowano statystycznie istotnych zmian sk艂adu hormonalnego surowicy. Tak wi臋c nie potwierdzono w tym badaniu aktywno艣ci estrogennej ani androgennej maca. Wynik ten mo偶e by艣 spowodowany s艂ab膮 wch艂anialno艣ci膮 substancji czynnych przez organizm. Z kolei w badaniach GCS, w grupie rozpoczynaj膮cej przyjmowanie preparat贸w od maca zanotowano 30% redukcj臋 warto艣ci GCS w stosunku do badania w dniu rozpocz臋cia eksperymentu (t = 0) oraz 27% spadek po przyjmowaniu placebo (w stosunku do t = 0). Skal臋 GCS mo偶na podzieli膰 na 2 podskale: charakteryzuj膮ce niepok贸j oraz depresj臋. W skali niepokoju zanotowano znamienne 30,8% obni偶enie warto艣ci w grupie pierwszej w stosunku do t = 0 oraz 27,3% dla placebo w por贸wnaniu do t = 0. Natomiast w skali opisuj膮cej depresj臋 statystycznie istotny spadek warto艣ci odnotowano dla grupy pierwszej w stosunku do t = 0 (28,9%) i dla placebo w stosunku do t = 0 (26,8%). Zanotowano r贸wnie偶 zmniejszenie problem贸w seksualnych w przypadku maca o 22,9% w por贸wnaniu do t = 0 i o 34,6% w stosunku do placebo. Podsumowuj膮c, maca spowodowa艂a redukcj臋 skali GCS o 18% w stosunku do t = 0 oraz 17,3% w stosunku do placebo, nie zanotowano jednak wp艂ywu tego produktu na somatyczne i naczynioruchowe symptomy podczas eksperymentu (8).
Poni偶ej zamieszczona zosta艂a tabela 1, w kt贸rej pogrupowano skutki uboczne stosowania produkt贸w ro艣linnych stosowanych w walce z objawami menopauzy, zawieraj膮cych pojedynczy surowiec ro艣linny. Dane zebrane do 29 listopada 2009 roku zosta艂y opublikowane przez WHO-UMC (11).
Tabela 1. Zestawienie skutk贸w ubocznych wywo艂anych przez stosowanie preparat贸w sk艂adaj膮cych si臋 z jednego surowca ro艣linnego (wg 11).
 Arcydzi臋giel chi艅skiPluskwica groniastaSoja warzywnaChmiel zwyczajnyMacaKoniczyna 艂膮kowa
Liczba zebranych raport贸w z bada艅4272386124
Liczba wywo艂anych skutk贸w ubocznych96337118141
Choroby krwi i uk艂adu limfatycznego052100
Choroby serca0141003
Choroby wrodzone, rodzinne, genetyczne 000002
Choroby ucha i zaburzenia b艂臋dnika032001
Zaburzenia uk艂adu wewn膮trzwydzielniczego010000
Choroby oczu015300 
Choroby uk艂adu pokarmowego3745008
Choroby og贸lne w miejscu podania0628303
Choroby w膮troby i uk艂adu 偶贸艂ciowego0581000
Zaburzenia odporno艣ci022000
Zaka偶enia1132000
Zatrucia i powik艂ania030300
Zaburzenia metabolizmu i wch艂aniania0141000
Zaburzenia mi臋艣niowo-szkieletowe i tkanek 艂膮cznych0162002
Nowotwory 艂agodne, z艂o艣liwe, nieokre艣lone061001
Choroby uk艂adu nerwowego45253010
Ci膮偶a, po艂贸g, stan oko艂oporodowy000000
Zaburzenia psychiczne0250303
Choroby nerek i uk艂adu moczowego0143000
Choroby uk艂adu rozrodczego i gruczo艂贸w piersiowych0672100
Zaburzenia oddychania, klatki piersiowej i 艣r贸dpiersia0114004
Choroby sk贸ry i tkanki podsk贸rnej17017213
Zaburzenia spo艂eczne010000
Operacje i procedury medyczne040000
Zaburzenia naczyniowe0193000
Ostropest plamisty (Silybum marianum (L.) Gaertner) (ryc. 5)
Ryc. 5. Ostropest plamisty (Silybum marianum (L.) Gaertner).
Wyci膮g z ostropestu (sylimaryna) zawiera cztery izomeryczne flawonolignany: sylibin臋 (g艂贸wny zwi膮zek aktywy), izosylibin臋, sylidianin臋 oraz sylikrystyn臋 (12). Wzory strukturalne tych zwi膮zk贸w znajduj膮 si臋 na rycinie 6.
Ryc. 6. Struktury flawonolignan贸w zawartych w ostrope艣cie plamistym.
Estrogenny efekt tej ro艣liny zaobserwowano w odniesieniu do jajnik贸w samic szczur贸w. Niewiele jest jednak wiadomo na temat substancji zawartej w ostrope艣cie, kt贸ra wi膮偶e receptor estrogenowy ER-β. Mo偶na r贸wnie偶 odnale藕膰 informacj臋, 偶e sylimaryna zwi臋ksza intensywno艣膰 immunologiczn膮 receptora ERα oraz liczb臋 ER-pozytywnych kom贸rek w zr臋bach nerek. Nieznany jest spos贸b, w jaki sylimaryna mo偶e imitowa膰 niekt贸re procesy biochemiczne zachodz膮ce w macicy wywo艂ywane przez estrogen, jak r贸wnie偶 w ko艣ciach i w uk艂adzie endokrynologicznym (12).
Badania El-Shitany i wsp. (12) mia艂y na celu sprawdzenie dzia艂ania estrogennego sylimaryny na niekt贸re organy wewn臋trzne szczur贸w (grupa kontrolna) w por贸wnaniu do modelu szczur贸w po owariektomii (OVX), kt贸rym dodatkowo podawano sylimaryn臋 (OVX-SIL), sprawdzaj膮c wp艂yw na odbudow臋 ko艣ci w wyniku postmenopauzalnej utraty ko艣ci, jak r贸wnie偶 etynyloestradiol (OVX-EE). Przez 12 tygodni szczurom OVX podawano sylimaryn臋 lub etynyloestradiol (EE). Podczas eksperymentu monitorowano mas臋 cia艂a i macicy, markery osteoporozy, tj. zawarto艣膰 fosforan贸w, wapnia, osteokalcyny (zwanej og贸ln膮 fosfataz膮 alkaliczn膮, ALP), estradiolu (E2), hormonu folikulotropowego (FSH), hormonu luteinizuj膮cego (LH) oraz parathormonu (PTH), a tak偶e zawarto艣膰 cholesterolu i lipid贸w we krwi.
Na pocz膮tku sprawdzono wp艂yw sylimaryny na mas臋 macicy. Zaobserwowano du偶o wy偶sz膮 mas臋 (statystycznie istotn膮) u szczur贸w OVX-SIL ni偶 u szczur贸w OVX, natomiast u szczur贸w, kt贸re przyjmowa艂y EE, masa macicy by艂a sze艣ciokrotnie wy偶sza. Zaobserwowano znamienny wzrost masy macicy oraz nab艂onka luminarnego wywo艂anego podawaniem sylimaryny. Efekt ten wskazuje na wp艂yw ostropestu na zawarto艣膰 estrogenu lub na receptory w kom贸rkach macicy. Nie wykazano znamiennej zdolno艣ci wi膮zania receptora ERα ani zwi臋kszenia masy macicy u szczur贸w OVX-SIL po tygodniu stosowania sylimaryny. Wzrost masy cia艂a szczur贸w OVX jest nie tylko zwi膮zany z regulacyjnym wp艂ywem estrogenu na warstw臋 tkanek t艂uszczowych. Podawanie sylimaryny, w por贸wnaniu do EE, nie 艂agodzi艂o przyrostu masy cia艂a u szczur贸w OVX. Utrata estrogenu u szczur贸w OVX prowadzi艂a do kumulacji energii w postaci t艂uszczu, zwi臋kszaj膮c mas臋 cia艂a. Stosowanie ostropestu nie zwi臋kszy艂o st臋偶enia lipid贸w we krwi, co potwierdza brak zwi臋kszenia masy cia艂a szczur贸w OVX.
Badania El-Shitany i wsp. (12) nad sylimaryn膮 pozwoli艂y na stwierdzenie, 偶e w por贸wnaniu do EE, ostropest plamisty nie wykazuje wp艂ywu estrogennego na podwzg贸rze i przysadk臋 m贸zgow膮. To znaczy, 偶e Silybum marianum nie zwi臋ksza poziomu LH i FSH. Zaobserwowano r贸wnie偶 efekt przeciwosteoporozowy ostropestu poprzez popraw臋 struktury beleczki kostnej ko艣ci udowej, na drodze podwy偶szenia st臋偶enia wapnia i fosforu w surowicy krwi. U szczur贸w OVX zanotowano wy偶szy poziom ALP w por贸wnaniu do szczur贸w OVX-EE oraz szczur贸w OVX-SIL. R贸偶nica ta by艂a statystycznie istotna. EE oraz sylimaryna nie obni偶a艂y wywo艂anego przez owariektomi臋 wzrostu poziomu osteokalcyny, co sugeruje, 偶e sylimaryna mo偶e mie膰 pozytywny wp艂yw na formowanie ko艣ci. Jednym z wa偶niejszych wniosk贸w wynikaj膮cych z bada艅 El-Shitany i wsp. (12) jest fakt, 偶e zar贸wno sylimaryna, jak i etynyloestradiol zwi臋kszaj膮 zawarto艣膰 PTH w surowicy krwi, przyczyniaj膮c si臋 do regulacji st臋偶enia wapnia i nieorganicznego fosforu. Efekt wywo艂any przez sylimaryn臋 by艂 ponad pi臋ciokrotnie wy偶szy ni偶 w przypadku etynyloestradiolu. Powszechnie jest te偶 wiadome, 偶e estrogeny mog膮 zwi臋kszy膰 wydzielanie PTH, dlatego te偶 podejrzewa si臋, 偶e fitoestrogeny wykazuj膮 podobne dzia艂anie. Prawdopodobnie sylimaryna mo偶e zwi臋ksza膰 st臋偶enie PTH, chroni膮c organizm przed utrat膮 masy kostnej.
Reasumuj膮c, z bada艅 wynika, 偶e sylimaryna wykazuje wyra藕ne dzia艂anie estrogenne u szczur贸w po owariekotomii. Ostropest znamiennie zapobiega utracie masy ko艣ci, powoduj膮c bezpo艣redni膮 interakcj臋 z receptorem ERβ lub podwy偶szaj膮c parametry odpowiedzialne za formowanie ko艣ci, tj. ALP, osterokalcyna i PTH. By m贸c potwierdzi膰 dzia艂anie tej ro艣liny na organizm ludzki, konieczne jest przeprowadzenie odpowiednich bada艅 klinicznych (12).
Pieprz metystynowy, kava kava (Piper methysticum G. Forst) (ryc. 7)
Ryc. 7. Pieprz metystynowy (Piper methysticum G. Forst)
Pieprz metystynowy jest tradycyjnie stosowan膮 ro艣lin膮 w lecznictwie kraj贸w Po艂udniowego Pacyfiku (13). Stosowany jest tam g艂贸wnie w zwalczaniu l臋k贸w, ale jest r贸wnie偶 badany przez naukowc贸w pod k膮tem leczenia symptom贸w menopauzy. Warnecke i wsp. (cyt. za 13) w 1990 roku analizowali wp艂yw wyci膮gu z pieprzu na l臋ki i dominuj膮ce objawy wegetatywne u 40 kobiet w okresie menopauzy. Kobiety (ok. 52. roku 偶ycia) przez okres 12 tygodni przyjmowa艂y preparat na bazie kava kava zawieraj膮cy 60 mg kawalakton贸w. U kobiet oceniano indeks Kuppermana (KI), indeks stan贸w l臋kowych (ASI) oraz prowadzono dziennik dnia pacjenta. We wszystkich przypadkach po 4 tyg. zanotowano statystyczny i klinicznie znamienny wp艂yw dzia艂ania pieprzu metystynowego w por贸wnaniu do stanu pocz膮tkowego. Po 4 tyg. KI spad艂 poni偶ej 15. W grupie placebo (n = 20) nie zaobserwowano statystycznie istotnych zmian w por贸wnaniu do stanu pocz膮tkowego. Jednak u 15% kobiet z grupy placebo i u 10% kobiet z grupy przyjmuj膮cej kava kava stwierdzono gastryczne skutki uboczne stosowania preparat贸w.
W innych badaniach przeprowadzonych r贸wnie偶 przez zesp贸艂 Warnecke i wsp. (cyt. za 13) w 1991 roku, uczestniczy艂o 40 kobiet w okresie menopauzy, kt贸re podzielone zosta艂y na 2 grupy; jedna przyjmowa艂a wyci膮g z pieprzu metystynowego (n = 20), druga – placebo (n = 20). Kobiety w wieku 45-60 lat przez 8 tygodni przyjmowa艂y preparaty zawieraj膮ce 210 mg kawalakton贸w dziennie. Podczas eksperymentu kontrolowano KI, skal臋 depresji Hamiltona (HAMA), skal臋 CGI, indeks DSI, dziennik dnia pacjenta oraz skal臋 Schneidera. W tygodniu 1, 4 i 8 wyci膮g z pieprzu metystynowego znamiennie wp艂yn膮艂 na KI oraz HAMA w por贸wnaniu do placebo. DSI zosta艂o statystycznie zredukowane przez wyci膮g w 4 i 8 tygodniu w por贸wnaniu do grupy placebo. Nie zanotowano wp艂ywu wyci膮gu na skal臋 Schneidera. U 4 kobiet przyjmuj膮cych pieprz metystynowy i 6 z grupy kontrolnej wyst膮pi艂y skutki uboczne, tj. niepok贸j, b贸le brzucha, senno艣膰 i dr偶enie. W badaniach prowadzonych przez zesp贸艂 De Leo (cyt. za 13) zastosowany zosta艂 wyci膮g z pieprzu wraz z hormonaln膮 terapi膮 zast臋pcz膮 (HRT) i bez niej. W eksperymencie bra艂y udzia艂 24 kobiety, u kt贸rych stwierdzono fizjologiczne objawy menopauzy (ok. 59 lat) oraz 16 kobiet po owariektomii (ok. 51 lat). Trzyna艣cie kobiet z menopauz膮 przyjmowa艂o HRT (estrogen oraz progestagen) oraz 100 mg wyci膮gu z pieprzu metystynowego (zawieraj膮cego 55% kawainy), 11 kobiet po owariektomii przyjmowa艂o ERT (estrogen bez progestagenu) oraz wyci膮g, w grupie placebo 9 kobiet z fizjologiczn膮 menopauz膮 przyjmowa艂o HRT oraz 7 przyjmowa艂o ERT. U pacjentek badano skal臋 depresji Hamiltona (HAMA). Po 6 miesi膮cach eksperymentu stwierdzono znamienn膮 redukcj臋 HAMA w grupie kobiet przyjmuj膮cych HRT oraz wyci膮g z kava kava w stosunku do grupy placebo.
Arcydzi臋giel chi艅ski (Angelica sinensis (Oliv.) Diels) (ryc. 8)
Ryc. 8. Arcydzi臋giel chi艅ski (Angelica sinensis (Oliv.) Diels).
Korze艅 arcydzi臋gla chi艅skiego jest stosowanym od wiek贸w preparatem w tradycyjnej medycynie chi艅skiej. Co prawda, ro艣lina ta nie jest typow膮 ro艣lin膮 wykorzystywan膮 w walce z objawami menopauzy i nie jest stosowana jako pojedyncza substancja ro艣linna, niemniej mo偶na znale藕膰 j膮 w r贸偶nych preparatach stosowanych w USA. Brak jest jednak klinicznych bada艅 potwierdzaj膮cych skuteczno艣膰 dzia艂ania tej ro艣liny na receptory estrogenowe (4). Hirata i wsp. (cyt. za 13) prowadzili badania przez 24 tygodnie na 71 kobietach w wieku 52 ± 6 lat, u kt贸rych przez minimum 6 miesi臋cy przed rozpocz臋ciem bada艅 nie wyst膮pi艂a menstruacja, mia艂y minimum 14 wyrzut贸w gor膮ca wraz z poceniem si臋 tygodniowo oraz podniesiony poziom enzymu FSH. Grupa, kt贸ra przyjmowa艂a tabletki zawieraj膮ce 4,5 g korzenia arcydzi臋gla dziennie, liczy艂a 35 os贸b, grupa placebo – 36 os贸b. Podczas bada艅 monitorowano KI oraz liczb臋 wyrzut贸w gor膮ca. Jednak偶e nie stwierdzono statystycznie istotnych zmian obydwu parametr贸w ani w grupie przyjmuj膮cej korze艅 arcydzi臋gla, ani w grupie placebo. Zar贸wno w grupie badanej, jak i kontrolnej, wyst膮pi艂y skutki uboczne stosowanej terapii: odbijanie si臋, fermentacja jelitowa oraz b贸le g艂owy (13).
呕e艅-sze艅 (Panax ginseng C.A. Mey) (ryc. 9)
Ryc. 9. Korze艅 偶e艅-szenia (Panax ginseng C.A. Mey).
Ro艣lina ta stosowana jest od dawna w medycynie azjatyckiej. Preparaty zawieraj膮ce w swym sk艂adzie korze艅 tej ro艣liny zyska艂y r贸wnie偶 popularno艣膰 na ca艂ym 艣wiecie. 呕e艅-sze艅 stosowany jest w zwalczaniu zm臋czenia fizycznego i psychicznego oraz og贸lnego zm臋czenia organizmu. Badania Wiklund i wsp. (cyt. za 4) prowadzone by艂y na 384 kobietach, u kt贸rych przez minimum 3 dni w tygodniu wyst臋powa艂o przynajmniej 6 wyrzut贸w gor膮ca. Pacjentki otrzymywa艂y 200 mg/dzie艅 korzenia 偶e艅-szenia lub placebo przez okres 16 tygodni. Wska藕nik dobrego samopoczucia (PGWB) dla grupy przyjmuj膮cej 偶e艅-sze艅 wskazywa艂 na korzystne zmiany jedynie dla og贸lnego leczenia objawowego (P < 0,1). Analiza wynik贸w PGWB pokaza艂a zadawalaj膮cy wp艂yw 偶e艅-szenia w stosunku do placebo w przypadku depresji i dobrego samopoczucia. Badania te wskazuj膮 r贸wnie偶 na skutki uboczne stosowania preparat贸w z tym surowcem: za偶ywanie mo偶e powodowa膰 b贸le g艂owy, senno艣膰 oraz zaburzenia 偶o艂膮dkowo-jelitowe (4). Badania nad mo偶liwo艣ci膮 stosowania tej ro艣liny w zwalczaniu objaw贸w menopauzy musz膮 by膰 poszerzone, ze wzgl臋du na ma艂膮 ilo艣膰 doniesie艅 naukowych.
Wiesio艂ek (Oenothera biennis L.) (ryc. 10)
Ryc. 10. Wiesio艂ek (Oenothera biennis L.).
W 1994 roku Chenoy i wsp. (cyt. za 13) prowadzili badania nad wp艂ywem oleju z wiesio艂ka na liczb臋 wyrzut贸w gor膮ca oraz pocenie si臋 u kobiet w okresie menopauzy. W badaniach wzi臋艂o udzia艂 56 kobiet pomi臋dzy 45 a 57 rokiem 偶ycia, u kt贸rych poza podniesionym st臋偶eniem gonadotropin, przez minimum 6 miesi臋cy przed rozpocz臋ciem eksperymentu, nie wyst膮pi艂a menstruacja oraz przynajmniej 3 razy dziennie pojawia艂y si臋 wyrzuty gor膮ca. Pacjentki podzielono na dwie grupy sk艂adaj膮ce si臋 z 28 kobiet, jedna grupa przyjmowa艂a po 4 kapsu艂ki zawieraj膮ce 500 mg oleju z wiesio艂ka i 10 mg witaminy E dziennie, natomiast grupa placebo przyjmowa艂a 4 kapsu艂ki zawieraj膮ce 500 mg p艂ynnej parafiny. W por贸wnaniu do stanu pocz膮tkowego zanotowano znamienne zmniejszenie liczby wyrzut贸w gor膮ca, jednak偶e w por贸wnaniu z placebo nie by艂y to efekty znamienne statystycznie. Podczas prowadzenia bada艅 wyst膮pi艂y skutki uboczne terapii. U 3 kobiet grupy badanej pojawi艂y si臋 nudno艣ci, a u 4 kobiet grupy kontrolnej biegunka (13).
Ro艣liny str膮czkowe
Bou茅 i wsp. (14) prowadzili badania wp艂ywu ro艣lin str膮czkowych na wzrost estrogenozale偶nych kom贸rek MCF-7. Analizowali oni takie ro艣liny, jak soj臋 (Glycine max), zielon膮 fasol臋 (Phaseolus vulgaris), kie艂ki lucerny (Medicago sativa), kie艂ki fasoli mung (Vigna radiata), korze艅 kudzu (Pueraria lobata) oraz kwiaty i kie艂ki koniczyny czerwonej (Trifolium pratense). W pierwszym etapie eksperymentu wyznaczone zosta艂o st臋偶enie hamuj膮ce (IC50) receptory ERα i ERβ przez metanolowe wyci膮gi otrzymane z poszczeg贸lnych ro艣lin. Wyniki bada艅 przedstawiono w tabeli 2.
Tabela 2. Zdolno艣膰 wi膮zania receptor贸w ER przez wyci膮gi otrzymane z ro艣lin str膮czkowych (wg 14).
Wyci膮gIC50 ERα
(μg/ml)
IC50 ERβ
(μg/ml)
SojaN/Oa100
Kwiaty koniczyny czerwonejN/O37
Kie艂ki koniczyny czerwonejN/O130
Kie艂ki lucernyN/O198
Kie艂ki fasoli mungN/ON/O
Zielona fasolaN/ON/O
Korze艅 kudzu11022
N/Oa – nie potwierdzono aktywno艣ci (IC50 > 200 μg/ml dla wi膮zania receptora ER)
Z tabeli 2 wynika, 偶e najwi臋kszy wp艂yw na wi膮zanie receptora ERβ maj膮 korze艅 kudzu (IC50 = 22 μg/ml) oraz kwiaty koniczyny czerwonej (IC50 = 37 μg/ml). Najs艂absze dzia艂anie wykazywa艂y kie艂ki fasoli mung oraz zielona fasola. Dla obu ro艣lin nie uda艂o si臋 potwierdzi膰 aktywno艣ci wobec receptor贸w ERα i ERβ. Na postawie przeprowadzonych bada艅, kt贸re wykaza艂y wysok膮 aktywno艣膰 wyci膮gu z korzenia kudzu wobec receptor贸w ERα i ERβ, postanowiono wyizolowa膰 z tego surowca substancje odpowiedzialne za to dzia艂anie. Przygotowano wi臋c 11 r贸偶nych wyci膮g贸w z korzeni tej ro艣liny, nast臋pnie scharakteryzowano g艂贸wne substancje czynne oraz sprawdzono ich aktywno艣膰 wzgl臋dem kom贸rek MCF-7. G艂贸wnymi zwi膮zkami oznaczonymi w ro艣linie by艂y izoflawony: pueraryna, daidzyna, genistyna, daidzeina oraz genisteina. Stwierdzono r贸wnie偶, 偶e wyci膮gi zawiera艂y formononetyn臋, kumesterol oraz biochanin臋 A. Zbadano nast臋pnie proliferacj臋 kom贸rek wobec wyci膮gu z kudzu w zakresie st臋偶e艅 1-100 μg/ml. Na poziomie 1 μg/ml aktywno艣膰 wyci膮gu z kudzu wynosi艂a 16%, natomiast dla 100 μg/ml – 154%. W st臋偶eniu 10 μg/ml wykazywa艂 on wysok膮 aktywno艣膰 agonistyczn膮 wobec ERβ (90,2%) oraz nisk膮 wobec ERα – 56,7%. Najwy偶sz膮 aktywno艣膰 estrogenn膮 w te艣cie proliferacji kom贸rek MCF-7 wykazywa艂a frakcja zawieraj膮ca pueraryn臋 (75,5%), nast臋pnie daidzyn臋 – 67,5%, daidzein臋 – ok. 60%, genistyn臋 – ok. 40%, oraz genistein臋 – ok. 35%.
Natomiast w kwiatach koniczyny czerwonej zidentyfikowano nast臋puj膮ce zwi膮zki: daidzeina, genisteina, biochanina A, formononetyna, kwercetyna. Z kolei w kie艂kach g艂贸wnym fitoestrogenem by艂 kumesterol, a w mniejszych ilo艣ciach wyst臋powa艂y r贸wnie偶 formononetyna, biochanina A i genisteina. Badania przeprowadzone przez Bou茅 i wsp. (14) wykaza艂y dzia艂anie wi膮偶膮ce koniczyny czerwonej tylko wobec ERβ, cho膰 mo偶na znale藕膰 doniesienia (Kiu, cyt. za 14), w kt贸rych zar贸wno kwiaty, jak i kie艂ki koniczyny wykazywa艂y aktywno艣膰 wobec receptor贸w ERα i ERβ. Kie艂ki fasoli mung wykazywa艂y 60,2% aktywno艣膰 wobec receptora ERβ, zielona fasola – 46,5%, a kie艂ki lucerny jedynie 40,5%, przy czym kontrola DMSO wykazywa艂a aktywno艣膰 wobec receptora ERβ w 27%.
Pomimo okre艣lonej aktywno艣ci poszczeg贸lnych ro艣lin str膮czkowych nie mo偶na stwierdzi膰, 偶e wykazuj膮 one wp艂yw na receptory ER, poniewa偶 wzgl臋dna aktywno艣膰 poszczeg贸lnych wyci膮g贸w wynika艂a z zastosowania wysokich st臋偶e艅 badanych roztwor贸w i du偶o ni偶szej zawarto艣膰 zwi膮zk贸w o dzia艂aniu fitoestrogennym. Kie艂ki lucerny zawiera艂y niskie st臋偶enie kumesterolu i formononetyny. W dw贸ch gatunkach fasoli zidentyfikowano niskie st臋偶enie izoflawon贸w, a aktywnymi zwi膮zkami wobec MCF-7 fasoli mung by艂y kemferol oraz kwercetyna. W przypadku soi zanotowano 90% aktywno艣膰 wobec receptora ERβ. Nale偶y jednak mie膰 na uwadze to, 偶e poszczeg贸lne ro艣liny str膮czkowe stymuluj膮 transkrypcj臋 gen贸w regulowanych przez receptory ER, mog膮 wi臋c wp艂ywa膰 na rozw贸j estrogenozale偶nego raka piersi (14).
Masha hari (Justicia pectoralis var. stenophylla) (ryc. 11)
Ryc. 11. Masha hari (Justicia pectoralis var. stenophylla).
Masha hari jest ro艣lin膮 u偶ywan膮 w zio艂olecznictwie Ameryki 艢rodkowej. Tradycja jej stosowania jest d艂uga. Na Kubie J. pectoralis podawana jest podczas ci膮偶y, gatunek Justicia w Trynidadzie i Tobago – w stanach zapalnych, J. secunda – w bolesnych miesi膮czkach, J. pectoralis – w leczeniu chor贸b gruczo艂u krokowego. Za lecznicze w艂a艣ciwo艣ci tej ro艣liny odpowiadaj膮 kumaryny. Pomimo tradycji stosowania masha hari w medycynie ludowej, nie potwierdzono jej zdolno艣ci zmniejszania objaw贸w towarzysz膮cych menopauzie. Dlatego te偶 ro艣lina ta sta艂a si臋 przedmiotem bada艅 Lockler i wsp. (15). Wyniki ich eksperymentu sugeruj膮, 偶e wyci膮g metanolowy z masha hari w warunkach in vitro dzia艂a jak agonista estrogenu lub progesteronu, wykazuj膮c jednocze艣nie aktywno艣膰 przeciwzapaln膮. Autorzy bada艅 dowiedli, 偶e wyci膮g z J. pectoralis wzmacnia ekspresj臋 gen贸w odpowiedzialnych za regulowanie st臋偶enia estrogenu i progesteronu, potwierdzaj膮c mo偶liwo艣膰 stosowania tej ro艣liny w zwalczaniu objaw贸w menopauzy oraz zespo艂u napi臋cia przedmiesi膮czkowego (PMS). Stwierdzono, 偶e wyci膮g z masha hari dzia艂a jak agonista estrogenu. Dodatkowo wyci膮g ten wi膮za艂 si臋 z receptorem progesteronowym, sugeruj膮c r贸wnie偶 potencjalnie efekt agonistyczny progesteronu.
Wyci膮g z masha hari statystycznie istotnie hamuje aktywno艣膰 COX-2 w badaniach in vitro, potwierdzaj膮c dzia艂anie przeciwzapalne. Za dzia艂anie to odpowiadaj膮 kumaryna oraz umberiferon.
Podsumowanie
Przedstawione w artykule badania, dotycz膮ce wa偶niejszych ro艣lin leczniczych stosowanych w leczeniu menopauzy, potwierdzaj膮 w wi臋kszo艣ci ich korzystne dzia艂anie terapeutyczne. W niekt贸rych przypadkach przypisywane dzia艂anie lecznicze, 艂agodz膮ce symptomy menopauzy, nie zosta艂o jednak potwierdzone lub uzyskane wyniki s膮 kontrowersyjne, co wymaga dalszych bada艅 klinicznych. Jest to wa偶ne z punktu widzenia producent贸w lek贸w i lekarzy. Wiedza ta pozwala bowiem na wytwarzanie i stosowanie preparat贸w skutecznych w walce z niedogodno艣ciami towarzysz膮cymi okresowi menopauzy.
Pi艣miennictwo
1. Xu H, Fabricant DS, Piersen CE i wsp. A preliminary RAPD-PCR analysis of Cimicifuga species and other botanicals used for women's health. Phytomed 2002; 9:757-62. 2. Khaosaad T, Krenn L, Medjakovic S i wsp. Effect of mycorrhization on the isoflavone content and the phytoestrogen activity of red clover. J Plant Physiol 2008; 165:1161-7. 3. Beck V, Unterrirder E, Krenn L i wsp. Comparison of hormonal activity (estrogen, androgen and progestin) of standarized plant extracts for large scale use in hormone replacenet therapy. J Stereo Biochem Mol Biol 2003; 84:259-68. 4. Dog TL. Menopause: a review of botanical supplements. Am J Med 2005; 118(12B):98S-108. 5. Liu J, Burdette JE, Xu H i wsp. Evaluation of estrogenic activity of plant extracts for the potential treatment of menopausal symptoms. J Agric Food Chem 2001; 49(5):2472-9. 6. Valentov谩 K, Ulrichov谩 J. Smallanthus sonchifolius and Lepidium meyenii – prospective Andean crops for the prevention of chronic diseases. Bomed Papers 2003; 147(3):119-30. 7. Zhang Y, Yu L, Ao M i wsp. Effect of ethanol of Lepidium meyenii Walp. on osteoporosis in ovariectomized rat. J Ethnopharmacol 2006; 105:274-9. 8. Brooks NA, Wilcox G, Walkar KZ i wsp. Beneficial effect of Lepidium meyenii (Maca) on physiological symptoms and measures of sexual dysfunction in postmenopausal women are not related to estrogen or androgen content. Menopause 2008; 15(6):1157-62. 9. Gonzales GF. Ethnobiology and ethnopharmacology of Lepidium meyenii (Maca), a plant from the Peruvian highlands. Hindawi Publ Corpor Vol. 2012; ID193496:10. 10. Roubio J, Qiong W, Liu X i wsp. Aqueous extracts of black maca (Lepidium meyenii) on memory impairment induced by ovariectomy in mice. Hindawi Publ Corpor Vol. 2011; ID 253958:7. 11. Dog TL, Mahady R, Gardiner P i wsp. Assessing safety of herbal products for complaints: an international perspective. Maturitas 2010; 66:355-62. 12. El-Shitany NA, Hegazy S, El-Desoky K. Evidences for antiosteoporotic and selective estrogen receptor modulator activity or silymarin compared with ethinylestradiol in ovariectomized rats. Phytomed 2010; 17:116-25. 13. HuntleyAL, Ernst E. A systematic review of herbal medicinal products for the treatmenst of menopausal symptoms. Menopause 2003; 10(5):465-76. 14. Bou茅 SM, Wiese TE, Nehls S i wsp. Evaluation of the estrogenic effect of legume extracts containing phytoestrogens. J Agric Food Chem 2003; 51:2193-9. 15. Lockler TD, Huang Y, Frasor J i wsp. Estrogenic and progestagenic effects of extracts of Justicia pectoralis Jacq., an herbal medicine from Costa Rica used for treatment of menopause and PMS. Maturitas 2010; 66:315-22.
otrzymano: 2012-05-05
zaakceptowano do druku: 2012-05-28

Adres do korespondencji:
*mgr Agnieszka Gryszczy艅ska
Instytut W艂贸kien Naturalnych i Ro艣lin Zielarskich
ul. Libelta 27, 61-707 Pozna艅
tel.: +48 (61) 665-95-50, fax: +48 (61) 665-95-51
e-mail: agnieszka.gryszczynska@iwnirz.pl

Post阷y Fitoterapii 3/2012
Strona internetowa czasopisma Post阷y Fitoterapii