Ludzkie koronawirusy - autor: Krzysztof Pyrć z Zakładu Mikrobiologii, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 4b/2015, s. 23-33
*Beata U. Orzechowska
Patomechanizm wirusowych gorączek krwotocznych w świetle epidemii Ebola
Pathomechanism of viral hemorrhagic fevers in the context of the Ebola outbreak
Zakład Immunologii Chorób Zakaźnych Laboratorium Wirusologii Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej Polska Akademia Nauk, Wrocław
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. Andrzej Gamian
Streszczenie
Wirusowe gorączki krwotoczne (ang. viral hemorrhagic fevers – VHFs) obejmują grupę chorób o podobnych objawach klinicznych, wywołanych przez wirusy należące do czterech różnych rodzin wirusów RNA: Filoviridae, Flaviviridae, Arenaviridae i Bunyaviridae. Choroby te charakteryzują się odmienną patogenezą, a wirusy je wywołujące różnią się replikacją, epidemiologią i interakcjami z komórkami gospodarza. W wyniku przeniesienia patogennych wirusów z naturalnego gospodarza lub wektora dochodzi do ostrego zakażenia, charakteryzującego się wysoką gorączką i uszkodzeniem układu naczyniowego, co prowadzi do wynaczynienia krwi i zaburzeń hemostazy organizmu. Patomechanizm gorączek krwotocznych o wirusowej etiologii jest bardzo zróżnicowany i dotyczy zwiększonej przepuszczalności naczyń krwionośnych, stymulowanej przez czynnik wzrostu śródbłonka naczyń, niedoboru czynników krzepnięcia, wydzielania prozapalnych cytokin, aktywacji układu dopełniacza i rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC). Nasilenie objawów zależy od typu wirusa. Szczególnie wysokimi wskaźnikami śmiertelności charakteryzuje się gorączka krwotoczna wywołana przez wirus Ebola. Wirusowe gorączki krwotoczne najczęściej występują w tropikalnych i subtropikalnych częściach świata, chociaż gorączka krwotoczna krymsko-kongijska (CCHF) i rodzime przypadki gorączki denga rozpoznano również w Europie, a epidemie gorączki krwotocznej z zespołem nerkowym (HFRS) spowodowane przez hantawirusy stwierdzono także w Polsce.
W artykule przedstawiono aktualny stan wiedzy na temat gorączki krwotocznej Ebola, która jest obecnie przyczyną największej w historii epidemii w Afryce Zachodniej, krwotocznej gorączki denga, gorączek hantawirusowych oraz krymsko-kongijskiej gorączki krwotocznej, z uwzględnieniem epidemiologii, czynników etiologicznych, patogenezy i leczenia.
Summary
Viral hemorrhagic fevers (VHFs) comprise of a group of similar clinical entities caused by viruses from 4 different families of enveloped RNA viruses: Filoviridae, Flaviviridae, Arenaviridae and Bunyaviridae. These diseases differ in their pathogenesis, and their causative viruses vary in their replication, epidemiology, and host interactions. After transmission from their reservoir host or vector to humans, these viruses cause an acute infection characterized by high fever, microvascular instability with capillary leak and impaired haemostasis. The pathogenic mechanisms vary greatly and include increased vascular permeability by vascular endothelial growth factor, deficiency of hepatic synthesis of coagulation factors, cytokine storm, complement activation, and disseminated intravascular coagulation (DIC). The severity of symptoms varies with the type of virus, with particularly high fatality rates in Ebola hemorrhagic fever. VHFs most commonly occur in tropical and subtropical areas of the world although outbreaks of hemorrhagic fever with renal syndrome (HFRS) caused by hantavirus have been found in Poland. Crimean-Congo hemorrhagic fever (CCHF) and cases of indigenous dengue fever have also been diagnosed in Europe.
The article presents an overview of current knowledge on the largest in history Ebola hemorrhagic fever (EHF) outbreak in West Africa, dengue hemorrhagic fever, hantavirus fever and Crimean-Congo hemorrhagic fever, their epidemiology, etiological factors, pathogenesis, symptoms and clinical management.
Wstęp
Wirusowe gorączki krwotoczne (ang. viral hemorrhagic fevers – VHFs) to niejednorodna grupa chorób zakaźnych, często o ciężkim przebiegu, charakteryzująca się początkowo nieswoistymi objawami grypopodobnymi, do których dołączają uogólnione objawy krwotoczne (liczne krwawienia wewnętrzne i zewnętrzne), wynikające z uszkodzenia układu naczyniowego i prowadzące do zaburzenia homeostazy, wstrząsu i niewydolności wielonarządowej. Czynnikami etiologicznymi gorączek krwotocznych są niespokrewnione ze sobą wirusy RNA należące do rodzin: Filoviridae, Flaviviridae, Arenaviridae i Bunyaviridae. Warto jednak podkreślić, że nie wszystkie wirusy z tych rodzin powodują gorączki krwotoczne (tab. 1). Wirusowe gorączki krwotoczne są zoonozami (z wyjątkiem dengi), a rezerwuar zakażenia znajduje się w środowisku naturalnym dziko żyjącej fauny lub wśród zwierząt udomowionych. Ich nazewnictwo zwykle wywodzi się od pochodzenia geograficznego pierwszego uznanego przypadku. Wstępny obraz kliniczny wirusowej gorączki krwotocznej bardzo często nie pozwala na rozstrzygające wnioski co do charakteru czynnika etiologicznego. Niemniej jednak istnieją znaczne różnice w epidemiologii, przenoszeniu, patogenezie i obrazie klinicznym, charakterystyczne dla poszczególnych wirusów (tab. 1, 2) (1, 2).
Tabela 1. Klasyfikacja i rozmieszczenie geograficzne wirusów wywołujących gorączki krwotoczne.
Czynnik etiologicznyJednostka chorobowaGłówny rezerwuar/WektorRejon występowania
Filoviridae
Wirus EbolaZaire Gorączka krwotoczna EbolaNietoperze owocożerne z rodziny rudawkowatych (Pteropodidae: Hypsignathus monstrosus, Myonycteris torquata Epomops franqueti), możliwe inne gatunkiDemokratyczna Republika Kongo, Republika Kongo, Gabon, Gwinea, Sierra Leone, Liberia
Sudan Niezidentyfikowany rezerwuarSudan, Uganda
Tai Forest Niezidentyfikowany rezerwuarWybrzeże Kości Słoniowej
Bundibugyo Niezidentyfikowany rezerwuarUganda, Demokratyczna Republika Kongo
Reston Zakażenie bezobjawoweNiezidentyfikowany rezerwuarFilipiny
Wirus MarburgGorączka krwotoczna MarburgNietoperze owocożerne z rodziny rudawkowatych (Pteropodidae: Rousettus aegypticus), możliwe inne gatunkiAfryka Subsaharyjska
Flaviviridae
Wirus YFV (Yellow fever virus)Żółta gorączkaCzłowiek (postać miejska), małpy (postać leśna)/Komar Aedes aegypti, inne z rodzaju Aedes i HaemagogusAmeryka Płd., Afryka Subsaharyjska
Wirus dengi (Dengue virus – DENV)Gorączka krwotoczna dengaCzłowiek, małpy/Aedes aegypti
Phlebotomus papatasii
Tereny tropikalne i subtropikalne na całym świecie
Wirus OHFV (Omsk hemorrhagic fever virus)Omska gorączka krwotocznaGryzonie/Kleszcze (głównie z rodzaju Ixodes i Dermacentor)Zachodnia Syberia
Wirus KFDV (Kyasanur forest disease virus)Choroba lasu KyasanurKręgowce (gryzonie, nietoperze, ptaki, małpy)/Kleszcze (głównie z rodzaju Haemaphysalis)Indie, Chiny, Arabia Saudyjska
Wirus WNV (West Nile virus)Gorączka Zachodniego NiluPtaki/Komary (głównie z rodzaju Culex)Stany Zjednoczone, Afryka Płn. i Środkowa, Bliski Wschód
Arenaviridae
Starego Świata   
Wirus Lassa (LASV)Gorączka LassaGryzonie (Mastomys natalensis)Afryka Subsaharyjska, głównie Afryka Zachodnia
Wirus Lujo (LUJV)Gorączka LujoNiezidentyfikowany rezerwuar, prawdopodobnie gryzonieZambia
Nowego Świata   
Wirus Junin (JUNV)Argentyńska gorączka krwotocznaGryzonie (Calomys musculinus)Argentyna
Wirus Machupo (MACV)Boliwijska gorączka krwotocznaGryzonie (Calomys callosus)Boliwia
Wirus Guanarito (GTOV)Wenezuelska gorączka krwotocznaGryzonie (Zygodontomys brevicauda)Wenezuela
Wirus Sabia (SABV)Brazylijska gorączka krwotocznaNiezidentyfikowany rezerwuar, prawdopodobnie gryzonieBrazylia, okolice São Paulo
Wirus Chapare (CHHF)Gorączka krwotoczna ChapareNiezidentyfikowany rezerwuar, prawdopodobnie gryzonieBoliwia
Bunyaviridae
Hantawirusy Starego Świata: Hantaan, Seoul, Puumala, Saaremaa, Dobrava-Belgrade, inneGorączka krwotoczna Hanta z zespołem nerkowymGryzonieAzja, Europa Wsch., choroba kosmopolityczna
Hantawirusy Nowego Świata: Sin Nombre, Andes, Laguna Negra, Choclo i inneHantawirusowy zespół płucnyGryzonieAmeryka
Wirus CCHF (Crimean-Congo hemorrhagic fever) Krymsko-kongijska gorączka krwotocznaDzikie i udomowione kręgowce/Kleszcze (głównie z rodzaju Hyalomma)Afryka, Bałkany, Rosja Płd., Azja Centralna, Indie, Pakistan, Afganistan, Chiny
Wirus RVF (Rift Valley fever)Gorączka doliny RiftOwce, bydło/Komary z rodzaju Aedes i innychAfryka Subsaharyjska, Madagaskar, Jemen, Arabia Saudyjska
Tabela 2. Dane epidemiologiczne wirusowych gorączek krwotocznych.
Jednostka chorobowaLiczba przypadków rocznieRyzyko transmisji wirusa z człowieka na człowiekaOdsetek przypadków śmiertelnych
Filoviridae
Gorączka krwotoczna Ebola (Zaire)aWysokie44-100%
Gorączka krwotoczna Ebola (Sudan)aWysokie36-65%
Gorączka krwotoczna Ebola (Tai Forest)aWysokie0
Gorączka krwotoczna Ebola (Bundibugyo)aWysokie25-36%
Gorączka krwotoczna Ebola (Reston)aNieznane0
Gorączka krwotoczna Marburg1-500Wysokie22-88%
Flaviviridae
Żółta gorączka5000-200 000Nie20-50%b
Gorączka krwotoczna denga50 mlncNieNieleczona choroba: 10-15%
Leczona choroba: < 1%
Omska gorączka krwotoczna100-200Nie obserwowano1-3%
Choroba lasu KyasanurOkoło 500Nie obserwowano, odnotowano zakażenia laboratoryjne3-5%
Gorączka Zachodniego Nilu20-10 000Nie obserwowano, odnotowano zakażenia laboratoryjne5-15%d
Arenaviridae
Gorączka Lassa200 000-500 000Umiarkowane25%
Gorączka LujoNieznanaUmiarkowane/Wysokie80%
Argentyńska gorączka krwotoczna< 50Niskie15-30%
Boliwijska gorączka krwotoczna< 50Niskie15-30%
Wenezuelska gorączka krwotoczna< 50Niskie30-40%
Brazylijska gorączka krwotocznaeNieznane33%
Gorączka krwotoczna ChapareNieznanaNieznaneNieznany
Bunyaviridae
Gorączka krwotoczna Hanta z zespołem nerkowym150 000-200 000Nie1-15% w zależności od wirusa
Hantawirusowy zespół płucny50 000-150 000Nie (z wyjątkiem wirusa Andes)20-56% w zależności od wirusa
Krymsko-kongijska gorączka krwotoczna500Wysokie15-40%
Gorączka doliny Rift100-100 000Nie50% w przypadku ostrych objawów zakażenia
aDo 2014 r. epidemie wywołane przez filowirusy ograniczały się zwykle do maksymalnie 500 przypadków. Obecna epidemia EBOV przekroczyła 13 000 potwierdzonych przypadków (30.10.2014, WHO).
b90% przypadków śmiertelnych odnotowuje się w Afryce.
cPrzypadki raportowane; szacuje się, że liczba wszystkich może przekraczać 100 mln.
dZakażenie WNV pozostaje bezobjawowe w większości przypadków albo prowadzi do gorączki Zachodniego Nilu u 20 do 30% zakażonych.
eChoroba opisana w 1990 roku (tylko trzy przypadki, w tym jeden śmiertelny, zostały odnotowane; dwa z nich to zakażenia laboratoryjne).
Wirusowe gorączki krwotoczne występują przede wszystkim w strefie klimatu tropikalnego, jednak coraz częściej są diagnozowane w Europie. W Polsce w ciągu ostatnich lat rozpoznano tylko przypadki dengi zawleczonej oraz choroby wywołanej przez hantawirusy, jednak liczne podróże zagraniczne naszych obywateli stwarzają coraz większą możliwość zawleczenia innych wirusów wywołujących gorączki krwotoczne. Na szczególną uwagę zasługuje wirus Ebola (Zaire), który od końca 2013 roku zbiera śmiertelne żniwo w Zachodniej Afryce (Gwinea, Sierra Leone i Liberia), a pojedyncze przypadki zawleczenia odnotowano już w sąsiadujących krajach afrykańskich oraz w Europie i USA. Obecna epidemia wywołana wirusem Ebola dotknęła już ponad 22 tys. osób (3). To jest więcej niż wszystkie epidemie wywołane tym wirusem począwszy od pierwszej odnotowanej w Zairze (teraz Demokratycznej Republice Kongo) w 1976 roku. W sierpniu 2014 r. Dyrektor Generalny Światowej Organizacji Zdrowia ogłosił, że epidemia stanowi sytuację zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym (Public Health Emergency of International Concern – PHEIC). Stwierdzono, że możliwe konsekwencje dalszego, międzynarodowego rozprzestrzeniania się wirusa są szczególnie poważne w świetle wirulencji wirusa (epidemia ta cechuje się dość wysoką śmiertelnością – około 35%), wyjątkowo intensywnej transmisji w społecznościach i szpitalach oraz słabych systemach ochrony zdrowia w najbardziej zagrożonych krajach (4, 5). Pojawiły się zatem nurtujące wielu ludzi pytania: Czym jest gorączka krwotoczna i jakie inne wirusy mogą powodować podobne objawy? Czy epidemia wywołana wirusem Ebola stanowi realne zagrożenie dla Europy/Polski? Jakie inne gorączki krwotoczne występują obecnie w Polsce bądź w Europie? W odpowiedzi na te pytania najpierw scharakteryzujemy cechy wspólne dla wszystkich gorączek wirusowych, a następnie skupimy się na szczegółowych opisach czterech najważniejszych, które mogą stanowić zagrożenie na terenie Europy. Oprócz wyżej wspomnianego wirusa Ebola na uwagę zasługuje wirus dengi (DENV), hantawirusy i wirus krymsko-kongijskiej gorączki krwotocznej (ang. Crimean-Congo haemorrhagic fever – CCHF). Denga jest najszerzej rozpowszechnioną wśród wirusowych gorączek krwotocznych, a pierwsze przypadki rodzimych zachorowań odnotowano już w Europie; epidemie hantawirusowej gorączki krwotocznej są także coraz częściej notowane na terenie Polski, a przypadki wysoce zaraźliwej i cechującej się wysoką śmiertelnością krymsko-kongijskiej gorączki krwotocznej występują na Bałkanach.
Rozpoznanie i obraz kliniczny wirusowych gorączek krwotocznych
W rozpoznaniu wirusowych gorączek krwotocznych, oprócz wywiadu i obrazu klinicznego ważna jest znajomość geograficznego rozmieszczenia wywołujących je wirusów (tab. 1). Informacje o podróżach pacjenta do rejonów endemicznego występowania gorączek krwotocznych lub o kontaktach z osobami chorymi ułatwiają postawienie wstępnej diagnozy, która następnie musi być ostatecznie potwierdzona w wyniku badań laboratoryjnych poprzez oznaczenie przeciwwirusowych, swoistych przeciwciał w klasie IgM i IgG lub poprzez izolację patogenu z krwi chorego przy użyciu metod biologii molekularnej. Wczesne rozpoznanie jest kluczowe, bowiem osoba zakażona może stanowić poważne zagrożenie dla osób, z którymi się kontaktuje, a szczególnie dla personelu medycznego, dopóki nie zostanie postawiona ostateczna diagnoza.
Okres wylęgania gorączek krwotocznych wynosi zazwyczaj 3-21 dni z początkowo nieswoistymi objawami takimi jak wysoka gorączka (40°C), bóle głowy i mięśni, wysypka lub zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego i oddechowego. W zależności od rodzaju wirusa zakażenie dotyczy różnych narządów, prowadząc do zróżnicowanego obrazu klinicznego (tab. 3).
Tabela 3. Kliniczne aspekty wirusowych gorączek krwotocznych (1).
Jednostka chorobowaOkres inkubacjiPoczątek chorobyKrwawienieWysypkaŻółtaczkaSercePłucaNerkiOśrodkowy układ nerwowyOczy
Filoviridae
Gorączka krwotoczna Ebola (Zaire)3-21Gwałtowny++++++++?++++
Gorączka krwotoczna Ebola (Sudan)
Gorączka krwotoczna Ebola (Tai Forest)
Gorączka krwotoczna Ebola (Bundibugyo)
Gorączka krwotoczna Ebola (Reston)a Bezobjawowy00000000
Gorączka krwotoczna Marburg3-21Gwałtowny++++++++?++++
Flaviviridae
Żółta gorączka3-6Gwałtowny+++0++++++++++0
Gorączka krwotoczna Denga3-15Gwałtowny+++++++++0+0
Omska gorączka krwotoczna3-8Gwałtowny++00+++0++++
Choroba lasu Kyasanur3-8Gwałtowny++00+++0++++
Gorączka Zachodniego Nilub3-15Gwałtowny++++++++++
Arenaviridae
Gorączka Lassa5-16Stopniowy++0+++0+0
Gorączka Lujo9-13Gwałtowny++0?++++0
Południowoamerykańskie gorączki krwotocznec4-14Gwałtowny++++0+++0+++0
Bunyaviridae
Gorączka krwotoczna Hanta z zespołem nerkowym9-35Gwałtowny++++d0++++++++
Hantawirusowy zespół płucny7-35Stopniowy000++++++++0
Krymsko-kongijska gorączka krwotoczna3-12Gwałtowny+++0+++?+0++
Gorączka doliny Rift2-5Gwałtowny++++++?0+++++
aNie odnotowano objawowych zakażeń Ebola-Reston u ludzi, chociaż wykryto u nich swoiste przeciwciała.
bWiększość zakażeń jest bezobjawowa, wirus wykazuje tropizm do układu nerwowego, przypadki gorączki krwotoczne są bardzo rzadkie.
cNiewystarczające dane, aby odróżnić obraz kliniczny powodowany przez poszczególne arenawirusy Nowego Świata.
dW zależności od typu wirusa. Obserwowano wybroczyny na skórze górnej części klatki piersiowej i charakterystyczne zaczerwienienie policzków i górnej części tułowia.
W późniejszym okresie choroby pojawiają się objawy skazy krwotocznej z krwawieniami z różnych narządów i układów, związane z uszkodzeniem i wzrostem przepuszczalności ścian drobnych naczyń krwionośnych. Dodatkowo mogą wystąpić objawy uszkodzenia szpiku i niewydolności nerek (zespół nerkowy), prowadzące do zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, spadku ciśnienia tętniczego i wstrząsu włącznie. Na podłożu martwicy wątroby mogą wystąpić zaburzenia krzepliwości, a w niektórych przypadkach występuje zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (ang. disseminated intravascular coagulation – DIC). W badaniach laboratoryjnych typowo stwierdza się limfopenię, trombocytopenię i podwyższone wartości aminotransferaz wątrobowych, z AST > ALT. Limfocytoza i trombocytoza obserwowane są w późnych stadiach. Wirusy gorączek krwotocznych wykazują szczególne powinowactwo do śródbłonka naczyń krwionośnych, uszkadzając go podczas namnażania się. Inne zakażone komórki, takie jak monocyty i makrofagi uwalniają różne mediatory procesu zapalnego, które również przyczyniają się do upośledzenia funkcji barierowych śródbłonka naczyń. W związku z bardzo intensywną replikacją wirusów obserwuje się także nieadekwatną i opóźnioną odpowiedź immunologiczną. Etapem końcowym wspólnym dla wszystkich gorączek krwotocznych jest uszkodzenie śródbłonka, wyrażone nasiloną przepuszczalnością naczyń krwionośnych, wynaczynienie krwi z utratą białka do przestrzeni międzykomórkowej, prowadzące do ogólnej niewydolności wielonarządowej, a ostatecznie do wstrząsu i zapaści (1, 2, 6, 7). Trzeba również dodać, że wiele chorób zakaźnych, a nawet niezakaźnych może przypominać wirusowe gorączki krwotoczne, szczególnie we wczesnych stadiach. Nieprawidłowe wartości w wynikach laboratoryjnych są często niecharakterystyczne. Obecność lub brak pewnych cech klinicznych może pomóc w prawidłowej diagnozie. Na przykład krwawienia i skaza krwotoczna prawie nigdy nie są obserwowane w ciągu kilku pierwszych dni choroby. Obecność krwawień na tym wczesnym etapie sugeruje alternatywne diagnozy takie jak na przykład posocznica meningokokowa. Krwotocznemu zapaleniu spojówek, częstemu w przebiegu gorączek krwotocznych, nie towarzyszą świąd, wydzielina lub nieżyt nosa. Obecność tych objawów świadczy raczej o powszechnym adenowirusowym zakażeniu górnych dróg oddechowych lub bakteryjnym zapaleniu spojówek. Również żółtaczka (z wyjątkiem żółtej gorączki) nie jest typowa dla przebiegu gorączek krwotocznych i sugeruje raczej inną diagnozę, jak np. zespół Gilberta czy malarię. Wśród jednostek chorobowych, z którymi należy różnicować wirusowe gorączki krwotoczne, wymienić trzeba dur brzuszny, leptospirozę, gorączkę Q, tularemię i postać septyczną dżumy. W różnicowaniu należy również uwzględnić zespół hemolityczno-mocznicowy, a krwiste biegunki u chorych gorączkujących wymagają różnicowania z zakażeniami pałeczkami Salmonella lub Shigella (1, 7).
Gorączka krwotoczna Ebola

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 30 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Farrar J, Hortez P, Junghanss T: Manson’s Tropical Diseases. 23rd ed., t. Viral Haemorrhagic Fevers 2014; http://www.us.elsevierhealth.com/infectious-disease/manson-tropical-diseases-expert-consult/9780702051012/ (dostęp z dnia 25 października 2014)
2. Paessler S, Walker DH: Pathogenesis of the Viral Hemorrhagic Fevers. Annual Review of Pathology: Mechanisms of Disease 2013; 8: 411-440.
3. WHO: http://apps.who.int/ebola/en/ebola-situation-report/situation-reports/ebola-situation-report-4-february-2015 (dostęp z dnia 4 luty 2015).
4. WHO: WHO Statement on the Meeting of the International Health Regulations Emergency Committee Regarding the 2014 Ebola Outbreak in West Africa, http://www.who.int/mediacentre/news/statements/2014/ebola-20140808/en/ (dostęp z dnia 2 listopada 2014).
5. CDC: Ebola Virus Disease Distribution Map | Ebola Hemorrhagic Fever, http://www.cdc.gov/vhf/ebola/outbreaks/history/distribution-map.html; http://www.cdc.gov/vhf/ebola/healthcare-us/ (dostęp z dnia 27 października 2014).
6. Zieliński A, Rosińska M, Gut W: Gorączka krwotoczna – epidemiologia i klinika. Przegląd Epidemiologiczny 2003; 57: 639-654.
7. Korzeniewski K: Wirusowe gorączki krwotoczne. Forum Medycyny Rodzinnej 2012; 6: 205-221.
8. CDC: Outbreaks Chronology: Ebola Virus Disease Ebola Hemorrhagic Fever, http://www.cdc.gov/vhf/ebola/outbreaks/history/chronology.html (dostęp z dnia 31 października 2014).
9. Bellan SE, Pulliam JRC, Dushoff J et al.: Ebola control: effect of asymptomatic infection and acquired immunity. The Lancet 2014; 384: 1499-1500.
10. Leroy EM, Baize S, Volchov VE et al.: Human Asymptomatic Ebola Infection and Strong Inflammatory Response. Lancet 2000; 355: 2210-2215.
11. Marsh GA, Haining J, Robinson R et al.: Ebola Reston Virus Infection of Pigs: Clinical Significance and Transmission Potential. Journal of Infectious Diseases 2011; 204: S804-809.
12. Spickler AR: Ebolavirus and Marburgvirus Infections. Iowa State University: The Center for Food Security&Public Health, wrzesień 2014, http://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/viral_hemorrhagic_fever_filovirus.pdf (dostęp z dnia 02 listopada 2014)
13. Loïs A, Bourry O, Pouillo R et al.: Ebola Virus Antibody Prevalence in Dogs and Human Risk. Emerging Infectious Diseases 2005; 11: 385-390.
14. Leroy EM, Rouquet P, Formenty P et al.: Multiple Ebola Virus Transmission Events and Rapid Decline of Central African Wildlife. Science (New York, N.Y.) 2004; 303: 387-390.
15. Bausch DG, Towner JS, Dowell SF et al.: Assessment of the Risk of Ebola Virus Transmission from Bodily Fluids and Fomites. The Journal of Infectious Diseases 2007; 196: 142-147.
16. Aleksandrowicz P, Marzi A, Biedenkopf N et al.: Ebola Virus Enters Host Cells by Macropinocytosis and Clathrin-Mediated Endocytosis. The Journal of Infectious Diseases 2011; 204: S957-967.
17. Wauquier N, Becquart P, Padilla C et al.: Human Fatal Zaire Ebola Virus Infection Is Associated with an Aberrant Innate Immunity and with Massive Lymphocyte Apoptosis. PLoS Neglected Tropical Diseases 2010; 4: e837.
18. Guzman MG, Halstead SB, Artsob H et al.: Dengue: A Continuing Global Threat. Nature Reviews Microbiology 2010; 8: S7-16.
19. WHO: Impact of Dengue, http://www.who.int/csr/disease/dengue/impact/en/ (dostęp z dnia 30 października 2014).
20. Gautret P, Simon F, Hervius Askling H et al.: Dengue Type 3 Virus Infections in European Travellers Returning from the Comoros and Zanzibar, February-April 2010. Euro Surveillance: Bulletin Europèen Sur Les Maladies Transmissibles = European Communicable Disease Bulletin 15 2010; 15: 19541.
21. Vainio K, Noraas S, Holmberg MK et al.: Fatal and Mild Primary Dengue Virus Infections Imported to Norway from Africa and South-East Asia, 2008-2010. Euro Surveillance: Bulletin Europèen Sur Les Maladies Transmissibles = European Communicable Disease Bulletin 15 2010; 38.
22. La Ruche G, Souarès Y, Armengaud A et al.: First Two Autochthonous Dengue Virus Infections in Metropolitan France, September 2010. Euro Surveillance: Bulletin Europèen Sur Les Maladies Transmissibles = European Communicable Disease Bulletin 15 2010; 39: 19676.
23. Schmidt-Chanasit J, Haditsch M, Schoneberg I et al.: Dengue Virus Infection in a Traveller Returning from Croatia to Germany, Euro Surveillance: Bulletin Europèen Sur Les Maladies Transmissibles = European Communicable Disease Bulletin 15 2010; 40.
24. Olszyńska-Krowicka M, Świtaj K: Denga u pacjentów hospitalizowanych w klinice chorób odzwierzęcych i tropikalnych w Warszawie w ostatnim dziesięcioleciu (2002-2011). Przegląd Epidemiologiczny 2011; 65: 571-575.
25. Mathew A, West K, Kalayanarooj S et al.: B-Cell Responses during Primary and Secondary Dengue Virus Infections in Humans. The Journal of Infectious Diseases 2011; 204: 1514-1522.
26. Duangchinda T, Dejnirattisai W, Vasanawathana S et al.: Immunodominant T-Cell Responses to Dengue Virus NS3 Are Associated with DHF. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 2010; 107: 16922-16927.
27. Rothman Alan L: Cellular Immunology of Sequential Dengue Virus Infection and Its Role in Disease Pathogenesis. Current Topics in Microbiology and Immunology 2010; 338: 83-98.
28. Nascimento EJ, Silva AM, Cordeiro MT et al.: Alternative Complement Pathway Deregulation Is Correlated with Dengue Severity. PloS One 2009; 4: e6782.
29. Sadkowska-Todys M, Gut W, Baumann A: Ocena problemu występowania zakażeń ludzi hantawirusami na terenie Polski, ze szczególnym uwzględnieniem wirusa Puumala. Przegląd Epidemiologiczny 2007; 61: 497-503.
30. Majda-Stanisławska E, Krzemiński Z: Choroby wywoływane przez hantawirusy. Przegląd Epidemiologiczny 1998; 52: 245-253.
31. Bi Z, Formenty PBH, Roth CE: Hantavirus Infection: A Review and Global Update. Journal of Infection in Developing Countries 2008; 2: 3-23.
32. Knapp JP, Nowkowska A, Dutkiewicz J: Obecność przeciwciał antyhantawirusowych u leśników roztoczańskiego parku narodowego i nadleśnictwa Puławy (makroregion lubelski) – doniesienie wstępne. Medycyna Ogólna 2010; 16: 201-216.
33. „WSSE w Łodzi”, http://www.pis.lodz.pl/akt_140207.htm (dostęp z dnia 28 października 2014).
34. Płusa T: Współczesne zagrożenia zakażeniami wirusowymi. Nowa Medycyna 2009; 3: 178-184.
35. Manigold T, Vial P: Human Hantavirus Infections: Epidemiology, Clinical Features, Pathogenesis and Immunology 2014 Swiss Medical Weekly, 20 marzec, 2014 doi:10.4414/smw.2014.13937.
36. Hammerbeck CD, Hooper JW: T Cells Are Not Required for Pathogenesis in the Syrian Hamster Model of Hantavirus Pulmonary Syndrome. Journal of Virology 2011; 85: 9929-9944.
37. Gupta S, Braun M, Tischler ND et al.: Hantavirus-infection Confers Resistance to Cytotoxic Lymphocyte-Mediated Apoptosis. PLoS Pathogens 2013; 9: e1003272.
38. Robinson SD, Reynolds LE, Wyder L et al.: β3-Integrin Regulates Vascular Endothelial Growth Factor-A-Dependent Permeability. Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology 2004; 24: 2108-2114.
39. Bates DO: Vascular endothelial growth factors and vascular permeability. Cardiovascular Research 2010; 87: 262-271.
40. Dejana E, Orsenigo F, Lampugnani MG: The Role of Adherens Junctions and VE-Cadherin in the Control of Vascular Permeability. Journal of Cell Science 2008; 121: 2115-2122.
41. Gorbunova E, Gavrilovskaya IN, Pepini T, Mackow ER: VEGFR2 and Src Kinase Inhibitors Suppress Andes Virus-Induced Endothelial Cell Permeability. Journal of Virology 2011; 85: 2296-2303.
42. Xiao K, Garner J, Buckley KM et al.: p120-Catenin Regulates Clathrin-Dependent Endocytosis of VE-Cadherin. Molecular Biology of the Cell 2005; 16: 5141-5151.
43. Gavrilovskaya IN, Brown EJ, Ginsberg MH, Mackow ER: Cellular Entry of Hantaviruses Which Cause Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome Is Mediated by β3 Integrins. Journal of Virology 1999; 73: 3951-3959.
44. Gavrilovskaya IN, Gorbunova EE, Mackow NA, Mackow ER: Hantaviruses Direct Endothelial Cell Permeability by Sensitizing Cells to the Vascular Permeability Factor VEGF, While Angiopoietin 1 and Sphingosine 1-Phosphate Inhibit Hantavirus-Directed Permeability. Journal of Virology 2008; 82: 5797-5806.
45. Kiss J, Yegutkin GG, Koskine K et al.: IFN-Beta Protects from Vascular Leakage via up-Regulation of CD73. European Journal of Immunology 2007; 37: 3334-3338.
46. Matthys V, Mackow ER: Hantavirus Regulation of Type I Interferon Responses. Advances in Virology 2012. doi:10.1155/2012/524024.
47. „Państwowa Inspekcja Sanitarna”, http://gistest.pis.gov.pl/dep/?dep=13&id=19 (dostęp z dnia 30 października 2014).
48. Bente DA, Forrester NL, Douglas DM et al.: Crimean-Congo Hemorrhagic Fever: History, Epidemiology, Pathogenesis, Clinical Syndrome and Genetic Diversity. Antiviral Research 2013; 100: 159-189.
49. Burt FJ, Swanepoel R, Shieh W et al.: Immunohistochemical and in Situ Localization of Crimean-Congo Hemorrhagic Fever (CCHF) Virus in Human Tissues and Implications for CCHF Pathogenesis. Archives of Pathology & Laboratory Medicine 1997; 121: 839-846.
50. Ergonul O: Crimean-Congo hemorrhagic fever virus: new outbreaks, new discoveries. Current Opinion in Virology. Virus structure and function/Emerging viruses 2012; 2: 215-220.
51. Vogel G: Testing new Ebola tests Identifying infections more quickly and easily could help slow the epidemic. Science 2014; 345: 1549-1550.
52. Bausch DG, Haidi ChM, Khan SH, Lertora JJL: Review of the Literature and Proposed Guidelines for the Use of Oral Ribavirin as Postexposure Prophylaxis for Lassa Fever. Clinical Infectious Diseases 2010; 51: 1435-1441.
53. Mupapa K, Massamba M, Kibadi K et al.: Treatment of Ebola Hemorrhagic Fever with Blood Transfusions from Convalescent Patients. J Infectious Diseases 1999; 179 (suppl. 1): S18-23.
54. Qiu X, Wong G, Audet J et al.: Reversion of Advanced Ebola Virus Disease in Nonhuman Primates with ZMapp. Nature 2014; 514: 47-53.
55. McCarthy M: US signs contract with ZMapp maker to accelerate development of the Ebola drug. BMJ 2014; 349: 5488.
56. Ambrosio A, Saavedra M, Mariani M et al.: Argentine hemorrhagic fever vaccines. Human Vaccines 2011; 7: 694-700.
57. Schmaljohn C: Vaccines for hantaviruses. Vaccine, Vaccines for Biodefense 2009; 27: D61-64.
58. Morrison D, Legg TJ, Billings ChW et al.: A Novel Tetravalent Dengue Vaccine Is Well Tolerated and Immunogenic against All 4 Serotypes in Flavivirus-Naive Adults. The Journal of Infectious Diseases 2010; 201: 370-377.
59. Geisbert TW, Jones S, Fritz EA et al.: Development of a New Vaccine for the Prevention of Lassa Fever. PLoS Med 2005; 2: e183.
60. „Parlament: Wybuch epidemii Ebola to globalne zagrożenie dla bezpieczeństwa”, Komunikat Prasowy (Dział Prasowy Dyrekcja ds. Kontaktów z Mediami Jaume DUCH GUILLOT, 2014), http://www.europarl.europa.eu/pdfs/news/expert/infopress/20140915IPR62603/20140915IPR62603_pl.pdf (dostęp z dnia 3 listopada 2014).
61. Hoenen T, Groseth A, Feldmann H: Current ebola vaccines. Expert Opinion on Biological Therapy 2012; 12: 859-872.
62. Cohen J: The Ebola vaccine underdog. Science 2014; 246: 534.
63. „Informacje na temat postępowania w związku z zagrożeniem gorączki krwotocznej Ebola”, http://www.oil.org.pl/xml/oil/oil68/tematy/aktual/wirus_ebola (dostęp z dnia 3 listopada 2014).
64. Bruce Aylward, World Health Organization, Special Representative for the Ebola Responsehttp: https://ebolaresponse.un.org/sites/default/files/ebolaoutlook_full.pdf (dostęp z dnia 12 lutego 2015 i 20 stycznia 2015).
otrzymano: 2015-02-17
zaakceptowano do druku: 2015-03-11

Adres do korespondencji:
*Beata U. Orzechowska
Zakład Immunologii Chorób Zakaźnych Laboratorium Wirusologii
Instytut Immunologii i Terapii, Doświadczalnej PAN
ul. Rudolfa Weigla 12, 53-114 Wrocław
tel. +48 (71) 370-99-29
orzechow@iitd.pan.wroc.pl

Postępy Nauk Medycznych 4b/2015
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych