Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Medycyna Rodzinna 1/2005, s. 2-3
Małgorzata Kołodziejczak, Anna Kosim
Ropne zapalenie gruczołów apokrynowych okolicy anorektalnej (hydradenitis suppurativa) – etiologia, diagnostyka i leczenie
Perianal hidradenitis suppurativa – pathogenesis, diagnosis and management
z Pododdziału Proktologii Oddziału Chirurgii Ogólnej Szpitala na Solcu w Warszawie
Kierownik Oddziału: dr n. med. Małgorzata Kołodziejczak
Ordynator Oddziału Chirurgii Ogólnej: dr n. med. Jacek Bierca
Summary
This article is a review on etiology, diagnostics and therapy of hydradenitis supprativa HS.
There are a few hypotheses concerning the etiology of Verneuil´s disease. The most important one is: hair follicle obstruction due to stagnation and secondary infection. Some of the scientists underline genetic factors. There are also theories connecting HS with infection factors such as Streptococcus milleri, Chlamydia, Staphylococcus aureus.
The incidence of HS is higher among men. Diagnose is given depending on the symptoms and pathology examination. The choise therapy is surgery.
Ropne zapalenie gruczołów potowych okolicy odbytu (hydradenitis suppurativa) jest chorobą rzadko występującą, o przewlekłym przebiegu i trudną do leczenia. Choroba ta stanowi problem interdyscyplinarny, bowiem pacjenci z tą chorobą są leczeni zarówno przez dermatologów, jak i przez chirurgów ogólnych i chirurgów proktologów.
Obraz kliniczny choroby jest charakterystyczny. Pacjenci skarżą się na świąd, wydzielinę ropną wokół odbytu, niewielkie krwawienia, czasem ból. Przy badaniu proktologicznym pacjenta stwierdza się stan zapalny skóry wokół odbytu. Skóra jest twarda, nacieczona, z licznymi ujściami ropni. Często pacjenci z ropnym zapaleniem gruczołów apokrynowych są kierowani do Poradni Proktologicznych z rozpoznaniem przetoki odbytu. Jest to niewłaściwe, gdyż nacieki zapalne i ropnie nie mają kontaktu z kanałem odbytu.
Ropne zapalenie gruczołów potowych okolicy odbytu zostało po raz pierwszy opisane przez Velpeau w 1839 r. Velpeau opisał pacjenta ze zmianami ropnymi w skórze i tkance podskórnej zlokalizowanymi w kilku miejscach ciała. Choroba została opisana i nazwana przez Verneuila w 1854 roku i od tego czasu nazywana jest też chorobą Verneuila (1).
Etiologia choroby jest niejasna. Wielu badaczy zastanawia się nad problemem, czy infekcja jest pierwotna czy wtórna, jednakże większość z nich uważa, że choroba Verneuila nie jest pierwotnie chorobą infekcyjną (2).
Istnieje szereg hipotez dotyczących przyczyny choroby Verneuila. Najważniejsze z nich to: zatkanie przewodu mieszka włosowego związane z zastojem i wtórną infekcją (3, 4). Niektórzy podkreślają czynnik genetyczny, uważając, że hydradenitis suppurativa jest chorobą dziedziczą, związaną z genem autosomalnym dominującym (5). Jemec (6) w swoim materiale podaje 26% pacjentów z rodzinnym występowaniem ropnego zapalenia gruczołów apokrynowych.
Z kolei Boer i Weltevreden (7) przedstawili teorię immunologiczną. Zgodnie z tą teorią w wyniku zaburzeń immunologicznych dotyczących układu limfocytów zapalenie mieszków włosowych przechodzi na gruczoły apokrynowe doprowadzając do ropnego zapalenia. Badacze ci uważają nawet, że nazwa hydradenitis suppurativa ze względu na genezę choroby jest niewłaściwa i że bardziej odpowiednia dla tej choroby jest nazwa „acne inversa” czyli odwrócone zapalenie mieszków włosowych.
Są też prace podkreślające czynnik infekcyjny w powstawaniu choroby (infekcja Streptococcus milleri, Chlamydia, Staphylococcus aureus).
Na ropne zapalenie gruczołów apokrynowych częściej chorują mężczyźni, większość pacjentów w II, III i IV dekadzie życia. Są prace, które podają częstość występowania HS jednakową u obu płci, pachowa lokalizacja zmian jest częsta u młodych kobiet, zaś anorektalna u mężczyzn (4). Przeważnie choroba rozpoczyna się po okresie dojrzewania, ale opisywana jest też u noworodków. Populacja czarna jest bardziej narażona na zachorowanie niż biała, gdyż liczba gruczołów apokrynowych u ludzi ciemnoskórych jest trzykrotnie większa (4). Lokalizacja zmian może być różna, zmiany mogą być pojedyncze lub mnogie. Lokalizacja pachowa jest częstsza u kobiet, pachwinowa, pośladkowa i kroczowa u mężczyzn.
O rozpoznaniu decyduje obraz kliniczny wraz z badaniem histopatologicznym. Chorobą, z którą najczęściej należy różnicować HS jest przetoka odbytu. Inne choroby, z którymi należy różnicować HS to: rak płaskonabłonkowy skóry, choroba Crohna (może współistnieć z tą chorobą wg Churcha w 39%), zatoka włosowa, martwica Fourniera. Wykonane dodatkowo ultrasonograficzne badanie przezodbytnicze i przezkroczowe potwierdza brak kontaktu zmian zapalnych z kanałem odbytu i jest bardzo pomocne w rozpoznaniu. Badanie histopatologiczne zmian jest nieodzowne w każdym przypadku, gdyż wyklucza nowotwór, chorobę Leśniowskiego-Crohna i inne choroby mogące być przyczyną dolegliwości pacjenta.
Za czynniki predysponujące do HS uważa się:
– trądzik, tłustą cerę,
– wysoki poziom androgenów,
– otyłość,
– cukrzycę,
– inne choroby zapalne skóry,
– zespół Cushinga,
– stosowanie depilacji i dezodorantów,
– palenie papierosów,
– infekcję chlamydią trachomatis (6),
– infekcję wirusem HPV,
HS może współistnieć z chorobą Crohna.
Leczenie HS jest trudne z powodu dużej nawrotowości oraz często znacznej rozległości zmian.
Zachowawcze leczenie jest przeważnie nieskuteczne i może polegać na stosowaniu miejscowo i ogólnie antybiotyków, metronidazolu, immunoterapii, antyandrogenów (pochodne estradiolu) czy radioterapii. Próby leczenia retinoidami (pochodne vit A), które są stosowane w zmianach trądzikowych, w leczeniu HS okazały się nieskuteczne.
Leczeniem z wyboru jest leczenie chirurgiczne, które polega na wycięciu zmian zapalnych aż do powięzi (2, 8). Jeśli zmiany zapalne obejmują dużą powierzchnię, można zabieg operacyjny rozłożyć na kilka etapów lub przemieścić płaty skórne (9, 10). Mniejsze rany można goić przez ziarninowanie. Niekiedy trzeba zastosować przeszczepy skórne lub czasową stomię. Oprócz tradycyjnego chirurgicznego wycięcia zmian można stosować technikę laserową (11).
Powikłaniem nieleczonego lub źle leczonego ropnego zapalenia gruczołów apokrynowych może być: zespół Fourniera, sepsa, skrobiawica. Zmiany zapalne mogą przejść przez ciągłość do kanału odbytu i wytworzyć przetokę odbytu. HS może ulec metapalazji nowotworowej (12). Uważa się, że HS ulega transformacji nowotworowej w około 3% przypadków i że metaplazja dotyczy częściej pacjentów, u których choroba trwa powyżej 10 lat.
Reasumując, powikłania żle leczonego zapalenia gruczołów apokrynowych są na tyle poważne, że mogą się skończyć w krańcowych przypadkach zgonem pacjenta. Dlatego tak ważne jest prawidłowe rozpoznanie i pokierowanie pacjenta do chirurga, który zadecyduje o dalszym leczeniu pacjenta.
Piśmiennictwo
1. Verneuil A.: Etudes sur les tumeurs de la peu: de equwelques maladies des glanddes sudoripares. Arch. Gen. Med. 1984; 94: 447-448. 2. Grochowicz M., Grochowicz P.: Ropne zapalenie gruczołów potowych okolicy odbytu. Proktologia 2000, pod red Bielecki, Dziki str 337-339. 3. Attanoos R.L. et al.: The pathogenesis of hydradenitis suppurativa: a closer look at apocrine and apoeccrine glands. Br. J. of Dermatology 1995; 133: 254-258. 4. Parks R.W., Parks F.R.C.S.: Pathogenesis,clinical features and management of hydradenitis suppurativa. Ann. R. Coll. Surg. Engl. 1997; 79: 83-89. 5. Fitzsimmons J.S. et al.: Evidence of genetic factors in hydradenitis suppurativa. Br J Dermatol 1985; 113:1-8. 6. Jemec G at al.: A case-control Study of hydradenitis suppurativa in an STD population Acta Derm Venereol 1996; 76: 482-483. 7. Boer J., Weltevreden E.F.: Hydradenitis suppurativa or acne inversa. A clinicopathological study of early lesions. Br. J. Dermatol.1996;135,721. 8. Endo Y. et al.: Perianal hidradenitis suppurativa: early surgical treatment gives good results in chronic or reccurent cases, Br. Journal of Dermatology 1998; 139: 906-910. 9. Wiltz O. et al.: Perianal hidradenitis suppurativa: The Lahey Clinic experience. Dis. Colon. Rectum. 1990; 33: 731-734. 10. Bocchini S.F. et al.: Gluteal and perianal hydradenitis suppurativa:surgical treatment by wide excision. Dis Colon Rectum 2003; 46: 944-949. 11. Lapins J. et al.: Surgical treatment of chronic hydradenitis suppurativa;CO2 laser stripping-secondary intention technique.Br.J.of Dermatology, 1994; 131, 551-556. 12. Black S.B.,Woods J.E.: Squamous cell carcinoma complicating hydradenitis suppurativa. Journal of Surgical Oncology 19: 25-26(1982).
Medycyna Rodzinna 1/2005
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna