Ludzkie koronawirusy - autor: Krzysztof Pyrć z Zakładu Mikrobiologii, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 2/2017, s. 130-135
Zygmunt Zdrojewicz1, Beata Jastrząb2, Małgorzata Rewera2
Hortikuloterapia – moc ukryta w ogrodach
Horticultural therapy – power hidden in the garden
1Katedra i Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Leczenia Izotopami, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
2Wydział Lekarski, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
Summary
The aim of this article is to present basic information about horticultural therapy taking into account its unquestionable influence on the human body. The garden therapy was already known to our ancestors, however it has been appreciated, tested developed only a few decades ago. It has been observed and proved that horticultural therapy has an impact on many medical problems, including dementia, cancer, and diseases in the field of psychiatry. The horticultural therapy improves the quality of life, positively affects the mood, relieves the symptoms of a disease and slows its progress. Only several minutes spent in the garden every day influence on test results and allows you to draw the appropriate conclusions. Due to the enormous potential of the garden therapy, one has repeatedly tried to define its frame and tasks. The article contains the main opinions and definitions, and attempts to join together and to present the reader with a coherent core idea of the horticultural therapy. Delving into the article from the initial outline and history, a reader moves to the experiences and experiments that clearly establish the value of the therapy using the numbers which indicate days, months and sometimes even years of scientific work. Through dementia, oncology and mental disorders we come to depression, which nowadays is such a widespread disease. What conclusions can be drawn from the article? Should a horticultural therapy be the permanent facility and support in the above-mentioned diseases and dysfunctions? The conclusions may be varied, but undeniably a garden offers us such a wide „range of services” that everyone can find something for themselves.
Key words: garden, therapy, onkology.
Wstęp
Od niepamiętnych czasów szukamy sposobów na spowolnienie procesów starzenia, zachowania witalności oraz sprawności zarówno cielesnej, jak i duchowej. Poszukując informacji w celu poprawienia jakości życia, nasza uwaga kieruje się zazwyczaj w stronę najnowszych technologii, eksperymentów, niedawnych odkryć. Zapominamy o rozwiązaniach, które może właśnie przez to, że są tak oczywiste, zostają często niedocenione. Hortikuloterapia, czyli leczenie ogrodem, czas spędzany na łonie natury, wyciszenie się i relaksacja są źródłem wielu dobrodziejstw, na które niniejszy artykuł rzuci nieco światła.
Definicja hortikuloterapii
Amerykańskie Towarzystwo Hortikuloterapii (American Horticultural Therapy Association – AHTA) określa hortikuloterapię jako metodę, która zarówno poprzez czynne angażowanie się w aktywności związane z ogrodem, jak i bierny w nich udział – przebywanie wśród dobrodziejstw natury – wpływa na polepszenie samopoczucia pacjentów. Podkreśla wielkość zakresu oddziaływania ogrodolecznictwa, wymieniając sfery poznawcze, socjalne, psychologiczne i fizyczne jako te, na które hortikuloterapia ma wpływać (1).
Podążając śladem wizji Eckerlinga, ogród leczniczy to ogród zaprojektowany w sposób mający na celu sprawiać, że ludzie czują się w nim dobrze, komfortowo, relaksują się i zapominają o zmartwieniach. Emocje i poczucie bezpieczeństwa są głównymi czynnikami branymi pod uwagę w urządzeniu terapeutycznych obiektów (2).
W raporcie stworzonym przez naukowców zajmujących się hortikuloterapią opublikowanym w marcu 2010 roku przedstawiono pewne wnioski, które doskonale podsumowują jej wartość:
– „kontakt z naturą jest ważny dla ludzi”,
– „znaczenie tego faktu jest często pomijane w nowoczesnych warunkach życia”,
– „ludzie mogą znaleźć ukojenie, przebywając w naturalnych miejscach, będąc w kontakcie z naturą oraz dbając o rośliny i zwierzęta”,
– „dodatkowo, kontakt z naturą ma pozytywny wpływ na samopoczucie, przynosi fizyczne, psychologiczne i duchowe korzyści”,
– „istniejące lub nowe programy terapeutyczne można poprawić przez włączenie «zielonych» elementów”,
– „planowanie, rozruch i dostarczanie wszystkich usług zdrowotnych powinno uwzględniać potencjał, jaki drzemie w «zielonych» czynnikach” (3).
Historia terapii ogrodniczej
Już w starożytności doceniano walory tworzenia ogrodów. Ogromnym zamiłowaniem do sztuki ogrodowej odznaczali się chociażby starożytni Persowie. Ogrody były nieodzownym elementem rezydencji władców, rozbudowane i bogate, określane mianem „raju”. Także w krajach podległych Persji głównym zadaniem namiestników zarządzających była opieka nad zielonymi terenami oraz ich pielęgnacja (4). Sięgając natomiast bardziej aktualnych czasów, nie sposób nie wspomnieć o działalności Benjamina Rusha datującej się na wiek XIX, profesora Instytutu Medycyny i Praktyki Klinicznej na Uniwersytecie w Pensylwanii. Doktor Rush, okrzyknięty „ojcem amerykańskiej psychiatrii”, zaobserwował korzystny wpływ ogrodów na swoich pacjentów. Owe spostrzeżenia opublikowane zostały w książce jego autorstwa pt. „Medical Inquiries and Observations Upon Diseases of the Mind” w 1812 roku. Angażowanie się w prace w ogrodzie było wiązane z odzyskaniem sprawności mentalnej przez chorych mężczyzn (5). Bazując na tych informacjach, podczas projektowania ośrodków leczniczych oraz szpitali zaczęto doceniać rolę elementów krajobrazowych. W Stanach Zjednoczonych hortikuloterapia stopniowo stała się częścią szpitali zarówno prywatnych, jak i publicznych. Szczególnie ważnym krokiem w ewolucji ogrodolecznictwa było otwarcie pierwszego prywatnego szpitala psychiatrycznego w USA kilka lat później. Placówka wyszła poza koncepcję terapii rozumianej poprzez pracę w terenie – stworzono starannie zaprojektowane miejsce do wypoczynku, spacerów, dające możliwość wyciszenia się. Pacjenci byli wciąż zaangażowani w aktywności związane z ogrodem, aczkolwiek wykorzystanie pasywnej formy terapii jako głównego kierunku uspokajającego działania było innowacją w hortikuloterapii. Sto lat później, po I wojnie światowej, ogrodolecznictwo znalazło zastosowanie w rekonwalescencji weteranów wojennych. Ogromna liczba żołnierzy została poddana terapii z wykorzystaniem natury w warunkach klinicznych. Zaobserwowano jej korzystny wpływ na przyspieszenie rehabilitacji i co za tym idzie, skrócenie pobytu w placówkach. W 1972 Fundacja Menninger podjęła współpracę z Wydziałem Ogrodnictwa w Kansas State University, aby zapewnić szkolenia dla studentów – tak powstały pierwsze zajęcia z zakresu hortikuloterapii (6).
Hortikuloterapia w leczeniu demencji
Demencja oraz choroby otępienne stanowią poważny problem epidemiologiczny. Nasze społeczeństwo jest społeczeństwem starzejącym się, co powoduje, że dane prognostyczne nie są optymistyczne. W 1980 roku liczbę jednostek cierpiących na zaburzenia otępienne oszacowano na około 11,1 mln, natomiast kilkanaście lat później – w 2000 roku – liczba ta wzrosła prawie dwukrotnie. Przewidywania na 2025 rok zakładają, że ilość takich osób będzie plasować się w okolicy 34,1 mln (7, 8). Pojawia się jednak przysłowiowe światełko w tunelu – aktualnie prowadzone doświadczenia nie są do końca zbieżne z powyższymi prognozami. Co prawda, proces starzenia się postępuje jeszcze szybciej niż się spodziewano, jednakże nie pociąga to za sobą proporcjonalnego wzrostu odetka ludzi z demencją. Badania populacyjne z 2008 roku (The Population-based Health and Retirement Study) dowodzą zmniejszenia występowania otępienia z 12,2% w 1993 roku do 8,7% w 2002 roku. Trend ten jest uzasadniany przez autorów badań poprawą jakości życia, rozwojem edukacji oraz wzrostem aktywności fizycznej i intelektualnej (9). We wszystkich standardach leczenia chorób otępiennych oprócz farmakoterapii wymienia się metody niefarmakologiczne. Co więcej, zalecane jest wprowadzanie w pierwszej kolejności postępowania niefarmakologicznego, leki dołącza się dopiero, gdy ono zawodzi. Udowodniono pozytywny wpływ psychoterapii między innymi na zachowanie, procesy poznawcze oraz rytmy biologiczne. Jako jedne z metod wymieniane są: terapia aktywnością fizyczną, aromaterapia, fototerapia oraz stymulacja wielozmysłowa (multisensoryczna) – kumulująca różnorodne bodźce: dźwięk, zapach, obiekty i konstrukcje, światło (10). Biorąc pod uwagę powyższe spostrzeżenia, ogród wydaje się być idealnym miejscem do uskuteczniania niefarmakologicznego leczenia.
Kolejnym dowodem na wymierne korzyści płynące z dobroczynnego wpływu natury są badania przeprowadzone przez profesora Leona Simonsa z St. Vincent's Hospital w Darlinghurst w Australii. Na przestrzeni 14 lat obserwowano blisko 3 tysiące osób, kobiet i mężczyzn po 60. roku życia. Celem było określenie wpływu różnorodnych czynników na rozwój demencji starczej. Ustalono, że spożywanie alkoholu w umiarkowanych ilościach zmniejsza ryzyko pojawienia się chorób otępiennych o 34%, natomiast uprawianie ogrodu obniża te predyspozycje aż o 36%. Stwierdzono również, iż na spadek ryzyka w grupie mężczyzn mają wpływ codzienne spacery, aczkolwiek nie zaobserwowano podobnej zależności u kobiet (11). Jako następny argument przytoczyć można porównawczy przegląd badań dotyczących hortikuloterapii autorstwa Gonzalez i Kirkevold (12). Zestawionych zostało 16 niezależnych badań, w których wzięło udział od 8 do 129 uczestników. Poszukiwano odpowiedzi na temat korzyści płynących z odziaływań ogrodów, bezpośredniej terapii ogrodolecznictwem, a także samej obecności roślin w pomieszczeniach. Wnioski płynące z doświadczeń przedstawiają się spójnie i podkreśla się w nich leczniczy wpływ na hamowanie postępu demencji oraz dobre samopoczucie. U pacjentów, którzy uczestniczyli w zajęciach w ogrodach, odnotowano też zmniejszoną częstość upadków. Warto podkreślić, że hortikuloterapia dawała możliwość zmniejszenia dawek leków potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania chorych. Badani lepiej spali, byli spokojniejsi i zrelaksowani, przejawiali też większe chęci w nawiązywaniu kontaktów z innymi.
„Wander gardens”
Nazwą „Wander gardens” określa się specjalistyczne ogrody terapeutyczne zaprojektowane z myślą o osobach cierpiących na demencję – duży nacisk kładzie się na zapewnienie bezpieczeństwa podopiecznym: wybrane rośliny są jadalne, nietrujące, a wszystkie ścieżki prowadzą do wejścia do ośrodka, aby zapobiec zagubieniu się wędrowców (13). Dzięki tak urządzonym miejscom pacjenci z chorobą Alzheimera mogli mieć swobodny dostęp do wyjścia na zewnątrz. Nowa sytuacja stała się przedmiotem badań Namaziego i Johnsona. W projekcie uczestniczyły 22 osoby w mało zaawansowanych stadiach choroby. Na podstawie przeprowadzonych obserwacji naukowcy wysnuli następujące wnioski: poczucie wolności i autonomia, nawet w tak okrojonym zakresie, zmniejsza ilość agresywnych zachowań (14).
Kolejne badania dotyczyły nieco większej grupy – 34 weteranów obserwowano przez 12 miesięcy. W owej grupie znajdowali się zarówno pacjenci na wózkach, jak i swobodnie się poruszający. Mieli oni swobodny dostęp do ogrodu i mogli wędrować wedle uznania i własnych potrzeb po obiekcie. Tym razem zanotowano podobne wyniki – zmniejszony poziom pobudzenia. Dysproporcja między wynikami odnosiła się do mobilności chorych – osoby poruszające się o własnych siłach prezentowały większe postępy (15).
Nowotwory

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 30 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Messer Diehl ER: American Horticultural Therapy Association Definitions and Positions. 2007: 1.
2. Eckerling M: Guidelines for Designing Healing Gardens. Journal of Therapeutic Horticulture 1996; 8: 21-25.
3. Majdecki L: Historia ogrodów. T. 1. PWN, Warszawa 1978: 33.
4. Zieliński J: Historia ogrodów. Akademia Rolnicza w Szczecinie 2008: 24-25.
5. Rush B: Medical inquiries and observations upon diseases of the mind. Kimber & Richardson, Philadelphia 1812: 226 (data dostępu: 28.08.2010).
6. Lewis CA: The evolution of horticulture therapy in the US. Paper presented at the Fourth Annual Meeting of the National Council for Therapy and Rehabilitation through Horticulture. Philadelphia 1976.
7. Gabrylewicz T: Epidemiologia otępień i choroby Alzheimera na świecie i w Polsce. Nowe Perspektywy w Leczeniu Choroby Alzheimera 1998; 2-3: 32-37.
8. Jorm A: The Epidemiology of Alzheimer’s disease and Related Disorders. Chapman & Hall, London 1990.
9. Sytuacja osób chorych na chorobę Alzheimera w Polsce. Raport RPO. Warszawa maj 2014: 10.
10. Kiejna A, Pacan P, Trypka E et al.: Standardy leczenia otępień. Psychogeriatria Pol 2008; 5(2): 59-94.
11. McCallum J, Simons AL, Simons J, Friedlander Y: Delaying Dementia and Nursing Home Placement: The Dubbo Study of Elderly Australians over a 14-Year Follow-Up. Annals of the New York Academy Science 2007; 1114: 121-129.
12. Gonzalez MT, Kirkevold M: Benefits of sensory garden and horticultural activities in dementia care: A modified scoping review. J Clin Nurs 2013; 23(19-20): 2698-2715.
13. Detweiler MB, Trinkle DB, Anderson MC: Wander gardens: expanding the dementia treatment environment. Ann Long Term Care 2002; 10: 68-74.
14. Namazi KH, Johnson BD: Pertinent autonomy for residents with dementias: Modification of the physical environment to enhance independence. Am J Alzheimers Care Relat Disord Res 1992; 7: 16-21.
15. Murphy PF, Miyazaki Y, Detweiler MB, Kim KY: Longitudinal analysis of effects of a wander garden for dementia patients based on ambulation ability. Dementia 2010; 9: 355-373.
16. Sieradzki S: Enabling solutions for specific health conditions. AHTA News Magazine 2013; 41(2): 18-19.
17. Wang H-M, Shih HY, Hsu PY et al.: Rainbow in life – horticultural therapy for terminal cancer patients. J Exp Clin Med 2013; 5: 85.
18. Fleming L, HTR, Figueiredo M: Healing Gardens for Cancer Populations. A Quarterly publication of The American Horticultural Therapy Association 2012; 41(2): 13-15.
19. Cimprich B, Ronis DL: An environmental intervention to restore attention in women with newly diagnosed breast cancer. Cancer Nurs 2003 Aug; 26(4): 284-292; quiz: 293-294.
20. Wichrowski M, Whiteson J, Haas F et al.: Effects of horticultural therapy on mood and heart rate in patients participating in an inpatient cardiopulmonary rehabilitation programme. J Cardiopulm Rehabil Prev 2005; 25: 270-274.
21. Lohr VI, Pearson-Mims CH, Goodwin GK: Interior plants may improve worker productivity and reduce stress in windowless environments. J Environ Hort 1996; 14: 97-100.
22. Eling M: Persons-plant interaction: The physiological, psychological and sociological effects of plants on persons. [In:] Hassink J, Van Dijk M (eds.): Farming for health. Springer, Dordrecht, Netherlands 2006: 43-55.
23. Kaplan R: Some psychological benefits of gardening. Environ Behav 1973; 5: 145-162.
24. Ottosson J, Grahn P: The role of natural settings in crisis rehabilitation: How does the level of crisis influence the response to experiences of nature with regard to measures of rehabilitation? Landsc Res 2008; 33(1): 51-70.
25. Grut J: Horticulture and psychotherapy. Therapeutic Communities 2003; 24(3): 187-192.
26. Michael CY, Andrew MH: Evaluation of a horticultural activity programme for persons with psychiatric illness. HKJOT 2010; 20(2): 80-86.
27. Frankl VE: Man’s search for meaning: An introduction to logotherapy. Washington Square Press, New York 1963.
28. Gonzalez MT, Harting T, Patil GG et al.: A Prospective Study of Existential Issues in Therapeutic Horticulture for Clinical Depression. Issues Ment Health Nurs 2011; 32: 73-81.
29. Kamioka H, Tsutani K, Yamada M et al.: Effectiveness of horticultural therapy: A systematic review of randomized controlled trial. Complement Ther Med 2014; 22: 930-943.
30. Verhoeven JE, Rèvèsz D, Epel ES et al.: Major depressive disorder and accelerated cellular aging: results from a large psychiatric cohort study. Mol Psychiatry 2014 Aug; 19(8): 895-901.
31. Karabatsiakis A, Kolassa IT, Kolassa S et al.: Telomere shortening in leukocyte subpopulations in depression. BMC Psychiatry 2014; 14: 192; http://www.biomedcentral.com/1471-244X/14/192.
32. Wolkowitz OM, Epel ES, Reus VI, Mellon SH: Depression gets old fast: do stress and depression accelerate cell aging? Depress Anxiety 2010; 27(4): 327-338.
otrzymano: 2017-05-04
zaakceptowano do druku: 2017-05-29

Adres do korespondencji:
Zygmunt Zdrojewicz
Katedra i Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Leczenia Izotopami
Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
ul. Pasteura 4, 50-367 Wrocław
tel. +48 (71) 784-25-54
zygmunt@zdrojewicz.wroc.pl

Medycyna Rodzinna 2/2017
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna