Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Postępy Fitoterapii 1/2014, s. 40-43
*Bogdan Kędzia, Elżbieta Hołderna-Kędzia
Działanie miodu na drobnoustroje wyizolowane z zakażonych ran
The activity of honey on miocroorganisms isolated from infected wounds
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: prof. dr hab. Grzegorz Spychalski
Summary
The bibliographical data show that the most strong activity on pathogenic microorganisms isolated from infected wounds have the New Zealand honey manuka and meadow honey. The above mentioned honeys inhibited the growth of strains Staphylococcus aureus, Enterococcus, Pseudomonas aeruginosa and Sterotrophomonas maltophilla in concentration 2.0-14.1%. The high antibacterial activity against strains of sterotrophomonas maltophilla has a slovakian honeydew inhibiting the growth in concentration 9.5%. The varieties of Indian honeys showed the low antibacterial activity. They inhibited the growth of Staphylococcus aureus and Pseudomonas aeruginosa in the concentration range 15-25%.
The presented data have only cognitive value, because in practice each honey applied on infected wounds and ulceration inhibit the growth of pathogenic microorganisms. If we consider that the initial honey concentration is 100%, after dilution with organic fluids and secretions in wound up to half (50%) will be sufficient for the growth inhibition and total fighting of all pathogenic microorganisms including the resistant strains to antibiotics used in therapy. A variety of clinical studies have demonstrated the good therapeutic results of market honeys origin from various countries of the world. Usually the infected wounds under influence of honey become sterile during of 7-14 days.
Miód pszczeli od dawna stosowany jest z dobrym skutkiem do leczenia ran, oparzeń i owrzodzeń skóry, często zakażonych drobnoustrojami chorobotwórczymi opornymi na antybiotyki. Powstaje pytanie, jakie stężenia miodu niszczą całkowicie drobnoustroje występujące w zakażonych ranach. Miód po nałożeniu na ranę ulega w mniejszym lub większym stopniu rozcieńczeniu pod wpływem płynów ustrojowych i wydzielin. A zatem jego stężenie może w ranie zmniejszyć się nawet wielokrotnie.
Załuga i wsp. (1) podają, że najwięcej zakażeń skóry wywołują ziarniaki Gram-dodatnie (tab. 1). Szczepy Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes i Enterococcus sp. izoluje się w 60,0% z zakażeń dermatologicznych. Prawie o połowę mniej zakażeń powodują Gram-ujemne pałeczki tlenowe (Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa i inne (34,4%). Natomiast Gram-ujemne pałeczki beztlenowe i inne bakterie izolowane są z zakażonych ran dość rzadko (5,6%).
Tabela 1. Bakterie izolowane z zakażonych ran (wg 1).
Izolowane bakterieLiczba izolowanych szczepów
Ziarniaki Gram-dodatnie
Staphylococcus aureus
Streptococcus pyogenes
Enterococcus sp.
 
37,1
8,6
14,3
Pałeczki Gram-ujemne tlenowe
Escherichia coli
Pseudomonas aeruginosa
Acinetobacter baumannii
Inne pałeczki tlenowe
 
8,6
8,6
4,3
12,9
Pałeczki Gram-ujemne beztlenowe
Bacteroides
 
1,4
Inne bakterie4,2
Razem100,0
Farouk i wsp. (2) metodą studzienkową przebadali działanie 15 sudańskich miodów odmianowych na 7 szczepach Pseudomonas aeruginosa i 5 szczepach Staphylococcus aureus wyizolowanych z zakażonych ran, owrzodzeń, ropni. Szczepy te w większości były oporne na antybiotyki stosowane w terapii, takie jak ampicylina, cefradyna, chloramfenikol, gentamycyna i oksytetracyklina. Natomiast badane szczepy bakterii były wrażliwe na wszystkie miody odmianowe. Średnice stref zahamowania wzrostu tych bakterii mieściły się w granicach 16,9-29,2 mm (średnio 18,7 mm).
Badania Efema i wsp. (3), którzy oceniali wielokwiatowy miód nigeryjski metodą studzienkową wskazują, że na ten produkt były wrażliwe wszystkie szczepy ziarniaków Gram-dodatnich, większość pałeczek Gram-ujemnych tlenowych oraz większość badanych bakterii beztlenowych. Oporne na działanie miodu okazały się szczepy pałeczek tlenowych Pseudomonas aeruginosa oraz bakterie beztlenowe Clostridium oedematiens (tab. 2).
Tabela 2. Działanie miodu nigeryjskiego na bakterie wywołujące zakażenia pooperacyjne (wg 3).
Bakterie wyizolowane z ranStrefy zahamowania wzrostu wokół studzienek wypełnionych miodem (mm)
Ziarniaki Gram-dodatnie
Staphylococcus aureus
Streptococcus pyogenes
Enterococcus faecalis
 
≥ 30
≥ 30
≥ 30
Pałeczki Gram-ujemne tlenowe
Escherichia coli
Klebsiella pneumoniae
Proteus mirabilis
Proteus (inne gatunki)
Pseudomonas aeruginosa
 
≥ 30
≥ 30
≥ 30
16-28
≤ 14
Bakterie tlenowe
Bacteroides fragilis
Clostridium walchii
Clostridium tetani
Clostridium oedematiens
 
≥ 30
≥ 30
≥ 30
≤ 14
Strefy zahamowania wzrostu szczepów: ≥ 30 mm – szczepy wrażliwe; 16-28 mm – szczepy średnio wrażliwe;
≤ 14 mm – szczepy oporne
Cooper i wsp. (4) określili wrażliwość na nowozelandzkie miody manuka i na miód łąkowy 58 szczepów Staphylococcus aureus wyizolowanych z zakażonych ran. Badania prowadzono na płytkach z podłożem agarowym, do którego dodawano odpowiednie stężenia obu miodów. Stwierdzono, że miód manuka hamował wzrost wszystkich badanych szczepów gronkowców w zakresie stężeń 2-3% (średnio 2,9%), natomiast miód łąkowy w zakresie stężeń 3-4% (średnio 3,8%) (tab. 3).
Tabela 3. Działanie nowozelandzkiego miodu manuka i miodu łąkowego na szczepy Staphylococcus aureus, Pseudomonas sp. oraz Pseudomonas aeruginosa wyizolowane z zakażonych ran (wg 4-6).
Autorzy publikacjiNazwa i liczba badanych drobnoustrojówStężenia miodu hamujące wzrost drobnoustrojów (%)
manukałąkowy
Cooper i wsp. (4)Staphylococcus aureus
(58 szczepów)
2,0-3,0
(śr. 2,9)
3,0-4,0
(śr. 3,8)
Cooper i Molan (5)Pseudomonas sp.
(20 szczepów)
5,5-8,7
(śr. 6,9)
5,8-9,0
(śr. 7,1)
Cooper i wsp. (6)Pseudomonas aeruginosa
(17 szczepów)
4,0-9,0
(śr. 7,5)
4,3-7,8
(śr. 6,8)
W innych badaniach Cooper i Molan (5) oceniali wrażliwość na te same miody (manuka i łąkowy) 20 szczepów z rodzaju Pseudomonas. Badania także prowadzono na podłożu agarowym, do którego dodawano odpowiednie stężenia miodu. Wykazano, że miód manuka odznaczał się nieco silniejszym działaniem na pałeczki Pseudomonas niż miód łąkowy. Miód manuka hamował wzrost szczepów Pseudomonas w granicach stężeń 5,5-8,7% (średnio 6,9%), podczas gdy miód łąkowy hamował wzrost tych szczepów w zakresie stężeń 5,8-9,0% (średnio 7,1%) (tab. 3).
W późniejszych badaniach Cooper i wsp (6) określali wrażliwość na miód manuka i łąkowy 17 szczepów Pseudomonas aeruginosa wyizolowanych z zakażonych ran, opornych na większość antybiotyków stosowanych w terapii. Podobnie jak w poprzednich doświadczeniach, badania prowadzono w podłożu agarowym, do którego dodawano miody w odpowiednich stężeniach. Z przeprowadzonych badań wynika (tab. 3), że miód manuka hamował wzrost szczepów Pseudomonas aeruginosa w granicach stężeń 4,0-9,0% (średnio 7,5%), a miód łąkowy w granicach stężeń 4,3-7,8% (średnio 6,8%).
Kolejne badania Coopera i wsp. (7) dotyczyły wrażliwości na miód manuka i łąkowy szczepów Staphylococcus aureus i szczepów Enterococcus wyizolowanych z zakażonych ran, opornych i wrażliwych na antybiotyki. Miody dodawano w odpowiednich stężeniach do podłoży agarowych. Wyniki badań zebrane w tabeli 4 wskazują, że szczepy S. aureus i Enterococcus były nieco bardziej wrażliwe na miód manuka (w zakresie stężeń od 3,0-4,9% w porównaniu do miodu łąkowego (w zakresie stężeń od 3,1 do 9,7%. Nie zauważono natomiast większych różnic pomiędzy szczepami tych drobnoustrojów wrażliwymi i opornymi na antybiotyki.
Tabela 4. Działanie nowozelandzkiego miodu manuka i miodu łąkowego na szczepy Staphylococcus aureus i różne gatunki szczepów Enterococcus wyizolowane z zakażonych ran (wg 7).
Gatunki badanych ziarniakówOporność na antybiotykiLiczba szczepówŚrednie stężenia miodu hamujące wzrost bakterii (%)
manukałąkowy
Staphyolococcus aureus
Enterococcus faecium
Enterococcus faecalis
Enterococcus sp1
MRSA+
VRE+
VRE–
VRE+
18
15
7
5
3,0
4,7
4,9
4,5
3,1
8,3
9,7
9,5
1Enterococcus faecalis (3), E. avium (1), E. raffinosus (1)
MRSA+ (szczepy oporne na metacylinę)
VRE+ (szczepy oporne na wankomycynę)
VRE– (szczepy wrażliwe na wankomycynę)
Subrahmanyam i wsp. (8) oceniali działanie miodu indyjskiego z czapetki kuminowej na szczepy Pseudomonas aeruginosa oporne w 91-100% na 11 antybiotyków stosowanych w terapii. Miód dodawano do podłoża agarowego, a następnie określano jego stężenie hamujące wzrost badanych szczepów. Stwierdzono, że miód ten w stężeniu 5% nie hamował wzrostu żadnego z 44 badanych szczepów (ryc. 1), w stężeniu 10% hamował wzrost 3 szczepów (6,8%), w stężeniu 15% wzrost 15 szczepów (34,1%), w stężeniu 20% wzrost 39 szczepów (88,6%) i w stężeniu 25% hamował wzrost wszystkich 44 szczepów (100%). A zatem do zahamowania wzrostu badanych szczepów Pseudomonas aeruginosa wyizolowanych z zakażonych ran wymagane było stężenie miodu indyjskiego w stężeniu 25%.
Ryc. 1. Działanie miodu indyjskiego na szczepy Pseudomonas aeruginosa oporne na antybiotyki (wg 8).
Badania Mullai i Menona (9), dotyczące 50 szczepów Pseudomonas aeruginosa izolowanych z zakażonych ran wykazały, że handlowy miód indyjski hamował ich wzrost w stężeniu 11%. Badania prowadzono z użyciem podłoży agarowych. W analogicznych warunkach środek antyseptyczny chloroksylenol, stosowany do leczenia zakażonych ran, hamował wzrost tych szczepów w stężeniu 15%.
Inni badacze hinduscy (10) określili działanie 6 miodów indyjskich na 123 szczepy Staphylococcus aureus wyizolowane z zakażonych ran, wielooporne i względnie wrażliwe na stosowane antybiotyki. W badaniach zastosowano metodę rozcieńczeń seryjnych miodu w podłożu płynnym. Wyniki przeprowadzonych oznaczeń wskazują (ryc. 2), że miody te w stężeniu 5% hamowały wzrost 22 szczepów (17,9%), w stężeniu 10% wzrost 67 szczepów (54,5%), w stężeniu 15% wzrost 88 szczepów (71,5%), a w stężeniu 20% oceniane miody hamowały wzrost wszystkich 123 szczepów (100%). Oznacza to, że do zahamowania wzrostu wszystkich badanych szczepów Staphylococcus aureus, wieloopornych i średnio wrażliwych na antybiotyki, wymagane jest stężenie co najmniej 20% tych produktów. W niższych stężeniach tych miodów część szczepów S. aureus przeżywa.
Ryc. 2. Działanie miodu indyjskiego na szczepy Staphylococcus aureus oporne i wrażliwe na antybiotyki (wg 10).
Ostatnio Majtan i wsp. (11) badali wrażliwość 20 szczepów Stenetrophomonas maltophilia, izolowanych z owrzodzeń nowotworowych, na słowacki miód ze spadzi iglastej oraz na nowozelandzki miód manuka. Wyizolowane szczepy odznaczały się opornością na większość stosowanych antybiotyków. Badania prowadzono metodą rozcieńczeń seryjnych obu miodów w podłożach płynnych. Stwierdzono, że do zahamowania wzrostu badanych szczepów wystarczało średnio 9,5% miodu spadziowego i średnio 14,1% miodu manuka.
Z przytoczonych powyżej danych piśmiennictwa wynika, że najsilniejsze działanie na bakterie chorobotwórcze wyizolowane z zakażonych ran wykazują miody nowozelandzkie manuka i łąkowy. Miody te hamowały wzrost szczepów Staphylococcus aureus, Enterococcus, Pseudomonas aeruginosa i Stenotrophomonas maltophilia w granicach stężeń 2,0-14,1%. Dużą aktywnością przeciwbakteryjną wobec szczepów Stenotrophomonas maltophilia odznaczał się także słowacki miód ze spadzi iglastej, hamował on ich wzrost w stężeniu 9,5%. Natomiast odmianowe miody indyjskie wykazywały stosunkowo niską aktywność przeciwbakteryjną. Hamowały one wzrost Staphylococcus aureus i Pseudomonas aeruginosa w zakresie stężeń 15-25%.
Przedstawione dane mają jedynie wartość poznawczą, ponieważ w praktyce każdy miód naniesiony na zakażone rany i owrzodzenia hamuje wzrost bakterii chorobotwórczych. Jeżeli założymy, że na początku stężenie miodu wynosi 100,0%, to po jego rozcieńczeniu w ranie, pod wpływem płynów ustrojowych i wydzielin, gdy obniży się ono nawet o połowę (do 50,0%), będzie to nadal stężenie wystarczające do zahamowania wzrostu, a następnie całkowitego zniszczenia wszystkich drobnoustrojów chorobotwórczych, w tym opornych na antybiotyki stosowane w terapii. Świadczą o tym wyniki licznych badań klinicznych, w których miody handlowe, pochodzące z różnych krajów świata, dawały dobre efekty terapeutyczne. Zwykle zakażone rany pod wpływem miodu stają się po 7-14 dniach jałowe.
Piśmiennictwo
1. Załuga E, Kaczmarek A, Bielecka-Grzela S i wsp. Zewnętrzne stosowanie wybranych antybiotyków w leczeniu dermatoz bakteryjnych a problem narastania oporności drobnoustrojów na antybiotyki. Post Dermatol 2000; 17:15-22. 2. Farouk A, Hassan T, Kashif H i wsp. Studies on Sudanese bee honey: Laboratory and clinical evaluation. Int J Crude Drug Res 1988; 26(3):161-8. 3. Efem SEE, Udoh KT, Iwara CI. The antimicrobial spectrum of honey and its clinical significance. Infection 1992; 20(4):227-9. 4. Cooper RA, Molan PC, Harding KG. Antibacterial activity of honey against strains of Staphylococcus aureus from infected wounds. J Roy Soc Med 1999; 92:283-5. 5. Cooper R, Molan P. The use of honey as an antiseptic in managing Pseudomonas infection. J Wound Care 1999; 8(4):161-4. 6. Cooper RA, Halas E, Molan PC. The efficacy of honey in inhibiting strains of Pseudomonas aeruginosa from infected burus. J Burn Care Rehabil 2002; 23:366-70. 7. Cooper RA, Molan PC, Harding KG. The sensitivity to honey of Gram-positive cocci of clinical significance isolated from wounds. J Appl Microbiol 2002; 93:857-63. 8. Subrahmanyam M, Hemmady AR, Pawar SG. The sensitivity to honey multidrug-resistant Pseudomonas aeruginosa from infected burns. Ann Burns Fire Disast 2003; 16(2):84-8. 9. Mullai V, Menon T. Antibacterial activity of honey against Pseudomonas aeruginosa. Indian J Pharmacol 2005; 37(6):403. 10. Desphande SD, Kulkarni KS. In vitro effect of some Indian honeys on Staphylococcus aureus from wounds. Indian J Exper Biol 2010; 48:931-5. 11. Majtan J, Majtanova L, Bohova J i wsp. Honeydew honey as a potent antibacterial agent in eradication of multi-drug resistant Stenotrophomonas maltophilia isolated from cancer patients. Phytother Res 2011; 25:584-7.
otrzymano: 2013-12-08
zaakceptowano do druku: 2014-01-02

Adres do korespondencji:
*prof. dr hab. Bogdan Kędzia
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich
ul. Libelta 27, 61-707 Poznań
tel.: +48 (61) 665-95-50, fax: +48 (61) 665-95-51
e-mail: bogdan.kedzia@iwnirz.pl

Postępy Fitoterapii 1/2014
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii