Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Medycyna Rodzinna 4/2016, s. 261-262
Agnieszka Kozioł-Kozakowska
Wpływ diety bogatej w owoce i soki owocowe na zmniejszenie ryzyka wybranych chorób – rozmowa z dr Agnieszką Kozioł-Kozakowską, Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego
1. Czy rzeczywiście owoce i soki owocowe są istotnym elementem codziennej diety? Jeżeli tak, to dlaczego?
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wymieniła niskie spożycie warzyw i owoców, jako jeden z dziesięciu najważniejszych czynników ryzyka zagrażających zdrowiu (1). Badania naukowe potwierdzają, że dieta uboga w warzywa i owoce, to dieta prowadząca do licznych chorób przewlekłych, takich jak: choroby układu krążenia, nowotwory czy otyłość. Mimo, iż nie można wyróżnić bezpośredniej zależności pomiędzy konsumpcją konkretnej kategorii warzyw i owoców, a wymienionymi chorobami, to udowodniono, że codziennie spożycie różnorodnych produktów z tej szerokiej grupy zmniejsza ryzyko pojawienia się choroby. Na bazie tych obserwacji stworzono zalecenia mówiące o konieczności spożywania co najmniej 400 g warzyw i owoców dziennie jako element profilaktyki chorób niezakaźnych.
2. Istnieją badania potwierdzające pozytywny wpływ owoców i soków owocowych na obniżenie ryzyka wybranych chorób nowotworowych. Jakie to choroby i jakie zależności są stwierdzone?
Owoce i soki owocowe mogą wykazywać działanie przeciwnowotworowe. W raporcie World Cancer Research Found (WCRF) zależność tą określono jako prawdopodobną (2). Zaletą raportu WCRF jest to, że zawiera szczegółową ocenę siły dowodów z badań w odniesieniu do „lokalizacji nowotworu”. Wskazano, iż spożycie owoców może prawdopodobnie obniżać ryzyko zachorowania na nowotwór: płuc, żołądka, jamy ustnej, gardła i krtani.
3. Istotna rola owoców i produktów z nich wykonanych, takich jak soki jest również stwierdzona w przypadku niektórych zaburzeń kardiologicznych. Jaka to rola i kto powinien zwrócić szczególną uwagę na obecność owoców i soków owocowych w diecie?
Faktycznie chyba najwięcej wyników badań potwierdza związek między spożyciem owoców i soków a zapadalnością na choroby układu krążenia. W jednym z badań obliczono, że odpowiednie spożycie owoców i warzyw może obniżyć liczbę przypadków choroby niedokrwiennej serca o 31%, a udarów niedokrwiennych o 19%. (3)
Efekt ten przypisuje się działaniom flawonoidów, których źródłem mogą być owoce cytrusowe. Flawonoidy wykazują działanie antyoksydacyjne, które w szerokim zakresie wpływa ochronnie na komórki i narządy. Antyoksydacyjne właściwości przyczyniają się np. do zahamowania peroksydacji lipidów błon komórkowych oraz ochrony lipoprotein o małej gęstości (LDL) przed utlenianiem, a także zwiększają stężenia lipoprotein HDL, dzięki czemu wykazują efekt przeciwmiażdżycowy, a miażdżyca jest jak wiadomo jednym z czynników ryzyka CHUK. (4) Zaobserwowano również udział poszczególnych flawonoidów w innych mechanizmach przeciwmiażdżycowych np. hesperydyna (której podstawowym źródłem jest owoc pomarańczy oraz sok pomarańczowy) hamuje reduktazę HMG-CoA, co prowadzi do obniżenia poziomu cholesterolu we krwi; kwercetyna obniżenia zdolność monocytów do adhezji nabłonka naczyń i przenikania przez ściany naczyń; kwercytyna hamuje proliferację mięśni gładkich naczyń oraz agregację trombocytów.
Jednym z czynników ryzyka chorób układu krążenia jest nadciśnienie tętnicze. Liczne badania w tym badania z randomizacją dowodzą hipotensyjnego efektu spożywania owoców i soków owocowych. Obniżenie ciśnienia krwi tłumaczone jest jako prawdopodobny wynik działania magnezu, potasu, różnych witamin i polifenoli obecnych w sokach owocowych w tej grupie produktów.
4. W mediach pojawiają się doniesienia, że owoce i soki owocowe są współodpowiedzialne za problemy z nadwagą szczególnie wśród dzieci. A co mówią na ten temat badania?
Aktualny stan wiedzy nie pozwala wnioskować, że spożycie owoców i soków owocowych zwiększa ryzyko nadwagi i otyłości, co więcej spożycie owoców i soków owocowych jest związane z niższym wskaźnikiem BMI oraz obwodu talii. Zwiększona konsumpcja owoców, które na ogół posiadają niską gęstość energetyczną, może spowodować zmniejszenie spożycia pokarmów wysokoenergetycznych. Większość owoców ma niski indeks glikemiczny, zawierają również rozpuszczalny błonnik, który może spowodować spowolnienie opróżniania żołądka i zwiększyć uczucie sytości. Owoce i warzywa zawierają wysokie stężenia szeregu ważnych mikroelementów takich jak przeciwutleniacze, które mogą mieć korzystny wpływ na homeostazę szlaków energetycznych. Prawdziwym zagrożeniem szczególnie dla dzieci są produkty typu „jank foods” tzw. śmieciowe jedzenie, które oprócz pustych kalorii nie wnoszą do diety żadnych wartości odżywczych. Co więcej, badania pokazują, że osoby pijące 100% soki owocowe są zdrowsze – mają lepsze parametry zdrowotne. Są szczuplejsze, mają większą insulinowrażliwość oraz są mniej narażone na zespół metaboliczny.1
5. Ile owoców i warzyw powinno spożywać się każdego dnia? Co to znaczy porcja i kiedy po te porcje sięgać?
W celu promocji spożycia tej grupy produktów WHO stworzyła zalecenia „5 porcji warzyw i owoców”, w myśl których owoce i warzywa należy spożywać przy każdym posiłku i konsekwentnie zastępować nimi przekąski między posiłkami. Przykładami porcji tj. około 80 g owoców lub warzyw są: 1 jabłko małe lub 1/2 średniego, , śliwki – ok. 5 sztuk, mandarynka 1 duża, pomarańcza lub 1/2 średniej, kiwi 1 średnie, 2 morele, garstkę małych owoców typu jagody, czy maliny, 1 średnia marchewka, miseczka surówki, 1 średniej wielkości pomidor, szklanka soku.
6. Wchodzimy w czas zimowy, obniżonych temperatur. Czy rzeczywiście w okresie tym szklanka pomarańczowego soku do śniadania jest dobrym sposobem na wspomaganie odporności i dlaczego?
W soku pomarańczowym znajdują się flawonoidy, które znane są z tego, że oddziałują na komórki układu odpornościowego, poprzez hamowanie proliferacji limfocytów, hamowanie syntezy przeciwciał Ig, uwalnianiu cytokin, jak również hamowanie aktywności enzymów lizosomalnych, biorących udział w procesach zapalnych i alergicznych. Nie bez znaczenia jest również witamina C, która wspomaga proces „zdrowienia”. Jedna szklana soku pomarańczowego, także pasteryzowanego zawiera średnio 60 mg witaminy C co pokrywa 75% dziennego zapotrzebowania, w takiej samej porcji znajduje się również 40-140 mg flawonoidów.

1Celem analizy badania NHANES (1999-2004), która została opublikowana w „Journal of the American College of Nutrition” w 2010 r., było zbadanie związku pomiędzy spożywaniem 100% soków owocowych a ryzykiem otyłości i zespołu metabolicznego wśród osób dorosłych. Stwierdzono, że: „osoby, które piły 100% soki owocowe, były szczuplejsze, miały większą insulinowrażliwość oraz były mniej narażone na otyłość i zespół metaboliczny w porównaniu z osobami, które nie piły 100% soków owocowych”. M. Pereira i V. L. Fulgoni (2010), Consumption of 100% Fruit Juice and Risk of Obesity and Metabolic Syndrome: Findings from the National Health and Nutrition Examination Survey 1999–2004. „J Am Coll Nutr.”, grudzień 2010; 29(6):625-9, s. 625.
Piśmiennictwo
1. World Health Organization (WHO), 2013, Global Action plan for the prevention and control of non-communicable disease 2013-2020. Geneva, Switzerland: WHO. 2. The World Cancer Research Fund / American Institute for Cancer Research,2007, Food, Nutrition, Physical Activity, and the Prevention of Cancer: a Global Perspective. Washington DC: AICR. 3. K. Lock i in. The global burden of diease attributable to low consumption of fruit and vegetables: implications for the global strategy on diet. Biuletyn Światowej Organizacji Zdrowia (2005) 83: 100 - 108. 4. K Liu i in. Effect of fruit juice on cholesterol and blood pressure in adults: A meta-analysis of 19 randomized controlled trials. PLoS ONE (2013) 8(4): e61420. Doi:10.1371/journal.pone.0061420.
Medycyna Rodzinna 4/2016
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna