Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Stomatologia 3/2015, s. 125-130 | DOI: 10.5604/14266911.1173372
*Joanna Szczepańska1, Małgorzata Daszkowska1, Aleksandra Hilt1, Grażyna Marczuk-Kolada2
Zalecenia higieniczne w obrębie jamy ustnej dla dzieci i młodzieży
Hygienic recommendations in the oral cavity for children and youth
1Zakład Stomatologii Wieku Rozwojowego, Uniwersytet Medyczny, Łódź
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Joanna Szczepańska
2Zakład Stomatologii Dziecięcej, Uniwersytet Medyczny, Białystok
Kierownik Zakładu: dr hab. n. med. Grażyna Marczuk-Kolada
Polski Oddział Sojuszu dla Przyszłości Wolnej od Próchnicy (ACFF), Polskie Towarzystwo Stomatologii Dziecięcej (PTSD)
Summary
Good oral hygiene, appropriate diet and regular dental care are the most important factors in the child’s healthy dentition maintenance.
The aim of the study was to determine healthful recommendations and to give guidelines for the most effective dental care procedures according to the age of the patient and his dental state. Some of these activities can be performed by the child himself (home care), others require the assistance of a professional (professional procedures). The article illustrates the role of the fluoride supplementation for caries prevention. It describes toothbrushing techniques, the best size, shape and texture of the toothbrush, the convenient ingredients in the toothpaste, the necessity of regular interdental cleaning using dental floss, mini brushes, toothpicks and rinsing the mouth. The study indicates the improvement of certain aspects of hygienic care. Recommendations were made with regard to in office education of patients and their parents.
Wstęp
Dobra higiena jamy ustnej, właściwa dieta, regularne wizyty stomatologiczne są kluczowymi czynnikami w utrzymaniu zdrowego uzębienia u dziecka. Rozpoczęcie przeprowadzania zabiegów higienicznych w jamie ustnej wkrótce po wyrznięciu się pierwszych zębów mlecznych jest jednym z podstawowych elementem zapobiegania próchnicy. Dlatego tak ważna jest odpowiednio wczesna wizyta z dzieckiem u stomatologa, mająca głównie dla rodziców cel edukacyjny, na której opiekunowie powinni być uświadamiani o przyczynach choroby próchnicowej oraz w jaki sposób, jakimi metodami i środkami pielęgnować jamę ustną dziecka w poszczególnych okresach. Pomocne w tym względzie dla stomatologów zajmujących się dziećmi są okresowo publikowane wytyczne m.in. Europejskiego czy Amerykańskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej (EAPD, AAPD), w których zwarte są protokoły profilaktyczne, zalecenia odnośnie oceny ryzyka próchnicy i stosowania fluoru oraz wskazania dietetyczno-higieniczne dostosowane do wieku dziecka (1-3).
Celem pracy było ustalenie zaleceń i wskazówek zdrowotnych dla procedur najbardziej skutecznych w pielęgnacji jamy ustnej z uwzględnieniem wieku pacjenta i jego stanu uzębienia.
Pierwsza wizyta u stomatologa
Pomimo świadomości o wzroście częstości występowania próchnicy wczesnego dzieciństwa (ang. Early Childhood Caries – ECC) opieka nad jamą ustną niemowlęcia oraz wizyta u stomatologa po wyrznięciu pierwszego zęba mlecznego nie jest standardem w codziennej praktyce klinicznej (2, 4-7). Celem wizyty z dzieckiem u stomatologa, która powinna się odbyć, według zaleceń American Dental Association, American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD), American Academy of Pediatrics (AAP), American Association of Public Health Dentistry (AAPHD) i Academy of General Dentistry (AGD), 6 miesięcy po wyrznięciu pierwszego zęba mlecznego, ale nie późnej niż w 12. miesiącu życia, jest ocena ryzyka zachorowania dziecka na próchnicę na podstawie wywiadu z rodzicami oraz badania klinicznego (8, 9). Na tej wizycie i kolejnych ustalana jest wzajemna współpraca między lekarzem a rodzicami obejmująca wszystkie aspekty opieki zdrowotnej nad jamą ustną dziecka w sposób kompleksowy, ciągły oraz ukierunkowany na tzw. domową opiekę stomatologiczną (ang. dental home) (1, 2, 5, 10).
Wizyta ta jest także okazją do uświadomienia rodzicom korzyści wynikających z zapobiegania próchnicy w porównaniu z kosztownym, stresującym i nieraz bolesnym jej leczeniem u dziecka. Przedstawiony wówczas rodzicom skoordynowany program profilaktyczny obejmuje: edukację opiekunów w zakresie przeprowadzania zabiegów higienicznych w jamie ustnej dziecka, rady dietetyczno-żywieniowe, zabiegi fluoryzacyjne oraz zaplanowanie wizyt stomatologicznych. Podczas tej wizyty demonstrowane są również rodzicom metody oczyszczania jamy ustnej i sposób układania niemowlęcia w czasie zabiegów higienicznych. Jest to na przykład metoda „kolano-do-kolana” (ang. knee-to-knee positioning), kiedy dziecko leży na złączonych kolanach rodziców siedzących naprzeciwko siebie (6, 11, 12).
Pielęgnacja jamy ustnej niemowlęcia
Pielęgnacja jamy ustnej powinna być rozpoczęta w pierwszych miesiącach życia dziecka. Rodzice powinni regularnie oczyszczać błonę śluzową i wały dziąsłowe już od wczesnego okresu niemowlęcego – codziennie wieczorem przed położeniem dziecka spać (2, 4, 13). Celem zabiegów higienicznych rozpoczynanych w tym okresie jest utrzymanie jamy ustnej w czystości oraz przyzwyczajanie dziecka do manipulacji w jamie ustnej. Zabiegi te można wykonywać specjalnymi akcesoriami dla niemowląt nawijanymi lub nakładanymi na palec wskazujący takimi jak: kawałek gazy lub bawełniana chusteczka, gumowa lub silikonowa szczoteczka, specjalny naparstek z mikrofibry.
Oczyszczenie jamy ustnej dziecka przez rodzica powinno się składać z następujących etapów:
– dokładne umycie rąk,
– przygotowanie gazika lub innego przyboru higienicznego do oczyszczania jamy ustnej dziecka,
– przygotowanie szklanki letniej wody lub słabego naparu rumianku,
– owinięcie gazika wokół palca wskazującego lub założenie na palec odpowiedniego przyboru higienicznego i zanurzenie go w wodzie lub naparze rumianku,
– delikatnie włożenie palca do ust dziecka oraz przecieranie górnego i dolnego wału dziąsłowego, błony śluzowej policzków oraz wyrzniętych zębów.
Jeśli dziecko nie chce otworzyć buzi lub gryzie palec matki podczas próby wkładania go do ust, matka może wsunąć palec w okolicy kąta ust dziecka, a następnie przesuwać palec wzdłuż wewnętrznej powierzchni policzka do tylnej części jamy ustnej. Potem należy włożyć delikatnie palec pomiędzy górny i dolny wał dziąsłowy lub górne i dolne zęby i kiedy dziecko otworzy usta, przetrzeć całą jamę ustną.
Przeprowadzanie zabiegów higienicznych w jamie ustnej powinno być jednak rozpoczynane nie później niż w momencie wyrznięcia pierwszego zęba mlecznego. Natomiast kiedy pojawią się w jamie ustnej pierwsze zęby trzonowe mleczne, które posiadają już zagłębienia i bruzdy, należy wprowadzić do ich oczyszczania miękką szczoteczkę. Szczoteczka umożliwia usuwanie resztek pokarmowych z zębów oraz delikatne masowanie dziąseł. Już od tego momentu należy dziecko uczyć trzymania szczotki w ręku, wkładania jej do ust i wykonywania prostych ruchów czyszczących.
Szczoteczki do pielęgnacji jamy ustnej małych dzieci powinny (4):
– być z tworzywa sztucznego,
– mieć małą zaokrągloną główkę,
– posiadać szeroki trzonek (rękojeść) dla wygodnego jej utrzymania w ręku przez rodzica, a potem przez dziecko,
– ewentualnie być wyposażone w specjalną tarczkę (ogranicznik), która chroni przed zbyt głębokim włożeniem szczoteczki do ust dziecka.
Nadzorowane szczotkowanie zębów dziecka
Szczoteczki do higieny ustnej małych dzieci mogą być manualne lub elektryczne. Na rynku dostępne są soniczne szczotki elektryczne przeznaczone dla dzieci w wieku 0-3 lata. Posiadają miękkie włosie i dzięki delikatnym drganiom pozwalają dokładnie oczyszczać powierzchnie zębów i dziąseł. Szczotki elektryczne mogą być wyposażone w timer lub odtwarzać muzykę, która sygnalizuje konieczność przejścia do następnej ćwiartki łuku zębowego lub odmierza cały czas szczotkowania zębów, który powinien trwać około dwóch minut. Jeśli dziecko jest oporne lub nie może usiedzieć przez 2 minuty podczas mycia zębów, można spróbować użyć właśnie szczotki elektrycznej, która jest nowością dla dziecka, mówić wierszyk, śpiewać lub odtwarzać ulubioną piosenkę dziecka (4, 11). W chwili obecnej nie ma wiarygodnych badań klinicznych, czy bardziej skuteczne są szczotki soniczne, czy elektryczne w usuwaniu płytki nazębnej u dzieci.
Ilość nakładanej pasty i jej rodzaj powinny być dostosowane do wieku dziecka (tab. 1) (1, 2, 4, 14). Dzieciom należy stopniowo uświadamiać, że pasty do zębów nie powinno się połykać, ale ją wypluwać. Nie trzeba małych dzieci uczyć płukania jamy ustnej po zabiegu szczotkowania zębów, gdyż dziecko najczęściej nie rozumie tej czynności i zwykle połknie wodę razem z pastą. Pasty przeznaczone dla dzieci najczęściej mają przyjemny smak i zapach i mogą prowokować dziecko do ich połykania (13). Rodzice pytani o to, czy ich małe dziecko połyka pastę do zębów, najczęściej odpowiadają twierdząco. Opiekunowie nie zdają sobie sprawy, że jest to preparat chemiczny, który nie jest przeznaczony do jedzenia i może wywołać dolegliwości gastryczne. Jednocześnie słusznie polecana już od wczesnego dzieciństwa pasta z fluorem – systematycznie połykana w tym okresie, może stać się przyczyną pojawiania się zmian demineralizacyjnych o charakterze fluorozy na zębach przednich stałych (2, 3, 15).
Tabela 1. Ilość nakładanej pasty do zębów i zawartość fluoru w paście zależnie od wieku dziecka.
WiekIlość nakładanej pastyRodzaj pasty fluorkowejPostępowanie po zabiegu higienicznym
0-6 miesięcy
6-24 miesiące– Ilość pasty o rozmiarze najmniejszego paznokcia u rączki dziecka lub
– Posmarowanie szczotki tylko cienką warstwą (smugą) pasty lub
– Nałożenia pasty o wielkości ziarna ryżu
– 1000 ppm F lub
– 500 ppm F w regionach z ponadoptymalną zawartością F w wodzie pitnej u dzieci poniżej 6. r.ż. oraz u dzieci poniżej 2. r.ż. przy nieprzestrzeganiu przez rodziców ograniczenia ilości stosowanej pasty u dziecka
Wytarcie gazikiem jamy ustnej z pozostałości pasty
Od 3.-6. roku życiaNałożenia pasty o wielkości połowy ziarnka zielonego groszku1000 ppm FWypluwanie nadmiaru pasty
Powyżej 6. roku życiaNałożenia pasty o wielkości ziarnka zielonego groszkuPasta taka jak dla dorosłych 1450 ppm F
To, że dziecko od najmłodszych lat umie według rodzica posługiwać się szczotką, nie znaczy, że zabiegi higieniczne w jamie ustnej będą przez nie przeprowadzane właściwie. Generalnie do 6. roku życia rodzice powinni szczotkować zęby dziecka, jednocześnie ucząc je przeprowadzania tych zabiegów samodzielnie w miarę nabywania przez dziecko umiejętności manualnych. Dzieci zwykle zapominają o myciu zębów trzonowych i ich wewnętrznej powierzchni, a także języka. Dobrym pomysłem jest wspólne szczotkowanie zębów z dzieckiem, które będzie naśladować rodzica. W późniejszych latach opiekunowie powinni zawsze poprawiać po dziecku oczyszczanie zębów, zwłaszcza trzonowych, pomagać mu i kontrolować jakość higieny jamy ustnej nawet do 10. roku życia (4, 13). W motywowaniu nastolatków do przeprowadzania regularnego szczotkowania zębów i odwiedzania dentysty należy podkreślać znaczenie zdrowych ładnych zębów dla urody oraz przyjemnego zapachu z ust po właściwej pielęgnacji jamy ustnej. Jeśli nie ma możliwości, aby po przekąsce lub posiłku wyszczotkować zęby, należy doraźnie chociaż przepłukać jamę ustną wodą lub użyć gumy z ksylitolem (3, 4, 13, 16).
Metody szczotkowania zębów dziecka
Techniki szczotkowania zębów dzieci różnią się rodzajem wykonywanych ruchów i kątem ustawienia włosia szczotki do powierzchni zębów i dziąseł. Rodzaj przyboru higienicznego oraz metodę usuwania płytki bakteryjnej zalecane do stosowania u dziecka przedstawia tabela 2. Zarówno firma szczotki, jak i pasty do zębów nie jest istotna, ważne jest, aby były one dostosowane do wieku dziecka, a zabiegi higieniczne przeprowadzano skrupulatnie (2).
Tabela 2. Akcesoria oraz metody oczyszczania jamy ustnej zależnie od wieku dziecka.
AkcesoriaWiekMetoda
– Kawałek gazy lub bawełniana chusteczka
– Gumowa lub silikonowa szczoteczka
– Specjalny naparstek z mikrofibry
0-6 miesięcyOczyszczanie i masowanie wałów dziąsłowych
Szczoteczka z tworzywa sztucznego z miękkim włosiem, o wielkości główki dostosowanej do jamy ustnej dziecka: manualna lub elektrycznaOd wyrznięcia pierwszych zębów mlecznych do 5. roku życiaOczyszczanie zębów metodą Fonesa:
– ruchami kolistymi powierzchni przedsionkowych zębów,
– ruchami szorującymi powierzchni żujących zębów,
– ruchami wymiatającymi powierzchni językowych zębów
Od 6. roku życiaOczyszczanie zębów metodą wymiatającą (roll):
– ruchami obrotowo-wymiatającymi powierzchni językowych i przedsionkowych zębów,
– ruchami szorującymi powierzchni żujących zębów
Szczotki i skrobaczki do językaOd 6.-8. roku życiaPrzesuwanie skrobaczki od tyłu do przodu języka oczyszczając nasadę, a następnie jego boczne powierzchnie
Irygatory stomatologiczneOd 4.-5. roku życiaSpray zwierający odpowiednie substancje oczyszcza zęby, przestrzenie międzyzębowe i masuje dziąsła
PłukankiOd 6. roku życiaPłukanie przez 30 sek. jamy ustnej, a następnie wypluwanie płynu
Nici, taśmyOd 8.-10. roku życia lub wcześniej stosowane u dziecka przez rodzicówRozpiętą między wskazującymi palcami nić wprowadza się do przestrzeni między zębami i oczyszcza ich powierzchnie styczne
Szczoteczki międzyzęboweOczyszczanie przestrzeni międzyzębowych ruchami poziomymi
Jednym z łatwiejszych sposobów oczyszczania zębów jest metoda Fonesa, tzw. „kółeczkowa” (okrężna). Przy lekko rozchylonych ustach włosie szczotki ustawia się prostopadle do długiej osi zębów, a następnie wykonuje się ruchy okrężne, oczyszczając powierzchnie policzkowe i wargowe zębów. Na powierzchniach żujących zębów wykonuje się poziome ruchy szorowania. Metoda ta zalecana jest głównie dla uzębienia mlecznego lub u dzieci specjalnej troski ze względu na łatwy sposób wykonywania. Natomiast metoda obrotowo-wymiatająca (roll) jest polecana u dzieci od czasu wyrzynania się pierwszych zębów trzonowych stałych. Jest bardziej skomplikowana niż metoda Fonesa, ale skuteczniej oczyszcza powierzchnie żujące zębów trzonowych z głębokimi bruzdami, usuwa zalegające resztki pokarmowe między zębami oraz tworzącą się płytkę bakteryjną w pobliżu dziąsła. Włosie szczotki należy skierować dodziąsłowo pod kątem 45° do powierzchni zęba i wykonywać ruchy obrotowo-wymiatające od dziąsła w kierunku powierzchni żującej, a w zębach przednich od dziąsła w kierunku brzegu siecznego. Natomiast powierzchnie żujące oczyszczane są ruchami poziomymi (szorowanie): szczotka ustawiona jest prostopadle do powierzchni zębów i końcowym jej włosiem wygarniania się płytkę nazębną z zagłębień. Szczególnie należy zwracać uwagę na doczyszczanie powierzchni żujących jeszcze nie w pełni wyrzniętych pierwszych stałych zębów trzonowych. Końcowe włókna (wydłużone w niektórych szczotkach) należy ułożyć pod takim kątem, aby wymiatać resztki pokarmowe spod nawisającego dziąsła. Rodzice zwykle nie wiedzą, że za pełnym lukiem zębów mlecznych w wieku około 6 lat wyrznie się pierwszy stały ząb trzonowy, który będzie już miał pozostawać w jamie ustnej przez całe życie (13).
Dodatkowe akcesoria do higieny jamy ustnej
Do dokładniejszego czyszczenia przestrzeni pomiędzy zębami stosowane są nici, taśmy lub szczoteczki międzyzębowe. Akcesoria te skutecznie oczyszczają z płytki bakteryjnej i resztek pokarmowych miejsca, gdzie zazwyczaj rozwija się próchnica i zapalenie dziąseł, a włosie szczoteczki nie jest w stanie do nich dotrzeć. Nici dentystyczne są woskowane lub niewoskowane, dostępne w różnych zapachach i o różnej grubości. Nici oprócz mechanicznego oczyszczania powierzchni między zębami mogą dostarczać substancji o działaniu przeciwpróchnicowym (fluor czy ksylitol) lub antybakteryjnym (np. chlorheksydyna) (1). Nici dentystyczne z włókna pojedynczego (z politetrafluoroetylenu – PTFE) są bardziej miękkie niż tradycyjna nić nylonowa i stąd łatwiej nimi przesuwać między zębami. Są również mniej narażone na przerwanie lub strzępienie.
Odpowiedniej grubości nić rozpina się między wskazującymi palcami lub używając specjalnych trzymadełek. Napiętą nić wprowadza się ruchem pionowych w kontakcie z powierzchnią styczną jednego z zębów, a następnie wyprowadza się z przestrzeni takim samym ruchem w kontakcie z powierzchnią styczną drugiego sąsiadującego zęba. Nici dentystyczne mogą stosować rodzice u dziecka już w uzębieniu mlecznym po wyrznięciu drugich zębów trzonowych, a następnie nadzorować przeprowadzanie tego zabiegu w momencie uzyskania przez dziecko odpowiednich zdolności manualnych. Samodzielne opanowanie umiejętności używania nici lub taśmy dentystycznej występuje około 10. roku życia.
Szczególnie istotne jest dokładne nitkowanie powierzchni międzyzębowych stałych zębów trzonowych. Szczoteczki międzyzębowe dokładnie oczyszczają miejsca, w których zalega osad i resztki jedzenia, zwłaszcza u osób posiadających większe przestrzenie międzyzębowe lub noszących aparat ortodontyczny. Są to tzw. wyciorki, które przypominają miniaturowe szczotki do czyszczenia butelek. Zależnie od szerokości przestrzeni międzyzębowych można stosować szczotki o różnej grubości. Oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych przeprowadza się ruchami poziomymi (13).
Do oczyszczania języka służą szczotki i skrobaczki (czyściki). Na języku gromadzą się resztki pokarmowe, które są podłożem dla rozwoju bakterii pomiędzy brodawkami języka i stają się źródłem nieprzyjemnego zapachu. Specjalne szczotki mają krótkie, miękkie włosie i okrągły kształt, co zapobiega powstawaniu odruchu wymiotnego. Obecnie większość manualnych szczotek do zębów posiada na drugiej stronie główki tarczkę z miękkimi plastikowymi wypustkami do oczyszczania języka. Innym urządzeniem są skrobaczki, które różnią się od siebie kształtem, liczbą krawędzi czyszczących, materiałem, z którego są wykonane (plastik, metal) oraz sposobem użycia (ręczne lub ultradźwiękowe). Czyszczenie polega na przesuwaniu skrobaczki od tyłu do przodu języka. Oczyszczać powinno się zarówno nasadę, jak i boczne strony języka. Po każdym ruchu należy opłukać skrobaczkę pod zimną bieżącą wodą. Wskazane jest czyszczenia języka po nocy i przed pójściem spać.
Irygatory stomatologiczne są polecane dla dzieci niepełnosprawnych lub dla tych, u których w danym okresie nie można stosować szczotek do zębów ze względu na ryzyko powodowania zwiększonego krwawienia z dziąseł lub dolegliwości bólowych podczas szczotkowania. Ich działanie polega na oczyszczaniu zębów, przestrzeni międzyzębowych, przepłukiwaniu kieszonek dziąsłowych oraz masowaniu dziąseł sprężonym strumieniem wody, która może zawierać substancje przeciwpróchnicowe lub przeciwzapalne. Uzupełnieniem zabiegów higienicznych są płukanki zawierające środki zapobiegające próchnicy lub o działaniu antybakteryjnym. Przeznaczone są jednak dla dzieci powyżej 6. roku życia. Stosowanie irygatorów i płukanek nie zastępuje właściwego czyszczenia zębów.
Zabiegi higieniczne w obrębie jamy ustnej w grupach szczególnego ryzyka
Higiena jamy ustnej u dzieci przed podjęciem leczenia przeciwnowotworowego obejmuje szczotkowanie zębów i języka 2-3 razy na dobę pastą fluorkową, przy użyciu manualnych lub elektrycznych szczotek z miękkiego włosia, niezależnie od stanu hematologicznego. Szczotki ultradźwiękowe i nici dentystyczne powinny być zalecane tylko wtedy, gdy pacjent jest odpowiednio przeszkolony. U pacjentów ze złą higieną jamy ustnej lub z zapaleniem przyzębia mogą być dodatkowo stosowane płukanki z chlorheksydyną w postaci bezalkoholowego roztworu. Podczas leczenia immunosupresyjnego intensywna pielęgnacja jamy ustnej ma ogromne znaczenie, ponieważ zmniejsza ryzyko rozwoju umiarkowanych i ciężkich zapalenie błony śluzowej (mucositis). W tym okresie również zalecane jest szczotkowanie zębów 2-3 razy dziennie. W przypadku zmian zapalnych na błonie śluzowej mogą być okresowo użyte gąbkowe, piankowe lub supermiękkie szczotki nasączone chlorheksydyną oraz delikatna, bezzapachowa pasta do zębów. Szczotki elektryczne lub ultradźwiękowe i nici dentystyczne są możliwe do stosowania, jeśli pacjent jest zdolny do korzystania z nich oraz w sytuacji, kiedy nie powodują podrażnień błony śluzowej. Zaleca się nici ze sztywnym końcem, które łatwiej jest wprowadzać w trudno dostępne przestrzenie międzyzębowe. Natomiast irygatory nie powinny być stosowane w okresie pancytopenii, aby unikać urazów tkanek (17).
Szczególnym problemem jest przeprowadzanie zabiegów higienicznych w jamie ustnej u dzieci leczonych stałymi aparatami ortodontycznymi ze względu na obecność zamków, pierścieni, drutu i ligatur, które sprzyjają zleganiu płytki bakteryjnej. Niedokładnie przeprowadzane zabiegi higieniczne mogą doprowadzić do powstawania zmian demineralizacyjnych, ubytków próchnicowych lub zapalenia dziąseł. Krytycznymi miejscami dla odkładania płytki nazębnej są bliższe i dalsze podstawy zamka znajdujące się poniżej drutu ortodontycznego. Dlatego też w przypadku noszenia aparatów stałych zabiegi higieniczne powinny być przeprowadzane bardzo dokładnie i trwać przynajmniej 10 minut. Do tego celu głównie wykorzystywane są (oprócz standardowych szczotek) nici, taśmy lub szczoteczki międzyzębowe oraz płukanki (18).
Podsumowanie
Wybór odpowiedniej techniki przeprowadzania zabiegów higienicznych w jamie ustnej dziecka oraz dobór właściwych do tego celu akcesoriów higienicznych zależy od wieku dziecka, jego stanu ogólnego i miejscowego oraz jego umiejętności manualnych. U młodszych dzieci procedury te powinny być przeprowadzane przez rodziców, a następnie przez wiele lat przez nich nadzorowane i kontrolowane, zgodnie z profesjonalnymi zaleceniami opiekującego się dzieckiem stomatologa.
Piśmiennictwo
1. Guideline on Caries-risk Assessment and Management for Infants, Children, and Adolescents. American Academy of Pediatric Dentistry. Council on Clinical Affairs, 2014. 2. Guideline on Infant Oral Health Care. American Academy of Pediatric Dentistry. Originating Committee Clinical Affairs Committee – Infant Oral Health Subcommittee, 2014. 3. Guideline on Fluoride Therapy. American Academy of Pediatric Dentistry. Liaison with Other Groups Committee. Council on Clinical Affairs, 2014. 4. American Academy of Pediatric Dentistry 2014. Fast Facts. 5. Policy on Early Childhood Caries (ECC): Unique Challenges and Treatment Options. American Academy of Pediatric Dentistry. Council on Clinical Affairs, 2014. 6. Ramos-Gomez FJ: Clinical considerations for an infant oral health care program. Compend Contin Educ Dent 2005; 26 (5 suppl. 1): 17-23. 7. Poland C 3rd, Hale KJ: Providing oral health to the little ones. J Indiana Dent Assoc 2003; 82: 8-14. 8. Wandera A, Bhakta S, Barker T: Caries prediction and indicators using a pediatric risk assessment teaching tool. ASDC J Dent Child 2000; 67: 408-412. 9. Savage MF, Lee JY, Kotch JB, Vann WF Jr: Early preventive dental visits: effects on subsequent utilization and costs. Pediatrics 2004; 114: 418-423. 10. Ismail AI, Nainar SM, Sohn W: Children’s first dental visit: attitudes and practices of U.S. pediatricians and family physicians. Pediatr Dent 2003, 25: 425-430. 11. Ramos-Gomez FJ, Crystal YO, Ng MW et al.: Pediatric dental care: prevention and management protocols based on caries risk assessment. J Calif Dent Assoc 2010; 38(10): 746-761. 12. American Academy of Pediatrics. Recommendations for preventive pediatric health care. Pediatrics 2000 105: 645. 13. Oral hygiene for babies and toddlers. Australian Dental Association. 14. Policy on Use of Fluoride. American Academy of Pediatric Dentistry. Liaison with Other Groups Committee. Council on Clinical Affairs, 2014. 15. Altarum Institute. Topical fluoride for high-risk children, development of decision support matrix, recommendations from MCHB expert panel. Washington, DC: 2007. 16. Weinstein P, Harrison R, Benton T: Motivating parents to prevent caries in their young children. J Am Dent Assoc 2004; 135: 731-738. 17. Guideline on Dental Management of Pediatric Patients Receiving Chemotherapy, Hematopoietic Cell Transplantation, and/or Radiation Therapy. Clinical Affairs Committee. Council on Clinical Affairs, 2013. 18. Bardal PAP, Olympio KPK, Bastos JRM et al.: Education and motivation in oral health – preventing disease and promoting health in patients undergoing orthodontic treatment. Dental Press J Ortho 2011; 16(3): 95-102.
otrzymano: 2015-07-30
zaakceptowano do druku: 2015-09-08

Adres do korespondencji:
*Joanna Szczepańska
Zakład Stomatologii Wieku Rozwojowego Uniwersytet Medyczny w Łodzi
ul. Pomorska 251, 92-213 Łódź
tel.: +48 (42) 675-75-16
joanna.szczepanska@umed.lodz.pl

Nowa Stomatologia 3/2015
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia