Ludzkie koronawirusy - autor: Krzysztof Pyrć z Zakładu Mikrobiologii, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 2/2013, s. 35-40
*Barbara Golecka
Jakość życia pacjentek z chorobą nowotworową leczonych metodą chemioterapii
The quality of life of female patients with cancer disease treated with chemotherapy
Zakład Pielęgnacyjno-Opiekuńczy, Zespół Opieki Zdrowotnej, Głogów
Kierownik Zakładu: mgr Henryk Sylwanowicz
Summary
Introduction. The research on quality of life in liaison with the level of functioning lead to the concept of quality of life related to health. Medical institutions aim not only to treat patients, but also to prepare them to living with disease and treatment procedures. An examination of quality of life at various stages of cancer disease is important in relation to possibility of taking actions leading to the quality improvement.
Aim. The purpose of this paper is to analyse the quality of life of female married, chemiotherapy-treated patients and to analyse the association between the level of quality of life and the ways of coping with cancer diseases.
Material and methods. The research was carried out on 30 married women with cancer diseases, treated with chemotherapy. The Questionnaire of the Quality of Life McGill, PS-T Scale and “The Questionnaire Ways of Coping – Cancer Version” were used for the analysis.
Results. Examined women represent low, medium and high level of quality of life. The majority have medium level of quality of life. The women cope with disease using emotional, cognitive and behavioral methods. The group with low and high level of quality of life vary statistically in terms of emotional method of copying. The higher level of quality of life, the more often emational methods are used.
Conclusions. The women with medium level of quality of life adapt to the situation of disease the best, they use social support and are task-oriented.
Wstęp
Jakość życia uwarunkowana stanem zdrowia to termin opisujący fizyczny, społeczny, umysłowy, psychologiczny aspekt dobrego samopoczucia i funkcjonowania ocenianego przez pacjenta (1) lub wpływ choroby i leczenia na funkcjonowanie oraz zadowolenie z życia chorego (2, 3). Ocena jakości życia pacjentów należy do standardów postępowania placówek opieki medycznej czy paliatywnej (1), gdyż negatywne wydarzenia życiowe, jak zagrażająca życiu choroba nowotworowa, w większym stopniu niż pozytywne zdarzenia oddziałują na jakość życia człowieka (4). Pojawienie się choroby nowotworowej jest dramatycznym momentem w życiu. Fizyczne i psychologiczne konsekwencje choroby i leczenia przeciwnowotworowego wpływają na dotychczasowy tryb funkcjonowania osoby, mogą osłabiać lub uniemożliwiać pełnienie wielu dotychczasowych funkcji, powodować reorganizację aktywności, rezygnację z wielu życiowych marzeń i celów, przewartościowanie potrzeb. Jednak stopień, w jakim wydarzenie choroby nowotworowej i proces leczenia zmieni funkcjonowanie jednostki, zależy od różnych czynników sytuacyjnych (np. od wsparcia społecznego) oraz od czynników podmiotowych, takich jak poczucie kompetencji, sprawstwa, siły, skuteczności, odporności psychicznej, sposobu interpretowania doświadczeń, strategii radzenia sobie z konsekwencjami (4, 5). Dobra jakość życia bywa utożsamiana z subiektywnym dobrym samopoczuciem, satysfakcją, dobrym przystosowaniem do sytuacji, nadzieją, zdolnością do sprawowania funkcji społecznych (1, 2, 6, 7). Osoba dokonując oceny jakości życia, uwzględnia wcześniejsze doświadczenia, obecną sytuację oraz oczekiwania dotyczące przyszłości (8). Badania pokazują, że wyższe poczucie jakości życia ułatwia zmaganie się z chorobą, a także wzmacnia procesy równoważenia zagrożeń z zasobami, natomiast wyższy poziom zdrowia zwrotnie oddziałuje na subiektywne poczucie jakości życia (5).

Jakość życia jest pojęciem wielowymiarowym i w pracy tej przyjęto, że odnosi się do trzech głównych sfer funkcjonowania człowieka chorego: psychicznej (emocji i procesów poznawczych), fizycznej (dolegliwości związanych z chorobą i leczeniem) oraz behawioralnej (sposobów radzenia sobie z chorobą). Człowiek może dokonywać oceny poszczególnych dziedzin życia (rodzina, stosunki społeczne, warunki finansowe, praca, stan zdrowia) lub życia jako całości. Pacjenci z rozpoznaniem nowotworu złośliwego dokonują oceny jakości życia dotyczącej zdolności troszczenia się o siebie samego, radzenia sobie z ubocznymi skutkami leczenia, realizacji celów życiowych, wsparcia otrzymywanego od najbliższych, satysfakcji z życia czy bilansu życia. W sytuacji choroby nowotworowej ocena jakości życia bardzo często zależy od nasilenia dolegliwości fizycznych (np. bólu), oceny własnej sprawności fizycznej, nasilenia niepokoju lub nadziei oraz od przekonania o skuteczności leczenia.
Duże znaczenie dla poczucia dobrej jakości życia ma kontakt z innymi ludźmi. Kontakt społeczny jako jedna z podstawowych potrzeb człowieka jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania. Inni ludzie pełnią ważną rolę, dostarczając wsparcia, pozytywnych doświadczeń emocjonalnych czy oferując swoją pomoc. Wsparcie łagodzi psychologiczne skutki stresu, prowadzi do lepszego rozumienia własnej sytuacji, umożliwia dokonanie poznawczej reinterpretacji i nadawanie sensu krytycznym doświadczeniom. Badania dowodzą, że istotnym źródłem wsparcia społecznego jest rodzina (4). Rodzina zajmuje jedno z najwyższych miejsc w hierarchii wartości, ponieważ podtrzymuje poczucie sensu życia, łagodzi wpływ stresów zewnętrznych, dostarcza wsparcia, daje człowiekowi poczucie głębokich więzi z ludźmi i potwierdza jego wartość. Małżeństwo wpływa na zadowolenie z życia, sprawia, że osoby są bardziej szczęśliwe, mniej depresyjne oraz zdrowsze. Małżeństwo jest źródłem pozytywnych doświadczeń emocjonalnych, jeśli jest udane, i podtrzymuje poczucie szczęścia, lecz kiedy funkcjonuje źle, to stwarza gorsze psychologicznie warunki niż samotne życie (4).
Podjęte w pracy zagadnienia badawcze dotyczą funkcjonowania zamężnych kobiet chorych na nowotwór i leczonych metodą chemioterapii.
Cel pracy
Celem pracy było ustalenie, jaki jest poziom jakości życia zamężnych pacjentek poddawanych chemioterapii oraz jakie strategie radzenia sobie z chorobą wykorzystują pacjentki poddawane leczeniu chemioterapeutycznemu.
Materiał i metody
Osobami badanymi była grupa 30 kobiet, pacjentek dolnośląskich oddziałów onkologicznych. W badaniu uwzględniono takie zmienne niezależne, jak: choroba nowotworowa, rodzaj stosowanego leczenia, płeć i stan cywilny. Osoby były wybierane do badania na podstawie kryterium medycznego. O doborze decydowało medyczne rozpoznanie choroby nowotworowej oraz fakt leczenia metodą chemioterapii. W tabeli 1 przedstawiono rozkład liczebności pacjentek pod względem diagnozy różnych rodzajów nowotworów. Analizowano funkcjonowanie pacjentek chorych na nowotwór jako grupy, bez różnicowania poszczególnych jednostek chorobowych. Założono homogeniczność grupy pod względem płci, dlatego do badania wybierano jedynie kobiety. Istotnym czynnikiem doboru był również stan cywilny, stąd w badaniu uczestniczyły jedynie mężatki. Dobór osób do badań celowo zakładał uczestnictwo kobiet zamężnych z uwagi na wsparcie rodzinne. Dobór osób do badań nie był zdeterminowany wiekiem. Badane były osoby dorosłe. Dolna granica wieku to 47 lat, a górna 74 lata. Rycina 1 przedstawia związki między badanymi zmiennymi.
Tabela 1. Opis badanej grupy – diagnoza rodzaju nowotworu.
DiagnozaLiczba pacjentekProcent
Rak piersi9 30,0
Rak jajnika7 23,3
Rak jelita grubego6 20,0
Rak płuc3 10,0
Rak macicy3 10,0
Rak żołądka2 6,7
Razem30 100,0
Źródło: opracowanie własne na podstawie diagnozy lekarskiej.
Ryc. 1. Związki między badanymi zmiennymi.
W pracy posłużono się narzędziami badawczymi: kwestionariuszem jakości życia McGill, skalą do badania oceny sytuacji – skala PS-T, oraz Kwestionariuszem Sposobów Radzenia Sobie z Chorobą „Ways of Coping – Cancer Version” (WOC-Ca).
Kwestionariusz jakości życia McGill służy do badania jakości życia w odniesieniu do fizycznej, psychicznej i społecznej sfery funkcjonowania osoby chorej. Ta technika badawcza ma charakter samoopisowy i składa się z czterech części. W części A badany ocenia jakość swojego życia z uwzględnieniem wszystkich aspektów własnego życia. Część B odnosi się do fizycznej sfery – badany ma wymienić objawy fizyczne, które mu dokuczają. Część C bada psychiczną i społeczną sferę życia – badany ma wskazać odpowiedź, która najlepiej odzwierciedla jego odczucia i myśli. Zwraca się tu uwagę na stopień przystosowania do choroby, doznawanie uczuć pozytywnych (zadowolenie, radość) oraz negatywnych (smutek, przerażenie, bezsens życia), a także jakość kontaktów społecznych, otrzymywane wsparcie. W części D badany ma wymienić te czynniki, które w największym stopniu wpływają na jakość jego życia, zarówno sprzyjające, jak i pogarszające jakość życia. Pytania kwestionariuszowe zawierają się pomiędzy dwoma skrajnie przeciwnymi twierdzeniami. Odpowiednie cyfry oznaczają różne natężenie danej cechy, od minimalnego, poprzez średnie, aż po skrajne. Badany ma podkreślić cyfrę pomiędzy 0 a 10, która najlepiej opisuje to, co czuje.
Skala do badania oceny sytuacji (skala PS-T) przeznaczona jest do określenia właściwości aktualnej sytuacji człowieka. Zawiera 9 grup zdań wyrażających stosunek człowieka do jego obecnej sytuacji. Osoba określa, jak ważna jest dla niej obecna sytuacja, czy ma wpływ na to, co się dzieje, czy wie, co może się wydarzyć i co ona sama może zrobić, czy to, co się dzieje, ocenia jako groźne, czy spodziewa się pomyślnego/niepomyślnego rozstrzygnięcia obecnej sytuacji itd. Skala ta posłużyła jako metoda pomocnicza do oceny jakości życia.
Kwestionariusz Sposobów Radzenia Sobie z Chorobą „Ways of Coping – Cancer Version” został opracowany przez Dunkel-Schetter i wsp. do badania różnych sposobów radzenia sobie chorych na nowotwór. Przekładu na język polski dokonał Paweł Izdebski (9). Ta metoda badawcza powstała na podstawie koncepcji Lazarusa i Folkman, dotyczącej zadaniowej i emocjonalnej strategii radzenia sobie z sytuacją stresową. Kwestionariusz składa się z 52 twierdzeń. Osoba badana ma ustosunkować się do każdego z nich poprzez wybór jednej z pięciu możliwych odpowiedzi: „nigdy”, „rzadko”, „czasami”, „często”, „bardzo często”. Twierdzenia obejmują emocjonalne, poznawcze i behawioralne sposoby radzenia sobie z chorobą nowotworową.
Wyniki badań
Poziom jakości życia
Pierwszy problem badawczy dotyczył poziomu jakości życia u zamężnych kobiet leczonych metodą chemioterapii. Przyjmuje się, że jakość życia obejmuje fizyczną, psychiczną i behawioralną sferę funkcjonowania człowieka. Osoby badane dokonały subiektywnej oceny poziomu własnej jakości życia.
Przedstawione w tabeli 2 wyniki wskazują, że badane osoby charakteryzują się różną jakością życia. 10% badanych posiada wysoką jakość życia, a 20% niską jakość życia. Największą grupę (70% badanych) stanowią pacjentki o średniej jakości życia. Należy uwzględnić fakt, że badana grupa to kobiety zamężne, posiadające wsparcie rodzinne, co ma decydujący wpływ na jakość ich życia. Zdecydowana większość (96,7%) badanych kobiet podała, że odczuwa wsparcie ze strony rodziny. 3,3% badanych zasygnalizowało brak wsparcia ze strony rodziny.
Tabela 2. Opis statystyczny badanej jakości życia.
Jakość życiaCzęstośćProcent
Niska620,0
Średnia2170,0
Wysoka310,0
Ogółem30100,0
Źródło: opracowanie własne.
Sytuacja choroby ma duże znaczenie dla badanych osób. 90% badanych kobiet uważa ją za bardzo ważną i raczej ważną (ryc. 2) oraz bardzo trudną i raczej trudną (ryc. 3). Świadczy to o tym, że badane osoby przywiązują dużą uwagę do własnego stanu zdrowia oraz dostrzegają powagę i problem choroby.
Ryc. 2. Ocena sytuacji choroby. Źródło: opracowanie własne.
Ryc. 3. Ocena sytuacji choroby. Źródło: opracowanie własne.
Dla każdej badanej osoby, na podstawie wyników kwestionariusza, został uzyskany wynik, który pozwala zróżnicować badane pacjentki pod względem doznawanej jakości życia i podzielić je na trzy kategorie:
– pacjentki o niskim poziomie jakości życia,
– pacjentki o średnim poziomie jakości życia,
– pacjentki o wysokim poziomie jakości życia.
Kategorie te będą punktem odniesienia do dalszej analizy, obejmującej porównania pomiędzy owymi trzema grupami osób badanych.
Jakość życia a strategie radzenia sobie z chorobą nowotworową

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 30 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Oleś M: Jak oceniać jakość życia u dzieci? [W:] Psychologia jakości życia. Wydawnictwo ACADEMICA, Warszawa 2005; 4: 69-88. 2. Schipper H: Quality of Life: principles of the clinical paradigm. Journal of Psychosocial Oncology 1990; 8: 171-178. 3. Spieth LE, Harris CV: Assessment of health-related quality of life in children and adolescents: an integrative review. Journal of Pediatric Psychology 1996; 21: 175-193. 4. Czapiński J: Psychologia szczęścia. Oficyna Wydawnicza „Akademos”, Warszawa 1992. 5. Sęk H: Jakość życia a zdrowie. Ruch prawniczy, ekonomiczny i socjologiczny 1993; 2: 110-117. 6. Eiser C, Morse R: Quality of Life Measure in Chronic Diseases of Childhood. Health Technology Assessment 2001; 5: 1-162. 7. Goździewicz A: Egzemplifikacja wykorzystania psychobiografii w badaniach nad jakością życia. [W:] Bańka A (red.): Psychologia jakości życia. Stowarzyszenie Psychologia i Architektura, Poznań 2005; 95-109. 8. Bańka A: Jakość życia a jakość rozwoju. Społeczny kontekst płci, aktywności i rodziny. [W:] Bańka A (red.): Psychologia jakości życia. Stowarzyszenie Psychologia i Architektura, Poznań 2005; 11-78. 9. Izdebski P: Funkcjonowanie osób z chorobą nowotworową po chemioterapii. Wydawnictwo Uczelniane WSP, Bydgoszcz 1998. 10. Majkowicz M: Jakość życia w chorobie nowotworowej. [W:] de Walden-Gałuszko K (red.): Psychoonkologia. Biblioteka Psychiatrii Polskiej, Kraków 2000; 141-146. 11. Heszen-Klemens I, Jarosz M: Stosunek lekarz–pacjent. Zespół diagnostyczno-terapeutyczny. [W:] Jarosz M (red.): Psychologia lekarska. PZWL, Warszawa 1983; 193-322. 12. Grzegołowska-Klarkowska HJ: Mechanizmy obronne osobowości. PWN, Warszawa 1986. 13. Heszen-Niejodek I: Radzenie sobie z chorobą – przegląd zagadnień. [W:] Heszen-Niejodek I (red.): Jak żyć z chorobą, a jak ją pokonać. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2000; 55-78. 14. Nowakowska MT: Psychologiczne aspekty chorób przewlekłych, trwałego upośledzenia zdrowia oraz chorób nieuleczalnych i zagrażających życiu. [W:] Jarosz M (red.): Psychologia lekarska. PZWL, Warszawa 1983; 343-362.
otrzymano: 2012-11-15
zaakceptowano do druku: 2013-01-18

Adres do korespondencji:
*Barbara Golecka
Zakład Pielęgnacyjno-Opiekuńczy
ul. Kościuszki 15, 67-200 Głogów
tel.: +48 605-830-101
e-mail: barbaragolecka@op.pl

Medycyna Rodzinna 2/2013
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna