Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 2/2019, s. 84-87 | DOI: 10.25121/MR.2019.22.2.84
Kamil Jurowski1, 2, Wojciech Piekoszewski3, 4
Olejki eteryczne jako produkty kosmetyczne okiem toksykologa i safety assessora
Essential oils as cosmetic products from toxicologist and safety assessor point of view
1Niezależny badacz naukowy
2Wydział Promocji Zdrowia, Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia
3Zakład Chemii Analitycznej, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
4Wydział Biomedycyny, Dalekowschodni Uniwersytet Federalny, Władywostok, Rosja
Summary
Essential oils are becoming more and moreincreasingly popular in medicine, pharmacy and cosmetology. Due to their natural origin, they are generally considered to be completely safe, however ‘natural’ does not always mean safe. It should be noted that they may contain highlyvery active biologically active compounds, and that during their acquisition, chemical compounds used for their depletion (hydrocarbon solvents) may remain in them. Moreover, most of essential oils are very harmful for skin, whichat is manifestsing as allergies.
Currently, there is still fashion for aromatherapy and the use of essential oils are commonly used in cosmetology because they havedue to their many multiple applications. This paper presents basic information on oils, toxicological characteristics of selected oils from toxicological point of view and selected topics aboutaspects regarding the safety assessment of essential oils as cosmetic products in the pure form. This is a very popular common and important problem (not only in Poland), however safety assessment is often mistakenly evaluated. The work further includes law requirements and recommendations on essential oils as cosmetic products with reference to the European Union countries.
Key words: essential oils,
Wstęp
Jako „olejki eteryczne” należy rozumieć lotną część produktu naturalnego, która może być otrzymana na drodze destylacji prostej, destylacji z parą wodną czy wyciskania w przypadku owoców cytrusowych (1). Otrzymane produkty pozyskuje się z różnych części roślin. Olejek jest określany terminem „eterycznego” z uwagi na charakterystyczny zapach lub aromat rośliny zawierający w szczególności lotne węglowodory – monoterpeny, diterpeny, seksfiterpeny, pochodne fenylopropanu oraz różne związki siarki. Olejki eteryczne stanowią bardzo popularne produkty, trudne do zaklasyfikowania.
Z jednej strony wiadomo, że olejki eteryczne przynoszą szybką ulgę np. w przeziębieniu (m.in. olejki eukaliptusowy, szałwiowy) (2). Bardzo dużym zainteresowaniem cieszy się również aromaterapia, która zrzesza wokół siebie wielu entuzjastów i specjalistów – w Polsce działa nawet od 1992 roku Stowarzyszenie Aromaterapeutyczne (3). Tutaj warto podkreślić, że olejki eteryczne mają duże znaczenie w przemyśle farmaceutycznym, chociażby z uwagi na to, że w Farmakopei Polskiej VIII są one najliczniejszą grupą (4). Ponadto, nietrudno dostać w aptekach produkty zawierające olejki eteryczne w różnych postaciach – czystej, sztyfcie itp.
Z drugiej strony olejki eteryczne są często stosowane na potrzeby przemysłu kosmetycznego jako substancje aktywne, zapachowe i/lub konserwujące (5). W ostatnim czasie dość powszechnie praktykowane jest dodawanie olejków eterycznych do kąpieli lub używanie ich do masażu – w szczególności podczas zabiegów w salonach kosmetycznych czy pobytów w SPA, ale również w zaciszu domowym (6, 7). W tym miejscu powstaje problem, czym w rzeczywistości jest olejek eteryczny w przypadku takiego zastosowania. W jaki sposób i na jakich zasadach powinien być w obrocie? Jak wygląda ocena bezpieczeństwa tych produktów? Aby odpowiedzieć na te pytania należy dokładnie zrozumieć, czym są olejki eteryczne, jakie posiadają właściwości toksykologiczne oraz jak należy z nimi postępować jako z produktami kosmetycznymi.
Definicja olejków eterycznych
Zdefiniowanie olejków eterycznych (łac. oleum aetherium, oleum aethereum) nastręcza wiele trudności, ponieważ w zależności od obszaru zastosowań mogą być one różnie interpretowane. Warto zwrócić uwagę, że jako substancje naturalne znane były od dawna, jakkolwiek do połowy XX wieku botanicy uznawali je za produkt odpadowy przemiany materii, niemający wpływu na rozwój roślin. Pogląd ten zmieniła praca Fraenkla z 1959 roku, w której stwierdzono, że metabolity wtórne decydują o żywieniowych zachowaniach owadów (8). Rozwój wiedzy na temat właściwości i zastosowania olejków eterycznych umożliwiły techniki rozdzielania mieszanin, tj. destylacja prosta, destylacja z parą wodną i ekstrakcja. Norma ISO-PN-86497 z 1998 roku definiuje „olejki eteryczne” jako produkty, które otrzymuje się z surowców roślinnych na drodze: destylacji z wodą, parą wodną, przez wyciskanie, odwirowywanie (naowocni cytrusów) lub przez suchą destylację drewna (9). Z kolei ECHA (European Chemical Agency) stoi na stanowisku, że olejek eteryczny jest zdefiniowany jako lotna część produktu naturalnego, którą można uzyskać w procesie destylacji, destylacji z parą wodną lub wyciskania w przypadku owoców cytrusowych (1). Zawiera on głównie lotne węglowodory. Olejki eteryczne pozyskuje się z różnych części roślin. Olejek jest określany mianem „eterycznego” w znaczeniu, że ma charakterystyczny zapach lub aromat rośliny. Europejska Federacja Olejków Eterycznych (The European Federation of Essential Oils – EFEO) i Międzynarodowe Stowarzyszenie Substancji Zapachowych (The International Fragrance Association – IFRA) opublikowały wytyczne dotyczące opisywania olejków eterycznych (10). Wytyczne te należy stosować przy identyfikacji olejków eterycznych do celów rozporządzeń REACH i CLP (Classification, Labelling and Packaging).
Charakterystyka toksykologiczna olejków eterycznych
Wiele istotnych składników olejowych ma silne i korzystne działanie biologiczne, ale należy również brać pod uwagę, że mogą one wykazywać działanie niepożądane – powodować podrażnienie lub uczulenie i mogą działać cytotoksycznie, fototoksycznie, mutagennie, rakotwórczo lub poronnie (11, 12).
Powszechnie uważa się, że olejki eteryczne ze względu na naturalne pochodzenie są bezpieczne, dlatego też zyskują wiele zastosowań medycznych, a ich popularność rośnie (niesyntetyczne pochodzenie i przyjazne dla środowiska) (13).
Większość olejków eterycznych nie wykazuje toksyczności skórnej po stosowaniu ich w formie rozcieńczonej. Tylko nieliczne olejki (z róży, drzewa herbacianego, lawendy i manuki) mogą być stosowane w formie czystej. Olejki eteryczne to mieszanina kilkudziesięciu różnych związków. W większości przypadków za reakcje alergiczne spowodowane olejkami eterycznymi odpowiadają zawarte w nich związki fenolowe (tymianek, oregano) lub aldehydy (cynamon).
Złożony skład olejków eterycznych może spowodować, że z uwagi na obecność w nich silnych alergenów, np. citronellolu może dojść do silnej alergii skórnej – do szczególnie alergizujących można zaliczyć olejki: miętowy, melisowy, tymiankowy, cynamonowy i cytrynowy. Natomiast trawa cytrynowa i melisa pomimo zawartości alergenów nie działają uczulająco ze względu na zawarty w nich limonen. Działanie niepożądane olejków eterycznych bardzo często wynika z pozostałości w nich związków stosowanych w ich wyosabnianiu metodą ekstrakcji (rozpuszczalniki węglowodorowe). Poniżej przedstawiono przykłady toksycznego działania wybranych olejków.
Olej szałwiowy

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz innych artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 10 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. https://echa.europa.eu/pl/support/substance-identification/sector-specific-support-for-substance-identification/essential-oils.
2. Parmar S, Shah N, Kasarwala M et al.: A review on swine flu. J Pharm Sci Bioscientific Res 2011; 1(1): 11-17.
3. http://www.pta.org.pl/.
4. Bacler-Żbikowska B, Drobnik J: Komentarz botaniczny do roślin leczniczych i surowców roślinnych wymienionych w Farmakopei polskiej VIII. Część I. In Annales Academiae Medicae Silesiensis 2011; 1(65): 48-60.
5. Adaszyńska M, Swarcewicz M: Olejki eteryczne jako substancje aktywne lub konserwanty w kosmetykach. Wiadomości Chemiczne 2012; 66(1-2): 139-158.
6. Zdrojewicz Z, Minczakowska K, Klepacki K: Rola aromaterapii w medycynie. Fam Med Primary Care Rev 2014; 4: 387-391.
7. Ćwirlej A, Ćwirlej A, Gregorowicz-Cieślik H: Masaż klasyczny i aromaterapeutyczny w bólach kręgosłupa. Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2005; 4: 366-371.
8. Fraenkel GS: The raison d'être of secondary plant substances; these odd chemicals arose as a means of protecting plants from insects and now guide insects to food. Science 1959; 129(3361): 1466-1470.
9. http://pollenaaroma.com.pl/wp-content/uploads/2015/09/Pollena_Aroma_2015_2_spk.pdf.
10. http://www.efeo.eu/fileadmin/user_upload/REACH/EFEO_IFRA/Dokument_5_August_2015/23628_GD_2015_08_14_GUIDELINES_ON_SUBSTANCE_IDENTIFICATION_AND_SAMENESS_OF_NATURAL_COMPLEX_SUBSTANCES__NCS__UNDER_REACH_AND_CLP.pdf.
11. Cavalcanti BC, Ferreira JR, Cabral IO et al.: Genetic toxicology evaluation of essential oil of Alpinia zerumbet and its chemoprotective effects against H2O2-induced DNA damage in cultured human leukocytes. Food Chem Toxicol 2012; 50: 4051-4061.
12. Dweck AC: The internal and external use of medicinal plants. Clin Dermatol 2009; 27: 148-158.
13. Bakkali F, Averbeck S, Averbeck D et al.: Biological effects of essential oils – a review. Food Chem Toxicol 2008; 46: 446-475.
14. Burkhard PR, Burkhardt K, Haenggeli CA, Landis T: Plant-induced seizures: Reappearance of an old problem. J Neurol 1999; 246(8): 667-670.
15. Ragucci KR, Trangmar PR, Bigby JG, Detar TD: Camphor ingestion in a 10-year-old male. South Med J 2007; 100: 204-207.
16. Höld KM, Sirisoma NS, Ikeda T et al.: Alpha-thujone (the active component of absinthe): gamma-aminobutyric acid type A receptor modulation and metabolic detoxification. Proc Natl Acad Sci U S A 2000; 97: 3826-3831.
17. Deiml T, Haseneder R, Zieglgänsberger W et al.: Alpha-thujone reduces 5-HT3 receptor activity by an effect on the agonist-reduced desensitization. Neuropharmacol 2004; 46: 192-201.
18. Radulović NS, Genćić MS, Stojanović NM et al.: Toxic essential oils. Part V: Behaviour modulating and toxic properties of thujones and thujone-containing essential oils of Salvia officinalis L., Artemisia absinthium L., Thuja occidentalis L. and Tanacetum vulgare L. Food Chem Toxicol 2017; 105: 355-369.
19. Quin GI, Fanning NF, Plunkett PK: Nutmeg intoxication. J Accid Emerg Med 1998; 15(4): 287-288.
20. Ehrenpreis JE, DesLauriersC, Lank P et al.: Nutmeg Poisonings: A Retrospective Review of 10 Years Experience from the Illinois Poison Center, 2001-2011. Med Toxicol 2014; 10: 148-151.
21. Radulović NS, Mladenović MZ, Randjelovic PJ et al.: Toxic essential oils. Part IV: The essential oil of Achillea falcata L. as a source of biologically/pharmacologically active trans-sabinyl esters. Food Chem Toxicol 2015; 80: 114-129.
22. 2013/674/UE: Decyzja wykonawcza Komisji z dnia 25 listopada 2013 r. w sprawie wytycznych dotyczących załącznika I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 dotyczącego produktów kosmetycznych; https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32013D0674.
otrzymano: 2019-03-03
zaakceptowano do druku: 2019-04-08

Adres do korespondencji:
Kamil Jurowski
Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia
ul. Krowoderska 73, 31-158 Kraków
kamil.jurowski@gmail.com

Medycyna Rodzinna 2/2019
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna