Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 2/1999, s. 31-34
Ewa Kiszczak-Bochyńska
Edukacja chorego na cukrzycę jako zadanie lekarza rodzinnego
z II Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych Akademii Medycznej w Lublinie
Kierownik Katedry i Kliniki: prof. dr hab. n. med. Andrzej Nowakowski
Stały wzrost wskaźnika chorobowości w cukrzycy powoduje, że pacjenci z cukrzycą stanowią coraz większy procent ogólnej populacji chorych w naszym kraju, a problemy mają rosnące znaczenie w praktyce lekarskiej.
Równolegle z postępem w zakresie stosowanych w leczeniu środków farmakologicznych, udoskonaleniu podlegają również metody diagnostyczne oraz terapeutyczne.
Dlaczego lekarz rodzinny bardziej szczegółowo interesuje się leczeniem cukrzycy?
W zakresie kompetencji lekarza rodzinnego powinno się znaleźć samodzielne prowadzenie terapii cukrzycy typu 2, a tylko w ostateczności będzie on odwoływał się do pomocy specjalisty, natomiast w cukrzycy typu 1 przewidziane jest ścisłe współdziałanie lekarza rodzinnego ze specjalistą. Powstaje więc potrzeba coraz większego zainteresowania leczeniem cukrzycy i problemem jego skuteczności.
Leczenie cukrzycy ma na celu:
? uratowanie życia,
? usunięcie lub złagodzenie objawów choroby,
? przywrócenie sprawności życiowej (samodzielność, aktywność społeczna),
? zapobieganie powikłaniom.
Pierwszy z tych celów jest bezwarunkowo istotny, a w wypadku niektórych osób w podeszłym wieku jest on jedyny. Jednocześnie, jest to cel stosunkowo łatwy do osiągnięcia, bo w praktyce tylko głębokie zaburzenia metaboliczne stwarzają bezpośrednie zagrożenie życia pacjentów. Pozostałe cele natomiast muszą być indywidualnie określone dla poszczególnych pacjentów.
Ponieważ cukrzyca ma charakter choroby przewlekłej i nieuleczalnej, istotne znaczenie dla życia i zdrowia pacjenta ma jego edukacja. W odróżnieniu bowiem od innych chorób np. zapalenia wyrostka robaczkowego, gdzie leczenie praktycznie opiera się na pracy lekarza, leczenie w cukrzycy zależy przede wszystkim od samego pacjenta. Pominąwszy pierwszy, bezpośredni okres po rozpoznaniu choroby, chory z cukrzycą praktycznie realizuje sam program leczenia, musi więc podejść czynnie do tego procesu, natomiast lekarz pozostaje tylko jego doradcą. Rozpoczynając zatem leczenie cukrzycy należy uwzględnić wszystkie jego elementy tzn. zastosowanie diety cukrzycowej, aktywności fizycznej, leków oraz także, a może przede wszystkim, edukację chorego i jego środowiska (rodzina, szkoła, praca).
Dodatkowo, rolą lekarza rodzinnego jest prowadzenie działalności profilaktycznej. Wśród chorych z rozpoznaną już cukrzycą profilaktyka dotyczy powikłań cukrzycowych, a wśród grupy pacjentów wysokiego ryzyka (otyłość, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe) – zachorowania na tę chorobę.
Jakie znaczenie ma edukacja?
W powszechnym rozumieniu, edukacja pacjentów polega na przekazaniu pewnego zasobu wiadomości teoretycznych i nauczeniu praktycznych umiejętności. Pacjentowi potrzebne jest przyswojenie ogólnej wiedzy medycznej na temat istoty choroby, sposobu leczenia oraz nabycie konkretnych umiejętności np. wykonywanie iniekcji, obsługa glukometru, wstrzykiwacza. Te ogólne wiadomości są niezbędne dla utrzymania życia, pomagają pacjentowi przezwyciężyć lęk przed chorobą. Natomiast aby zapewnić oczekiwaną przez pacjentów jakość życia, edukacja musi być pogłębiona, zindywidualizowana w zależności od sytuacji rodzinnej, zawodowej i społecznej chorego. Znajomość tej sytuacji umożliwia skuteczne leczenie i spełnienie oczekiwań pacjentów. To zadanie najlepiej więc może spełnić lekarz rodzinny, znający dobrze pacjenta i jego otoczenie.
Należy mieć świadomość, że edukacja ma szersze znaczenie niż przekazanie wiedzy i wyrobienie umiejętności. Znaczenie jej polega także na wyrobieniu motywacji do aktywnego uczestniczenia w procesie leczenia i samodzielnego pogłębiania wiedzy. Współpraca z lekarzem przeciwdziała także zniechęceniu przy pojawianiu się trudności w leczeniu.
Dla wypełnienia tych zadań, oczekuje się więc od lekarza rodzinnego aby oprócz terapeuty, pełnił rolę pedagoga i psychologa.
Jakie są cele edukacji?
Celem edukacji pacjenta jest nie tylko doraźne uzyskanie dobrych wskaźników wyrównania gospodarki węglowodanowej, ale umożliwienie pacjentowi spełnienie jego ról życiowych, pomimo ograniczeń spowodowanych chorobą. Edukacją obejmuje się nie tylko samego chorego, lecz także jego bliższe i dalsze środowisko, co pozwala na wyrobienie przekonania, że chorzy na cukrzycę są pełnowartościowymi członkami społeczeństwa. Umożliwia to chorym zaakceptowanie swojej choroby, a jednocześnie zaakceptowanie chorego przez społeczeństwo.
Rozpowszechnienie wiedzy na temat cukrzycy, kreowanie postaw prozdrowotnych umożliwia lekarzowi rodzinnemu działalność profilaktyczną, sprzyja wcześniejszemu wykrywaniu choroby i zapobieganiu powikłań.
Jakie są korzyści z dobrej edukacji?
Dobrze prowadzona edukacja przynosi konkretne korzyści zarówno dla samego chorego, prowadzącego lekarza, jak i całego społeczeństwa.
Najbardziej wyraźne, pozytywne efekty edukacji to:
Dla pacjenta:
1. Skuteczniejsze leczenie;
? mniejsza ilość powikłań,
? większa sprawność fizyczna,
? dłuższe życie.
2. Autonomia stylu życia:
? zmniejszenie zależności od prowadzącego leczenie,
? większa swoboda życia.
3. Rzadsze wizyty w laboratorium i przychodni:
? redukcja stresu,
? mniejsza absencja w pracy,
? większa ilość czasu wolnego,
? niższe koszty leczenia.
Dla lekarza:
1. Lepsze wyniki leczenia:
? większa satysfakcja,
? mniej powikłań – łatwiejsze leczenie.
2. Łatwiejsza współpraca z chorym:
? czynna postawa pacjenta,
? rzadsze i krótsze wizyty.
3. Wyedukowany pacjent – wzór dla innych.
Dla społeczeństwa:
1. Mniejsze koszty leczenia:
? rzadsze i krótsze hospitalizacje,
? mniejsza ilość badań.
2. Lepsza aktywność zawodowa chorych:
? zmniejszenie absencji,
? mniejszy procent inwalidztwa.
3. Rozpowszechnienie prozdrowotnego trybu życia.
Kto prowadzi edukację chorych na cukrzycę?
Ze względu na konieczność podjęcia leczenia, wstępnych informacji choremu powinna udzielić pierwsza osoba stwierdzająca cukrzycę. Niezależnie czy jest to fachowy pracownik służby zdrowia, który rozpoznał cukrzycę u pacjenta, który zwrócił się do niego z innego powodu, czy jest to tylko osoba postronna.
Główny obowiązek edukacji spoczywa jednak na lekarzu bezpośrednio sprawującym opiekę nad pacjentem – lekarzu rodzinnym, ogólnym, diabetologu.
W procesie edukacji pomocne mogą być szkolenia prowadzone przez ośrodki edukacyjne przy poradniach (oddziałach) diabetologicznych, sanatoria, stowarzyszenia chorych na cukrzycę.
Źródłem wiedzy dla pacjentów powinny być środki masowego przekazu oraz inni chorzy.
Kiedy prowadzić edukację?
Edukację chorego należy rozpocząć już w pierwszym momencie rozpoznania choroby. Ponieważ jednak stosunek chorego do choroby zmienia się wraz z upływem czasu od momentu rozpoznania choroby, toteż zakres i sposób edukacji muszą uwzględnić te fakty.
Zazwyczaj pacjenci po wstępnym okresie niewiary w rozpoznanie, przechodzą okres agresji, następnie depresji, potem wzmożonego krytycyzmu, aby w końcu osiągnąć stan czynnej akceptacji choroby. Poszczególne okresy trwają indywidualnie długo u konkretnych chorych, od kilku dni do kilkunastu tygodni, a bywa i tak, że pacjent zatrzymuje się na którymś z etapów. Należy rozpoznać, w którym okresie pacjent aktualnie się znajduje i dostosować edukację adekwatnie do tego okresu.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz innych artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 20 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Blaim A.: Wpływ relacji między pediatrą a chorym dzieckiem na efekty leczenia choroby przewlekłej. [W:] Humanizm i medycyna. Red, Imieliński K. CMKP W-wa 1993, 55-60. 2. Bodalski J., Pietrzak I.: Leczenie cukrzycy u dzieci i młodzieży. Służba Zdrowia, nr. 101-102, 28-30. 3. Burton W.N., Connerty C.M.: Evaluation of a worksite-based patient education intervention targeted at employees with diabetes mellitus J. Occup. Environ. Med. 1998, 40(8), 702-706. 4. Funnell M.M. et al.: Participation in a diabetes education and care program; experience from the diabetes care for older adults project. Diabetes Educ. 1998, 24(2), 163-167. 5. Noel P.H. et al.: Patient choice in diabetes education curriculum. Diabetes Care 1998, 21(6), 896-901. 6. Tatoń J.: Cukrzyca. Nauczanie samoopieki. PWN, W-wa, 1995. 7. Tatoń J.: Rozwiązywanie problemów chorych na cukrzycę w praktyce lekarza opieki podstawowej (rodzinnego) Medycyna Rodzinna, nr 1/98, 20-26. 8. Thobaben M.: Living with diabetes. Home care provid. 1998, 3(2), 71-76. 9. Watkins P.J.: ABC cukrzycy. Medical Press Gdańsk, 1999.
Medycyna Rodzinna 2/1999
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna