Wydawnictwo Medyczne Borgis
Czytelnia Medyczna » Postępy Fitoterapii » 3/2012 » Skład chemiczny i właściwości funkcjonalne jagody acai (Euterpe oleracea Mart.)
- reklama -
Babuszka.pl
rosyjski online
z lektorem
Profesjonalny, stricte ręczny serwis narciarski Warszawa
- reklama -
© Borgis - Postępy Fitoterapii 3/2012, s. 188-191
*Ewa Cieślik, Kinga Topolska
Skład chemiczny i właściwości funkcjonalne jagody acai (Euterpe oleracea Mart.)
Chemical composition and fuNctional properties of acai berry (Euterpe oleracea mart.)
Małopolskie Centrum Monitoringu i Atestacji Żywności, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie
Kierownik Centrum: prof. dr hab. inż. Ewa Cieślik
Summary
Modern civilization, except dynamic growth of technology and science, brings many serious problems connected with chronic non-infectious diseases. The scientists are looking for natural pro-healthy substances, which – being constituents of diet – could possibly prevent these disorders, as well as improve proper body condition. The solution of this problem could be acai berry (Euterpe oleracea), from Brazilian rainforests. It contains many valuable nutrients, and it is one of the richest source of antioxidants in our food. It has a benefit effect i.e. on immunological and cardiovascular systems, protects against atherosclerosis. It shows anti-inflammatory, anti-bacterial and anti-viral, as well as antimutagenic and anticarcinogenic properties. Acai berry prevents ageing of organism, too. So it could be valuable consituent of functional food
Reklama
Jagody acai – charakterystyka
Amazońskie lasy tropikalne stanowią ekologiczny pomost między cywilizacją a środowiskiem (człowiekiem a naturą). Obszar ten jest pełen niespotykanych nigdzie indziej gatunków roślin i zwierząt, które mogą tam żyć i rozwijać się dzięki unikalnym warunkom klimatycznym i wyjątkowej czystości środowiska. Wiele z nich ciągle jeszcze pozostaje dla nauki nieznanych i nieodkrytych, choć od wieków lokalni szamani plemienni używają ich (w tym ok. 2000-3000 owoców) do leczenia wielu chorób (1-3). Do takich odkrytych stosunkowo niedawno „skarbów amazońskich lasów” zaliczyć można jagodę acai, zwaną „sekretem długowieczności”. Ze względu na wysoki potencjał prozdrowotny uznawana jest przez naukowców za superjagodę (4). Jej właściwości doceniali od pokoleń rdzenni Indianie (Anomabi). W trudnych okresach, kiedy owoc ten był dla nich jedynym źródłem pożywienia, jego wartość żywieniowa pozwalała przetrwać, zachowując energię i witalność (2, 4).
Acai jest małą ciemnofioletową jagodą, podobną do owocu borówki, mającą jedną pestkę. Rośnie na drzewie palmowym. Do tej pory nie znaleziono na świecie surowca (owocu), który pod względem wartości odżywczej mógłby z nią konkurować (1). Dlatego Perricone (4) nazwał ją „superfood na 1” (tab. 1).
Tabela 1. Wartość energetyczna i zawartość wybranych składników odżywczych w jagodzie acai (wg 7).
SkładnikZawartość (w 100 g s.m.)
Wartość energetyczna
Tłuszcz całkowity
Suma węglowodanów
Błonnik pokarmowy
Cukry proste
Białko (F = 6,25)
Witamina A
β-Karoten
Witamina C
Wapń
Żelazo
Popiół
533,9 kcal
32,5 g
52,2 g
44,2 g
1,3 g
8,1 g
1002 IU
< 5,0 IU
< 0,1 mg
260,0 mg
4,4 mg
3,8 g
Jagoda acai wyróżnia się obecnością w jej składzie chemicznym białka o wysokiej wartości biologicznej, zawierającego wszystkie aminokwasy egzogenne w zalecanych proporcjach (tab. 2) (5-7).
Tabela 2. Skład aminokwasowy białka jagody acai (wg 7).
AminokwasZawartość [%]
Kwas asparginowy
Treonina
Seryna
Kwas glutaminowy
Glicyna
Alanina
Walina
Metionina
Izoleucyna
Leucyna
Tyrozyna
Fenyloalanina
Lizyna
Histydyna
Arginina
Prolina
Hydroksyprolina
Cystyna
Tryptofan
Suma
0,83
0,31
0,32
0,80
0,39
0,46
0,51
0,12
0,38
0,65
0,29
0,43
0,43
0,17
0,42
0,53
< 0,01
0,18
0,13
7,59
Wśród lipidów wchodzących w jej skład są niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, w tym kwas linolowy (12,5%). Warto dodać, że poziom kwasów tłuszczowych w acai jest zbliżony do ich ilości w oleju z oliwek, przy czym uwagę zwraca wysoka (56,2%) zawartość kwasu oleinowego (7). Ponadto w składzie pulpy z acai znajduje się 1180 mg/kg wapnia (6). Jagoda ta jest bogata również w błonnik pokarmowy (8). Jagoda acai jest najbogatszym źródłem substancji przeciwutleniających wśród owoców (9). Charakteryzuje się nie tylko bardzo wysoką zawartością tych związków, ale także ich różnorodnością; obecne w jej składzie są związki fenolowe (10, 11), w tym antocyjany (12), a także bioflawonoidy i fitosterole. Zawartość β-sitosterolu w liofilizacie z acai wynosi około 0,44 mg/g s.m., a sigmasterolu – 0,04 mg/g s.m. (10).
Całkowita zawartość związków fenolowych w owocach acai jest wysoka i wynosi 328 mg/100 g (8, 11, 13). Spośród antocyjanów uwagę zwraca wyższy aniżeli w innych owocach poziom cyjanidyny i jej pochodnych (12, 14, 15), przy czym dominuje 3-glukozyd cyjanidyny (jego zawartość w miąższu wynosi około 1040 mg/l) (10, 16) (tab. 3).
Tabela 3. Zawartość antocyjanów i polifenoli w moszczu z jagody acai (wg 10).
SkładnikZawartość
w świeżej masie (mg/L)
3-Glukozyd cyjanidyny
3-Glukozyd pelargonidyny
Kwas ferulowy
(-)-Epikatechina
Kwas p-hydroksybenzoesowy
Kwas galusowy
Kwas protokatechowy
(+)-Katechina
Kwas elagowy
Kwas wanilinowy
Kwas p-kumarowy
Pochodna kwasu galusowego-1
Pochodna kwasu galusowego-2
Pochodna kwasu galusowego-3
Pochodna kwasu galusowego-4
Pochodna kwasu galusowego-5
Pochodna kwasu elagowego
1040 ± 58,2
74,4 ± 2,90
212 ± 5,29
129 ± 3,28
80,5 ± 2,00
64,5 ± 1,64
64,4 ± 1,64
60,8 ± 0,98
55,4 ± 1,39
33,2 ± 1,39
17,1 ± 1,23
47,3 ±1,40
18,4 ± 0,89
17,3 ± 1,25
13,3 ± 0,96
3,9 ± 0,18
19,5 ± 0,40
Całkowita zawartość substancji przeciwutleniających w acai jest 33-krotnie większa od tej w czerwonych winogronach, czy też czerwonym winie. Potencjał antyoksydacyjny liofilizatu tej jagody wynosi 1026 jednostek ORAC (ang. Oxygen Radical Absorbent Capacity) (17). Jest to najwyższy poziom ORAC, jaki kiedykolwiek stwierdzono w naturalnym produkcie (owocu). Dla porównania, potencjał antyoksydacyjny żurawiny i dzikich czarnych ostrężyn, dotąd uznawany za najwyższy, stanowi zaledwie 1/3 wartości stwierdzonej dla acai (18-20).
Warto dodać, że zdaniem niektórych autorów jagoda acai zawiera ponad 50 niezidentyfikowanych dotąd substancji, które nie występują w innych owocach (21).
Prozdrowotne właściwości jagody acai
Brazylijczycy wykorzystywali owoc acai przede wszystkim do leczenia nieżytów przewodu pokarmowego oraz chorób skórnych. Ponadto jagody acai były podawane niemowlętom, kiedy matki nie mogły ich karmić własną piersią (2, 5, 18).
Ogólnie rzecz ujmując, korzyści dla zdrowia ze spożywania jagody i jej przetworów (np. koncentrat) jest wiele. Związane są one w pierwszej kolejności z wysokim potencjałem przeciwutleniającym tej jagody, a więc zdolnością do usuwania wolnych rodników (8). Polega to między innymi na hamowaniu oksydacyjnego procesu niszczenia komórek powodowanego przez wolne rodniki (4), a także na udziale w aktywowaniu oraz ciągłej odnowie wielu przeciwutleniaczy w naszym organizmie, które ulegają uszkodzeniu lub unieczynnieniu. Aktywne przeciwutleniacze znajdujące się w produktach wytworzonych z jagody acai mogą zatem wzmocnić potencjał antyoksydacyjny naszego organizmu, a tym samym jego odporność. Uważa się bowiem, że odpowiedni poziom pobranych z dietą związków o właściwościach przeciwutleniających stymuluje procesy immunologiczne i wzmaga możliwości obronne samej komórki (20).
Wiadomo, że wolne rodniki są czynnikiem powodującym wiele chorób przewlekłych niezakaźnych (cywilizacyjnych), takich jak choroba niedokrwienna serca, artretyzm, nowotwory. Wolne rodniki są też głównym powodem procesu starzenia się komórek, tkanek, a tym samym naszego organizmu (22). Wang i wsp. (15) stwierdzili, że spożywanie owoców o wysokim potencjale przeciwutleniającym hamuje proces starzenia się organizmu.
Uważa się, że jagoda acai charakteryzuje się właściwościami hamującymi rozwój komórek nowotworowych, a nawet wspomagającymi walkę z rakiem. Z jednej strony przeciwutleniacze o wysokiej aktywności unieczynniają wolne rodniki zanim te zdążą uszkodzić DNA komórek naszego organizmu. Z drugiej zaś strony, ze względu na działanie ochronne na DNA jądrowe oraz mitochondrialne, zapobiegają mutacjom komórek. Del Pozo-Insfran i wsp. (10) wykazali w badaniach in vitro, że wyciąg z jagody acai niszczy od 35 do 86% komórek nowotworowych (w zależności od rodzaju ekstraktu i jego stężenia) wywołujących białaczkę w ciągu 24 godz. doświadczenia.
Warto zaznaczyć, że „walka” organizmu o zdrowie odbywa się na poziomie molekularnym (komórkowym). Badania wykazały, że rozpuszczalne w wodzie przeciwutleniacze po przedostaniu się do komórki nie tylko inaktywują wolne rodniki, ale także wywierają inne korzystne działania, począwszy od niszczenia bakterii Escherichia coli w układzie moczowym, aż do wzrostu efektywności wytwarzania witaminy D w skórze pod wpływem promieni słonecznych. W jagodach acai znajdują się również takie substancje, jak flawony, flawonoidy oraz izoflawonoidy, które niszczą lub hamują rozwój bakterii i wirusów (22).
Stwierdzono, że substancje przeciwutleniające występujące w owocu acai są bardzo szybko wchłaniane do krwiobiegu, mogą zatem korzystnie wpływać na nasze zdrowie, m.in. poprzez regulowanie ciśnienia tętniczego. Olej z acai zawiera aktywne związki fitochemiczne, w tym fitosterydy wspomagające procesy regulacji poziomu cholesterolu we krwi. Koncentrat z acai hamuje tworzenie się złogów cholesterolu, dzięki oczyszczającemu działaniu polifenoli. Wiele związków biologicznie aktywnych znajdujących się w owocach acai działa przeciwzawałowo, wzmacnia mięsień serca oraz ściany naczyń krwionośnych. Inną korzystną właściwością jagody acai jest wspomaganie regulacji poziomu glukozy we krwi. Badania wykazały ponadto, że jagoda acai, ze względu na duże zawartości zeaksantyny i luteiny, wykazuje działanie ochronne na wzrok, może także przyczyniać się do hamowania degeneracji rogówki oka i katarakty.
Związki fenolowe zawarte w soku acai działają korzystnie także na procesy trawienne w organizmie. Polifenole zapobiegają chorobie wrzodowej, refluksowi, wspierają również procesy usuwania toksyn z organizmu (22, 23).
Zastosowanie jagody acai
Jagoda acai jest surowcem delikatnym i krótkotrwałym. Po uzyskaniu dojrzałości zbiorczej szybko opada i musi być spożyta zaraz po zbiorze. Miejscowa ludność najczęściej zmiękcza jadalną pulpę owoców poprzez moczenie jej w wodzie, w celu otrzymania gęstego napoju barwy purpurowej o kremowej teksturze oraz oleistym wyglądzie i charakterystycznym intensywnym smaku (cierpki z powodu obecności garbników) i zapachu. Ze względu na bardzo wysoką aktywność endogennych enzymów komórkowych, mniej więcej po 12 godz. po zbiorze jagody ulegają zepsuciu, stąd natychmiast się je liofilizuje, a następnie przetwarza.
Owoce acai są wykorzystywane w Brazylii do produkcji soków (po rozcieńczeniu wodą) oraz napojów mlecznych (13). Na bazie jagody acai powstają więc różne produkty, w tym mieszanka soków z 19 owoców oraz wyciągu ze skórki czerwonych i białych winogron (8, 18). Z technologicznego punktu widzenia składnik „funkcjonalny” musi wykazywać pozytywne działanie na teksturę, stabilność bądź konsystencję produktu żywnościowego. Sok z acai może być uznany za funkcjonalny, znajduje on bowiem zastosowanie m.in. w produkcji jogurtów, ze względu na wysoką stabilność barwy antocyjanów wchodzących w jego skład (6, 14).
Podsumowanie
Do tej pory nie znaleziono na świecie surowca (owocu), który pod względem wartości odżywczej byłby porównywalny z jagodą acai. Rosnąc na jednej z najżyźniejszych gleb świata, owoc ten zawiera bowiem nie tylko bogactwo antyoksydantów, ale i zrównoważony kompleks nienasyconych kwasów tłuszczowych, aminokwasów, fitosteroli, witamin i wielu cennych pierwiastków. Nieliczne dane piśmiennictwa wskazują na wiele korzyści wynikających ze spożywania jagody acai lub picia jej soku. Najważniejsze z nich to: ochrona komórek organizmu przed drobnoustrojami chorobotwórczymi, wolnymi rodnikami, jak również wzmacnianie systemu krwionośnego, odpornościowego i nerwowego, działanie antymutagenne i antykancerogenne, zapobieganie powstawaniu cukrzycy, stabilizowanie właściwego poziomu cholesterolu, regulacja procesów trawiennych, wzmacnianie wzroku i jasności umysłu. Jagoda ta może zatem stanowić niezwykle wartościowy składnik żywności funkcjonalnej.
Reklama
Piśmiennictwo
1. Arabbi PR, Genovese MI, Lajolo FM. Flavonoids in vegetable food commonly consumed in Brazil and estimated ingestion by the Brazilian population. J Agric Food Chem 2004; 52:1124-31. 2. Fillon M. The secret from the Amazon. Breakthrougns in health 2006; 4:43-9. 3. Warren S. Acai crown jewel of the Amazon. Health J 2007; 95:1-4. 4. Perricone N. The Perricone Promise. Ed. Warner Books, New York 2004. 5. Araujo CL, Bezerra IWL, Dantas IC i wsp. Biological activity of proteins from pulps of tropical fruits. Food Chem 2004; 85:107-10. 6. Coisson ID, Travaglia F, Piana G i wsp. Euterpe oleracea juice as functional pigment for yogurt. Food Res Int 2005; 53:2928-35. 7. Schauss AG, Wu X, Prior RL i wsp. Antioxidant capacity and other bioactivities of the freeze-dried Amazonian palm berry, Euterpe oleracea Mart. (Acai). J Agric Food Chem 2006; 54:8604-10. 8. Surma-Zadora M, Cieślik E, Florkiewicz A. Antioxidant potential of Acai berry (Euterpe oleracea Mart.). Int Conf Risk Factors of Food Chain, 17th Sept. 2008, Kraków. 9. Rodrigues RB, Lichtenhaeler R, Zimmermann BF i wsp. Total oxidant scavenging capacity Euterpe oleraceae Mart. (Acai) seeds and identification of their polyphenolic compounds. J Agric Food Chem 2006; 54:4162-7. 10. Del Pozo-Insfran D, Brensen CH, Talcott ST. Phytochemical composition and pigment stability of Acai (Euterpe oleraceae Mart.). J Agric Food Chem 2004; 52:1539-45. 11. Gallori S, Bilia AR, Bergonizi MC i wsp. Poliphenolic constituents of fruit pulp of Euterpe oleraceae Mart. (acai palm). Chromatographia 2004; 59:739-3. 12. Bobio FO, Druzian JI, Abrao PA i wsp. Identification and quantification of the anthocyanins from the fruit of acai (Euterpe oleraceae) Mart. Cienc Technol Aliment 2000; 20:388-90. 13. Hassomoto NMA, Genovese MI, Lajolo FM. Antioxidant activity of dietary fruits, vegetables and commercial frozen fruit pulps. J Agric Food Chem 2006; 53:2928-35. 14. Bobio FO, Bobio PA, Oliviera PA i wsp. Stability and stabilization of the anthocyanins from Euterpe oleraceae Mart. Acta Aliment Hung 2002; 31:371-7. 15. Wang H, Cao G, Prior RL. Oxygen radical absorbance capacity of anthocyanins. J Agric Food Chem 1997; 45:304-9. 16. Lichtenhaeler R, Marx F. Total oxidant scavenging capacities of common European fruits and vegetables juices. J Agric Food Chem 2005; 53:103-10. 17. Lichtenhaeler R, Belandrino R, Guilherme RJ i wsp. Total oxidant scavenging capacities of Euterpe oleraceae Mart. (Acai) fruits. Inter J Food Sci Nutr 2005; 56:53-64. 18. Global Wellness Report. Patent-pending process supercharges the Mona Vie blend, 2006. R3 Global, 1; 1-4. 19. Sikora E, Cieślik E. Występowanie przeciwutleniaczy w owocach jagodowych. [W:] Grajek W (red.), Przeciwutleniacze w żywności. WN-T, Warszawa 2007; 201-9. 20. Sikora E, Cieślik E, Topolska K. The sources of natural antioxidants. Acta Sci Pol Technol Aliment 2008; 5-17. 21. Del Pozo-Insfran D, Percival SS, Talcott ST. Acai (Euterpeo oleracea Mart.) polyphenolics in their glycoside and aglycones forms induce apoptosis of HL-60 leukemia cells. J Agric Food Chem 2006; 54:1222-9. 22. Surma-Zadora M, Cieślik E. Właściwości funkcjonalne związków fenolowych. Żyw Człow Metab 2007; 34(6):1648-56. 23. Cieślik E, Gręda A, Adamus W. Contents of polyphenols in fruit and vegetables. Food Chem 2006; 94:135-42.
otrzymano: 2012-04-05
zaakceptowano do druku: 2012-04-27

Adres do korespondencji:
*prof. dr hab. inż. Ewa Cieślik
Małopolskie Centrum Monitoringu i Atestacji Żywności Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja
ul. Balicka 122, 30-149 Kraków
tel.: +48 (12) 662-48-26
e-mail: rrciesli@cyf-kr.edu.pl

Postępy Fitoterapii 3/2012
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii

Zamów prenumeratę

Serdecznie zapraszamy do
prenumeraty naszego czasopisma.

Biuletyn Telegram*

W celu uzyskania najnowszych informacji ze świata medycyny oraz krajowych i zagranicznych konferencji warto zalogować się w naszym
Biuletynie Telegram – bezpłatnym newsletterze.*
*Biuletyn Telegram to bezpłatny newsletter, adresowany do lekarzy, farmaceutów i innych pracowników służby zdrowia oraz studentów uniwersytetów medycznych.
- reklama -

Strona główna | Reklama | Kontakt
Wszelkie prawa zastrzeżone © 1990-2017 Wydawnictwo Medyczne Borgis Sp. z o.o.
Chcesz być na bieżąco? Polub nas na Facebooku: strona Wydawnictwa na Facebooku
polityka cookies