Ludzkie koronawirusy - autor: Krzysztof Pyrć z Zakładu Mikrobiologii, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 1a/2018, s. 65-71 | DOI: 10.25121/MR.2018.21.1A.65
Andżelika Radosz, Sylwia Klasik-Ciszewska, Katarzyna Duda-Grychtoł
Kosmetyczne i lecznicze zastosowanie roślin ozdobnych
Cosmetic and therapeutic use of ornamental plants
Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach
Summary
The main theme of this article is the cosmetic and medicinal use of ornamental plants. Its purpose is to present to the reader the beneficial effect of ornamental plants on the skin and the human body. Here you can find information on specific ornamental plants such as Aloe vera, Lavendula angustifolia, Calendula officinalis, Sea-buckthorn (Hippophae rhamnoides) and Rose canina, including their systematics, that is how they come from, what they look like and to which family they belong. The active substances, in which the individual parts of the plants contain the substances responsible for the cosmetic effect, are also described, and a description of the effects of these substances on the condition of the skin is provided. There are also cosmetic recipes that you can do yourself at home using specific raw materials. The article also contains information on the medicinal properties of the plant and its effects on the human body and the precautions to be taken when using the plant. This article seeks to present ornamental plants not only on the basis of their aesthetic qualities, but also on their broad spectrum of cosmetic and therapeutic activities.
Wprowadzenie
Rośliny ozdobne już od starożytności cenione były za niezwykłe walory estetyczne i lecznicze. Po dziś dzień pełnią funkcję przede wszystkim dekoracyjną, ale także większość z nich wykorzystywana jest w przemyśle kosmetycznym jako środki o działaniu pielęgnacyjnym, jak również wykorzystuje się ich efekt terapeutyczny. Rośliną ozdobną nazywamy każdą roślinę, drzewa, krzewy bądź też kwiaty, które spośród wszystkich innych wyróżniają się ciekawym zabarwieniem, pięknymi kwiatami i owocami, oryginalnym kształtem liści czy też ułożeniem łodygi (1). Substancją aktywną, czyli czynną, jest każda mieszanina lub substancja, która ma właściwości lecznicze, jej celem jest wywołanie efektu farmakologicznego, metabolicznego bądź immunologicznego, tak aby poprawić lub przywrócić odpowiedni stan fizjologiczny (2).
Aloes zwyczajny (Aloe Vera)
Aloes zwyczajny (Aloe vera) nazywany jest inaczej aloesem barbadoskim (Aloe barbadensis) i jest zaliczany do rodziny Liliowatych (Liliaceae). Wywodzi się z krajów śródziemnomorskich, rośnie także w Afryce, na Madagaskarze, w Indiach i Chinach, a ich duże plantacje znajdują się na Barbadosie. Aloes zwyczajny ma charakter sukulentów i jest wiecznie zieloną, wieloletnią byliną. Posiada rozgałęzione pędy oraz mięsiste liście. W okresie, kiedy roślina kwitnie, pojawiają się kwiatostany zakończone gronami dzwonkowatych kwiatów w kolorze różowopomarańczowym. Aloes zwyczajny może rozmnażać się wegetatywnie oraz przez nasiona. Z liści aloesu można pozyskać dwa rożne produkty o innym zastosowaniu i składzie chemicznym. Są to żel aloesowy oraz mleczko aloesowe (3-7). Aloes zwyczajny jest bogactwem substancji bioaktywnych, w skład których wchodzą m.in.: witaminy, minerały, enzymy, cukry, kwasy, białka oraz tłuszcze. Wyciąg z liści aloesu, który inaczej zwany jest biostyminą, zawiera biologiczne stymulatory, które odpowiedzialne są za odporność organizmu (4).
Aloes jest bardzo bogaty w substancje czynne o działaniu kosmetycznym, których zestawienie znajduje się w tabeli 1.
Tab. 1. Substancje czynne zawarte w aloesie zwyczajnym (5, 6, 8-13)
GrupaSubstancja czynnaDziałanie kosmetyczne
Antraglikozydy– aloina
– anranol, antracen
– emodyna
– kwas chryzofanowy
– nawilżające i regenerujące skórę
– keratolityczne
– bakteriostatyczne
– przeciwbakteryjne
Enzymy– dysmutaza ponadtlenkowa– neutralizujące wolne rodniki
Glikoproteiny– lektyny– przeciwzapalne
Polisacharydy– mannoza, glukoza– nawilżające, odbudowujące skórę
Witaminy– A
– C
– E
– witaminy z grupy B
– odnawiające naskórek
– uszczelniające naczynia
– przeciwutleniające
– przeciwzapalne, regenerujące
Związki mineralne– wapń
– cynk
– żelazo
– magnez
– mleczan wapnia
– mleczan magnezu
– nawilżające i napinające skórę
– antyoksydacyjne
– antyutleniające
– przeciwzapalne
– przeciwbakteryjne
– przeciwutleniające
Znajdujący się w aloesie żel po nałożeniu na skórę stymuluje jej regenerację. Posiada także właściwości, dzięki którym skóra szybciej się goi, ale również ma działanie zapobiegające powstawaniu infekcji i stanów zapalnych, ponieważ działa łagodząco, ściągająco oraz przeciwzapalnie. Stosowany jest na skórę w celu złagodzenia poparzeń, podrażnień, otarć, ale również nawilżenia i ujędrnienia skóry twarzy. Może być stosowany w celu pojaśnienia przebarwień skórnych, jak i w leczeniu wyprysków, trądziku czy w łuszczycy. Przykładowa receptura z użyciem Aloe vera:
Tonik z aloesu na twarz z nadmiernym łojotokiem:
– liście aloesu,
– pół szklanki gorącej wody.
Liście aloesu należy rozdrobnić na papkę, następnie 2 duże łyżki papki zalewamy wrzątkiem i gotujemy przez 10 minut na wolnym ogniu. Przygotowaną recepturę należy odstawić do ostygnięcia i przecierać nią twarz rano i wieczorem (14, 15).
W celach leczniczych wykorzystuje się zagęszczony i wysuszony sok, który nazywany jest aloną. Aloes zwyczajny najczęściej używany jest w celu pobudzenia perystaltyki jelit dzięki zawartym w nim antranoidom, które mają silne działanie przeczyszczające. Wykorzystywany jest głównie przy zaburzeniach odporności immunologicznej jako lek stosowany doustnie, ma działanie wzmacniające funkcje organizmu. Wykazuje również działanie w stosunku do drobnoustrojów chorobotwórczych, które odporne są na wiele rodzajów antybiotyków, m.in.: Staphylococcus aureus, Mycobacterium tuberculosis oraz Escherichia coli. Maści z tą rośliną mają zastosowanie w terapii odmrożeń, odleżyn, żylaków oraz oparzeń, a ponadto stosuje się je w leczeniu chorób śluzówki jamy ustnej oraz chorób przyzębia. Posiada korzystny wpływ na metabolizm, czyli wspomaga osoby odchudzające się. Zalecany jest w stanach osłabienia organizmu, po rekonwalescencji, jak i u osób w podeszłym wieku w celu pobudzenia odporności. Aloesu nie należy stosować u kobiet w ciąży, podczas karmienia piersią oraz u dzieci poniżej 6. roku życia. Należy także go unikać przy niedrożności jelit oraz ich schorzeniach. Aloesu przez swoje działanie przeczyszczające nie należy stosować bardzo długo, ponieważ zaburza on wtedy perystaltykę jelit. Przy nadmiernych dawkach może powodować skurcze brzucha oraz krwiomocz. Szczególną ostrożność należy zachować u ludzi uczulonych na rośliny z rodziny Liliaceae. Aloes zwyczajny jest niezwykle bogatą rośliną w składniki biologicznie czynne, ale to nie zawsze oznacza ich pozytywny wpływ na organizm. Jak każdą substancję czynną należy go stosować z rozwagą oraz należy zasięgnąć odpowiednich informacji na jego temat. Aloes i jego składniki znane są wszystkim na świecie i uważane są za bardzo zdrowe, lecz wciąż trwają badania pod względem ich ilości oraz wpływu na organizm człowieka (9-11).
Lawenda wąskolistna (Lavandula angustifolia)
Lawenda wąskolistna jest krzewinką z dużą ilością łodyg, które wzniesione są ku górze. Łodyga lawendy jest zielona, zakończona fioletowym kwiatostanem, zaś jej dolna część zdrewniała. Lawenda wąskolistna należy do rodziny wargowych (Labiatae) i występuje w krajach basenu Morza Śródziemnego, Francji, Hiszpanii, ale także w Polsce. Surowcem lawendy jest jej kwiat (Flos lavandulae). Lawenda wąskolistna w swoim składzie zawiera olejki eteryczne, które są szeroko stosowane w przemyśle kosmetycznym, ale również w aromaterapii. Olejek eteryczny znajdujący się w lawendzie, a szczególnie w jej kwiatach, składa się z: linalolu, octanu linalolu, lawendulolu, ß-kariofilenu, terpinen-4-olu, cyneolu, ocymenu oraz kamfory. W lawendzie znajdują się także inne substancje czynne, takie jak: garbniki, kumaryny, fitosterole, flawonoidy oraz kwasy fenolowe (tab. 2). Naturalny olejek z lawendy wąskolistnej powinien być pozyskiwany przez destylację z parą wodną i być przezroczystą lub jasnożółtą cieczą (16, 17).
Tab. 2. Substancje czynne lawendy wąskolistnej o działaniu kosmetycznym (17-19)
GrupaSubstancja czynnaDziałanie kosmetyczne
Terpenycyneolprzeciwbakteryjne
kamforadezynfekujące
terpienolantyseptyczne
Polifenoleflawonoidyantyoksydacyjne
kwasy fenoloweantyoksydacyjne
Sterolefitosteroleantyoksydacyjne
Taninygarbnikiściągające
Laktonykumarynyrozszerzające naczynia krwionośne
Olejek z lawendy stosowany na skórę ma właściwości łagodzące jej ból, swędzenie, ale także łagodzi zakażenia bakteriami ropotwórczymi powstałe na powierzchni skóry, stąd też szerokie jego zastosowanie w maściach i balsamach do trudno gojących się ran. Mydła lawendowe stosowane są do cer trądzikowych ze względu na właściwości odkażające. Duża ilość substancji czynnych w olejkach eterycznych i ekstraktach z lawendy powoduje pozytywne oddziaływanie na skórę, m.in.: odmładzające, wygładzające, dezynfekujące oraz antyseptyczne. Propozycja domowej receptury na stworzenie toniku do twarzy (14, 15):
Tonik do twarzy:
– woda różana 200 ml,
– sok z cytryny,
– łodygi kwitnącej lawendy.
Do butelki należy wlać 200 ml wody różanej oraz 1 łyżeczkę soku z cytryny, następnie do przygotowanej receptury należy dodać 5 łodyg kwitnącej lawendy. Całość należy szczelnie zamknąć, wymieszać i odstawić na 2 dni. Po upływie tego czasu, z butelki należy wyjąć lawendę. Tak przygotowany tonik używa się do codziennej pielęgnacji.
Olejek z lawendy wykorzystuje się jako środek uspokajający, wyciszający ośrodkowy układ nerwowy, zmniejsza stres oraz poczucie lęku, a także sprawdza się jako środek na bezsenność. Stosuje się go także do inhalacji przy nieżycie nosa czy zapaleniu krtani. Lawenda wąskolistna posiada właściwości przeciwbólowe, tak więc z powodzeniem stosowana jest przy migrenach i w bólach głowy. Roślina ta działa również przeciwskurczowo, co usprawnia jelita, a także pomaga przy problemach trawiennych. Napary z lawendy mają działanie napotne oraz rozgrzewające, co wspomaga zwalczanie stanów gorączkowych (10, 12).
Olejek lawendowy, który stosowany jest doustnie, przy dłuższym przyjmowaniu może powodować podrażnienie błony śluzowej żołądka oraz jelit, a także nerek i pęcherzyków płucnych. Lawendy nie należy stosować u kobiet w ciąży oraz w czasie laktacji. Unikać powinny go także dzieci. Niezalecany jest w nieżytach i wrzodach żołądka. Olejek eteryczny z lawendy wąskolistnej w dużych ilościach może być neurotoksyczny. Lawenda wąskolistna jak każda inna roślina może powodować reakcje alergiczne lub podrażnienia. Przed zastosowaniem należy zapoznać się z jej działaniem oraz ewentualnymi skutkami ubocznymi, które może powodować (10).
Nagietek lekarski (Calendula officinalis)
Jest rośliną jednoroczną, należącą do rodziny astrowatych (Asteraceae). Dziko rosnący nagietek rośnie na obszarach Morza Śródziemnego, a jako roślina ozdobna uprawiany jest w Ameryce Południowej, Indiach, Chinach oraz w Polsce. Łodyga jest wzniesiona, prosta i porasta ją miękki meszek. Zapach nagietka jest mocno charakterystyczny, przyjemny, a smak lekko gorzki. Surowcem nagietka jest kwiat, który otwiera się w dzień, a zamyka w nocy. Jest także rośliną miododajną. Nagietek lekarski jest cenioną, nietoksyczną rośliną bogatą w substancje czynne. Kwiat nagietka (Flos calendulae) jest głównym skupiskiem substancji aktywnych tej rośliny, zawiera m.in. karotenoidy, dzięki którym zawdzięcza swoją barwę, flawonoidy, przede wszystkim: glikozydy, poliacetyleny, alkohole triterpenowe, takie jak: arnidol, fardiol, manilaolidol oraz kalenduladiol i ich estry, kwasy organiczne, gorycz – kalendulinę, fitosterole, saponiny triterpenowe: glukuronidy i glukozydy, polisacharydy oraz kwasy fenolowe, a także niewielką ilość olejków eterycznych (tab. 3) (12, 20).
Tab. 3. Substancje aktywne nagietka lekarskiego wykazujące działanie kosmetyczne (12, 20, 21)
GrupaSubstancja czynnaDziałanie kometyczne
Karotenoidylikopen, ksantofilprzeciwutleniające
Saponiny triterpenowepochodne kwasu oleanowegoprzeciwbakteryjne
Polifenoleflawonoidyprzeciwzapalne
Sterolefitosteroleantyoksydacyjne
Kwasy organiczekwas salicylowyprzeciwbakteryjne
Sole mineralnezwiązki magnezuprzeciwzapalne

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 30 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Czekalski M: Ogólna uprawa roślin ozdobnych. WUPwW, Wrocław 2010: 13-15.
2. Janiec W: Kompendium farmakologii. PZWL, Warszawa 2008: 2.
3. Jędrzejko K, Kowalczyk B, Balcer B: Rośliny kosmetyczne. Śląski Uniwersytet Medyczny, Katowice 2007: 66-67, 137.
4. Lamer-Zarawska E, Chwała C, Gwardys A: Rośliny w kosmetyce i kosmetologii przeciwstarzeniowej. PZWL, Warszawa 2012, 119-120, 195-196.
5. Wyszkowska-Kolatko M, Koczurkiewicz P, Wójcik K, Pękala E: Rośliny lecznicze w terapii chorób skóry. Post Fitoter 2015; 3: 186-187.
6. Cieślik E, Turcza K: Właściwości prozdrowotne aloesu zwyczajnego. Post Fitoter 2015; 16(2): 117-124.
7. Suchorska K, Węglarz Z: Zioła w apteczce domowej. ALFA, Warszawa 1988: 16-18, 20-22, 55-56, 83-84.
8. Sahu P, Giri D, Singh R et al.: Therapeutic and medicinal uses of Aloe vera: a review. Pharmacol & Pharmacy 2013; 4: 599-610.
9. Surjushe A, Vasani R, Saple DG: Aloe vera a short review. Indian J Dermatol 2008; 53: 163-166.
10. López Tránsito M, Máňez C: Leki z natury, zioła. Jedność, Kielce 2016: 10-11, 74-79, 86-87.
11. Mayer JG, Uehleke B, Saum OK: Zioła Ojców Benedyktynów. Świat Książki, Warszawa 2004: 47-48, 123-124.
12. Czikow P, Łaptiew J: Rośliny lecznicze i bogate w witaminy. PWRiL, Warszawa 1987: 38-41, 188-189, 235-238, 305-313.
13. Feily A, Namazi MR: Aloe vera in dermatology: a brief review. G Ital Dermatol Venereol 2009; 144(1): 85-91.
14. Mrukot M: Receptariusz. MWSZ, Kraków 2006: 13, 83.
15. Glinka R, Glinka M: Receptura kosmetyczna. MA, Łódź 2008: 31-33, 77-79, 155-156.
16. Wołosik K, Knaś M, Niczyporuk M: Fitokosmetologia. MedPharm, Wrocław 2013: 27, 50.
17. Prusinowska R, Śmigielski K: Composition, biological properties and therapeutic effects of lavender (Lavandula angustifolia L.). A review. Herba Polonica 2014; 60(2): 56-67.
18. Makowska H: Lawenda koi i odpręża. Zdrowie z natury 2016; 3: 16-17.
19. Adaszyńka M, Swarcewicz M: Skład chemiczny i aktywność biologiczna lawendy lekarskiej. Wiadomości chemiczne 2014; 68: 1079-1086.
20. Muley BP, Khadabadi SS, Banarase NB: Phytochemical Constituents and Pharmacological Activities of Calendula officinalis Linn (Asteraceae): A Review. Trop J Pharmaceutic Res 2009; 8(5): 455-465.
21. Olbracka A: Nagietek na stany zapalne. Zdrowie z natury 2016; 3: 12-13.
22. Khalid A, Teixeira da Silva J: Biology of Calendula officinalis Linn.: focus on pharmacology, biological activities andagronomic practices. Med Aromat Plant Sci Biotechnol 2012; 6(1): 12-27.
23. Christaki E: Hippophae rhamnoides L. (Sea buckthorn): a potential source of nutraceuticals. Food Publ Health 2012; 2(3): 69-72.
24. Bośko P, Biel W: Właściwości lecznicze rokitnika zwyczajnego (Hippophae rhamnoides L.). Post Fitoter 2017; 18(1): 36-41.
25. Suryakumar G, Gupta A: Medicinal and therapeutic potential of Sea buckthorn (Hippophae rhamnoides L.). J Ethnopharmacol 2011; 138(2): 268-278.
26. Grys A: Dzika Róża (Rosa canina L.) – chemizm i zastosowanie w lecznictwie. Post Fitoter 2009; 4: 245-247.
27. Taneva I, Petkova N, Dimov I et al.: Characterization of rose hip (Rosa canina L.) fruits extracts and evaluation of their in vitro antioxidant activity. J Pharmacogn Phytochem 2016; 5(2): 35-38.
28. Bergfeld W, Belsito D, Hill R et al.: Safety assessment of Rosa canina – derived ingredients as used in cosmetics. Cosmetic Ingredient Review 2016; 1-18.
otrzymano: 2018-01-26
zaakceptowano do druku: 2018-02-16

Adres do korespondencji:
Sylwia Klasik-Ciszewska
Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach
ul. Mickiewicza 29, 40-085 Katowice
tel.: +48 604-666-765
sylwiakciszewska@gmail.com

Medycyna Rodzinna 1a/2018
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna