Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Pediatria 2/2013, s. 44-52
*Krystyna Rochala1, Grzegorz Krasomski2
Ocena wpływu nieprawidłowego profilu biofizycznego płodu na występowanie krwawienia dokomorowego (IVH) i zamartwicy u noworodka
The estimation of foetus’ incorrect biophysical profile influence on Intraventricular Hemorrhage (IVH) and asphyxiation prevalence in infant
1Zakład Położnictwa Praktycznego, II Katedra Ginekologii i Położnictwa, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny, Łódź
Kierownik Zakładu: dr n. med. Bogusława Rudnicka
2Klinika Położnictwa i Ginekologii, Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki, Łódź
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Grzegorz Krasomski
Summary
Introduction. A supervion of foetus by biophysical profile is a standard procedure. It contributes to early diagnosis of asphyxia which IVH follows. Intraventricular Hemorrhages I Grade do not cause complication, Grade II evokes ventricular system ectasy, Grade III and IV causes hemorrhagic hydrocephaly. A correct CTG record informs about foetus’ wellbeing, the lack of intrauterine anoxia and asphyxia danger. A fluid volume estimation is required component of ultrasonography and its disorders are symptoms of pathology. An estimation of foetus wellbeing by ultrasonography mainly consists of doppler vessel flow in middle cerebral artery and umbilical artery.
Aim. The aim of this project is to demonstrate correlation between incorrect biophysical profile of a foetus and IntraVenticular Haemorrhage and asphyxiation prevalence in infant.
Material and methods. The material includes analysis of live births from 1st January 2006 to 31st December 2008 in Gynaecological/Obstetric Clinic of CZMP Institute in Łódź, analysis of women’s giving birth at least in 30 week, selection of 1000 infants and their 934 mothers, so the group of 1934 people under investigation recived. Statistical calculations – test chi? and the Pearson product-moment correlation coefficient.
Results. Among 1000 newborns 141 cases of asphyxia and 143 of IVH determined, in ultrasonography, around the third day of age.
Conclusion. 1. In the group of examined infants the statistical correlation between asphyxiation, Intraventricular Hemorrhage and incorrect NST records (Rp = ~22%), decelerations (Rp = ~15%) and oscilation disorders (Rp = ~14%) in foetus has been shown. 2. The occurrence of asphyxiation and IVH did not show statistical correlation with incorrect amniotic fluid volume (Rp = ~5%) and incorrect vessel flow (Rp = ~9%). 3. The analysis showed the correlation between infant’s IVH and its bad condition after delivery and incorrect biophysical profile. The strenght of correlation Rp = ~0.3712 = ~37% is moderate (statisticaly significant).
WSTĘP
We współczesnej medycynie perinatalnej monitorowanie odgrywa zasadniczą rolę i staje się głównym narzędziem intensywnej opieki nad dzieckiem. Wprowadzenie takich metod nadzoru jak: profil biofizyczny płodu pełny lub zmodyfikowany, kardiotokografia, ultrasonografia, stało się postępowaniem standardowym w oddziałach położniczych, przyczyniającym się do wzrostu bezpieczeństwa matki, płodu i noworodka (1, 2).
Wdrożenie przedporodowego nadzoru nad płodem pozwala na wczesne rozpoznanie zagrażającej zamartwicy wewnątrzmacicznej, dobór optymalnego czasu i sposobu rozwiązania ciąży oraz unikanie zbędnych interwencji, a w przypadku ciąż wysokiego ryzyka – porodu przedwczesnego i wcześniactwa (3, 4).
Niedotlenienie okołoporodowe jest ważkim problemem neonatologii, stanowi przyczynę umieralności i zachorowalności poporodowej noworodka, wpływa na rozwój umysłowy i fizyczny. Szacunkowo niedotlenienie dotyczy 2% noworodków z wszystkich porodów, wzrasta do 6% wśród noworodków z masą ciała mniejszą niż 2000 g (5).
W stanach niedotlenienia dochodzi do centralizacji krążenia, mającej na celu zapewnienie prawidłowego dotlenienia najważniejszych organów: mózgu, serca i nadnerczy kosztem przepływu krwi przez: nerki, płuca, jelita, śledzionę, mięśnie szkieletowe oraz skórę. Jest to tzw. efekt oszczędzania mózgu. Przedłużające się niedotlenienie wywołuje u płodu wielonarządowe uszkodzenie dotyczące:
– układu nerwowego: encefalopatia niedotlenieniowo-niedokrwienna, krwawienie dokomorowe (IVH), leukomalacja okołokomorowa (6, 7),
– układu oddechowego: zespół zaburzeń oddychania (RDS), zespół aspiracji smółki (MAS),
– układu pokarmowego: martwicze zapalenie jelit (NEC), niewydolność wątroby oraz wiele innych powikłań źle rokujących (NEC jest drugą po RDS przyczyną zgonów noworodków) (8, 9).
Zatem wykrywanie niedotlenienia jest priorytetem w medycynie perinatalnej. Służy do tego szereg metod oceny dobrostanu płodu: profil biofizyczny (ultrasonograficzna ocena objętości płynu owodniowego, pracy serca płodu, napięcia mięśniowego płodu, ruchów oddechowych i ruchów ciała płodu), kardiotokografia, przepływ naczyniowy w pępowinie i naczyniach mózgowych płodu (10).
Obecnie w nadzorze biofizycznym nad płodem proponowany jest i najczęściej stosowany następujący schemat:
1. W ciąży przebiegającej prawidłowo, gdy płód nie przejawia zaburzeń we wzrastaniu i aktywności, występuje prawidłowa objętość płynu owodniowego, badanie dopplerowskie naczyń płodowych nie jest stosowane.
2. W ciąży powikłanej IUGR, nadciśnieniem, z podejrzeniem wad genetycznych płodu, obowiązkowo wykonuje się ocenę przepływów naczyniowych płodu: tętnicy pępowinowej i tętnicy środkowej mózgu.
3. W przypadku wystąpienia niedotlenienia i nieprawidłowych spektrów przepływów w układzie tętniczym poszerzenie diagnostyki o układ żylny płodu i DV, bowiem występowanie nieprawidłowości w tych układach ściśle wiąże się z kwasicą i asfiksją płodu (11-13).
Obserwowany w Polsce od wielu lat spadek przyrostu naturalnego, przesunięcie granicy wiekowej kobiet i odkładanie macierzyństwa w czasie (obecnie pierwsza ciąża przypada na wiek ok. 30 lat) wymusza niejako na medycynie opracowywanie metod służących wykrywaniu zagrożeń, głównie zamartwicy i IUGR (14-16).
Większość patologii zagrażających życiu noworodka, takich jak: wady rozwojowe OUN, serca, przewodu pokarmowego, powinna być wykrywana w czasie rutynowego badania USG w przebiegu ciąży. Szczególne znaczenie ma wczesne diagnozowanie zamartwicy okołoporodowej, bowiem niesie ona ze sobą szereg poważnych następstw: IVH oraz leukomalację PVL okołokomorową, które należą do wczesnych uszkodzeń mózgu i mają one złe wartości rokownicze (17, 18).
Krwawienia dokomorowe I° mogą powodować torbiel w miejscu krwawienia, krwawienie II° wywołuje poszerzenie układu komorowego, III° i IV° powodują wodogłowie pokrwotoczne prowadzące do wzmożonego ciśnienia śródczaszkowego, co wymaga drenażu narastającego płynu mózgowo-rdzeniowego. Zmiany leukomalacyjne wiążą się z zanikiem komórek mózgowych, wywołują u noworodka zaburzenia rozwoju umysłowego oraz spastyczne porażenie pod postacią paraplegii, hemiplegii lub ciężkich przypadków tetraplegii.
Asfiksja okołoporodowa, a zwłaszcza centralizacja krążenia noworodków donoszonych, jest główną przyczyną encefalopatii niedotlenieniowo-niedokrwiennej (ENN). Wczesne diagnozowanie zamartwicy zapobiega ww. powikłaniom, a także chroni małego pacjenta i jego rodziców przed uciążliwym, długotrwałym oraz kosztownym leczeniem (19-21).
Objętość płynu owodniowego
Ocena objętości płynu owodniowego jest niezbędną składową badania ultrasonograficznego. Zaburzenia w ilości wód płodowych, zmniejszenie, brak lub ich zwiększenie zazwyczaj są objawem poważnych patologii (22, 23).
Wady układu pokarmowego uniemożliwiające połykanie płynu prowadzą do wielowodzia. Małowodzie może powstać w każdym okresie ciąży. Mogą powodować je choroby matki: nadciśnienie, cukrzyca, infekcja lub patologia płodu, zwłaszcza wady wrodzone układu moczowego (24, 25).
Najgroźniejszymi skutkami małowodzia są: ciężki stan ogólny płodu, niska punktacja wg skali Apgar, obumarcie wewnątrzmaciczne płodu, śmierć okołoporodowa. Do odległych powikłań należą uszkodzenia układów: neurologicznego, sercowo-naczyniowego, oddechowego i moczowego (26, 27).
Kardiotokografia
Kardiotokografia jest obecnie ogólnie uznaną, stosowaną metodą nadzoru nad płodem, noszącą miano „Złotego Standardu”. Jest to jednoczesna obserwacja i rejestracja czynności serca płodu i skurczów macicy (28).
Uzyskanie prawidłowego zapisu KTG mówi o dobrostanie płodu, braku zagrożenia wewnątrzmacicznego niedotlenieniem i zamartwicą (29).
Akceleracja to krótkotrwałe przyspieszanie czynności serca płodu co najmniej o 15 uderzeń/min trwające nie mniej niż 15 s, jest ona pozytywną wartością predykcyjną.
Deceleracja to przemijające, krótkotrwałe zwolnienia FHR co najmniej o 15 uderzeń/min trwające dłużej niż 15 s. Występują wraz ze skurczami macicy, mogą pojawić się w sposób izolowany w ciążowym zapisie KTG. Ze względu na czas współistnienia ze skurczami macicy deceleracje można podzielić na: wczesne, późne i zmienne.
Deceleracje wczesne nie są objawem niepokojącym, nie mają wpływu na stan płodu i noworodka.
Deceleracje późne kształtem przypominają wykres skurczu, ich początek występuje z opóźnieniem w stosunku do rozpoczynającego się skurczu macicy o około 30 s. Deceleracje późne świadczą o narastającej niewydolności łożyska, zwłaszcza gdy powtarzają się wielokrotnie, są późnym objawem zagrożenia płodu na skutek niedotlenienia.
Deceleracje zmienne mogą mieć różnorodne kształty, najczęściej litery U lub V, ich początek może być gwałtowny w różnych fazach skurczu. Amplituda deceleracji może wahać się od 20-80 uderzeń/min. Powstawanie tego typu deceleracji związane jest z zaburzonym przepływem krwi w pępowinie, zazwyczaj z jej uciskiem, i jest objawem alarmującym. Gdy częstość czynności serca płodu nie spada poniżej 80 uderzeń/min, zagrożenie dla płodu nie jest zbyt duże, natomiast gdy spada do 60 uderzeń/min, może dochodzić do zaburzeń w układzie bodźcoprzewodzącym serca, a nawet do jego zatrzymania (30).
Test niestresowy
Test niestresowy (NST) to rodzaj testu kardiotokograficznego nazywany testem akceleracyjno-ruchowym, wykonywany i oceniony podczas braku skurczów macicy. Zapis NST jest obecnie podstawową formą nadzoru nad płodem i nad prawidłowym przebiegiem ciąży. Wśród wskazań wymagających szczególnego nadzoru kardiotokograficznego są: ciąża po terminie, nadciśnienie tętnicze, wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu płodu, choroba hemolityczna płodu (31).
W celu prawidłowej interpretacji zapisów NST zostały wydane przez FIGO kryteria klasyfikacji otrzymywanych wyników:
1. Test reaktywny zawiera w 30-minutowym zapisie 2 lub więcej akceleracji o czasie trwania nie mniejszym niż 15 s, towarzyszącym ruchom płodu, o amplitudzie co najmniej 15 uderzeń/min, czynność serca płodu 110-150 uderzeń/min, brak deceleracji lub występowanie ich o charakterze sporadycznym, umiarkowanym i krótkotrwałym.
2. Test niereaktywny: brak akceleracji, obecność pojedynczych głębokich deceleracji lub powtarzających się każdego typu, zmniejszona zmienność długoterminowa poniżej 5 uderzeń/min, FHR poniżej 100 uderzeń/min lub powyżej 170 uderzeń/min.
3. Test wątpliwy (podejrzany): mniej niż 2 akceleracje lub akceleracje o nieprawidłowej amplitudzie w czasie trwania, sporadyczne deceleracje każdego typu, zmniejszona zmienność długoterminowa 5-10 uderzeń/min, utrzymująca się dłużej niż 40 min (32).
CEL PRACY
Celem pracy jest ocena wpływu nieprawidłowego profilu biofizycznego płodu na występowanie IVH i zamartwicy u noworodka.
MATERIAŁ I METODY
Selekcję danych źródłowych przeprowadzono w dwóch etapach. Etap I – analiza wszystkich porodów i urodzeń żywych od 1 stycznia 2006 do 31 grudnia 2008 roku odbytych w Klinice Położnictwa i Ginekologii Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi. W tym czasie miało miejsce 4485 porodów, w wyniku których urodziło się 4597 noworodków. Dane dla pierwszego etapu analizy wyselekcjonowano z komputerowej bazy danych Instytutu CZMP. Etap II – analiza retrospektywna dokumentacji kobiet, które urodziły co najmniej w 30 tygodniu ciąży, następnie wybrano losowo 1000 noworodków żywo urodzonych i ich 934 matki, w ten sposób otrzymano grupę badawczą liczącą 1934 osoby.
Kryteria włączenia do badań
Do badania zakwalifikowano dokumentację rodzących, niezależnie od ich wieku, od 30 tygodnia ciąży, w Klinice Położnictwa i Ginekologii Instytutu CZMP od stycznia 2006 do grudnia 2008 roku oraz dokumentację ich dzieci.
Dane uzyskano na podstawie informacji zawartych w kartach położniczych i historiach rozwoju noworodka.
Kryteria wyłączenia z badań
W weryfikacji wstępnej nie brano pod uwagę dokumentacji medycznej kobiet z ciężkimi chorobami układowymi oraz tych, u których stwierdzono wady letalne płodu, wady serca płodu przebiegające z tachykardią bądź bradykardią, wady układu moczowego i nerek.
Metodą badawczą była analiza retrospektywna dokumentacji medycznej położniczej matek i ich noworodków. Analizie poddano następujące dane:
– u matki: zawarte w kartach położniczych Kliniki Położnictwa i Ginekologii – wiek w dniu porodu (lata), miejsce zamieszkania (miasto, wieś), liczba ciąż, liczba porodów, tydzień zakończenia ciąży, liczba hospitalizacji (łącznie z porodową), czas (dni) hospitalizacji porodowej, wykonywane badania diagnostyczne: USG, AFI, przepływy naczyniowe metodą Dopplera,
– u płodu: zapisy NST wykonane w okresie 3 dób poprzedzających poród oraz KTG śródporodowe, zmniejszenie zmienności krótkoterminowej, deceleracje,
– u noworodka: pierwsze poporodowe badanie neonatologiczne oraz stan ogólny w pierwszej dobie życia, występowanie zamartwicy i krwawienia dokomorowego (USG przezciemieniowe) na podstawie historii rozwoju noworodka Pododdziału Noworodków Kliniki Położnictwa i Ginekologii bądź Kliniki Neonatologii Instytutu CZMP.
Obliczenia statystyczne zastosowane w niniejszej pracy wykonano przy użyciu komputerowego arkusza kalkulacyjnego MicroSoft Excel oraz następujących metod statystycznych: testu chi2 oraz wskaźnika współzależności Pearsona.
WYNIKI
Analiza wykazała, że:
– w grupie 1000 badanych noworodków: 49% to noworodki po porodzie przekazane do opieki w Klinice Neonatologii Instytutu CZMP, z których 35 zmarło (19 w pierwszych 6 dobach życia, 10 – w czasie > 6 i ≤ 28 dni życia, 6 – w czasie > 28 dni życia),
– wśród analizowanych 934 matek (porodów): 40% to matki w wieku ≥ 30 lat, a 44% porodów, to porody przedwczesne (tydzień zakończenia ciąży ≤ 37).
Charakterystyka matek według badań przedporodowych
U matek wykonano badania umożliwiające ocenę stanu płodu. Wyniki badań przedstawiono w tabeli 1 i 2.
Tabela 1. Zestawienie wykonania oraz wyników badań przedporodowych matek. Wyniki badań medycznych płodów.
BadanieUSGObjętość płynu owodniowegoPrzepływyZapisy NST
Wykonanie/wynikwykonywanebrak badaniarazemw normiewielowodziemałowodziebezwodziebrak badaniarazemprawidłowenieprawidłoweodwróconebrak badaniarazemreaktywneniereaktywnemało reaktywnebrak badaniarazem
Liczba670264934405321383032993443078242593447940190225934
%7228100434153351004681451005152024100
Tabela 2. Wyniki badań deceleracji i akceleracji.
BadanieDeceleracjeAkceleracje
Wynikwczesnepóźnezmiennebrak badaniarazemwystępowałynie występowałybrak badaniarazem
Liczba1911794958110005621982401000
%1918558100562024100
Na podstawie uzyskanych danych określających ogólny stan analizowanych noworodków w chwili ich porodu, wydzielono cztery grupy:
– grupa I – stan zadawalający (nie wystąpiły żadne istotne zaburzenia lub wystąpiło obniżone napięcie mięśniowe i/lub obniżona żywotność) – 320 noworodków (32%),
– grupa II – stan średni (wystąpiły zaburzenia oddychania i/lub wysiłek oddechowy oraz obniżone napięcie mięśniowe i/lub obniżona żywotność) – 110 noworodków (11%),
– grupa III – stan ciężki (wystąpiła sinica, stosowano tlenoterapię bierną oraz wystąpiły zaburzenia jak w grupie II) – 240 noworodków (34%),
– grupa IV – stan bardzo ciężki (wystąpiły wszystkie wyżej wymienione zaburzenia oraz wsparcie oddechowe typu nCPAP i/lub intubacja dotchawiczna, i/lub zgon) – 230 noworodków (23%).
W analizowanej grupie 1000 noworodków w pierwszym poporodowym badaniu neonatologicznym stwierdzono 143 przypadki zamartwicy oraz 141 przypadków IVH, wykryte badaniem USG przezciemiączkowym przeprowadzonym około 3 doby życia. Wyniki tych analiz przedstawiono w tabeli 3.
Tabela 3. Pourodzeniowy stan badanych noworodków.
Stan noworodkówZamartwicaKrwawienie dokomorowe (IVH)
Wynik/ocenawystąpiłanie wystąpiłarazemwystąpiłonie wystąpiłorazem
Liczba14385910001418571000
%14861001486100
U większości, tj. u 80 (57%) noworodków z krwawieniem dokomorowym wystąpiło IVH stopnia II. Na uwagę zasługuje fakt znacznego występowania w tej grupie deceleracji późnych – 24, oscylacji skaczącej – 19, oscylacji zawężonej – 14.
Wśród 50 (39%) noworodków wystąpiło IVH stopnia I, w tej grupie obserwowano oscylację skaczącą – 13, deceleracje wczesne – 16. U reszty – 6 (4%) noworodków, odnotowano IVH stopnia III. W grupie badanej nie wystąpiło IVH w stopniu IV (tab. 4).
Tabela 4. Zestawienie stopni stwierdzonych krwawień dokomorowych (IVH) oraz parametrów (markerów), które wystąpiły w poszczególnych stopniach niedotlenienia w krwawieniach dokomorowych.
Stopień IVHLiczba%Parametry, które wystąpiły w danym stopniu krwawienia dokomorowego (IVH)Liczba wystąpień
I5539AFI poza normą (małowodzie lub bezwodzie)11
Nieprawidłowe przepływy3
Zapisy NST (niereaktywne lub wątpliwe)4
Ruchy płodu (mało lub brak)4
Deceleracjepóźne2
wczesne16
Akceleracje (nie było)4
Zaburzenia oscylacjioscylacja zawężona4
oscylacja skacząca13
Tachykardia (wystąpiła)3
Bradykardia (wystąpiła)2
II8057AFI poza normą (małowodzie lub bezwodzie)17
Nieprawidłowe przepływy9
Zapisy NST (niereaktywne lub wątpliwe)28
Ruchy płodu (mało lub brak)24
Deceleracjepóźne24
zmienne9
Akceleracje (nie było)29
Zaburzenia oscylacjioscylacja zawężona14
oscylacja skacząca19
Tachykardia (wystąpiła)14
Bradykardia (wystąpiła)2
III64AFI poza normą (małowodzie lub bezwodzie)1
Nieprawidłowe przepływy1
Zapisy NST (niereaktywne lub wątpliwe)3
Ruchy płodu (mało lub brak)3
Decerleracje (późne lub zmienne)3
Akceleracje (nie było)2
Zaburzenia oscylacji (występowanie zo lub osc > 25)2
Tachykardia (wystąpiła)1
Bradykardia (wystąpiła)1
Ogółem141100  
Analiza wykazała występowanie statystycznych podstaw (p z testu chi2 < od 0,05) do przyjęcia hipotezy, że zachodzi zależność statystyczna pomiędzy zamartwicą i krwawieniem dokomorowym (IVH) analizowanych w kontekście nieprawidłowych parametrów profilu biofizycznego (tab. 5):
Tabela 5. Zestawienie związku statystycznego pomiędzy zamartwicą i krwawieniem dokomorowym (IVH) u noworodków w zależności od nieprawidłowych parametrów u płodów.
ParametrNST niereaktywne lub wątpliweDeceleracje późne i zmienneZaburzenia oscylacjiAFI poza normą (małowodzie lub bezwodzie)Nieprawidłowe przepływy
WNWWNWWNWWNWWNW
IVH351033810352892911213128
Zamartwica6578588573702411922121
p0,00030,01530,01620,41310,1141
Rp22%15%14%5%9%
Wskaźnikwzs słabawzs słabawzs słababzsbzs
W = wystąpiły, NW = nie wystąpiły, wzs = wystąpiła zależność statystyczna, bzs = brak zależności statystycznej
– nieprawidłowych zapisów NST (od zapisów niereaktywnych lub od wątpliwych) – siła zależności na poziomie słabym (Rp = 0,2182 = ~22%) na niekorzyść zamartwicy,
– deceleracji późnych lub zmiennych – siła zależności na poziomie słabym (Rp = 0,1464 = ~15%) na niekorzyść zamartwicy,
– zaburzeń oscylacji (od występowania zo lub osc > 25) – siła zależności na poziomie słabym (Rp = 0,1393 = ~14%) na niekorzyść zamartwicy.
Ponadto analiza wykazała brak statystycznych podstaw (p z testu chi2 > od 0,05) do przyjęcia hipotezy, że zachodzi zależność statystyczna pomiędzy zamartwicą i krwawieniem dokomorowym (IVH) analizowanych w kontekście:
– nieprawidłowego AFI (występowania małowodzia lub bezwodzia) – wystąpiła tylko różnica na poziomie nikłym (Rp = 0,04852 = ~5%) na niekorzyść IVH,
– nieprawidłowych przepływów – wystąpiła tylko różnica na poziomie nikłym (Rp = 0,08743 = ~9%) na niekorzyść zamartwicy.
Procentowy udział markerów niedotlenienia w krwawieniu dokomorowym (IVH)
Największy udział wśród nieprawidłowych wartości parametrów towarzyszących krwawieniu dokomorowemu (IVH) miały:
– nieprawidłowe zapisy NST (niereaktywne lub wątpliwe) – 37%,
– nieprawidłowe deceleracje (późne lub zmienne) – 27%,
– zaburzenia oscylacji (występowanie zo lub osc > 25) – 25%,
– AFI (poza normą) małowodzie lub bezwodzie – 21% (ryc. 1).
Ryc. 1. Struktura parametrów towarzyszących krwawieniu dokomorowemu (IVH)*.
*suma przekracza 100%, gdyż niektóre z parametrów wystąpiły współtowarzysząco
W grupie 141 noworodków z krwawieniem dokomorowym wystąpiły 103 zapisy NST niereaktywne bądź wątpliwe. Nieprawidłowości w zapisach poddano procentowej analizie (tab. 6). Przy niereaktywnych lub wątpliwych zapisach NST wśród noworodków z krwawieniem dokomorowym (IVH) w największej skali wystąpiły:
Tabela 6. Zestawienie współtowarzyszenia parametrów występujących przy krwawieniu dokomorowym (IVH) oraz przy zapisach NST niereaktywnych lub wątpliwych.
Lp.Parametr = wartośćLiczba%
1zo = t1313
2osc > 25 = t77
3Akceleracje = n2726
4Tachykardia = t55
5Bradykardia = t33
6Ruchy płodu = m lub n3130
7Deceleracje = p lub z1717
Ogółem103100
– ruchy płodu = brak ruchów/nieprawidłowa liczba (30%),
– akceleracja = brak (26%),
– deceleracje = późne lub zmienne (17%),
– zaburzenia oscylacji = oscylacja zawężona (13%).
Procentowy udział markerów niedotlenienia w zamartwicy
Największy udział wśród nieprawidłowych wartości towarzyszących zamartwicy miały:
– nieprawidłowe zapisy NST (niereaktywne lub wątpliwe) – 51%,
– zaburzenia oscylacji (występowanie zo lub osc > 25) – 45%,
– nieprawidłowe deceleracje (późne lub zmienne) – 38% (ryc. 2).
Ryc. 2. Struktura parametrów towarzyszących zamartwicy*.
*suma przekracza 100%, gdyż niektóre z parametrów wystąpiły współtowarzysząco
Wyodrębniając z wszystkich badanych noworodków te bez zamartwicy i bez krwawienia dokomorowego (IVH) oraz bez negatywnych wartości ww. markerów, otrzymano grupę kontrolną liczącą 90 noworodków, którą porównano z grupą badaną obejmującą 141 noworodków z krwawieniem dokomorowym (IVH) (tab. 7).
Tabela 7. Zestawienie stanu ogólnego noworodków według krwawienia dokomorowego (IVH) oraz badanych markerów.
CechaGrupa stanu ogólnegoGrupa badana IVHGrupa kontrolnaRazemWyniki testu chi2
liczba%*liczba%liczba
Stan ogólny noworodkówI3842525890chi2 = 32,0629
p = 0,0001
wzs
Rp = 37%
umiarkowana
II166783324
III3259224154
IV558781363
ogółem141619039231
Średnia ocena Apgar7,44 ± 1,678,53 ± 0,75 
*udziały procentowe naliczono (do 100%) w każdej grupie stanu ogólnego noworodków, tj. w odniesieniu do liczby razem w każdym wierszu tabeli odrębnie
Analiza wykazała występowanie statystycznych podstaw (p z testu chi2 < od 0,05) do przyjęcia hipotezy, że ogólny stan poporodowy noworodków był zależny od występowania krwawienia dokomorowego (IVH) oraz od innych nieprawidłowych wartości analizowanych parametrów. Siła tej zależności mierzona wskaźnikiem Pearsona wyniosła Rp = 0,3712 = ~37%, a tym samym okazała się umiarkowana (znacząca statystycznie), szczególnie na korzyść noworodków z grupy stanu zadawalającego (grupa I) oraz na wysoce istotną niekorzyść noworodków z grupy stanu bardzo ciężkiego (grupa IV). Noworodki z grupy kontrolnej (noworodki bez IVH i innych negatywnych wartości analizowanych parametrów) uzyskały również znacząco lepsze wartości oceny stanu ogólnego w skali Apgar (większą wartość średnią i mniejszą wartość odchylenia standardowego) (ryc. 3).
Ryc. 3. Struktura stanu ogólnego noworodków według krwawienia dokomorowego (IVH) oraz badanych markerów.
DYSKUSJA
Medycyna perinatalna, posługując się wieloma narzędziami i metodami, odgrywa ważką rolę w wykrywaniu zagrożeń płodu, pozwala w odpowiednim czasie zakończyć ciążę lub poród, znamiennie przyczynia się do urodzenia zdrowego noworodka (3, 33, 34). Najczęstszymi okołoporodowymi zagrożeniami dla noworodka są zamartwica oraz krwawienie dokomorowe (12, 19, 20).
Wielu autorów jest zdania, że obecnie nie istnieje żaden pojedynczy test, który wydawałby się lepszy od innych w nadzorze nad płodem z niedotlenieniem (35-37). Wśród badaczy nadal toczą się spory o to, który z objawów niedotlenienia w diagnostyce okołoporodowej najtrafniej odzwierciedla asfiksję płodu (34, 38). Niektórzy autorzy twierdzą, że podjęcie decyzji o porodzie zabiegowym jedynie na podstawie patologicznego zapisu KTG i obrazu klinicznego jest postępowaniem odpowiednim (23, 32, 39). Zdaniem innych nierozwiązanie ciąży w chwili, gdy u płodu występują objawy centralizacji krążenia i dekompensacji centralizacji krążenia, może doprowadzić do obumarcia wewnątrzmacicznego płodu. W dyskusji są również głosy mówiące o braku dostatecznych danych dotyczących wyników badań przepływów metodą Dopplera, na podstawie których można podjąć niebudzącą wątpliwości decyzję o rozwiązaniu ciąży przed upływem 37 tygodnia (37, 38, 40).
Wczesne rozpoznanie patologii u płodu pozwala na ustalenie algorytmu postępowania i wdrożenie profilaktyki krwawień śródczaszkowych (choć nie do końca udowodnionej naukowo, ale zmniejszającej powikłania), polegającej na podawaniu matce domięśniowo witaminy K i kortykosterydów. Nie bez znaczenia pozostaje przygotowanie zaplecza technicznego dla niedojrzałego noworodka, tj. sprzętu do stosowania oddechu wspomaganego typu nCPAP metodą „infant-flow” lub oddechu kontrolowanego z zastosowaniem tlenku azotu, które znacznie zmniejszają możliwość wystąpienia IVH (41-43).
W literaturze autorzy jako przyczyny krwotoku dokomorowego wymieniają: wcześniactwo i związaną z nim niedojrzałość struktur mózgowych, zespół zaburzeń oddychania i konieczność stosowania oddechu kontrolowanego, wysokie parametry sztucznej wentylacji, cięcie cesarskie oraz niedotlenienie okołoporodowe (17, 18, 44, 45). Występuje jednak niewiele doniesień dotyczących szczegółowej analizy wykładników niedotlenienia u płodu i ich zależności z krwawieniem dokomorowym u noworodka.
W związku z powyższym w prezentowanej pracy podjęto próbę oceny objawów niedotlenienia w predykcji zamartwicy i IVH w badanej populacji noworodków.
Wśród rozpatrywanej grupy 1000 noworodków w pierwszym badaniu neonatologicznym stwierdzono 143 przypadki zamartwicy oraz 141 przypadków IVH badaniem USG przezciemiączkowym przeprowadzonym około 3 doby życia.
W badanej grupie noworodków, u których wystąpiła zamartwica i krwawienie dokomorowe, w diagnostyce przedporodowej i śródporodowej występowało szereg zaburzeń pod postacią: niereaktywnych zapisów NST, deceleracji późnych i zmiennych, zmniejszenia zmienności krótkoterminowej, nieprawidłowej objętości płynu owodniowego, nieprawidłowych przepływów naczyniowych (tab. 5). Z przeprowadzonej analizy wynika, że istnieją podstawy do uznania statystycznej zależności pomiędzy zamartwicą i krwawieniem śródczaszkowym a zapisami NST niereaktywnymi (p z testu chi2 = 0,0003 < 0,05, a Rp = ~22%), deceleracjami późnymi i zmiennymi (p z testu chi2 = 0,0153 < 0,05, Rp = ~15%), zaburzeniami oscylacji (p z testu chi2 = 0,0162 > 0,05, Rp = ~14%).
Rozpatrując procentowy udział zjawisk powodujących zamartwicę i IVH, należy podkreślić, że największy udział mają niereaktywne zapisy NST (odpowiednio 51 i 37%), następnie deceleracje późne i zmienne (38 i 27%) i zaburzenia zmienności krótkoterminowej (45 i 25%) (ryc. 1 i 2). Uzyskane wyniki są zgodne z poglądami autorów twierdzących, że największe znaczenie w wykrywaniu zagrożeń okołoporodowych ma kardiotokografia (31, 32, 46).
Analiza statystyczna (p z testu chi2 = 0,1141 > 0,05, Rp = 9%) nie potwierdziła wpływu patologicznych przepływów krwi w naczyniach płodowych na występowanie asfiksji i IVH u noworodka, co jest zgodne ze spostrzeżeniami innych autorów (18, 19, 20, 47). Badanie również nie wykazało zależności statystycznej (p z testu chi2 = 0,4131 > 0,005, Rp = 5%) pomiędzy nieprawidłową objętością płynu owodniowego a zamartwicą i krwawieniem dokomorowym.
Analiza wykazała występowanie statystycznych podstaw (p z testu chi2 < od 0,05) do przyjęcia hipotezy, że ogólny stan poporodowy noworodków był zależny od występowania krwawienia dokomorowego (IVH) oraz od innych nieprawidłowych wartości analizowanych parametrów. Siła tej zależności mierzona wskaźnikiem Pearsona wyniosła Rp = 0,3712 = ~37%, a tym okazała się umiarkowana (znacząca statystycznie), szczególnie na korzyść noworodków z grupy stanu zadawalającego (grupa I) oraz na wysoce istotną niekorzyść noworodków z grupy stanu bardzo ciężkiego (grupa IV).
Noworodki z grupy kontrolnej (noworodki bez IVH i innych negatywnych wartości analizowanych parametrów) (ryc. 3) uzyskały również znacząco lepsze wartości oceny stanu ogólnego w skali Apgar (większą wartość średnią i mniejszą wartość odchylenia standardowego).
WNIOSKI
1. W grupie badanych noworodków wykazano zależność statystyczną pomiędzy zamartwicą okołoporodową i krwawieniem dokomorowym a nieprawidłowymi zapisami NST (Rp = ~22%), deceleracjami późnym i zmiennymi (Rp = ~15%) oraz zaburzeniami oscylacji (Rp = ~14%) występującymi u płodu.
2. Występowanie zamartwicy i krwawienia dokomorowego nie wykazało związku statystycznego z nieprawidłową objętością płynu owodniowego (Rp = ~5%) oraz z nieprawidłowymi przepływami naczyniowymi (Rp = ~9%).
3. Analiza statystyczna wykazała zależność pomiędzy krwawieniem dokomorowym u noworodka i jego złym stanem poporodowym a nieprawidłowymi parametrami profilu biofizycznego u płodu. Siła zależności wynosi Rp = 0,3712 = ~37% i jest umiarkowana (znacząca statystycznie).
Piśmiennictwo
1. Pietrzycka D, Gadzinowski J: Opieka perinatalna w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Kliniczna Perinatologia i Ginekologia 2007; 43: 7-14. 2. Respondek-Liberska M: Diagnostyka prenatalna. [W:] Kubicka K, Kawalec W (red.): Pediatria. PZWL, Warszawa 2004: 43-58. 3. Gribbin C, James D: Ocena dobrostanu płodu. Położnictwo. Ginekologia. Medycyna Rozrodu 2002; 2: 88-95. 4. Lockwood ChJ: Co to znaczy zbyt intensywna opieka prenatalna? Ginekologia po Dyplomie 2008; 10: 49-52. 5. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące postępowania w zakresie diagnostyki prenatalnej. Ginekologia Polska 2009; 5: 390-392. 6. Bartkowiak R: Badania dopplerowskie naczyń płodowych w diagnostyce niedotlenienia okołoporodowego. Nowa Medycyna 1999; 90: 14-16. 7. Szymankiewicz M: Powikłania noworodkowe wynikające z przebiegu porodu. [W:] Bręborowicz GH (red.): Operacje położnicze. OWN, Poznań 2007: 421-434. 8. Benson JE, Bishop MR, Cohen HL: Ultrasonografia przezciemiączkowa noworodków – aktualny stan wiedzy. Medycyna Praktyczna – Diagnostyka Obrazowa 2003; 3-4: 111-141. 9. Gadzinowski J, Szymankiewicz M: Podstawy neonatologii. Akademia Medyczna im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, 2002. 10. Barczykowska E, Cierzniakowska K, Szewczyk MT: Postępowanie pielęgniarskie wobec dziecka z martwiczym zapaleniem jelit. [W:] Barczykowska E (red.): Pielęgniarstwo w pediatrii. Borgis, Warszawa 2006: 103-118. 11. Szaflik K, Sodowski K, Słomko Z et al.: Diagnostyka objawów zagrożenia płodu w badaniu ultrasonograficznym. [W:] Pietryga M, Brązert J (red.): Praktyczna ultrasonografia dopplerowska w położnictwie. Podstawy oceny serca płodu. Exemplum, Poznań 2008: 231-238. 12. Directives cliniques de la Société des Obstétriciens et Gynécoloques du Canada: Évaluation prénatale du bien-être foetal. Journal Société des Obstétriciens et Gynécoloques 2000; 22: 463-470. 13. Rizzo G, Capponi A, Vendola M et al.: Relationship between aortic isthmus and ductus venosus velocity waveforms in severe growth restricted fetuses. Prenatal Diagnosis 2008; 28: 1042-1047. 14. Bachanek M, Sawicki W, Stelmachów J: Dopplerowska ocena przepływu łożyskowo-płodowego w ciąży powikłanej insulinozależną cukrzycą przedciążową. Kliniczna Perinatologia i Ginekologia 2007; 43: 19-23. 15. Szymański M, Szymański W, Socha MW: Ocena dobrostanu płodu na podstawie dopplerowskiej analizy przepływu krwi w naczyniach pępowinowych i tętnicy środkowej mózgu płodu u ciężarnych leczonych nitratami z powodu nadciśnienia w ciąży. Kliniczna Perinatologia i Ginekologia 2005; 41: 32-34. 16. Respondek-Liberska M: Rodzaje prenatalnych badań ultrasonograficznych i kardiologicznych płodu oraz aspekty organizacyjne. Ultrasonografia 2008; 34: 78-86. 17. Mikulska M, Kowalczyk-Musiałowicz A: Ultradźwięki i ich zastosowanie w neonatologii. Kliniczna Perinatologia i Ginekologia 2007; 43: 7-11. 18. Kornacka MK: Znaczenie badań ultrasonograficznych w ocenie OUN u noworodka. Ginekologia Praktyczna 2000; 7: 18-22. 19. Helwich E, Rutkowska M, Adamska E, Nowicka K: Analiza częstości występowania krwawień okołodokomorowych (IVH) i leukomalacji (PVL) w populacji noworodków urodzonych przedwcześnie, leczonych w Klinice Intensywnej Terapii w okresie 5 lat. Ultrasonografia 2003; 13: 7-11. 20. Helwich E: Postępy w ultrasonografii noworodka. Ultrasonografia 2004; 15: 12-13. 21. Mazanek-Mościcka M, Bała M, Jaeschke R: Skuteczność dopplerowskiego badania przepływu krwi w tętnicy środkowej mózgu płodu w porównaniu z seryjnymi oznaczeniami spektrofotometrycznymi płynu owodniowego u płodu w przypadku konfliktu serologicznego. Medycyna Praktyczna – Ginekologia i Położnictwo 2007; 5: 31-34. 22. Piertyga M, Brązert J, Węgrzyn P: Podstawowa diagnostyka ultrasonograficzna w II i III trymestrze ciąży – część I. Ultrasonografia w Ginekologii i Położnictwie 2005; 1: 231-240. 23. Grzyb A, Sajewicz M, Rytlewski K et al.: Ciąża powikłana wielowodziem – analiza 29 przypadków. Ultrasonografia w Położnictwie i Ginekologii 2005; 1: 130-132. 24. Robert Y, Guérin du Masgenêt B, Andreas Y et al.: Échographie en pratique obstréticale. Masson, Paris 2003. 25. Terapia płodu – aktualny stan wiedzy. Małowodzie. Stanowisko ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego opracowane w dniach 25-27 sierpnia 2006 roku w Łodzi pod kierunkiem Prezesa Sekcji Terapii Płodu PTG prof. Krzysztofa Szaflika. Ultrasonografia w Ginekologii i Położnictwie 2006; 2: 59-60. 26. Skotnicki MZ: Małowodzie idiopatyczne – nowe spojrzenie na stary problem perinatologiczny. Ginekologia po Dyplomie 2003; 5: 36-47. 27. Redźko S, Przepieść J, Skotnicki MZ et al.: Diagnostyczna wartość przedporodowego badania objętości płynu owodniowego w prognozowaniu stanu płodu i noworodka. Sympozjum: Wielowodzie i małowodzie. Diagnostyka i terapia. Polanica Zdrój 26-28.04.1996, Wrocław 1996. 28. Sikora J: Ocena czynności serca płodu w czasie ciąży i porodu. [W:] Bręborowicz GH (red.): Położnictwo i Ginekologia. PZWL, Warszawa 2007: 445-472. 29. Dudenhausen JW, Pschyrembel W: Położnictwo praktyczne i operacje położnicze. PZWL, Warszawa 2003. 30. Bręborowicz GH: Monitorowanie czynności serca płodu. [W:] Pisarski T (red.): Położnictwo i ginekologia. PZWL, Warszawa 1998: 121-129. 31. Markwitz W: Półilościowa ocena czynności serca. [W:] Bręborowicz GH, Gadzinowski J (red.): Biofizyczna diagnostyka płodu i noworodka. OWN, Poznań 1998: 49-53. 32. Markwitz W, Ropacka M: Kardiotokografia praktyczna. Ginekologia Polska 2007; 78: 652-654. 33. Marpeau O, Marpeau Z: Gynecologie. ESTEM, Paris 2002. 34. Borkowski WM: Przedporodowy nadzór nad płodem. Wytyczne postępowania klinicznego The American College of Obstreticians and Gynecologists. Medycyna Praktyczna – Ginekologia i Położnictwo 2000; 2: 23-37. 35. Sieroszewski P, Sabatowska M, Karowicz-Blińska A, Suzin J: Wartość prognostyczna badania dopplerowskiego przepływu krwi w tętnicy płodu. Ginekologia Polska 2002; 8: 677-684. 36. Mari G, Hanif F: Fetal Doppler: Umbilical Artery, Middle Cerebral Artery and Venous System. Seminars in Perinatology 2008; 32: 253-257. 37. Sabatowska M: Ocena parametrów przepływu krwi w wybranych naczyniach płodu w prognozowaniu jego dobrostanu. Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych, promotor: prof. dr hab. n. med. Suzin J. z Zakładu Diagnostyki Ultrasonograficznej Instytutu Ginekologii i Położnictwa Akademii Medycznej w Łodzi, 1997. 38. Danielian PJ, Hall MH: Epidemiologia wcześniactwa. Current Obstetrics & Gynaecology 1997; 6: 170-173. 39. Skoczylas M, Gołąb-Lipińska M, Krajewski P, Laudański T: Porównanie wyników komputerowej analizy kardiotokogramów w ciąży trojaczek i pojedynczej. Ginekologia Polska 2006; 10: 777-781. 40. Grewling-Szmit K, Pietryga J, Brązert J: Ocena krążenia mózgowego w badaniu dopplerowskim płodu. Ultrasonografia w Ginekologii i Położnictwie 2007; 3: 183-189. 41. Dymczyk-Ociepka K, Caus I, Leszczyńska K et al.: Najczęstsze powikłania noworodkowe z ciąż objętych wysokim ryzykiem porodu przedwczesnego. Kliniczna Perinatologia i Ginekologia 2007; 43: 56-59. 42. Robson SC: Farmakoterapia płodu. Wiadomości Położniczo-Ginekologiczne 1996; 2: 122-130. 43. Lauterbach R: Postępy neonatologii w 2006 roku. Medycyna Praktyczna – Pediatria 2007; 3: 82-89. 44. Kornacka M: Aktualne problemy w neonatologii. Medycyna Praktyczna – Ginekologia i Położnictwo 2004; 34: 34-37. 45. Mikulska M, Simon M: Cięcie cesarskie jako czynnik ryzyka wystąpienia okołoporodowych zmian OUN u noworodka. Perinatologia. Neonatologia i Ginekologia 2008; 1: 213-216. 46. Bręborowicz GH, Malewski Z, Markwitz W, Słomko Z: Analiza zapisu kardiotokograficznego. [W:] Bręborowicz GH, Gadzinowski J (red.): Biofizyczna diagnostyka płodu i noworodka. OWN, Poznań 1998: 25-48. 47. Matuszczak-Wleklak M, Szymankiewicz M: Niedotlenienie okołoporodowe, znany problem, nowe możliwości diagnostyczne – wykorzystanie troponiny T w perinatologii. Ginekologia Polska 2003; 6: 487-493.
otrzymano: 2013-03-08
zaakceptowano do druku: 2013-04-19

Adres do korespondencji:
*Krystyna Rochala
ul. Różyckiego 22 m. 10/11, 93-526 Łódź
tel.: +48 609-697-256
e-mail: krystyna.rochala@wp.pl

Nowa Pediatria 2/2013
Strona internetowa czasopisma Nowa Pediatria