Czytelnia Medyczna » Anestezjologia Intensywna Terapia » 2/2002 » Chromatograficzne pomiary zawartości pentanu, heksanu i ich pochodnych jako wykładnika oksydacji lipidów podczas operacji z użyciem krążenia pozaustrojowego (CPB)*

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Ski Spa - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Marcin Wąsowicz^1,3, Henryk Jeleń², Rafał Drwiła^1,3, Janusz Andres¹, Antoni Dziatkowiak⁴

Chromatograficzne pomiary zawartości pentanu, heksanu i ich pochodnych jako wykładnika oksydacji lipidów podczas operacji z użyciem krążenia pozaustrojowego (CPB)*

Serum pentane, hexane and their derivatives´ concentration as markers of lipid oxidation during cardiopulmonary bypass

¹ Katedra Anestezjologii i Intensywnej Terapii;
kierownik: prof. dr hab. J. Andres – CM UJ w Krakowie
² Zakład Koncentratów Spożywczych Wydziału Technologii Żywności;
kierownik: prof. dr hab E. Wąsowicz – Akademia Rolnicza w Poznaniu
³ Krakowski Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II, Oddział Intensywnej Terapii Kliniki Chirurgii Serca, Naczyń i Transplantologii;
kierownik: doc. dr hab. J. Sadowski – CM UJ
⁴ Klinika Chirurgii Serca, Naczyń i Transplantologii;
kierownik: prof. dr hab. A. Dziatkowiak – CM UJ

Streszczenie
Pacjenci operowani z użyciem krążenia pozaustrojowego (ECC) częstokroć prezentują objawy ogólnoustrojowej odpowiedzi zapalnej (SIRS), która może prowadzić do zaburzonego funkcjonowania wielu narządów. Istnieje wiele przyczyn odpowiedzialnych za powstawanie SIRS po zabiegach z użyciem krążenia pozaustrojowego (CPB) (tzw. post-pump syndrome), wiele z nich jest nie do końca zbadanych. Celem obecnej pracy jest analiza chromatograficzna (chromatografia gazowa fazy nadpowierzchniowej) utleniania lipidów podczas zabiegów pomostowania aortalno-wieńcowego z użyciem CPB. Po uzyskaniu akceptacji Komisji Bioetycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz zgody pacjentów na uczestnictwo w badaniach zakwalifikowano do niego 20 osób w wieku od 39 do 74 l. Pacjenci ci byli poddani zabiegom pomostowania aortalno-wieńcowego. Znieczulenie, procedury chirurgiczne oraz metoda użyta podczas krążenia pozaustrojowego były zunifikowane we wszystkich przypadkach. Podczas zabiegu pięciokrotnie pobierano 8 ml próbki krwi – po indukcji znieczulenia (T0), 10 min po rozpoczęciu ECC (T1), 10 min. po zwolnieniu zacisku z aorty (Ao-Cx)(T2), 10 min po zakończeniu ECC (T3) oraz 1 h po zakończeniu ECC (T4). Po odwirowaniu próbek celem otrzymania osocza zamrażano je w -70oC. Utlenianie lipidów oznaczano metodą chromatografii gazowej fazy nadpowierzchniowej próbek osocza i mierzono jako powierzchnię zawartą pod odpowiednimi pikami otrzymanymi na chromatogramie. Analizy jakościowej pików dokonywano przy pomocy spektrometru masowego (Finnigan–Polaris, USA). Wyniki były podawane jako wartości średnie (M) ± odchylenie standardowe (SD) i były analizowane przy użyciu nieparametrycznej analizy wariancji (test Fredmana) a następnie testem Wilcoxona. Wartość p <0,05 była przyjęta jako statystycznie znamienna. Zanotowano statystycznie znamienny wzrost utleniania lipidów w czasie T1, T2, T3 i T4 w stosunku do czasu T0.

Produkty utleniania lipidów zostały zidentyfikowane jako etan, pentan, heksan i ich pochodne. Nie było korelacji pomiędzy stopniem utleniania lipidów a wiekiem pacjentów, czasem trwania operacji, czasem CPB i czasem zakleszczenia aorty. Głównym budulcem błon komórkowych są lipidy, ich utlenianie może więc prowadzić do zniszczenia komórek a nawet ich śmierci. Pomiary poziomu etanu i pentanu są powszechnie stosowaną metodą detekcji utleniania lipidów w różnych stanach chorobowych (np. astma, zawał serca). Wyniki pracy wykazały, iż utlenianie lipidów ma także miejsce podczas operacji z użyciem krążenia pozaustrojowego; brak korelacji pomiędzy stopniem utlenienia a czasem ECC i Ao-Cx może wskazywać, iż utlenianie lipidów jest tylko jednym z wielu mechanizmów związanych z patogenezą pokrążeniowego SIRS.

Summary
Cardiopulmonary bypass (CPB) is often associated with systemic inflammatory response (SIRS) that leads to organ dysfunction. Several mechanisms causing post-EEC SIRS have been described, some of them not being fully understood. The aim of the study was to assess degree of lipid peroxidation (LO) during EEC for coronary artery bypass grafting (CABG). After approval of the local Ethic Committee and obtaining informed consent, twenty patients, aged 39-74 yrs, scheduled for elective CABG, were enrolled to the study. Anaesthesia, surgery and ECC protocols were uniform. 10 cc blood samples were taken after induction of anaesthesia (T0), 10 min after the start of ECC (T1), 10 min after aorting cross clamping (T2), 10 min (T3) and 1 h after termination of ECC (T4). Time of surgery, ECC and aortic cross clamp (Ao-cx) were recorded. LO was measured as peak area (PA) by head-space gas chromatography. A mass spectrometer was used for qualitative analysis of obtained peaks. Data were reported as mean values (M) ± SD and were analyzed by non-parameter analysis of variance (Friedman test) followed by Wilcoxon test. P value of 0.05 was considered significant. There was a statistically significant increase of LO at T1, T2, T3 and T4 when compared to T0. LO products were identified as pentane, hexane and derivatives. There was no correlation between degree of oxidation (peak area) and time of procedure, ECC, Ao-cx or age. Since the lipid is the major constituent of lipid membrane, its peroxidation can lead to the cell damage and death. Pentane measurement is widely accepted method of detection of LO in various clinical situations. This study shows that lipid peroxidation occurs during ECC; however, the lack of correlation between LO and ECC and/or Ao-cx time indicate that oxidative damage may be regarded as a solely mechanism involved in pathogenesis of post pump syndrome.

Słowa kluczowe: krążenie pozaustrojowe, pomostowanie aortalno-wieńcowe, utlenianie lipidów.

Key words: open-heart surgery, lipid peroxidation.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Anestezja bariatryczna

Anestetyczne środki wziewne przewodnik

Zastosowanie ultrasonografii w blokadach nerwów obwodowych

Przeprowadzenie wielu skomplikowanych zabiegów kardiochirurgicznych stało się możliwe dzięki wprowadzeniu krążenia pozaustrojowego (ECC), które nierozerwalnie łączy się z wyłączeniem z funkcjonowania (i ukrwienia) serca i płuc (bypass sercowo-płucny – CPB) w kluczowym momencie operacji. Pomimo ogromnego postępu technicznego i poprawy biokompatybilności elementów aparatu do krążenia pozaustrojowego ECC jest związane z występowaniem wielu powikłań pooperacyjnych [1]. Spośród narządów najczęściej nimi dotkniętych należy wymienić płuca, nerki, ośrodkowy układ nerwowy oraz jelita [2]. Od czasu wprowadzenia CPB do praktyki kardiochirurgicznej powstały liczne prace poświęcone patogenezie zaburzeń ogólnoustrojowych wywołanych tą metodą. Odkryto, iż powstawanie systemowej reakcji zapalnej (SIRS) jaka ma miejsce po użyciu CPB jest schorzeniem wieloczynnikowym [3,4]. Spośród najważniejszych przyczyn należy wymienić aktywacje układu dopełniacza, aktywacje granulocytów obojętnochłonnych, mechanizmy niedokrwienie/reperfuzja, uwalnianie cytokin prozapalnych oraz wolnych rodników i aktywnych form tlenowych. Wspomniane rodniki i aktywne postaci tlenu cechują się bardzo wysoką aktywnością chemiczną i w związku z tym znacznym potencjałem uszkadzającym [5]. Szczególnie silnie reagują z lipidami, które są głównym składnikiem błon komórkowych [6].

Celem obecnej pracy jest próba oceny utleniania lipidów podczas zabiegów pomostowania aortalno-wieńcowego (CABG) z użyciem CPB przy pomocy metody chromatografii gazowej fazy nadpowierzchniowej.

METODYKA

Pacjenci i pobieranie próbek do badań. Projekt i metody badania uzyskały zgodę Komisji Bioetycznej Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Badaniem objęto 20 chorych w wieku 39-74 lat poddanych w trybie planowym CABG. Wszyscy pacjenci biorący udział w badaniu podpisywali formularz świadomej zgody. Podczas zabiegu pięciokrotnie pobierano próbki krwi w ilości 8 ml (z cewnika umieszczonego w żyle centralnej): w czasie T0 (po wprowadzeniu do znieczulenia ogólnego), w czasie T1 (10 min. po rozpoczęciu CPB), w czasie T2 (10 min. po odkleszczeniu aorty ), w czasie T3 (10 min. po zakończeniu CPB) i w czasie T4 (1 h po zakończeniu CPB). Ponadto mierzono czasy trwania operacji, CPB oraz zakleszczenia aorty. Powyższe dane przedstawiono w tabeli I.

Tab. I. Parametry ogólne

Cecha	Minimum	Kwartyl	Mediana	Kwartyl	Maksimum	Średnia	SD	Normalność (p)
Wiek	39	52,0	59,5	63,0	74	57,9	8,6	0,729
Czas krążenia	41	70,0	82,5	105,0	155	87,8	27,0	0,401
Czas zakleszczenia	22	32,0	37,5	44,5	88	40,6	16,1	0,005

Metody znieczulenia i krążenia pozaustrojowego. Metoda znieczulenia była identyczna we wszystkich 20 przypadkach. Do indukcji znieczulenia użyto 0,2 mg kg^-1 etomidatu (Hypnomidate, Jansen, Belgia), 0,2 mg fentanylu (Polfa-Warszawa) i bromku pankuronium (Jelfa). Znieczulenie podtrzymywano przy pomocy wlewu 20 mcg kg ^-1 h ^-1 fentanylu i 0,4 mg kg ^-1 h ^-1 midazolamu (Dormicum, Roche, Francja) oraz frakcjonowanych dawek pankuronium. Przed rozpoczęciem CPB podawano heparynę w dawce 300 U kg ^-1 w celu wydłużenia ACT ponad 480 s. Po zakończeniu CPB działanie heparyny odwracano przy użyciu siarczanu protaminy w stosunku 1: 1,5. Przed rozpoczęciem CPB i po jego zakończeniu płuca wentylowano mieszaniną tlenu i powietrza w stosunku 1: 1. Podczas trwania CPB płuc nie wentylowano.

Metody krążenia pozaustrojowego także były podobne we wszystkich 20 przypadkach. Aparat do krążenia pozaustrojowego (Jostra, USA) wyposażony był w oksygenator membranowy typu hollow fiber (Monolyth, Sorin Biomedica, USA), priming składał się z 1000 ml mleczanu Ringera (Polfa Kutno), 500 ml 10% roztworu hydroksyetylowanej skrobi (Polfa Kutno) oraz 100 ml mannitolu (Baxter, USA) i 10000 U heparyny. W celu wykonywania zespoleń dystalnych zakleszczano aortę i zatrzymywano serce przy użyciu krystalicznej kardiopleginy wg formuły St. Thomas w temperaturze 28oC.

Metody analizy ilościowej i jakościowej utleniania lipidów. Po odwirowaniu próbek krwi osocze składowano w temperaturze – 70° C w specjalnych 10 ml fiolkach zaopatrzonych w teflonowy korek (Alltech Technology, USA). Pomiary zawartości produktów utleniania lipidów wykonywano przy użyciu metody chromatografii gazowej fazy nadpowierzchniowej – aparat Hewlett Packard (HP 6890, Waldbrom, Niemcy) zintegrowany z kolumną do pomiaru lekkich związków organicznych (Restec, Belleforte, USA). Gazem nośnym był hel, a prędkość jego przepływu wynosiła 1,5 ml min ^-1. Faza nadpowierzchniowa była pobierana do analizy automatycznie przez chromatograf i była podgrzewana do 60oC w przeciągu 2 min. a następnie do 200oC w przeciągu 5 min. Substancje wykryte przez chromatogaf przedstawione były jako piki o kreślonym czasie retencji. W celu dokonania analizy ilościowej uzyskanych związków mierzono pole powierzchni zawarte pod danym pikiem. W celu analizy jakościowej uzyskanych pików (substancji) posłużono się metodą spektrometrii masowej wykorzystując aparat firmy Finnigan (Finnigan-Polaris Q, Austin, USA). W celu dodatkowej identyfikacji uzyskanych związków porównano ich czasy retencji z czasami retencji standardów wewnętrznych komercyjnie dostępnych i zawieszonych w 5% albuminie ludzkiej (Pentan i Heksan, Sigma, USA).

Statystyka. Dla parametrów wyrażonych w skali przedziałowej (ciągłych) podano minimum i maksimum (to znaczy element najmniejszy i największy), obliczano dolny i górny kwartyl, medianę, średnią, odchylenie standardowe. Sprawdzono normalność rozkładów testem Shapiro-Wilka opartym na analizie wariancji. Rozkłady większości parametrów różniły się od rozkładu normalnego przy przyjętym poziomie istotności ?=0,05.

Pomiary dla badanych parametrów dla każdego pacjenta były przeprowadzane pięciokrotnie w różnych ale ustalonych okresach czasowych. W celu wykonania porównań między poszczególnymi pomiarami zastosowano nieparametryczną analizę wariancji – test Friedmana dla prób zależnych (parametrycznej analizy wariancji nie można było zastosować ze względu na niespełnienia założeń; między innymi nie było spełnione założenie o normalności rozkładów). Jeśli nieparametryczna analiza wariancji wykazała istnienie różnic statystycznie istotnych, to w celu ustalenia między jakimi okresami czasowymi są różnice zastosowano test nieparametryczny Wilcoxona dla każdych dwóch okresów czasowych.

Zależności między cechami opisano za pomocą współczynnika korelacji liniowej Pearsona dla parametrów o rozkładach normalnych, a dla parametrów nie spełniających założenia o normalności rozkładów obliczono współczynnik korelacji Spearmana i sprawdzono istotność obliczonych współczynników korelacji.

WYNIKI

W chromatogramach uzyskano piki odpowiadające produktom utleniania lipidów o następujących czasach retencji 12,4 min., 13,8 min., 14,5 min., 14,8 min., 17,7 min. i 20 min. Ich analizę ilościową przedstawiono w tabeli II. Przykładowe chromatogramy jednego z pacjentów uzyskane w czasie T0 i T1 przedstawiono na ryc. 1 i 2. Piki odpowiednio zidentyfikowano jako tło (pik 12,4 i 13, 8 min.) etan (14,5 min.), pentan (14,8 min), heksan (17,7 min) i ich pochodne – pentanon, hexanal (pik 20 min.). Przykład widma uzyskanego w spektrometrze masowym i jego identyfikacji przedstawiono na ryc. 3. Analiza wyników uzyskanych od 20 pacjentów wykazała, iż po rozpoczęciu CPB a także po jego zakończeniu nastąpił statystycznie znamienny wzrost utleniania lipidów, wyrażony ilością produktów utleniania w czasie T0 względem czasu od T1-T4 (tab. III oraz ryc. 4). Nie było natomiast statystycznie znamiennych różnic w ilości produktów peroksydacji pomiędzy pozostałymi czasami. Nie wykazano także korelacji pomiędzy czasem trwania CPB lub Ao-Cx a stopniem utlenienia lipidów. Również wiek pacjentów nie korelował ze stopniem peroksydacji lipidów.

Tab. II. Całkowita ilość produktów utleniania

Cecha	Minimum	Kwartyl	Mediana	Kwartyl	Maksimum	Średnia	SD	Normalność (p)
T0	0	22,0	33,0	514,5	3054	470,5	864,7	0,000
T1	0	98,0	849,5	1621,5	5111	1138,9	1287,7	0,001
T2	37	207,5	544,0	1965,5	11328	1521,9	2511,4	0,000
T3	15	85,0	375,5	1329,0	3866	840,8	1038,6	0,000
T4	0	155,5	442,5	1715,0	5763	1128,2	1396,2	0,000

Tab. III. Porównania nieparametryczną analizą wariancji Friedmana, a następnie testem Wilcoxona każdy z każdym

ANOVA Friedmana Porównania		p<0,001 Ogółem
Test Wilcoxona	T0 - T1	0,001
	T0 - T2	0,001
	T0 - T3	0,001
	T0 - T4	0,009
	T1 - T2	0,478
	T1 - T3	0,033
	T1 - T4	0,940
	T2 - T3	0,279
	T2 - T4	0,823
	T3 - T4	0,247

Ryc. 1. Przykład chromatogramu uzyskanego w czasie T0. Widoczne bardzo niewielkie piki odpowiadające produktom utleniania lipidów

Ryc. 2. Przykład chromatogramu uzyskanego w czasie T1.W porównaniu do poprzedniego rysunku widoczny znaczny wzrost produktów utleniania. Pierwsze dwa piki reprezentują tzw. tło następne kolejno etan, pentan, heksan i pentanon

Ryc. 3. Przykład widma uzyskanego w spektrometrii masowej dotyczącego piku o czasie retencji 14,8 min. odpowiadającego pentanowi

Ryc. 4. Rysunek ukazuje graficzne porównanie powstawania produktów utleniania lipidów w czasie od T0-T4

OMÓWIENIE

Duża część powikłań występujących po zabiegach kardiochirurgicznych jest związana z użyciem CPB [1,3]. U ich podłoża leży systemowa reakcja zapalna (SIRS), wywołana aktywacją kontaktową składników krwi wielokrotnie stykających się z elementami aparatu do krążenia pozaustrojowego. Patogeneza SIRS występującego po zastosowaniu CPB jest bardzo złożona (niektóre z jej elementów wymieniono we wstępie pracy), ale pomimo tego nadal nie potrafimy mu zapobiegać. W obecnej publikacji wykazaliśmy, iż podczas zabiegów CABG z użyciem CPB dochodzi do utleniania lipidów, a ściślej rzecz biorąc do ich peroksydacji. Substratem utleniania są najprawdopodobniej fosfolipidy błon komórkowych komórek śródbłonka wyściełających wszystkie naczynia krwionośne [5]. Wykryte produkty procesu peroksydacji to etan, pentan, heksan i ich pochodne. Substancje te powstają jako produkt uboczny procesu peroksydacji lecz uważane są za bardzo czuły wykładnik tego zjawiska [7]. Etan, pentan i heksan to końcowe produkty procesu utleniania, natomiast ich pochodne są substancjami niezwykle aktywnymi a co za tym idzie nadal zdolnymi do reakcji z lipidami i ich uszkadzania [7,8].

Uszkodzenie lub zniszczenie lipidowego składnika błony komórkowej świadczy o dużej toksyczności procesu pierwotnego. Zjawisko to ma miejsce w wielu zespołach chorobowych; spośród najważniejszych należy wymienić zespół ostrych zaburzeń oddychania (ARDS)[8], zawał mięśnia sercowego [9], toksyczne działanie tlenu [10]. W chorobach tych także dokonywano pomiaru procesu peroksydacji oznaczając chromatograficznie zawartość etanu, pentanu oraz ich pochodnych. Wszystkie te prace posiadały jednakże jeden słaby punkt metodyczny; mianowicie pomiaru zawartości etanu, pentanu i heksanu dokonywano w powietrzu wydychanym. Jednym ze składników fizjologicznie wydychanych jest izopren, który posiada taki sam czas retencji jak pentan (czas ukazywania się piku na chromatogramie)[11, 12]. Wynika z tego, iż autorzy wspomnianych prac nie byli w stanie rozróżnić, jaką cześć otrzymanych przez nich pików stanowił pentan (wykładnik procesu patologicznego) a jaką izopren (wykładnik procesu fizjologicznego)[12, 13]. W obecnej pracy posłużyliśmy się metodą chromatografii gazowej fazy nadpowierzchniowej wykorzystując osocze badanych pacjentów. Ponadto chromatograf był sprzężony ze spektrometrem masowym, a więc jednoczasowo dokonywano analizy ilościowej i jakościowej produktów utleniania. W ten sposób uniknęliśmy nieścisłości pomiaru i trudności w interpretacji otrzymanych wyników, jakie za sobą niesie analiza chromatograficzna wydychanego powietrza [11,13].

W wynikach naszej pracy zwraca uwagę jeszcze jeden fakt, mianowicie statystycznie znamienny wzrost ilości produktów utleniania miał miejsce od momentu zastosowania ECC i utrzymywał się przez cały czas jego trwania a także po jego zakończeniu (porównanie T0 do T1, T2, T3 i T4). Nie było natomiast statystycznie znamiennych różnic pomiędzy kolejnymi pomiarami następującymi podczas trwania CPB, co oznacza iż nie następował statystycznie znamienny wzrost peroksydacji np. po zwolnieniu zacisku aortalnego. Nie było także korelacji pomiędzy procesem utleniania a czasem trwania krążenia pozaustrojowego i czasem zakleszczenia aorty. Wydaje się, iż mogą istnieć co najmniej dwie przyczyny w/w faktów:

– -organizm ludzki dysponuje wewnętrznymi mechanizmami antyoksydacyjnymi, które zawsze ulegają uaktywnieniu podczas procesu utleniania składników lipidowych komórek śródbłonka [5, 6, 14, 15],

– -można przypuszczać iż proces utleniania lipidów jest tylko jedną z wielu składowych SIRS spowodowanego zastosowaniem CPB [15, 16].

Podsumowując wyniki uzyskane w obecnej pracy można stwierdzić, iż podczas zabiegów pomostowania aortalno-wieńcowego z użyciem CPB dochodzi do wzmożonego utleniania lipidów. Znaczenie i udział tego procesu w patogenezie tzw. uszkodzenia poperfuzyjnego wymaga dalszych badań. W związku z tym wydaje się, iż słuszną konkluzją naszych wyników będzie zapytanie – Another brick in the wall ?

WNIOSKI

1. Podczas zabiegów CABG z użyciem CPB dochodzi do procesu peroksydacji lipidów, którego wykładnikiem jest obecność w osoczu pacjentów etanu, pentanu i heksanu oraz ich pochodnych.

2. Metoda chromatografii gazowej fazy nadpowierzchniowej jest czułą i specyficzną metodą wykrywania procesu utleniania lipidów oraz ich oznaczania ilościowego. Jej sprzężenie ze spektrometrią masową pozwala na precyzyjną identyfikację jakościową produktów utleniania.

* Praca została zrealizowana w ramach grantu nr 4 PO5C 025 16 sponsorowanego przez Komitet Badań Naukowych; kierownikiem grantu odpowiedzialnym za realizację pracy jest pierwszy autor pracy.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Anestezjologia i intensywna terapia

Anestezja bariatryczna

Wstrząs septyczny. Znieczulenie z użyciem małych przepływów

Piśmiennictwo

1. Hsu L-C: Biocompatibility in cardiopulmonary bypass. J Cardiothorac Vasc Anesth 1997; 11: 376-382.

2. Wąsowicz M, Sobczyński P, Biczysko W, Szulc R: Ultrastructural changes in the lung alveoli after cardiac surgical operations with the use of cardiopulmonary bypass (CPB). Pol J Pathol 1999; 50: 189-196.

3. Cremer J, Martin M, Redl H, Bahrami S, Abraham C, Greater T: Systemic inflammatory response after cardiac operations. Ann Thorac Surg 1996; 61: 1714-1720.

4. Picone A, Lutz CJ, Finck C, Carney D, Gatto LA, Paskanik A, Searles B, Snyder K, Nieman G: Multiple sequential insults cause post-pump syndrome. Ann Thorac Surg 1999; 67: 978-985.

5. Royston D, Flemming JS, Desai JB, Westaby S, Taylor K: Increased production of peroxidation products associated with cardiac operations. Evidence for free radical generation. J Thorac Cardiovasc Surg 1986; 91: 759-766.

6. Messent M, Sinclair DG, Quinlan G, Mumby SE, Gutteridge JMC, Evans T: Pulmonary vascular permeability after cardiopulmonary bypass and its relationship to oxidative stress. Crit Care Med 1997; 25: 425-429.

7. Mendis S, Sobotka PA, Leja FL, Euler DE: Breath pentane and plasma lipid peroxides in ischaemic heart disease. Free Radic Biol Med 1995; 19: 679-684.

8. Schubert JK, Müller WPE, Benzing A, Geiger K: Application of a new method for analysis of exhaled gas in critically ill patient. Inten Care Med 1998; 24: 415-421.

9. Weitz ZE, Birnbaum AJ, Sobotka PA, Zarling EJ, Soskey JL: High breath pentane concentration during acute myocardial infarction. Lancet 1991, 337, 933-935.

10. Morita S, Snider MT, Inada Y: Increased n-pentane excretion in humans: a consequence of pulmonary oxygen exposure. Anesthesiology 1986, 64, 730-733.

11. Sprinfield JR, Levitt MD: Pitfalls in the use of breath pentane measurements to assess lipid peroxidation. J Lipid Res 1994; 35: 1497-1504.

12. Mendis S, Sobotka PA, Euler DE: Pentane and isoprene in expired air from humans: a gas chromatographic analysis of single breath. Clin Chem 1994; 40: 1485-1488.

13. Knutson MD, Handelman GJ, Viteri FE: Methods for measuring ethane and pentane in expired air from rats and humans. Free Rad Biol Med 2000; 28: 514-519.

14. Pepper JR, Mumby S, Gutterdge JMC: Blood cardioplegia increases plasma iron overload and thiol levels during cardiopulmonary bypass. Ann Thorac Surg 1995; 60: 1735-1740.

15. Wilson WC, Laborge PR, Benumof JL, Taylor R, Swetland JF: Reperfusion injury and exhaled hydrogen peroxide. Anesth Analg 1993; 77: 963-970.

16. Nathan N, Denizot Y, Cornu E, Jauberteau O, Chauvreau C, Feiss P: Cytokine and lipid mediator blood concentration after coronary artery surgery. Anesth Analg 1997; 85: 1240-1246.

Adres do korespondencji:
Oddział Intensywnej Terapii Pooperacyjnej
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II
ul. Prądnicka 80, 31-202 Kraków

Anestezjologia Intensywna Terapia 2/2002

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 2/2002:

- reklama -

Strona główna | Reklama | Kontakt