Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Medycyna Rodzinna 2/2003, s. 94-96
Teresa Fortuna, Magdalena Stachura, Dagmara Etgens
Preferencje konsumenckie batonów orzechowych typu „light” wśród dzieci zdrowych i chorych na cukrzycę
Consumer´s preferences of nuts bars of type „light” amog children with diabetes
z Katedry Analizy i Oceny Jakości Żywności Akademii Rolniczej w Krakowie
Kierownik Katedry: prof. dr hab. Teresa Fortuna
Summary
Consumer´s preferences test was carried on nuts bars of type „light” and their traditional counterparts among healthy children with diabetes. This research confirmed, that there was slight differences in flavours between both kinds of nuts in carmel.
Wstęp
Obserwuje się coraz większe zainteresowanie żywnością bezcukrową, niskokaloryczną typu „light”, ze względu na wzrastającą liczbę osób chorych na cukrzycę, nadciśnienie oraz otyłość (Currie 1995, Ziemlański 1996). W naszym kraju około dwóch milionów obywateli stanowią diabetycy (Nebesny i in. 2001). Zwiększona zapadalność na cukrzycę wiąże się m.in. z modernizacją życia i ze wzrostem stopy życiowej. Na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat, w wyniku przekarmienia społeczeństwa oraz obniżenia odporności immunologicznej organizmu, cukrzyca stała się chorobą cywilizacyjną. Skłonność do zachorowania na cukrzycę jest dziedziczna, choroba ta może się ujawnić przy prowadzeniu nieprawidłowego trybu życia (Czyżyk 1992). Dotyczy to głównie cukrzycy typu II (insulinoniezależnej, wieku dojrzałego). Obecnie stwierdza się, że ok. 20% chorych na tę postać cukrzycy pochodzi zrodzin, w których ta choroba występowała. Największy wpływ na jej dziedziczenie ma właśnie otyłość. Jest to ok. 80% przypadków cukrzycy insulinoniezależnej (Tatoń 1994). Przy nadmiernym spożyciu sprzyjającym powstawaniu otyłości ilość wydzielanej insuliny nie wystarcza do prawidłowego wykorzystania glukozy wtkankach, stąd pojawia się ryzyko zachorowania na cukrzycę typu II (Czyżyk 1992).
Jednak coraz bardziej zwiększa się odsetek ludzi chorych na cukrzycę typu I (insulinozależna, młodzieńcza). Obecnie obejmuje ona ok. 20% wszystkich chorych na cukrzycę. Jest to najcięższa forma choroby metabolicznej, która w przeciwieństwie do cukrzycy typu II charakteryzuje się całkowitym lub prawie całkowitym upośledzeniem zdolności wydzielania przez trzustkę insuliny. Brak tego hormonu uniemożliwia komórkom wykorzystanie cukru z pożywienia jako paliwa, wywołując stale zwiększone stężenie glukozy we krwi. Na tę chorobę mają wpływ, oprócz dziedziczności, środowisko, w którym żyjemy np. infekcje wirusowe, toksyny, oraz nieprawidłowe działanie obronne ze strony organizmu skierowane błędnie i opacznie na własne komórki β trzustki (autoagresja) (Biermann 2000, Tatoń 1994). Najczęściej zachorowanie zdarza się w wieku młodym przed osiągnięciem 40 roku życia, jednak może nastąpić w każdym wieku (Gawęcki 2000). Obecnie w 20% przypadków rozpoznaje się cukrzycę przed 18 rokiem życia. W Polsce choruje na nią co najmniej 10 tys. dzieci i młodzieży (Tatoń 1994).
Rozwój objawów jest zwykle nagły. Pojawiają się: wzmożone pragnienie, częstomocz, zwiększony apetyt, wychudzenie, ogólne osłabienie, zaburzenia widzenia, w najgorszym przypadku dochodzi do ketonowej śpiączki cukrzycowej grożącej śmiercią. Jedynym możliwym leczeniem jest samokontrola pacjenta poprzez właściwe wstrzykiwanie insuliny, przestrzeganie codziennej diety, odpowiedni wysiłek fizyczny, samodzielne badania poziomu glukozy we krwi i kontrola wagi. Cukrzycy towarzyszą liczne powikłania, toteż każdy chory powinien nieustannie o siebie dbać. Nieprzestrzeganie wcześniej wymienionych zaleceń grozi niewydolnością nerek, ślepotą, uszkodzeniem nerwów oraz owrzodzeniami i martwicą stóp (Tatoń 1994).
Wśród tych wszystkich zaleceń duże znaczenie ma dieta, gdyż w przypadku cukrzycy insulinozależnej wyrównanie stężenia glukozy we krwi jest często trudne ze względu na jego dużą zmienność (Gawęcki 2000). Leczenie dietą jest najstarszą i najdłużej stosowaną metodą terapii cukrzycy. Przez wiele wieków lekarze nie rozumieli istoty tej choroby, często ją mylnie interpretowali, jednak wcześnie poczynili obserwacje wskazujące, że przez właściwe odżywianie można uzyskać wyraźną poprawę w jej przebiegu. W ubiegłym stuleciu znakomity lekarz francuski Bouchardat, rzucając hasło: „Manger le moins possible” („Jeść jak najmniej”, dał wyraz współczesnemu stanowi wiedzy o żywieniu chorych na cukrzycę (Kurowska 1987). Wymieniając zasady diety przeznaczonej dla diabetyków można się posłużyć rekomendacją Departamentu Zdrowia Stanów Zjednoczonych, która zaleca unikanie cukru, obniżone spożycie tłuszczów (szczególnie kwasów nasyconych) i cholesterolu, soli kuchennej, alkoholu oraz wzrost spożycia węglowodanów złożonych i błonnika. To są zalecenia dla osób zdrowych, które paradoksalnie całkowicie się stosują do potrzeb chorych na cukrzycę (Gronkowska-Senger 1992, Tatoń 1994). Zostały one opracowane w celu zapobiegania zjawisku nadwagi i otyłości, a tym samym chorobom cywilizacyjnym, gdyż zmiana sposobu żywienia, obok prawidłowego stylu życia i wysiłku fizycznego, ma istotny wpływ na poprawę stanu zdrowia człowieka.
Częstotliwość zachorowań na cukrzycę mogą m.in. znacznie, zmniejszyć zmiany w sposobie żywienia, dlatego należy dążyć do ograniczenia ilości spożywanych kalorii. Nie zawsze jest jednak możliwe wyeliminowanie pewnych produktów spożywczych z codziennej diety, ponieważ niektóre z nich muszą znajdować się w naszym pożywieniu (np. produkty mleczne), ponadto każdy ma pewne nawyki i preferencje (np. używa cukru do słodzenia napojów), a zmiana zwyczajów żywieniowych jest trudna. W takiej sytuacji pomocą mogą stać się produkty spożywcze o obniżonej wartości energetycznej (Czerwińska 2000). O ile dla jednych konsumentów wybór tej żywności to poniekąd „kaprys”, dla pewnej grupy np. chorych na cukrzycę i inne schorzenia metaboliczne – problem niezwykłej wagi (Kleszcz 1996).
Dzięki pojawieniu się na rynku wielu substancji słodzących nie powodujących wzrostu poziomu cukru we krwi człowieka, rozpoczęto intensywne prace nad wprowadzeniem do produkcji słodyczy nie zawierających w swoim składzie sacharozy. Zastosowanie nowatorskiego rozwiązania surowcowego pozwoliło na spełnienie słodkich marzeń tych konsumentów, którzy z różnych względów unikają sacharozy i nadmiernych kalorii. Wśród asortymentu zawierającego produkty typu „light” znalazły się wafle, karmelki, czekolady oraz batony orzechowe (Figiel 1993).
W batonach orzechowych typu „light” zawartość sacharozy została zastąpiona sztucznymi środkami słodzącymi: laktitolem i maltitolem. Obydwa te surowce spełniają rolę nie tylko środka słodzącego, ale są równocześnie wypełniaczem i elementem strukturotwórczym.
Celem niniejszej pracy była ocena preferencji batonów orzechowych w karmelu z cukrem i typu „light” przez osoby zdrowe i osoby chore na cukrzycę.
Materiał i metoda
Materiał badawczy stanowiły batony orzechowe w karmelu „Komix” typu „light” oraz ich tradycyjne odpowiedniki wyprodukowane przez Zakłady Przemysłu Cukierniczego „Wawel” S.A. w Krakowie. Oba rodzaje batonów poddano ocenie preferencji konsumenckiej metodą ankietową przeprowadzoną przez dzieci z dwóch grup:
1) 48 dzieci chorych na cukrzycę insulinozależną w wieku 6-12 lat. Ankietę przeprowadzono w Poradni Cukrzycowej w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym w Krakowie,
2) 46 dzieci zdrowych w wieku 10-11 lat (grupa kontrolna w stosunku do grupy I).
Ankietę przeprowadzono w dwóch przypadkowych klasach Szkoły Podstawowej nr 89 w Krakowie.
W ankiecie pytano o spożywalność batonów orzechowych oraz o stosunek do badanych produktów, mierzony za pomocą metody skali hedonicznej (w formie graficznej).
Wszystkie próbki wyrobów były zakodowane, aby uniknąć ewentualnych uprzedzeń do badanych produktów.
Wyniki badań
Na podstawie wyników otrzymanych z badań ankietowych na temat batonów orzechowych typu „light” oraz ich tradycyjnych odpowiedników, przeprowadzonych wśród dzieci zdrowych i chorych na cukrzycę, sporządzono ryciny: 1, 2 i 3.
Ryc. 1. Czy próbowałeś kiedykolwiek batony orzechowe?
Ryc. 2. Stopień akceptacji (%) batonów orzechowych tradycyjnych oraz typu „light” przez dzieci zdrowe przy użyciu metody skali hedonicznej (w formie graficznej).
Ryc. 3. Stopień akceptacji (%) batonów orzechowych tradycyjnych oraz typu „light” przez dzieci chore na cukrzycę przy użyciu metody skali hedonicznej (w formie graficznej).
Rozkład procentowy dotyczący spożywalności batonów orzechowych przez dzieci zdrowe i chore na cukrzycę przedstawiono na rycinie 1. Dla dzieci zdrowych ten rodzaj słodyczy nie tylko jest smakołykiem, o czym świadczy wynik ankiety (70%), ale i też chętnie kupowanym produktem. Natomiast u dzieci chorych sytuacja ta jest odwrotna. Wiele z nich, ze względu na swój stan zdrowia, nie miało do czynienia z tym produktem (65%). Jedynie 23% respondentów pochwalało ten rodzaj produktu i zapewne, gdyby nie ograniczenia z powodu cukrzycy, byłby także chętnie kupowanym przez nich produktem.
Stopień akceptacji (%) batonów typu „light” i ich bezcukrowych odpowiedników przez dzieci zdrowe i chore na cukrzycę przy użyciu metody skali hedonicznej (wformie graficznej) został przedstawiony na rycinach 2 i 3. Większość dzieci zdrowych oceniła pozytywnie baton tradycyjny, z czego aż 78% z nich określiło ten produkt jako „bardzo dobry”. Dla produktu typu „light” zanotowano większy rozrzut ocen – od „bardzo dobrego” (11%) do „bardzo niedobrego” (4%), wtym najwięcej odpowiedzi uzyskano dla kategorii oceny „dobry” (46%). Na tej podstawie można wywnioskować, że dzieci zdrowe czują różnicę w smakowitości batonów orzechowych, mimo próby zastępowania tylko cukru środkami słodzącymi. Jednak innego zdania były dzieci chore na cukrzycę insulinozależną. Dla większości z nich batony orzechowy tradycyjny i typu „light” były uważane za bardzo dobre smakowo produkty (odpowiednio 73% i 65% oceniających). Jednak nie odczuwały większej różnicy pomiędzy dwoma rodzajami batonów. Ten fakt można wytłumaczyć „głodem na słodkości” dzieci chorych na cukrzycę. Według nich, dla których wszelkiego rodzaju słodycze są zakazane, każdy słodki produkt smakuje tak samo bardzo dobrze.
Wnioski
1) Dzieci zdrowe chętnie spożywają i kupują batony orzechowe w karmelu, natomiast wśród małych konsumentów chorych na cukrzycę jest to produkt jeszcze mało znany i w większości zakazany, jak większość tradycyjnych słodyczy.
2) Ocena preferencji metodą skali hedonicznej pokazała, że baton orzechowy typu „light” może być prawie tak samo akceptowany jak tradycyjny, zarówno przez dzieci zdrowe jak i chore na cukrzycę.
Piśmiennictwo
1. Biermann J., Toohey B.: ABC chorego na cukrzycę. Prószyński iS-ka, Warszawa 2000. 2. Currie E.: A view of the world from low-calories sweeteners. Agro-Food Industry, 1995, 6, (3):3-5. 3. Czerwińska D.: Żywność niskokaloryczna w walce z chorobami. Top Agrar Polska 2000, 12:74. 4. Czyżyk A., Ławecki J.: Encyklopedia chorego na cukrzycę. PWN, Warszawa 1992. 5. Figiel T., Szwedowska A.: Wawel? Tak! Królewski smak! Przegląd Piekarski i Cukierniczy, 1993, 11:20. 6. Gawęcki J., Hasik J.: Żywienie człowieka zdrowego i chorego. Tom 2. PWN Warszawa 2000. 7. Gronkowska-Senger A.: Znaczenie żywności niskokalorycznej w żywieniu człowieka. Przemysł Spożywczy 1992, 5-6:127-128. 8. Kleszcz H.: Świat wybiera „lekką” żywność. Zdrowa Żywność Zdrowy Styl Życia, 1996, 1, 5-6. 9. Krygier K.: Definicje żywności niskokalorycznej. Przemysł Spożywczy 1992, 5-6:126. 10. Kurowska H.: Żywienie w cukrzycy. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1987, 3-8. 11. Nebesny E. i wsp.: Fizykochemiczne właściwości czekolad dla diabetyków. Przegląd Piekarski i Cukierniczy 2001, 3:46. 12. Tatoń J.: Cukrzyca. Poradnik dla pacjentów. PZWL Warszawa 1994. 13. Ziemlański S.: Żywienie a zdrowie. Przemysł Spożywczy, 1996, 10:4-9.
Medycyna Rodzinna 2/2003
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna