Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Medycyna Rodzinna 3-4/2000, s. 21-22
Bronisław Prystupa
Spojrzenie pulmonologa na wczesne objawy i diagnostykę raka płuc
z Oddziału Chorób Płuc i Gruźlicy SP Szpitala Wojewódzkiego im. Jana Bożego w Lublinie
Ordynator Oddziału: dr n. med. Bronisław Prystupa
Krzywa wzrostu częstości występowania raka płuc w wielu krajach przybrała przebieg charakterystyczny dla epidemii, której tragiczny koniec trudno będzie przewidzieć. Obecnie rak płuca pozostał pojedynczym, największym zabójcą zarówno wśród wszystkich innych nowotworów jak i chorób układu oddechowego. Opierając się na dotychczasowych danych, pochodzących z całego świata, raka płuc możemy określić jako chorobę naszych czasów, chorobę nowoczesną ale i tragiczną. Rak płuc jest nowotworem, o którym lekarz pierwszego kontaktu nadal jeszcze zbyt mało wie i zbyt rzadko o nim myśli. Jeśli do tego dodamy, że na przykład skóra i sutek kobiecy mogą i są kontrolowane przez zdrowych i chorych laików to płuca są narządem niedostępnym do takiej samokontroli. Wobec przytoczonych powodów opóźnienie rozpoznania i leczenia może być z przyczyn lekarskich jak też i samego pacjenta, który lekceważy objawy chorobowe. Te różne okresy zwłoki leczenia chociaż ulegają skróceniu to ciągle jeszcze mierzone są w miesiącach. Rak płuc z racji swej naturalnej historii jest chorobą długi czas bezobjawową, a spostrzegane przez nas objawy i skargi chorego są często już wyrazem powikłań choroby rozwijającej się przez wiele lat i na jej leczenie pozostaje zaledwie kilka miesięcy. Kliniczne ujawnienie się objawów choroby jest w przypadku raka płuca niemal zawsze oznaką już zaawansowanej choroby a rokowanie według Overholta jest odwrotnie proporcjonalne do liczny i nasilenia objawów. Objawy kliniczne występujące w raku płuca zależą od guza pierwotnego, rozwoju choroby nowotworowej i wpływu substancji wytwarzanych i wydzielanych do krwioobiegu przez niektóre komórki nowotworowe. Objawy guza pierwotnego zależą od miejsca rozwoju nowotworu - pojawiają się w guzach centralnych wywodzących się z oskrzeli do poziomu subsegmentowych, natomiast guzy obwodowe wywodzące się z oskrzeli od poziomu subsegmentowych są pozbawione tego typu symptomatologii. Guz centralny naciekając ścianę oskrzela lub wzrastając egzofitycznie do jego światła staje się ciałem obcym stanowiąc przyczynę stałego, uporczywego kaszlu.
Kaszel przewlekający się a szczególnie nawet niewielka zmiana jego charakteru może być pierwszym objawem poprzedzającym rozpoznanie raka. Z kaszlem może być związany objaw krwioplucia. Jest błędem sztuki zlekceważenie tego objawu, należy zawsze dążyć do ustalenia jego przyczyny, a obecnie za najczęstszą uważany jest rak płuca.
Obturacja oskrzela utrudnia ewakuację wydzieliny oskrzelowej stwarzając dogodne warunki dla rozwoju zapalenia płuc. Każdy naciek zapalny tkanki płucnej powinien być radiologicznie skontrolowany po leczeniu a zwłaszcza tak zwane resztkowe zmiany pozapalne powinny być do końca wyjaśnione. Objawem związanym z intensywnością i rozległością wtórnych procesów zapalnych może być duszność, której przyczyną bywa rozległa niedodma części lub całego płuca oraz gwałtownie narastający wysięk opłucnowy. Ból w klatce piersiowej może być wynikiem naciekania opłucnej, śródpiersia lub ściany klatki piersiowej.
Zespół powyższych objawów: kaszel, objawy zapalne, duszność i ból w klatce piersiowej nie noszą cech swoistości dla raka, występują w przebiegu wielu innych chorób, uważane są przez pacjentów za normalny skutek nałogu palenia papierosów i często uchodzą uwadze lekarza. Guzy obwodowe nie dają objawów chorobowych guza pierwotnego. I tak jak u pacjentów zgłaszających się z wyżej opisywanym zespołem objawów nieswoistych, a zwłaszcza zaniepokojonych pojawieniem się krwioplucia należy niezwłocznie rozpocząć diagnostykę specjalistyczną: radiologiczną, bronchologiczną i cytologiczną, to rozpoznanie raka płuca u chorych bez dolegliwości jest możliwe albo za pomocą badań przesiewowych (screening), albo masowych badań radiofotograficznych (zaniechano je w ostatnim roku w wykrywaniu gruźlicy) lub wreszcie przypadkowo.
Objawy kliniczne zależne od miejscowego szerzenia się nowotworu ujawniając się świadczą już o znacznym zaawansowaniu choroby i o niepomyślnym rokowaniu. Są to: chrypka, której przyczyną jest nacieczenie przez nowotwór nerwu zwrotnego, zespół żyły głównej górnej z obrzękiem twarzy i szyi oraz zaburzeniami połykania, wysięk opłucnowy spowodowany naciekaniem opłucnej lub zaburzeniami ciśnienia onkotycznego wywołanymi obliteracją węzłów chłonnych w śródpiersiu, bóle barku w przebiegu guza Pancoasta zwykle z zespołem Hornera. I ostatnia grupa objawów określana mianem zespołu paranowotworowego obejmuje objawy ogólnoustrojowe takie jak: ogólne osłabienie, chudnięcie, gorączka nie związana z zakażeniami, bóle kostno-stawowe, neuropatie obwodowe, wędrujące zakrzepowe zapalenie żył oraz zespoły endokrynologiczne. Do najczęściej występujących należą: zespół zatrucia wodnego znanego pod nazwą zespołu Schwartza-Barttera wskutek ektopowego wytwarzania ADH oraz hyperkalcemia wywołana przez białko przypominające swą budową parathormon. Objawy zespołów paranowotworowych zwykle towarzyszą zaawansowanym postaciom raka płuc choć niektóre mogą wyprzedzać pojawienie się symptomów choroby - wymienionych już objawów guza pierwotnego. Po zebraniu anamnezy obejmującej przedstawione objawy, grupy objawów i zespoły kliniczne, uzupełnionej o wywiad rodzinny, palenie tytoniu i narażenie zawodowe, w badaniu przedmiotowym zwracamy uwagę na: objawy związane z pogorszeniem drożności oskrzeli, powiększenie węzłów chłonnych nadobojczykowych (powinien to być stały element badania), objawy obecności płynu w jamie opłucnej i/lub w worku osierdziowym, powiększenie wątroby i objawy zespołu żyły głównej górnej. Badanie radiologiczne klatki piersiowej stanowi podstawowy sposób klinicznej ocen chorych z guzem płuca pozwalając na stwierdzenie jego istnienia, określenie stopnia zaawansowania i ocenę rozwoju choroby. Zasadniczym elementem tego badania są radiogramy AP i boczne uzupełnione o zdjęcia warstwowe oraz tomografię komputerową.
Podejrzenie raka płuca budzą szczególnie następujące objawy radiologiczne: obecność cienia okrągłego, zmiana zarysu wnęki i/lub śródpiersia, obecność niedodmy lub obecność nacieku tkanki płucnej.
Wczesne kierowanie chorych z uporczywym kaszlem lub zmianą jego charakteru, nie poddającymi się leczeniu lub nawracającymi stanami zapalnymi płuc i zawsze z krwiopluciem na badania radiologiczne jest najprostszą z możliwych wskazówek dla lekarza pierwszego kontaktu co spowoduje, że opóźnienia rozpoznania raka płuc będą coraz rzadsze. Domeną pionu specjalistycznego jest ostateczne rozpoznanie choroby czyli potwierdzenie anatomopatologiczne z ustaleniem typu histologicznego. Materiał do tych badań uzyskuje się w czasie bronchoskopii: wycinki z guza, wymaz szczoteczkowy, popłuczyny oskrzelowe, biopsja przezoskrzelowa oraz mediastinoskopii, videotorakoskopii i torakotomii. Badania mające na celu określenie stopnia zaawansowania raka decydują ostatecznie o metodzie i zakresie leczenia.
Medycyna Rodzinna 3-4/2000
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna