Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Nowa Stomatologia 1/2018, s. 18-24
*Angelika Kobylińska1, Nicole Sochacki-Wójcicka2, Dariusz Gozdowski3, Dorota Bomba-Opoń2, Mirosław Wielgoś2, Dorota Olczak-Kowalczyk1
Opieka stomatologiczna w czasie ciąży w Polsce. Postnatalne badanie ankietowe
Dental care in pregnancy in Poland. A postnatal questionnaire study
1Zakład Stomatologii Dziecięcej, Warszawski Uniwersytet Medyczny
Kierownik Zakładu: prof. dr n. med. Dorota Olczak-Kowalczyk
2I Klinika i Katedra Położnictwa i Ginekologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny
Kierownik Kliniki i Katedry: prof. dr hab. n. med. Mirosław Wielgoś
3Katedra Doświadczalnictwa i Bioinformatyki, Wydział Rolnictwa i Biologii, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie
Kierownik Katedry: dr hab. Krzysztof Pawłowski
Streszczenie
Wstęp. Ciąża jest okresem zwiększonego ryzyka występowania chorób w obrębie jamy ustnej, mających wpływ na przebieg ciąży i zdrowie dziecka. Kobiety ciężarne powinny dbać o zachowanie zdrowia uzębienia i przyzębia poprzez intensyfikację działań profilaktycznych i leczniczych.
Cel pracy. Ocena powodów zgłoszenia się kobiet w ciąży do dentysty i rodzaju udzielanych im świadczeń stomatologicznych z uwzględnieniem wpływu czynników socjodemograficznych, w tym miejsca zamieszkania, oraz rodzaju placówki medycznej.
Materiał i metody. Przeprowadzono elektroniczne badanie ankietowe kobiet do 5 lat po porodzie (zgoda Komisji Bioetycznej WUM). Pytania dotyczyły danych socjodemograficznych, przebiegu ciąży i porodu, wizyt w gabinecie stomatologicznym w czasie ciąży, rodzaju wykonywanych procedur oraz placówek, w których je wykonywano. Do analizy statystycznej zastosowano test chi-kwadrat, współczynnik korelacji rang Spearmana. Przyjęto poziom istotności p ≤ 0,05.
Wyniki. Analizowano 3439 ankiety kobiet w wieku 13,1-45,4 roku, wypełnione od 2 tygodni do 5 lat po porodzie, w tym 40,9% mieszkanek dużych miast, 74,8% z wykształceniem ponadmaturalnym, 41% w dobrej sytuacji ekonomicznej. Wizytę w gabinecie stomatologicznym w czasie ciąży, częściej prywatnym, odbyło 62,3% kobiet. Najczęściej przyczyną wizyty była potrzeba lecznicza. Zgłaszalność i powody wizyty zależały od: wieku, statusu ekonomicznego, aktywności zawodowej, miejsca zamieszkania, poziomu wykształcenia, opieki stomatologiczna przed ciążą i zaleceń ginekologa. Świadczeń stomatologicznych udzielono 63% kobietom, które zgłosiły się do dentysty. Najczęściej leczono próchnicę zębów (53,7%), wykonywano skaling (13,6%) i leczenie endodontyczne (9,5%), najrzadziej zdjęcia radiologiczne (2,5%). Z wyjątkiem ekstrakcji i leczenia endodontycznego wszystkie procedury wykonywano częściej w gabinetach prywatnych niż posiadających umowę z NFZ.
Wnioski. Zgłaszalność ciężarnych do dentysty, modyfikowana czynnikami socjodemograficznymi, jest związana z potrzebami leczenia stomatologicznego i skierowaniem od ginekologa. Zbyt rzadkie wykonywanie procedur profilaktycznych i unikanie diagnostyki radiologicznej w czasie ciąży wskazują na konieczność rozpowszechnienia wiedzy dotyczącej zasad opieki stomatologicznej w czasie ciąży wśród przyszłych matek i lekarzy dentystów.
Summary
Introduction. Pregnancy is a period of increased risk of oral diseases that affect both the course of pregnancy and child’s health. Pregnant women should pay particular attention to dental and periodontal health by implementing intensified preventive and therapeutic activities.
Aim. An evaluation of the reasons for dental visits and the types of dental services among pregnant women, with reference to the impact of the socio-demographic factors such as place of residence and the type of medical facility.
Material and methods. An electronic survey was conducted among women up to 5 years postpartum (consent of the bioethical committee of Medical University of Warsaw). Socio-demographic data as well as information on the course of pregnancy, dental appointments during pregnancy, the type of dental procedures and the type of attended healthcare facilities were collected. The chi-square test and Spearman’s rank correlation coefficient were used for statistical analysis. A p ≤ 0.05 was accepted as statistically significant.
Results. A total of 3,439 questionnaires completed 2 weeks to 5 years after delivery by women aged between 13.1 – 45.4 years, including 40.9% of urban residents, 74.8% of women with higher education, and 41% of women in good economic situation, were analysed. A total of 62.3% of respondents reported attending dental appointments (usually private) during pregnancy. The need for treatment was the most common reason for the visit. The attendance and the reasons for dental visits depended on the age, economic status, professional activity, place of residence, level of education, dental care before pregnancy and gynaecologist’s recommendations. A total of 63% of women who reported to the dentist received dental care. The most common procedures included dental caries treatment (53.7%), dental scaling (13.6%) and endodontic treatment (9.5%). Dental radiography was less common (2.5%). Except for tooth extraction and endodontic treatment, all procedures were usually performed in private practices rather than those having a contract with the Polish National Health Fund.
Conclusions. Dental attendance among pregnant women, which is modified by socio-demographic factors, is associated with the need for dental treatment and a referral from a gynecologist. The limited use of preventive procedures and avoiding diagnostic radiology during pregnancy indicate the need to educate both future mothers and dentists on dental care in pregnancy.
Słowa kluczowe: ciąża, profilaktyka,
Wstęp
Zmiany zachodzące w organizmie kobiety w okresie ciąży, zwłaszcza dotyczące układu hormonalnego, immunologicznego, ilości i jakości śliny oraz zaburzenia przewodu pokarmowego, są przyczyną wzrostu ryzyka chorób w obrębie jamy ustnej, które mogą mieć negatywny wpływ na jakość życia, zdrowie ogólne kobiety, przebieg ciąży i zdrowie dziecka. Udowodniono związek pomiędzy występowaniem zapaleń przyzębia u kobiety ciężarnej a niską wagą urodzeniową i przedwczesnym porodem oraz między wysoką liczebnością bakterii próchnicotwórczych a próchnicą zębów mlecznych u dziecka (1-5). Opieka stomatologiczna nad kobietą w ciąży powinna więc być wzmocniona i kompleksowa (ang. concept of a whole mouth therapy), tj. obejmować intensywną profilaktykę chorób jamy ustnej, leczenie próchnicy i jej powikłań, chorób dziąseł i przyzębia oraz błony śluzowej jamy ustnej (6-9).
Kobietom w okresie ciąży i połogu w Polsce przysługuje większy zakres procedur leczniczych i profilaktycznych w ramach świadczeń refundowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, który pozwala na regularne, co 3 miesiące, badania kontrolne, wykonywanie niezbędnych zabiegów profilaktycznych i leczniczych oraz indywidualną edukację prozdrowotną. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 września 2010 roku (zastąpione następnie rozporządzeniem z dnia 20 września 2012 roku) wprowadziło dodatkowo standardy postępowania w okresie ciąży i połogu, które podkreślają konieczność wizyty u lekarza dentysty w okresie ciąży i znaczenie utrzymania zdrowia jamy ustnej. Uwzględniają one propagowanie zdrowego stylu życia, w tym zdrowia jamy ustnej (do 10. tyg. ciąży), kontrole stanu zdrowia jamy ustnej (w okresach 11.-14., 21.-26., 33.-37. tydzień ciąży) w ramach świadczeń profilaktycznych udzielanych przez lekarza lub położną oraz kontrolne badanie stomatologiczne z uwzględnieniem oceny stanu zdrowia jamy ustnej, określeniem potrzeb profilaktyczno-leczniczych i ustaleniem planu leczenia do 10. tygodnia ciąży. Podejmowane są także działania promocyjne i edukacyjne w zakresie zdrowia jamy ustnej, m.in. przez szkoły rodzenia, samorządy regionalne, towarzystwa naukowe i Ministerstwo Zdrowia.
Cel pracy
Celem pracy była ocena powodów zgłoszenia się kobiet w ciąży do dentysty i rodzaju udzielanych im świadczeń stomatologicznych z uwzględnieniem wpływu czynników socjodemograficznych, w tym miejsca zamieszkania, oraz rodzaju placówki medycznej.
Materiał i metody
Do anonimowego, elektronicznego badania ankietowego zaproszono kobiety po przebytej ciąży, rozwiązanej w okresie do 5 lat od daty wypełnienia ankiety. Badanie przeprowadzono w kwietniu i maju 2017 roku. Kwestionariusz ankiety zawierał pytania dotyczące: wieku w dniu rozwiązania ciąży i aktualnego miejsca zamieszkania (duże miasto, małe miasto i wieś), poziomu wykształcenia, sytuacji materialnej rodziny, aktywności zawodowej, przebiegu ciąży i porodu (choroby towarzyszące, termin porodu, sposób rozwiązania ciąży), masy urodzeniowej dziecka, korzystania z opieki stomatologicznej w czasie ciąży, przyczyn zgłoszenia się do dentysty oraz wykonywanych zabiegów profilaktycznych i leczniczych. Z analizy wykluczono kwestionariusze błędnie lub niekompletnie wypełnione. Kwestionariusz badań ankietowych dotyczący okresu ciąży był oceniony przez Komisję Bioetyczną WUM (zgoda nr KB/93/2015 z dn. 5/05/2015).
Uzyskane dane poddano analizie statystycznej z wykorzystaniem testu chi-kwadrat oraz analizy korelacji z użyciem współczynnika korelacji rang Spearmana. Analizy przeprowadzono w programie Statistica 12 (Statsoft), przyjęto poziom istotności p ≤ 0,05.
Wyniki
Spośród wypełnionych 3455 ankiet do ostatecznej analizy włączono 3439. Charakterystykę socjodemograficzną ankietowanych przedstawia tabela 1. Ankiety były wypełniane od 2 tygodni do 5 lat od rozwiązania ciąży (średnio po 1,78 ± 1,44 roku). Wiek kobiet w dniu rozwiązania wahał się od 13 do 43 lat (średni wiek 26,79 ± 4,06 roku), w czasie wypełnienia ankiety od 13,1 do 45,4 roku (średni wiek 28,84 ± 4,04 roku). W przypadku 2524 (73,4%) kobiet była to ciąża pierwsza. U 1019 (29,6%) ankietowanych w czasie ciąży wystąpiły zaburzenia ogólne. Najczęściej zgłaszano: zagrożenie porodem przedwczesnym (16,1%), choroby tarczycy (18,17%), nadciśnienie tętnicze (8,5%) i cukrzycę (7,7%), rzadziej stan przedrzucawkowy (2,0%) i cholestazę ciążową (1,7%). Ciąża była rozwiązywana o czasie u 92,9% kobiet, najczęściej przez poród siłami natury (61,8%). Cesarskie cięcie ze wskazań nagłych wykonano u 22,1% ankietowanych, a jako zabieg planowy u 16,1%. Z masą urodzeniową poniżej 2500 g (średnia masa urodzeniowa 3389 ± 532 g) urodziło się 170 dzieci (4,9%).
Tab. 1. Charakterystyka socjodemograficzna ankietowanych kobiet
Łączna liczba ankietowanych3439 (100%)
Wiek w dniu rozwiązania (w latach)≤ 20200 (5,8%)
21-251104 (32,1%)
26-301551 (45,1%)
> 30584 (17%)
Wiek w dniu badania (w latach)≤ 2062 (1,8%)
21-25620 (18,0%)
26-301633 (47,5%)
> 301124 (32,7%)
Miejsce zamieszkania wieś911 (26,5%)
małe miasto1122 (32,6%)
duże miasto1406 (40,9%)
Wykształcenie podstawowe/gimnazjalne/zasadnicze zawodowe117 (3,4%)
średnie 750 (21,8%)
niepełne wyższe/wyższe 2574 (74,8%)
Aktywność zawodowa w czasie ciąży 2750 (80,0%)
Sytuacja materialna zła316 (9,2%)
przeciętna1713 (49,8%)
dobra lub bardzo dobra1410 (41%)
Korzystanie z opieki stomatologicznej przed ciążą w razie potrzeby 1625 (47,3%)
1 raz w roku 1139 (33,1%)
częściej niż raz w roku 607 (17,7%)
Wizytę u dentysty w czasie ciąży odbyło 2142 (62,3%) spośród ankietowanych kobiet, rzadziej mieszkające na wsi (58,6%) i w małym mieście (60,6%) niż w dużym mieście (66,0%). Oprócz miejsca zamieszkania (r = 0,047) zgłaszanie się na wizytę do gabinetu stomatologicznego było związane także z sytuacją materialną (współczynnik korelacji rang Spearmana r = 0,076), poziomem wykształcenia (r = 0,090), aktywnością zawodową w czasie ciąży (r = 0,068), otrzymaniem skierowania od lekarza ginekologa (r = 0,287) oraz korzystaniem z opieki stomatologicznej przed zajściem w ciążę (r = 0,249). Nie miały natomiast wpływu czynniki związane ze stanem ogólnym zdrowia kobiety, ciążą i porodem.
Większość pierwszych wizyt odbyła się w środkowym (47,9%) i pierwszym (37,9%) trymestrze ciąży. Trymestru, w którym odbyły pierwszą wizytę, nie pamiętało 87 kobiet. Spośród ankietowanych, które odbyły wizytę u dentysty, skierowanych przez ginekologa zostało 529 (24,7%), od 255 (48,2% skierowanych) lekarz prowadzący ciążę wymagał również pisemnej informacji zwrotnej o stanie zdrowia jamy ustnej. Powody zgłoszenia się do dentysty w czasie ciąży i rodzaj wykonywanych zabiegów przedstawiają tabela 2 oraz rycina 1.
Tab. 2. Powody zgłoszenia się do dentysty w czasie ciąży i rodzaj wykonywanych zabiegów z uwzględnieniem miejsca zamieszkania
 Wieś
100%
Małe miasto
100%
Duże miasto
100%
pŁącznie
100%
n (%)
Odbyta wizyta u dentysty 534 (100)680 (100)928 (100)2142 (100)
Powód wizyty u dentysty
skierowanie od ginekologa 108 (20,2)128 (18,8)175 (18,9)0,722411 (19,2)
potrzeba profilaktyczna 141 (26,4)215 (31,6)301 (32,4)0,002*657 (30,7)
– profilaktyka próchnicy 44 (8,2)57 (8,4)108 (11,6)0,005*209 (9,8)
– usunięcie kamienia nazębnego119 (22,3)178 (26,2)253 (27,3)0,007*550 (25,7)
potrzeba lecznicza 403 (75,5)528 (77,6)642 (69,2)0,4451573 (73,4)
– krwawienie z dziąseł62 (11,6)98 (14,4)102 (11,0)0,218262 (12,2)
– leczenie próchnicy 335 (62,7)400 (58,8)501 (54,0)0,8301236 (57,7)
– ból zęba 151 (28,3)192 (28,2)240 (25,9)0,939583 (27,2)
– usunięcie zęba 32 (6,0)36 (5,3)46 (5,0)0,924114 (5,3)
Rodzaj wykonywanych procedur stomatologicznych
leczenie próchnicy zębów294 (55,1)375 (55,1)481 (51,8)0,6271150 (53,7)
skaling 47 (8,8)103 (15,1)142 (15,3)< 0,001*292 (13,6)
leczenie kanałowe60 (11,2)64 (9,4)80 (8,6)0,622204 (9,5)
ekstrakcja zęba30 (5,6)35 (5,1)44 (4,7)0,970109 (5,1)
znieczulenie miejscowe160 (30,0)205 (30,1)275 (29,6)0,454640 (29,9)
lakierowanie zębów28 (5,2)42 (6,2)71 (7,7)0,049*141 (6,6)
zdjęcie radiologiczne 18 (3,4)16 (2,4)20 (2,2)0,51754 (2,5)
*istotność statystyczna p ≤ 0,05
Ryc. 1. Częstość wykonywania stomatologicznych procedur profilaktycznych i leczniczych w poszczególnych trymestrach ciąży
Kobiety mieszkające w miastach istotnie statystycznie częściej niż mieszkające na wsi zgłaszały się do dentysty z powodu poczucia konieczności zapobiegania chorobom jamy ustnej. Wpływ innych czynników socjodemograficznych obrazuje tabela 3. Odnotowano także istotne korelacje między zagrożeniem porodem przedwczesnym a zgłoszeniem się do dentysty z powodu krwawienia dziąseł (r = 0,068) oraz z bólem zęba (r = 0,044).
Tab. 3. Współczynniki korelacji rang Spearmana obrazujące zależności między czynnikami socjodemograficznymi a powodem zgłoszenia się kobiety w ciąży do dentysty i wykonanymi zabiegami
Czynnik
socjodemograficzny
Powód zgłoszenia się na wizytę do dentystyWykonany zabieg
profilaktyka próchnicyskalingkrwawienie z dziąsełleczenie próchnicyból zębaekstrakcja zębaskalingekstrakcja zęba
wiek 0,0340,123*-0,0150,016-0,190*-0,0760,156*-0,095*
wykształcenie -0,0030,047*-0,0260,009-0,113*-0,1190,067*-0,136*
aktywność zawodowa 0,083*0,091*-0,036-0,030-0,123*-0,0540,120*-0,060*
sytuacja ekonomiczna 0,0060,0270,0040,026-0,070*-0,0300,049-0,032
Zabiegi profilaktyczne lub lecznicze wykonano u 63% kobiet, które zgłosiły się do dentysty. Częstość ich wykonywania nie była istotnie zależna od miejsca zamieszkania, z wyjątkiem skalingu (tab. 2). Wykonywanie tego zabiegu było także dodatnio skorelowane z wiekiem, aktywnością zawodową w czasie ciąży i poziomem wykształcenia. Te same czynniki były ujemnie skorelowane z wykonaniem ekstrakcji zęba (tab. 3). Nie stwierdzono zależności między realizacją tych procedur a czynnikami związanymi ze stanem ogólnym kobiety, ciążą i porodem.
Spośród kobiet, które zgłosiły się do dentysty, 65,9% korzystało z usług gabinetu prywatnego, 18,0% zarówno z gabinetu prywatnego, jak i posiadającego umowę z NFZ, 16,1% wyłącznie z gabinetu posiadającego umowę z NFZ (tab. 4). Częstość wykonywania zabiegów profilaktycznych lub leczniczych była zależna od rodzaju podmiotu medycznego (dla gabinetów prywatnych r = 0,051; dla posiadających umowę z NFZ r = -0,051). Leczenie kanałowe i ekstrakcje zęba wykonywano z podobną częstością we wszystkich rodzajach palcówek leczniczych. Pozostałe procedury stomatologiczne były częściej wykonywane w gabinetach prywatnych niż posiadających umowę z NFZ.
Tab. 4. Rodzaj placówek leczniczych, z których skorzystały kobiety w okresie ciąży i rodzaj wykonywanych zabiegów stomatologicznych
 Gabinet
prywatny
Gabinet
posiadający umowę NFZ
Gabinet
prywatny i posiadający umowę NFZ
p
gabinet
prywatny
vs NFZ
 n (%) 
Odbyta wizyta 1413 (100)343 (100)386 (100) 
Wykonywane procedury stomatologiczne:
– zabiegi profilaktyczne i/lub lecznicze (łącznie) 909 (64,3)188 (54,8)252 (65,3)0,001*
– leczenie próchnicy zębów776 (54,9)159 (46,4)215 (55,7)0,004*
– skaling 208 (14,7)30 (8,7)54 (14,0)0,004*
– leczenie kanałowe132 (9,3)25 (7,3)47 (12,2)0,232
– ekstrakcja zęba64 (4,5)18 (5,2)27 (7,0)0,572
– znieczulenie miejscowe451 (31,9)75 (21,9)114 (29,5)< 0,001*
– lakierowanie zębów108 (7,6)13 (3,8)20 (5,2)0,012*
– zdjęcie radiologiczne 43 (3,0)2 (0,6)9 (2,3)0,010*
Dyskusja
Wizytę kontrolną w gabinecie stomatologicznym należy uznać za stały element opieki medycznej nad kobietami w ciąży. Jednak zgodnie z przedstawionymi przez nas wynikami wizyty takiej nie odbywa co czwarta kobieta. Retrospektywny charakter badań i czas, jaki upłynął, mogły wpłynąć na wyniki, jednak są one zbliżone do przedstawionych w raporcie z ogólnopolskich badań ankietowych oceniających częstość uzależnienia kobiet w ciąży od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych. Spośród 2749 ankietowanych kobiet bezpośrednio po porodzie tylko 51,2% zgłosiło się na wizytę u dentysty w czasie ciąży (10).
Podobną niską zgłaszalność do gabinetu stomatologicznego w czasie ciąży (12,6-58%) obserwowano w innych regionach świata, mimo podkreślanej przez niektórych badaczy wysokiej świadomości kobiet odnośnie znaczenia kontroli stanu zdrowia jamy ustnej w ciąży (6, 10-17). Badacze podejmujący próbę określenia barier w dostępie kobiet ciężarnych do opieki stomatologicznej zwracają uwagę na znaczenie czynników kulturowych, etnicznych i socjodemograficznych, zwłaszcza niskiego poziomu wykształcenia, niskiego statusu ekonomicznego i wieku kobiet (11, 13, 16, 17). Prezentowane przez nas wyniki potwierdziły wpływ czynników socjodemograficznych na zgłaszalność się kobiet ciężarnych do dentysty. Wartości współczynników korelacji dla takich czynników, jak: wiek, miejsce zamieszkania czy status ekonomiczny, były jednak znacznie niższe w porównaniu do otrzymania przez kobietę skierowania od lekarza ginekologa lub regularnych wizyt w gabinecie stomatologicznym przed zajściem w ciążę. Zgodnie z wynikami badań przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych czynnikami ryzyka braku opieki stomatologicznej są: czynniki etniczne, wiek powyżej 36 lat, dochód roczny poniżej 30 000 USD, wykształcenie niższe niż średnie i brak ubezpieczenia prywatnego (12). Za najczęstszy wskaźnik ryzyka uznano jednak brak regularnej opieki stomatologicznej w okresie poprzedzającym ciążę. Podobne badania przeprowadzone w Kanadzie potwierdziły znaczenie ww. czynników i jednocześnie wskazały na duże znaczenie dostępności do opieki stomatologicznej (13). W przeciwieństwie do cytowanych badań niska wartość współczynnika korelacji Spearmana w naszym badaniu między statusem ekonomicznym i wizytą u dentysty w ciąży wskazuje na niewielkie znaczenie tego czynnika, co prawdopodobnie jest związane z możliwością bezpłatnego korzystania z opieki stomatologicznej w Polsce. Zauważyliśmy także korzystny wpływ wieku kobiet, co jest zgodne z badaniami innych autorów (13, 16).
Czynniki socjodemograficzne miały także wpływ na powody zgłaszania się kobiet w ciąży do gabinetów stomatologicznych i rodzaj wykonywanych zabiegów. Zamieszkanie w miastach, wysoki poziom wykształcenia, wyższy wiek i aktywność zawodowa były dodatnio związane z chęcią i wykonaniem skalingu oraz ujemnie z wizytą z powodu bólu lub wykonaniem ekstrakcji zęba. W przeciwieństwie do badań amerykańskich nie potwierdziliśmy związku między wizytami profilaktycznymi w gabinecie stomatologiczny a wysokimi dochodami kobiety (16). Wizyty profilaktyczne nie były także głównym powodem zgłaszania się kobiet do dentysty. Najczęstszą odnotowaną przez nas przyczyną była konieczność leczenia próchnicy zębów. Tylko 12,2% kobiet zgłosiło się z powodu zauważonego przez nie krwawienia dziąseł. Podobną częstość zgłaszania się do dentysty z tego powodu odnotowali Thomas i wsp. Badacze ci zauważyli także stosunkowo dużą częstość zgłaszania się z powodu konieczności leczenia próchnicy (32%) i dwukrotnie większy odsetek kobiet wymagających ekstrakcji (11%) w porównaniu do prezentowanych przez nas wyników (15). W przeciwieństwie do tych obserwacji wielu badaczy uznaje wystąpienie krwawienia dziąseł za główną przyczynę zgłaszania się ciężarnych do dentysty (12, 14, 18).
Niewiele badań przedstawia rodzaj wykonywanych zabiegów stomatologicznych u kobiet w ciąży. U ankietowanych przez nas kobiet najczęściej leczono próchnicę zębów i wykonywano skaling. Rzadko niestety aplikowano lakier fluorkowy. Zabiegi profilaktyczne częściej wykonywano w gabinetach prywatnych, z podobną częstością u kobiet mieszkających na wsi i w miastach. Cenną obserwacją jest brak zależności między wykonywaniem ekstrakcji zębów a parametrami opisującymi stan ogólny ciężarnej, przebieg ciąży i wiek ciąży w momencie rozwiązania. Jednocześnie istniał związek między zagrożeniem porodem przedwczesnym a zgłoszeniem się do dentysty z powodu krwawienia dziąseł i bólu zęba. Sposób przeprowadzenia badań, oparty na samoocenie zdrowia jamy ustnej przez kobiety, nie pozwala na sformułowanie wniosku, że istniejące stany zapalne w jamie ustnej mogą być jednym z czynników ryzyka przedwczesnego porodu, jednak na taki związek wskazują. Badania przeprowadzone w grupie 870 kobiet w ciąży z zapaleniem dziąseł wykazały, że leczenie periodontologiczne, obejmujące skaling i płukanie jamy ustnej 0,12% roztworem chlorheksydyny, połączone z poprawą codziennej higieny jamy ustnej znacząco redukuje ryzyko przedwczesnego porodu i niskiej masy urodzeniowej dziecka (4).
Zwraca uwagę, że mimo prowadzonego leczenia stomatologicznego i stosunkowo dużej częstości leczenia endodontycznego i wykonywanych ekstrakcji zębów nie odpowiada częstość diagnostyki radiologicznej. Może być to wynikiem obaw lekarzy dentystów i przyszłych matek przed narażeniem płodu na działanie promieni rentgenowskich. Badania epidemiologiczne przeprowadzone w Wielkiej Brytanii w grupie 7375 matek nie potwierdziły związku między wykonaniem radiologicznych zdjęć zębowych w ciąży a przedwczesnym porodem i niską masą urodzeniową dziecka (19). Inni badacze udowodnili, że stosowanie znacznie większej dawki promieniowania u kobiet w ciąży niż przy wykonywaniu zdjęcia zębowego nie jest przyczyną guzów mózgu (20). Należy pamiętać, że promieniowanie jonizujące w dawce < 0,05-0,1 Gy lub 5 R nie zwiększa ryzyka zaburzeń rozwojowych lub poronienia. Nie ma więc przeciwwskazań do wykonywania diagnostyki radiologicznej w okresie ciąży, jeśli jest ona niezbędna w toku leczenia stomatologicznego (7).
Pozytywnym zjawiskiem jest zgłoszenie się większości kobiet na pierwszą wizytę stomatologiczną w I i II trymestrze ciąży. Zwraca także uwagę, że większość procedur była wykonywana w trymestrze środkowym, co jest zgodne z obecnymi rekomendacjami dotyczącymi opieki stomatologicznej nad kobietami w ciąży.
Wnioski
Zgłaszalność kobiet w ciąży do gabinetów stomatologicznych jest wciąż niewystarczająca, związana głównie z potrzebami leczenia chorób jamy ustnej i modyfikowana czynnikami socjodemograficznymi. Silnym predyktorem odbycia przez kobiety ciężarne wizyty u dentysty jest skierowanie od lekarza ginekologa, dlatego wskazane jest uświadomienie lekarzom prowadzącym ciążę ich dużego wpływu na zdrowie jamy ustnej kobiet. Zbyt rzadkie wykonywanie procedur profilaktycznych i unikanie diagnostyki radiologicznej w czasie ciąży wskazują na konieczność rozpowszechnienia wiedzy dotyczącej zasad opieki stomatologicznej w czasie ciąży wśród przyszłych matek i lekarzy dentystów.
Piśmiennictwo
1. Offenbacher S, Lieff S, Boggess KA et al.: Maternal periodontitis and Prematurity. Part I: Obstetric outcome of prematurity and growth restriction. Ann Periodontol 2001; 6: 164-174.
2. Dasanayake A: Poor periodontal health of the pregnant woman as a risk factor for low birth weight. Ann Periodontol 1998; 3: 206-212.
3. Davenport E, Williams C, Sterne J et al.: The East London study of maternal chronic periodontal disease and preterm low birth weight infants: study design and prevalence data. Ann Periodontol 1998; 3: 213-221.
4. López NJ, Da Silva I, Ipinza J, Gutièrrez J: Periodontal therapy reduces the rate of preterm low birth weight in women with pregnancy-associated gingivitis. J Periodontol 2005; 76(11 suppl.): 2144-2153.
5. Mitchell SC, Ruby JD, Moser S et al.: Maternal transmission of Mutans Streptococci in Severe-Early Childhood Caries. Pediatr Dent 2009; 31(3): 193-201.
6. Hartnett E, Haber J, Krainovich-Miller B et al.: Oral Health in Pregnancy. JOGNN 2016; 45: 565-573.
7. Kurien S, Kattimani VS, Sriram RR et al.: Management of Pregnant Patient in Dentistry. JIOH 2013; 5(1): 88-97.
8. Petersen PE: World Health Organization global policy for improvement of oral health – World Health Assembly 2007. Int Dent J 2008; 58(3): 115-121.
9. Cigna Corporation: Healthy smiles for mom and baby: Insights into expecting and new mothers’ oral health habits. 2015; https://www.cigna.com/assets/docs/newsroom/cigna-study-healthy-smiles-for-mom-and-baby-2015.pdf.
10. Zwoliński J, Paprzycki P: Badania ankietowe rodzących kobiet. [W]: Żukiewicz-Sobczak W, Paprzycki P (red.): Raport „Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży”. Instytut Medycyny Wsi im. Witolda Chodźki, Lublin 2013: 103-145; http://zdrowiewciazy.pl/pdf/publikacje/raport_zachowania_zdrowotne_kobiet_w_ciazy.pdf.
11. George A, Johnson M, Blinkhorn A et al.: The oral health status, practices and knowledge of pregnant women in south-western Sydney. Aust Dent J 2013; 58: 26-33.
12. Boggess KA, Urlaub DM, Massey KE et al.: Oral hygiene practices and dental service utilization among pregnant women. J Am Dent Assoc 2010; 141(5): 553-561.
13. Amin M, ElSalhy M: Factors affecting utilization of dental services during pregnancy. J Periodontol 2014; 85(12): 1712-1721.
14. Lydon-Rochelle MT, Krakowiak P, Hujoel PP, Peters RM: Dental Care Use and Self-Reported Dental Problems in Relation to Pregnancy. AJPH 2004; 94(5): 765-771.
15. Thomas N, Middleton P, Crowther C: Oral and dental health care practices in pregnant women in Australia: a postnatal survey. BMC Pregnancy Childbirth 2008; 21(8): 13.
16. Azofeifa A, Yeung LF, Alverson CJ et al.: Oral health conditions and dental visits among pregnant and nonpregnant women of childbearing age in the United States, National Health and Nutrition Examination Survey, 1999-2004. Prev Chronic Dis 2014; 11: E163.
17. Hullah E, Turok Y, Nauta M, Yoong W: Self-reported oral hygiene habits, dental attendance and attitudes to dentistry during pregnancy in a sample of immigrant women in North London. Arch Gynecol Obstet 2008; 277(5): 405-409.
18. Keirse MJNC, Plutzer K: Women’s attitudes to and perceptions of oral health and dental care during pregnancy. J Perinat Med 2010; 38: 3-8.
19. Daniels JL, Rowland AS, Longnecker MP et al.: Maternal dental history, child’s birth outcome and early cognitive development. Paediatr Perinat Epidemiol 2007; 21(5): 448-457.
20. Michalowicz BS, DiAngelis AJ, Novak MJ et al.: Examining the safety of dental treatment in pregnant women. J Am Dent Assoc 2008; 139(6): 685-695.
otrzymano: 2018-02-12
zaakceptowano do druku: 2018-03-05

Adres do korespondencji:
*Angelika Kobylińska
Zakład Stomatologii Dziecięcej Warszawski Uniwersytet Medyczny
ul. Miodowa 18 00-246 Warszawa
tel. +48 (22) 502 20 31
kobylinska.angelika@gmail.com

Nowa Stomatologia 1/2018
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Pozostałe artykuły z numeru 1/2018: