Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Medycyna Rodzinna 2/2003, s. 85-88
Przemysław Kardas, Daniel Herczyński
Wpływ wieku na częstość porad lekarskich spowodowanych infekcjami dróg oddechowych wśród podopiecznych poradni lekarzy rodzinnych
The effect of patient age on the number of general practitioners´ consultations connected with respiratory tract infections
z Zakładu Medycyny Rodzinnej Katedry Medycyny Społecznej i Zapobiegawczej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
p.o. Kierownika Zakładu: dr n. med. Przemysław Kardas
Summary
Background and aims: The important variance of the number of general practitioners´ consultations caused by different diseases can be easily noticed in everyday observation. The most frequent reason leading to GP consultations are respiratory tract infections (RTIs). The aim of the study was to compare within different age groups the frequency of consultations caused by RTIs with those caused by cardiovascular diseases and the need for prescription only. Materials and methods: The study was conducted between out-patients belonging to one of GP practices in Łódź-Górna. Out of approximately 2000 patients, files of 335 patients (divided in age groups: 1-6, 7-13, 14-18, 19-64 and 65 over) were selected and analysed. Results: The most frequent reason for patient consultations were respiratory tract infections. The annual number of consultations in children aged 1-6 and elderly was twice as big as in the other age groups. Cardiovascular diseases constituted frequent reason for consultations only in elderly. In the same age group the need for repeated prescription was the frequent reason for consultations. The average number of consultations connected with RTIs decreased with age. Conclusions: Respiratory tract infections are the frequent reason of GP consultations. The number of consultations connected with RTIs differs in various patient age groups and tends to decrease with age.
Założenia i cel badania
Pomiędzy różnymi grupami wiekowymi podopiecznych istnieje znaczne zróżnicowanie częstości porad udzielanych przez lekarzy rodzinnych, spowodowanych różnymi jednostkami chorobowymi. Dotychczas nie dysponujemy precyzyjnymi danymi statystycznymi dotyczącymi tego zjawiska dla obszaru Polski. Publikacje zagraniczne wskazują jednak jednoznacznie, że najczęstszym powodem zgłaszania się pacjentów do lekarzy rodzinnych są infekcje dróg oddechowych (1-3). Potwierdza to zresztą codzienna obserwacja polskich lekarzy rodzinnych. W niniejszym badaniu postanowiono zatem określić częstość porad lekarskich związanych z infekcjami dróg oddechowych w różnych grupach wiekowych podopiecznych poradni lekarzy rodzinnych. Postanowiono także porównać częstość porad lekarskich związanych z tymi schorzeniami, z częstością porad spowodowanych chorobami układu krążenia oraz wizytami spowodowanymi przedłużeniem leków, w różnych grupach wiekowych podopiecznych.
Materiał i metoda
Badanie wykonano w poradni lekarzy rodzinnych, zlokalizowanej w dzielnicy Łódź-Górna. Spośród około 2000 podopiecznych poradni, analizie poddano dokumentację tych podopiecznych, którzy pozostawali pod opieką poradni przez co najmniej 12 miesięcy przed momentem rozpoczęcia badania (1661 osób). Wyłonioną w ten sposób grupę podopiecznych podzielono następnie na 5 podgrup wiekowych: 1-6, 7-13, 14-18, 19-64 oraz 65 i więcej lat. Spośród osób należących do tych podgrup wybrano w sposób losowy pacjentów, których dokumentację poddano dokładnej analizie. Spośród podopiecznych w wieku lat 1-6 uwzględniono w analizie wszystkich (46 osób), spośród podopiecznych wwieku 7-13 oraz 14-18 – co drugą osobę (odpowiednio: 42 i 71 osób), spośród osób w wieku 19-64 – co dziesiątą (132 osoby) oraz spośród podopiecznych wwieku 65 i więcej lat – co drugą osobę (44 osoby). Łącznie przeanalizowano dokumentację 335 podopiecznych.
W retrospektywnej analizie dokumentacji wzięto pod uwagę: liczbę porad rocznie, liczbę porad wywołanych chorobami układu krążenia, liczbę porad wywołanych infekcjami górnych dróg oddechowych oraz infekcjami dolnych dróg oddechowych, a także liczbę porad związanych z przedłużeniem stosowanych przewlekle leków (bez szczegółowego badania lekarskiego).
Wyniki
Uzyskane wyniki średniej rocznej częstości porad przedstawiono w tabeli 1. Najwyższą liczbę porad rocznie (12,6) obserwowano wśród podopiecznych z grupy wiekowej 65 i więcej lat (ryc. 1). Niewiele niższą wartość (10,4 porady/rok) obserwowano wśród dzieci w wieku 1-6 lat. W pozostałych grupach wiekowych wartości tego parametru były blisko dwukrotnie mniejsze.
Tabela 1. Średnie roczne częstości porad wywołanych wybranymi problemami zdrowotnymi w zależności od wieku podopiecznych.
ParametrGrupa wiekowaŚrednia ważona
1-67-1314-1819-6465+
Liczba zbadanych osób46427113244
Średnia roczna liczba porad 10,46,55,25,512,67,1
Średnia roczna liczba porad z powodu chorób układu krążenia0,60,00,00,54,80,9
Średnia roczna liczba porad z powodu infekcji górnych dróg oddechowych 3,92,41,80,90,71,6
Średnia roczna liczba porad z powodu infekcji dolnych dróg oddechowych 0,50,80,30,20,50,4
Średnia roczna liczba wizyt z powodu przedłużenia leków (bez badania pacjenta)0,40,10,00,33,40,6
Ryc. 1. Średnia roczna liczba porad lekarskich w różnych grupach wiekowych. #p < 0,001 w porównaniu z grupą wiekową 65 i więcej lat.
Choroby układu krążenia stanowiły częstą przyczynę porad lekarskich jedynie wśród ludzi starszych (ryc. 2), nie były natomiast przyczyną zgłaszania się do lekarza rodzinnego młodzieży.
Ryc. 2. Średnia roczna liczba porad lekarskich spowodowanych chorobami układu krążenia w różnych grupach wiekowych. #p<0,001 w porównaniu z grupą wiekową 65 i więcej lat.
Podobnie, niemal wyłącznie osoby starsze korzystały z porad polegających jedynie na przedłużeniu leków, bez szczegółowego badania lekarskiego (ryc. 3).
Ryc. 3. Średnia roczna liczba porad lekarskich spowodowanych przedłużeniem leków w różnych grupach wiekowych. #p< 0,001 w porównaniu z grupą wiekową 65 i więcej lat.
Najwięcej porad związanych z infekcjami dróg oddechowych występowało w grupie wiekowej 1-6 lat (4,4 porady/rok), (ryc. 4). Wartość tego parametru malała wraz z wiekiem, aż do czterokrotnie mniejszej wśród osób dorosłych istarszych. Na wysoką częstość porad wśród dzieci rzutowały przede wszystkim porady związane z infekcjami górnych dróg oddechowych. Częstość porad związanych zinfekcjami górnych dróg oddechowych znacząco zmniejszała się wraz z wiekiem badanych, podczas kiedy częstość porad związanych z infekcjami dolnych dróg oddechowych była niemal stała, z maksimum przypadającym na grupę wiekową 7-13 lat (0,8 porady/rok). Także w tej grupie wiekowej najwyższy odsetek porad ogółem – niemal 50% – związany był z infekcjami dróg oddechowych, podczas gdy zarówno wśród młodszych, jak i starszych podopiecznych był on znacznie mniejszy (ryc. 5). Badane osoby korzystały średnio z 2,0 porad/rok spowodowanych infekcjami dróg oddechowych, w tym 1,6 porady/rok z powodu infekcji górnych dróg oddechowych i 0,4 porady/rok z powodu infekcji dolnych dróg oddechowych.
Ryc. 4. Średnia roczna liczba porad lekarskich spowodowanych infekcjami dróg oddechowych w różnych grupach wiekowych. Porównania dla infekcji ogółem: *p < 0,05; #p < 0,001 w porównaniu z grupą wiekową 1-6 lat.
Ryc. 5. Stosunek średniej rocznej liczby porad lekarskich spowodowanych infekcjami dróg oddechowych do średniej rocznej liczby porad ogółem w różnych grupach wiekowych (w procentach).
Dyskusja
Analizując uzyskane dane pamiętać należy o ograniczeniach, wynikających z niewielkiej skali badania, prowadzenia go wyłącznie w jednej poradni lekarzy rodzinnych oraz w środowisku wielkomiejskim. Pomimo tych ograniczeń, zgromadzone dane pozwalają na przeprowadzenie interesujących obserwacji. I tak, przede wszystkim, zwraca uwagę znaczne zróżnicowanie częstości korzystania zporad lekarzy rodzinnych w zależności od wieku badanych. Osoby starsze, korzystające z tych porad najczęściej (statystycznie częściej niż raz na miesiąc!), robiły to niemal 2,5 razy częściej niż podopieczni najrzadziej korzystający z porad lekarskich – czyli osoby w wieku 14-18 lat. Spośród porad udzielonych osobom starszym więcej, niż co trzecia spowodowana była chorobami układu krążenia, a co czwarta należała do kategorii „wizyt spowodowanych przedłużeniem leków”. Jedynie 9,2% porad świadczonych osobom starszym związanych było z infekcjami dróg oddechowych. Infekcje te zatem – zarówno wwartościach względnych (ryc. 5) jak i bezwzględnych (ryc. 4) stanowią stosunkowo mało istotny problem wśród osób starszych. Głównym problemem zdrowotnym tej populacji są natomiast choroby przewlekłe, a w szczególności choroby układu krążenia, co zresztą znalazło potwierdzenie w wielu wcześniejszych badaniach, w tym wbadaniu prowadzonym przez jednego z autorów wśród hospitalizowanych starszych mieszkańców Łodzi (4, 5).
Podobne tendencje nie występowały w pozostałych grupach wiekowych podopiecznych. Szczególnie wśród dzieci w wieku 1-6 lat, przy stosunkowo wysokiej rocznej średniej liczbie realizowanych porad (10,4), niemal nie występują porady spowodowana chorobami układu krążenia oraz przedłużeniem leków, za to najczęstszą przyczyną porad lekarskich są infekcje dróg oddechowych.
Znaczne zróżnicowanie, zarówno częstości porad, występuje pomiędzy grupami dzieci młodszych (1-6 lat) i starszych (7-13 lat): dzieci starsze korzystają z nich dwukrotnie rzadziej. Bez wątpienia wpływ na to ma znaczna liczba porad związanych z badaniami bilansowymi i szczepieniami wśród dzieci młodszych, podczas gdy wśród dzieci w wieku szkolnym zadania te realizowane są w ramach medycyny szkolnej, poza praktyką lekarzy rodzinnych. Być może właśnie dlatego porady związane z infekcjami dróg oddechowych stanowią wśród dzieci starszych najwyższy odsetek wszystkich porad, wyższy zarówno wstosunku do starszych grup wiekowych, jak i do młodszych dzieci (ryc. 5). Zwraca jednak uwagę, że grupy dzieci młodszych i starszych różnią się również bezwzględną częstością porad z powodu infekcji dróg oddechowych, a zwłaszcza częstości infekcji górnych dróg oddechowych, z tendencją do mniejszej liczby porad wywołanych infekcjami dróg oddechowych u dzieci starszych.
Uzyskane wyniki wskazują, że infekcje dróg oddechowych są częstą przyczyną porad lekarskich – w badanej grupie podopiecznych odpowiadały one za 28% porad udzielanych przez lekarzy rodzinnych, co oznacza średnio 2,0 porady/podopiecznego/rok. Dla porównania, dane uzyskane dla blisko 18-tysięcznej grupy mieszkańców Zagrzebia pokazują, że w populacji podopiecznych tamtejszych lekarzy rodzinnych występuje średnio 1,43 ostrych infekcji dróg oddechowych rocznie na osobę, a z powodu 1 infekcji pacjent korzysta średnio z1,97 porady lekarskiej (6). W badaniu, którym objęto ponad 100 tys. mieszkańców Nowej Zelandii wykazano, że infekcje górnych dróg oddechowych są tam przyczyną 8,9% porad świadczonych przez lekarzy rodzinnych (1). Badanie, przeprowadzone ostatnio w Toruniu, Bydgoszczy i Sępólnie Krajeńskim potwierdziło, że również w Polsce choroby układu oddechowego są najczęstszą przyczyną porad i wizyt domowych, świadczonych przez lekarzy rodzinnych (7).
Warto również przeanalizować tendencje zmian częstości porad związanych z infekcjami dróg oddechowych w zależności od wieku podopiecznych (ryc. 4). Przeciętna liczba porad związanych z infekcjami górnych dróg oddechowych jest najwyższa w grupie wiekowej 1-6 lat, blisko dwukrotnie mniejsza w grupie wiekowej 7-13 lat i dalej maleje wraz z wiekiem. Zależy to przede wszystkim od znacznej częstości porad związanych z infekcjami górnych dróg oddechowych wśród dzieci i rzadszego korzystania z porad lekarskich z tego powodu w starszych grupach wiekowych. Tendencja ta jest szczególnie wyraźna, jeśli porówna się ją z niemal stałą liczbą porad wywołanych infekcjami dolnych dróg oddechowych niezależnie od wieku badanych. Wpływ na to mogą mieć oczywiście różne czynniki, pośród których brać pod uwagę należy dojrzewanie układu odpornościowego wraz z wiekiem u dzieci. Jak się jednak wydaje, znaczna część infekcji górnych dróg oddechowych u starszych dzieci, a zwłaszcza wśród dorosłych, nie wiąże się z poszukiwaniem porady lekarskiej, powszechne jest bowiem samoleczenie tych schorzeń przez pacjentów przed ewentualną konsultacją lekarską (8-10). Wśród dzieci młodszych porównywalna liczba infekcji górnych dróg oddechowych może natomiast prowadzić do większej liczby porad lekarskich, rodzice mogą bowiem obawiać się samoleczenia nawet błahych infekcji.
Wnioski
Roczna liczba porad lekarskich jest ponaddwukrotnie wyższa u osób starszych oraz u dzieci w wieku 1-6 lat w porównaniu z pozostałymi grupami wiekowymi. Choroby układu krążenia stanowią częstą przyczynę porad lekarskich jedynie po 65 roku życia. Także dla tych podopiecznych charakterystyczna jest znaczna częstość wizyt związanych z przedłużeniem leków, bez badania lekarskiego, co jest związane ze znacznym rozpowszechnieniem w tej grupie wiekowej chorób przewlekłych.
Przeciętna liczba porad związanych z infekcjami dróg oddechowych jest najwyższa w grupie wiekowej 1-6 lat i wraz z wiekiem maleje. Wpływ na to ma przede wszystkim spadek częstości porad związanych z infekcjami górnych dróg oddechowych wraz z wiekiem podopiecznych.
Piśmiennictwo
1. McGregor A. et al.: Antibiotic use in upper respiratory tract infections in New Zeland. Fam Pract. 1995, 12:166-70. 2. Lee A. et al.: A morbidity survey in Hong Kong. HK Pract 1995, 17:246-55. 3. Fry J.: Common diseases – their nature, incidence and care. 2nd ed. MTP Press, Lancaster, Boston 1987. 4. Kardas P., Ratajczyk-Pakalska E.: Hospitalizacje osób starszych. Część I. Czynniki wpływające na hospitalizacje osób starszych w wielkomiejskiej populacji Łodzi. Ger. Pol. 2002, 10:88-94. 5. Kardas P., Ratajczyk-Pakalska E.: Hospitalizacje starszych mieszkańców Łodzi. Częstość, przyczyny, możliwości zapobiegania. Wydawnictwo Instytutu Postępowania Twórczego Sp. z o.o. Łódź 2001, 104. 6. Budak A. et al.: Acute respiratory infection in general clinic practice. Lijec Vjesn 1998, 120 (1-2):8-13. 7. Buczkowski K. i wsp.: Najczęstsze przyczyny porad w praktyce lekarza rodzinnego. Pol. Med. Rodzinna 2001, 3(2):166. 8. Kardas P., Herczyński D.: Samoleczenie infekcji dróg oddechowych przez podopiecznych lekarzy rodzinnych. Med. Rodzinna 2003 6(1):14-17. 9. Gil Alvarez J. et al.: A quality of self-medication in acute respiratory infection in a population utilizing an urban health center. Aten Primaria 1999, 24(6):332-6. 10. Branthwaite A., Pechere J.C.: Pan-European survey of patients´ attitudes to antibiotics and antibiotic use. J. Int. Med. Res. 1996, 24:229-38.
Medycyna Rodzinna 2/2003
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna