Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 3/2017, s. 117-123
*Rafał Muc1, Jarosław Pinkas1, 2, Łukasz Kołodziejski1, Iwona Grabska-Liberek1
Finansowanie świadczeń okulistycznych w Polsce
Financing ophthalmic treatment in Poland
1Klinika Okulistyki, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny im. prof. W. Orłowskiego, Warszawa
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Iwona Grabska-Liberek
2Zakład Organizacji Opieki Zdrowotnej i Orzecznictwa Lekarskiego, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa
Kierownik Zakładu: dr med. Jarosław Pinkas
Streszczenie
Wstęp. Zastosowanie innowacyjnych metod diagnostycznych i terapeutycznych, zwiększenie liczby prowadzonych badań klinicznych oraz objęcie refundacją innowacyjnych molekuł, przyczyniło się do szybkiego rozwoju okulistyki w Polsce. Czy jednak dostęp do leczenia okulistycznego w Polsce jest wystarczający, zoptymalizowany i zrównoważony pod kątem dostępności?
Cel. W niniejszym opracowaniu autorzy przedstawiają zaktualizowany stan finansowania świadczeń okulistycznych w Polsce, zarówno w opiece ambulatoryjnej, jak i szpitalnej w latach 2013-2015.
Materiał i metody. W artykule wykorzystano informacje publikowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia, Naczelną Izbę Lekarską oraz Główny Urząd Statystyczny. Dane te zostały odpowiednio zagregowane i poddane analizie wraz z wnioskowaniem.
Wyniki. Według danych Naczelnej Izby Lekarskiej z roku 2015 zawód okulisty wykonuje 4.498 lekarzy, z czego 80% to kobiety. Niemal 25% lekarzy okulistów ukończyło 60 r.ż. Większość lekarzy okulistów pracuje w jednostkach publicznego sektora ochrony zdrowia. W stosunku do roku 2013 średnia wartość kontraktów na 1 poradnię okulistyczną w roku 2015 wzrosła o 7,9%. Jednak należy uwzględnić mniejszą o 146 liczbę poradni okulistycznych realizujących umowy z NFZ (spadek o -7,9%). Zestawiając dane zmiany średniej wartości kontraktu na 1 poradnię okulistyczną ze zmianą ilości poradni, możemy wywnioskować, iż co do zasady nie odnotowano poprawy finansowania ambulatoryjnego leczenia okulistycznego w Polsce. Lecznictwo szpitalne każdego roku generuje niemal dwukrotnie wyższe nakłady środków w stosunku do lecznictwa otwartego. Podobnie jak w lecznictwie ambulatoryjnym, ilość podmiotów kontraktujących leczenie okulistyczne w lecznictwie zamkniętym uległa zmniejszeniu. Porównując rok 2015 do 2013, wartości umów we wszystkich zakresach szpitalnych leczenia okulistycznego wzrosły o 7,8 miliona złotych, jednakże nie skompensowały zmniejszenia wyceny szpitalnych procedur okulistycznych na rok 2013, kiedy to wartości kontraktów szpitalnych spadły aż o 13,7 miliona złotych w stosunku do roku 2012.
Wnioski. Mapa dostępu do leczenia w zakresie okulistyki ambulatoryjnej i szpitalnej wskazuje na istotne braki w dostępności do leczenia okulistycznego w Polsce. Symboliczny wzrost finansowania opieki okulistycznej w latach 2013-2015 przy jej istotnym niedofinansowaniu, zmniejszaniu się liczby placówek kontraktujących oraz pogłębianie się zróżnicowania w finansowaniu pomiędzy województwami jest dowodem na brak właściwej polityki państwowej w tym zakresie. Konsekwencją jest przenoszenie kosztów płatnika na pacjenta, który zostaje zmuszony do opłacania zabiegów okulistycznych, które są standardem postępowania w Europie Zachodniej.
Summary
Introduction. The use of innovative diagnostic and therapeutic methods, increasing number of clinical studies and introduction of reimbursement of innovative molecules have contributed to the rapid development of ophthalmology in Poland. But if the access to the ophthalmic treatment in Poland is sufficient, optimized and balanced in terms of accessibility? One of major problems affecting the access to eye care is uneven distribution of ophthalmologists in Poland. Most physicians prefer to work in large urban centers, where there are universities and highly specialized medical centers. But the preference of ophthalmologists regarding a place of employment is one of the elements influencing ophthalmic care services in Poland.
Aim. In this paper, the authors present an updated report of ophthalmic treatment financing in Poland, both in outpatient care clinics and hospitals, in years 2013-2015.
Material and methods. The article uses information published by the National Health Fund, the Supreme Medical Council and the Central Statistical Office in Poland. These data have been aggregated and analyzed along with the inferences.
Results. According to the Supreme Medical Council, in year 2015 there were 4.498 ophthalmologist in Poland, of which 80% are women. Almost 25% of ophthalmologists are aged 60+. Most of ophthalmologists are employed in a public health sector. Comparing to year 2013, the average value of contracts for 1 ophthalmological clinic in 2015 increased by 7.9%. However it must be taken into account lower by 149 units number ophthalmic clinics having contracts with NHF (decrease by -7,9%). Comparing the annual changes in the average value of the contract for 1 ophthalmological clinic with the number of clinics we can conclude that in principle there was no improvement in financing outpatient ophthalmic treatment in Poland Hospital treatment each year generates almost twice as high as spending funds in relation to outpatient clinics care. Just as in outpatient clinics, the number of hospital entities contracting ophthalmological treatment has decreased. Comparing 2015 to 2013, the value of contracts in all areas of the hospital treatment within the ophthalmic area has increased by 7.8 million, but it does not offset the reduction of the value of hospital contracts in ophthalmology in 2013, when budged dropped by 13.7 million of polish zloty comparing to the year 2012.
Conclusions. The map of ophthalmic treatment in Poland, both in outpatient clinics and hospitals, highlights significant deficiency in the availability of the ophthalmic treatment. Symbolic increase of eye care financing in years 2013-2015 with its structural underinvestment, reduction the number of units contracting the treatment and deepening differentiation in financing between provinces is an evidence of the lack of strategic governmental approach in this area. The consequence is the transfer of costs of treatment from the payer to a patient, who is forced to pay for ophthalmic procedures that are standard of public healthcare in Western Europe.
0 ***
Wstęp
Wraz z postępem terapeutycznym w okulistyce wzrasta zróżnicowanie procedur medycznych realizowanych w ramach świadczeń kontraktowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia ze świadczeniodawcami.
Czy jednak dostęp do leczenia okulistycznego w Polsce jest wystarczający, zoptymalizowany i zrównoważony pod kątem dostępności? Czy finansowanie podąża za procesami demograficznymi w Polsce?
Istotnym problemem mającym wpływ na dostęp do opieki okulistycznej jest między innymi nierównomierne rozmieszczenie lekarzy okulistów w Polsce. Większość lekarzy preferuje pracę w dużych ośrodkach miejskich, gdzie znajdują się uczelnie i wysokospecjalistyczne ośrodki medyczne.
Jednak preferencje lekarzy okulistów odnośnie do miejsca zatrudnienia są tylko jednym z elementów wpływających na obraz świadczeń okulistycznych w Polsce.
CEL
W niniejszym opracowaniu autorzy przedstawiają zaktualizowany stan finansowania świadczeń okulistycznych w Polsce, zarówno w opiece ambulatoryjnej, jak i szpitalnej w latach 2013-2015.
MATERIAŁ I METODY
W artykule wykorzystano informacje, dane na temat liczby mieszkańców w Polsce, liczby lekarzy okulistów, poradni okulistycznych oraz szpitali, a także wartości kontraktów zawieranych z Narodowym Funduszem Zdrowia, publikowane odpowiednio przez Główny Urząd Statystyczny, Naczelną Izbę Lekarską oraz NFZ w latach 2013-2015. Dane te zostały odpowiednio zagregowane i poddane analizie wraz z wnioskowaniem.
WYNIKI
Według danych Naczelnej Izby Lekarskiej z roku 2015 zawód okulisty wykonuje 4498 lekarzy specjalistów, z czego 80% to kobiety. Niemal 1/4 lekarzy okulistów ukończyła 60. rok życia.
Na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego na temat liczby mieszkańców w poszczególnych województwach oraz danych Naczelnej Izby Lekarskiej dotyczących liczby lekarzy specjalistów okulistów można oszacować, ilu mieszkańców przypada na jednego okulistę w poszczególnych województwach. Niemal połowa okulistów skupiona jest tylko w czterech województwach: mazowieckim, łódzkim, dolnośląskim i śląskim. Najwięcej mieszkańców przypada na jednego lekarza okulistę w województwach podkarpackim, lubuskim i warmińsko-mazurskim. Niewątpliwie ma to wpływ na dostępność świadczeń dla pozostałych mieszkańców Polski (tab. 1).
Tab. 1. Rozmieszczenie okulistów w Polsce – stan na październik 2015 roku
WojewództwoLiczba mieszkańców Liczba lekarzy okulistów % lekarzy okulistów kumulatywnieLiczba mieszkańców/1 okulistę
Mazowieckie5 301 76079318%6686
Łódzkie2 524 65136726%6879
Dolnośląskie2 914 36241835%6972
Śląskie4 615 87062149%7433
Zachodniopomorskie1 721 40520353%8480
Lubelskie2 165 65125559%8493
Małopolskie3 354 07737467%8968
Podlaskie1 198 69013370%9013
Pomorskie2 290 07025076%9160
Świętokrzyskie1 273 99512479%10 274
Kujawsko-Pomorskie2 096 40420183%10 430
Wielkopolskie3 462 19632190%10 786
Opolskie1 010 2038792%11 612
Lubuskie1 023 3178194%12 634
Warmińsko-Mazurskie1 450 69711397%12 838
Podkarpackie2 129 951157100%13 567
RAZEM38 533 2994498  
Źródło wszystkich tabel w tekście: opracowanie własne na podstawie danych Naczelnej Izby Lekarskiej, Warszawa 2015
Większość lekarzy okulistów pracuje w jednostkach publicznego sektora ochrony zdrowia. Forma zatrudnienia w nich to najczęściej umowy regulowane Kodeksem pracy. Natomiast w jednostkach niepublicznych dominują umowy cywilno-prawne, jako świadczenia na rzecz zakładu opieki zdrowotnej. Lekarze zatrudniani są w różnym wymiarze czasu pracy. Często zatrudniani są w kilku podmiotach opieki zdrowotnej.
Dodatkowym wyzwaniem jest struktura wieku lekarzy okulistów. 69,7% spośród nich przekroczyło 50 lat, tylko 13,4% jest wieku 31-40 lat, natomiast nie odnotowuje się lekarzy okulistów, którzy nie przekroczyli wieku 30 lat (tab. 2, ryc. 1).
Tab. 2. Struktura wiekowa okulistów w Polsce – stan na październik 2015 roku
WiekLiczba lekarzy okulistów% skumulowany
do 30. r.ż.00,0%
31.-40. r.ż.60213,4%
41.-50. r.ż.106137,0%
51.-60. r.ż.147069,7%
61.-70. r.ż.74986,3%
pow. 70. r.ż.616100,0%
RAZEM4498 
Ryc. 1. Struktura wiekowa okulistów w podziale na płeć – stan na październik 2015 roku
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Naczelnej Izby Lekarskiej, Warszawa 2015
Powyższa sytuacja stawia pod znakiem zapytania długoterminową poprawę jakości leczenia okulistycznego w Polsce, szczególnie biorąc pod uwagę zbliżający się kryzys demograficzny i konieczność zapewnienia wysokiej jakości opieki społecznej starzejącemu się społeczeństwu.
Omówienie
Ambulatoryjna opieka okulistyczna w Polsce
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych zakłada możliwość podpisywania umów rodzaju ambulatoryjna opieka specjalistyczna przez indywidualne i grupowe praktyki lekarskie. Warunki udzielania świadczeń oraz wymagania wobec personelu określa załącznik do Zarządzenia Prezesa NFZ. W roku 2015 liczba poradni okulistycznych kontraktujących świadczenia z NFZ wynosiła 1,710 i uległa zmniejszeniu o 146 w stosunku do stanu z roku 2013. Największe spadki odnotowano w województwach śląskim, mazowieckim, dolnośląskim i wielkopolskim (tab. 3). Prawdopodobne przyczyny zmniejszenia liczby świadczeniodawców realizujących powyższe świadczenia to:
– rezygnacja podmiotów z realizacji świadczeń z zakresu okulistyki i okulistyki dziecięcej na rzecz innych poradni (tzw. przesunięcia do wartości 20% środków na ambulatoryjną opiekę specjalistyczną),
– zaprzestanie działalności poradni z powodu niskiej rentowności w stosunku do prywatnych praktyk lekarskich oraz niedoboru kadry medycznej.
Tab. 3. Liczba poradni okulistycznych w Polsce, realizujących umowy z NFZ
Województwo201320142015Różnica 2015 vs. 2013
Śląskie322312275-47
Mazowieckie211211191-20
Dolnośląskie195192183-12
Wielkopolskie164158152-12
Łódzkie140141130-10
Małopolskie125124117-8
Podkarpackie10410298-6
Kujawsko-Pomorskie858683-2
Lubelskie898783-6
Pomorskie777773-4
Zachodniopomorskie686767-1
Warmińsko-Mazurskie636158-5
Świętokrzyskie595856-3
Opolskie595855-4
Lubuskie504946-4
Podlaskie454643-2
SUMA185618291710-146
ZMIANA -1%-7% 
Ogólna wartość umów na ambulatoryjne leczenie okulistyczne w roku 2015 wynosiła prawie 432 miliony złotych i jest większa o 3,1 miliona złotych w stosunku do roku 2013, jednak stanowi to wzrost o zaledwie 0,73%. Województwo, w którym najbardziej zmniejszyła się wartość kontraktów w porównaniu do roku 2013, to wielkopolskie, natomiast mazowieckie zyskało najbardziej (tab. 4). Nie należy tutaj doszukiwać się istotnej poprawy finansowania jednych ośrodków w zakresie leczenia okulistycznego kosztem innych. Zmiany w alokacji środków finansowych na leczenie okulistyczne w województwach wynikają głównie z migracji pacjentów pomiędzy ośrodkami i nie wpływają na poprawę dostępności leczenia.
Tab. 4. Wartość kontraktów NFZ poradni okulistycznych w podziale na województwa
WojewództwoKwota w 2013 rokuKwota w 2014 rokuKwota w 2015 rokuRóżnica 2015 vs. 2013
Mazowieckie63 060 65065 262 47465 264 8832 204 233
Śląskie58 159 77258 132 11358 253 78894 016
Dolnośląskie39 829 76639 277 94040 299 933470 167
Wielkopolskie39 365 97936 925 33336 573 794-2 792 185
Małopolskie34 930 95435 200 27635 640 574709 620
Łódzkie31 433 02831 299 32131 033 961-399 067
Lubelskie25 479 87525 605 61326 061 442581 568
Pomorskie25 631 15925 736 87425 747 460116 301
Podkarpackie20 880 81220 699 84521 404 562523 750
Kujawsko-Pomorskie17 070 59117 229 49218 357 6241 287 032
Zachodniopomorskie17 515 96717 159 48518 165 568649 601
Warmińsko-Mazurskie12 564 47812 426 53212 412 700-151 778
Świętokrzyskie12 022 58212 147 54812 207 821185 239
Podlaskie11 766 48112 291 68912 075 843309 362
Lubuskie10 887 95410 523 29510 439 435-448 520
Opolskie8 235 2357 944 8818 035 100-200 135
SUMA428 835 281427 862 710431 974 4873 139 206
    0,73%
W stosunku do roku 2013, średnia wartość kontraktów na 1 poradnię okulistyczną w roku 2015 wzrosła o 7,9%. Jednak należy uwzględnić mniejszą o 146 liczbę poradni okulistycznych realizujących umowy z NFZ, co stanowi dokładnie spadek o -7,9%. Zestawiając dane zmiany średniej wartości kontraktu na 1 poradnię okulistyczną ze zmianą ilości poradni, możemy wywnioskować, iż co do zasady nie odnotowano poprawy finansowania ambulatoryjnego leczenia okulistycznego w Polsce, a średni wzrost kontraktu na 1 poradnię okulistyczną jest wyłącznie wynikiem przesunięcia środków finansowych z ośrodków, które nie zdecydowały się na podpisanie kontraktu na leczenie okulistyczne z NFZ na rok 2015. Negatywnym przykładem zdaje się tu być województwo wielkopolskie, które pomimo zmniejszenia liczby placówek, które zakontraktowały świadczenia okulistyczne z NFZ o -7,3%, nie otrzymały kompensaty finansowej na leczenie większej liczby pacjentów (tab. 5).
Tab. 5. Zestawienie średniej wartości kontraktów na 1 poradnię okulistyczną
WojewództwoŚrednia wartość kontraktu na 1 poradnię w 2013 rokuŚrednia wartość kontraktu na 1 poradnię w 2015 roku% zmiana wartości kontraktu (2015 vs. 2013)% zmiana ilości kontraktów (2015 vs. 2013)
Pomorskie332 872352 7056,0%-5,2%
Mazowieckie298 866341 70114,3%-9,5%
Lubelskie286 291313 9939,7%-6,7%
Małopolskie279 448304 6209,0%-6,4%
Podlaskie261 477280 8347,4%-4,4%
Zachodniopomorskie257 588271 1285,3%-1,5%
Wielkopolskie240 036240 6170,2%-7,3%
Łódzkie224 522238 7236,3%-7,1%
Lubuskie217 759226 9444,2%-8,0%
Kujawsko-Pomorskie200 830221 17610,1%-2,4%
Dolnośląskie204 255220 2187,8%-6,2%
Podkarpackie200 777218 4148,8%-5,8%
Świętokrzyskie203 773217 9977,0%-5,1%
Warmińsko-Mazurskie199 436214 0127,3%-7,9%
Śląskie180 620211 83217,3%-14,6%
Opolskie139 580146 0934,7%-6,8%
ŚREDNIA233 008251 3137,9%-7,9%
Niezależnie od zmian ilości poradni okulistycznych podpisujących umowy z NFZ czy też zmian wartości kontraktów w czasie, zasadniczym pozostaje pytanie o równy dostęp do okulistycznej opieki ambulatoryjnej. Jeżeliby za miarę przyjąć wartość kontraktu na 1 mieszkańca danego województwa lub wielkość średniego kontraktu przypadającego na 1 lekarza okulistę, możemy stwierdzić znaczące różnice pomiędzy województwami.
Biorąc pod uwagę dostępne dane, najbardziej uprzywilejowane pod kątem wartości kontraktów na 1 mieszkańca są województwa dolnośląskie, śląskie, mazowieckie, łódzkie i lubelskie. Natomiast województwa opolskie, warmińsko-mazurskie i kujawsko-pomorskie wydają się być znacznie niedoinwestowane w tym zakresie. W kuriozalnej sytuacji znajdują się województwa opolskie i warmińsko-mazurskie, gdzie wartości kontraktów na 1 mieszkańca są nie tylko najmniejsze w kraju, ale dodatkowo spadły w porównaniu do roku 2013 (tab. 6).
Tab. 6. Zróżnicowanie wartości kontraktów na poradnie okulistyczne pomiędzy województwami w przeliczeniu na 1 mieszkańca i 1 lekarza okulistę
WojewództwoŚrednia Wartość Kontraktu na 1 Mieszkańca w 2013 (PLN)Średnia Wartość Kontraktu na 1 Mieszkańca w 2015 (PLN)Różnica Średniej Wartości Kontraktu na 1 Mieszkańca w Województwie do Średniej Krajowej w roku 2015Średnia Wartość Kontraktu na 1 Okulistę 2013 (PLN)Średnia Wartość Kontraktu na 1 Lekarza Okulistę (PLN) w roku 2015Różnica Średniej Wartości Kontraktu na 1 Lekarza Okulistę w Województwie do Średniej Krajowej w roku 2015
Dolnośląskie13,713,829%95 28796 411-4%
Śląskie12,612,618%93 65593 806-7%
Mazowieckie11,912,315%79 52282 301-18%
Łodzkie12,512,315%85 64984 561-16%
Lubelskie11,812,012%99 921102 2022%
Pomorskie11,211,25%102 525102 9902%
Małopolskie10,410,6-1%93 39895 296-5%
Wielkopolskie11,410,6-1%122 635113 93713%
Zachodniopomorskie10,210,6-1%86 28689 486-11%
Lubuskie10,610,2-5%134 419128 88228%
Podlaskie9,810,1-6%88 47090 796-10%
Podkarpackie9,810,0-6%132 999136 33536%
Świętokrzyskie9,49,6-10%96 95698 450-2%
Kujawsko-Pomorskie8,18,8-18%84 92891 331-9%
Warmińsko-Mazurskie8,78,6-20%111 190109 8479%
Opolskie8,28,0-26%94 65892 357-8%
Średnia10,610,7 100 156100 562 
Lecznictwo szpitalne – okulistyka
Lecznictwo szpitalne każdego roku generuje niemal dwukrotnie wyższe nakłady środków w stosunku do lecznictwa otwartego. Specyfika chorób oczu wymaga szerokiej diagnostyki i leczenia w warunkach szpitalnych. Wiele procedur wymaga hospitalizacji, gdyż cel leczenia w danym przypadku nie może być osiągnięty przez leczenie ambulatoryjne.
Podobnie jak w lecznictwie ambulatoryjnym, także ilość podmiotów kontraktujących leczenie okulistyczne w lecznictwie zamkniętym uległa zmniejszeniu. W porównaniu do roku 2013 spadek ten wyniósł 12 podmiotów, stanowiąc 4% stanu na rok 2013 (tab. 7).
Tab. 7. Ilość szpitali kontraktujących leczenie okulistyczne w Polsce
Województwo201320142015Różnica 2015 vs. 2013
Śląskie373633-4
Wielkopolskie282827-1
Mazowieckie282525-3
Łódzkie2222220
Dolnośląskie222121-1
Małopolskie222221-1
Kujawsko-Pomorskie1919190
Lubelskie181817-1
Podkarpackie1415140
Pomorskie1415140
Zachodniopomorskie1010100
Warmińsko-Mazurskie8880
Podlaskie7770
Świętokrzyskie7770
Lubuskie766-1
Opolskie4440
SUMA267263255-12
ZMIANA -1%-3% 
W roku 2015 wartości umów z NFZ na hospitalizację wyniosła około 846,2 miliona złotych i była realizowana w Jednorodnych Grupach Pacjenckich:
– OKULISTYKA – ZESPÓŁ CHIRURGII JEDNEGO DNIA,
– OKULISTYKA – HOSPITALIZACJA,
– OKULISTYKA – HOSPITALIZACJA B04, B05, B06,
– OKULISTYKA – HOSPITALIZACJA B12, B13, B14, B15,
– OKULISTYKA – HOSPITALIZACJA PLANOWA,
– OKULISTYKA – HOSPITALIZACJA PLANOWA B12, B13, B14, B15,
– OKULISTYKA – ZESPÓŁ CHIRURGII JEDNEGO DNIA B12, B13, B15,
– OKULISTYKA DZIECIĘCA – HOSPITALIZACJA,
– OKULISTYKA DZIECIĘCA – HOSPITALIZACJA B12, B13, B14, B15,
– OKULISTYKA DZIECIĘCA – HOSPITALIZACJA B04, B05, B06,
– OKULISTYKA DZIECIĘCA – HOSPITALIZACJA PLANOWA,
– OKULISTYKA DZIECIĘCA – ZESPÓŁ CHIRURGII JEDNEGO DNIA,
– OKULISTYKA DZIECIĘCA – ZESPÓŁ CHIRURGII JEDNEGO DNIA B12, B13, B15.
Porównując rok 2015 do 2013, wartości umów we wszystkich zakresach szpitalnych leczenia okulistycznego wzrosły o 7,8 miliona złotych (tab. 8), jednakże nie skompensowały zmniejszenia wyceny szpitalnych procedur okulistycznych na rok 2013, kiedy to wartości kontraktów szpitalnych spadły aż o 13,7 miliona złotych w stosunku do roku 2012, stanowiąc 2% redukcji budżetu szpitali na leczenie okulistyczne w tamtym okresie.
Tab. 8. Wartość kontraktów szpitali – leczenie okulistyczne w Polsce
Województwo201320142015Różnica 2015 vs. 2013
Śląskie126 213 418124 293 959129 275 2103 061 792
Mazowieckie129 709 788124 067 632124 540 078-5 169 710
Dolnośląskie76 720 22575 397 73976 046 840-673 385
Wielkopolskie61 091 31661 136 47762 654 9611 563 645
Małopolskie57 140 78955 368 44257 606 314465 525
Łódzkie56 208 68456 582 22156 622 937414 253
Lubelskie53 388 32752 742 31053 789 677401 350
Kujawsko-Pomorskie52 628 11253 395 60453 276 657648 545
Pomorskie45 757 81246 137 17846 275 446517 634
Zachodniopomorskie41 119 10440 967 42041 532 088412 984
Podkarpackie40 334 58040 632 95640 811 212476 632
Podlaskie24 059 64426 180 98426 471 4792 411 835
Warmińsko-Mazurskie21 088 66920 534 84421 135 67147 002
Świętokrzyskie18 248 95718 232 44419 643 4311 394 474
Lubuskie17 324 72218 376 11919 464 7502 140 028
Opolskie17 359 34217 081 38617 081 386-277 956
SUMA838 393 489831 127 716846 228 1377 834 648
Największe całkowite wartości kontraktów szpitalnych przypadły na województwa śląskie i mazowieckie, jak zatem wygląda średnia wartość kontraktów w województwach w przeliczeniu na 1 szpital?
W roku 2015 średnia wartość kontraktów, w porównaniu do roku 2013, wzrosła we wszystkich województwach z wyjątkiem opolskiego, jednakże wzrost nie był równomierny. Województwa mazowieckie, opolskie, zachodniopomorskie, śląskie i podlaskie miały istotnie większe kontrakty w porównaniu do średniej krajowej, natomiast warmińsko-mazurskie, łódzkie i wielkopolskie miały najniższe średnie wartości kontraktów. Co więcej, w przeliczeniu wartości kontraktów na 1 mieszkańca najniższe wartości odnotowuje się w województwach warmińsko-mazurskim, świętokrzyskim, opolskim i małopolskim (tab. 9).
Tab. 9. Średnie wartość kontraktów szpitali na tle średniej krajowej oraz w przeliczeniu na 1 mieszkańca – leczenie okulistyczne w Polsce
Województwo2013 (PLN)2015 (PLN)Różnica 2015 vs. 2013 (PLN)Kontrakt – % średniej krajowejWartość kontraktów w przeliczeniu na 1 mieszkańca (PLN)
Mazowieckie4 632 4924 981 603349 111150%23
Opolskie4 339 8364 270 347-69 489128%17
Zachodniopomorskie4 111 9104 153 20941 298125%24
Śląskie3 411 1733 917 431506 257118%28
Podlaskie3 437 0923 781 640344 548114%22
Dolnośląskie3 487 2833 621 278133 995109%26
Pomorskie3 268 4153 305 38936 97499%20
Lubuskie2 474 9603 244 125769 16597%19
Lubelskie2 966 0183 164 099198 08095%25
Podkarpackie2 881 0412 915 08734 04588%19
Świętokrzyskie2 606 9942 806 204199 21184%15
Kujawsko-Pomorskie2 769 9012 804 03534 13484%25
Małopolskie2 597 3092 743 158145 84982%17
Warmińsko-Mazurskie2 636 0842 641 9595 87579%15
Łódzkie2 554 9402 573 77018 83077%22
Wielkopolskie2 181 8332 320 554138 72170%18
ŚREDNIA3 147 3303 327 743180 413  
Podsumowanie
Mapa dostępu do leczenia w zakresie okulistyki ambulatoryjnej i szpitalnej wskazuje na istotne braki w dostępności do leczenia okulistycznego w Polsce.
Symboliczny wzrost finansowania opieki okulistycznej w latach 2013-2015 przy jej istotnym niedofinansowaniu, zmniejszaniu się liczby placówek kontraktujących oraz pogłębianie się zróżnicowania w finansowaniu pomiędzy województwami jest dowodem na brak właściwej polityki państwowej w tym zakresie. Konsekwencją jest przenoszenie kosztów płatnika na pacjenta, który zostaje zmuszony do opłacania zabiegów okulistycznych będących standardem postępowania w Europie Zachodniej.
Mieszkańcy województw: łódzkiego, małopolskiego, opolskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego i warmińsko-mazurskiego mają istotnie gorszy dostęp do leczenia okulistycznego zarówno w wymiarze podmiotowym (ilość lekarzy okulistów na 1 mieszkańca), jak i przedmiotowym (wartość kontraktu ambulatoryjnego i/lub szpitalnego na 1 mieszkańca), potwierdzając tym samym opinie o podziale kraju na Polskę A i B.
W związku z sytuacją, należy opracować plan działań mający na celu wyrównanie dostępu do opieki okulistycznej w województwach o najniższym jej poziomie, zapewniając odpowiednią wartość kontraktowania opieki ambulatoryjnej i szpitalnej w przeliczeniu na 1 mieszkańca, co wpłynie nie tylko na realizację nowoczesnych procedur okulistycznych i poprawę dostępności świadczeń, ale także przyczyni się do napływu lekarzy okulistów do mniej zaawansowanych ośrodków. Dodatkowo należy jak najszybciej rozważyć wprowadzenie możliwości zwrotu kosztów leczenia przez NFZ tym pacjentom, którzy ze względu na zbyt długi czas oczekiwania na realizację świadczenia gwarantowanego w placówce publicznej zdecydowali się na zabieg w ośrodku prywatnym. Przykładem są operacje zaćmy, gdzie pacjenci korzystając z tak zwanej ustawy transgranicznej, leczą się w Czechach, a następnie wystawiają rachunki za leczenie do NFZ. Jaki jest zatem sens takiego działania, gdy pieniądze polskiego podatnika zamiast do krajowych placówek trafiają za granicę? Przecież nawet limitowana lub częściowa refundacja kosztów leczenia gwarantowanego w placówce prywatnej zapewni nie tylko zmniejszenie kolejek oczekujących na leczenie, ale wpłynie także na poprawę jakości świadczeń przy jednoczesnej kontroli wydatków przez NFZ.
Proces zbierania, gromadzenia i archiwizowania danych na temat liczby świadczeniodawców realizujących umowy z NFZ oraz ich wartości opracowany jest przez NFZ. Dane dostępne są na online na stronie internetowej www.aplikcje.nfz.gov.pl/umowy.
otrzymano: 2017-02-08
zaakceptowano do druku: 2017-02-28

Adres do korespondencji:
*Rafał Muc
tel. +48 668-138-492

Postępy Nauk Medycznych 3/2017
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych