Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 2/2019, s. 96-100 | DOI: 10.25121/MR.2019.22.2.96
Grażyna Jarząbek-Bielecka, Jacek Boroch, Zuzanna Jarząbek, Witold Kędzia
Zarys problemów medycznych i etycznych związanych z sytuacją rozwodu – z uwzględnieniem zakłócenia rozwoju psychoseksualnego dzieci rozwiedzionych rodziców
An outline of medical and ethical problems related to divorce, including impaired psychosexual development of children of divorced parents
Pracownia Ginekologii Wieku Rozwojowego i Seksuologii, Katedra Perinatologii i Ginekologii, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
Summary
Family doctors often encounter psychosomatic disorders caused by family problems, divorce in particular, in their practice. Divorce often leads to poor health outcomes, increasing the risk of cardiovascular diseases and cancer. The situation of children of divorced parents, especially the parental alienation syndrome, is a separate problem.
The number of divorces is growing, which is an important social, ethical and medical problem. In today's reality, which is dominated by dynamic changes, anxieties and axiological fluctuations, marriage is exposed to many problems. Divorce is undoubtedly one of them, and has become a permanent feature of modern marital life, causing many problems and dramas. In most cases, divorce is a negative life experience, which can undoubtedly affect the children of divorcing spouses. However, if divorce is unavoidable for some reasons, it is important that the spouses respect each other and that their children are impacted as little as possible.
Key words: medicine, ethics, law.
Według współczesnej medycyny zdrowie człowieka uwarunkowane jest w dużej mierze przez czynniki genetyczne, ale podkreśla się też znaczenie uwarunkowań środowiskowych, w tym trybu życia. Najnowsze badania wskazują, że status małżeński ma również wpływ na zdrowie – dobre relacje małżeńskie pozytywnie oddziałują na zdrowie. Warto w tym miejscu przytoczyć definicję zdrowia. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zdrowie to stan dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko brak choroby lub niepełnosprawności. Zdrowie to również zdolność do pełnienia ról społecznych, adaptacji do zmian środowiska i radzenia sobie z tymi zmianami. Jest to proces wzajemnych uwarunkowań w relacji organizm-środowisko, pozwalający w wyniku braku choroby utrzymać między nimi równowagę. To potencjał zdolności przystosowania się organizmu do wymogów środowiska umożliwiający jednostkom i grupom społecznym zwiększenie kontroli nad uwarunkowaniami w celu poprawy ich stanu zdrowia oraz sprzyjający rozwijaniu zdrowego stylu życia, a także kształtowaniu innych środowiskowych i osobniczych czynników prowadzących do zdrowia, tzw. promocja zdrowia. Termin wprowadzony w 1945 roku przez Henry'ego Siegerista oznacza jeden z głównych czterech filarów medycyny, obok: zapobiegania chorobom, leczenia chorób i rehabilitacji.
Analizując zagadnienie w kontekście wpływu statusu małżeńskiego na zdrowie, w tym wpływu relacji partnerskich, warto przedstawić aspekt promocji zdrowia w kontekście zdrowia seksualnego, które według WHO jest integracją biologicznych, emocjonalnych, intelektualnych i społecznych aspektów życia seksualnego, ważnych dla pozytywnego rozwoju osobowości, komunikacji i miłości (1).
Według socjolog Lindy Waite zawarcie związku małżeńskiego przynosi niemal natychmiast korzyści zdrowotne, gdyż sprzyja zachowaniom prozdrowotnym u mężczyzn i poprawia ekonomiczne warunki życia kobiet. Za to rozwód lub wdowieństwo odbijają się niekorzystnie na zdrowiu, gdyż spadają dochody i pojawiają się stresy związane np. z podziałem opieki nad dziećmi (2).
Rozwód jest negatywnym przeżyciem i zazwyczaj źle skutkuje dla zdrowia, zwiększając np. ryzyko problemów kardiologicznych, zachorowań na nowotwory, problemów psychicznych, niosąc za sobą poczucie zwątpienia, osamotnienia, utratę pewności siebie, skutkując pogorszeniem sytuacji finansowej i rozluźnieniem więzi towarzyskich.
Przewlekłe choroby, takie jak: cukrzyca i choroby serca, rozwijają się powoli, w dłuższym okresie czasu, pod wpływem wielu doświadczeń z przeszłości – ponowne zamążpójście nie jest w stanie naprawić skutków zdrowotnych spowodowanych przez rozwód czy śmierć małżonka. Istnieją natomiast, jak wspomniano, badania konsekwentnie dokumentujące pozytywny wpływ związku małżeńskiego na zdrowie: związek między przejściem do małżeństwa a dobrostanem psychicznym, a korzyści wynikające z dobrego małżeństwa są jednoznaczne dla zdrowia. Niestety nie zawsze małżeństwa są udane – bywają złe wybory i złe relacje małżeńskie, a to, co wydaje się być silną średnią korzyścią z małżeństwa, jest w rzeczywistości wysoce zależne od szeregu cech indywidualnych, interpersonalnych i strukturalnych (2, 3).
Dla wielu rozwód jest porażką po wieloletnim związku, wspólnych chwilach i przeżyciach.
Dostępne są jednak doniesienia, według których zakończenie małżeństwa wcale nie musi być szkodliwe dla zdrowia i nie zawsze wiąże się z rozwojem depresji – jeśli nie był to dobry związek (4). Zasadniczo, Kościół katolicki uważa małżeństwo za sakrament i za związek nierozerwalny, choć dopuszcza separację małżonków zupełnie skłóconych (5). Bywają sytuacje doprowadzające do unieważnienia sakramentu małżeństwa.
Zważywszy na fakt, że istnieje nauka zajmująca się życiem uczuciowo-seksualnym człowieka oraz kształtowaniem się i rozwojem więzi międzyludzkich, seksuologia (nauka o płci), problem małżeństwa i rozwodu jawią się zagadnieniami szczególnymi, które winny być pojmowane interdyscyplinarnie (6-15).
W większości przypadków rozwód należy zaliczyć do negatywnych doświadczeń życiowych (16-24). Niewątpliwie może również nieść za sobą cierpienie wspólnych dzieci małżonków. Z tego względu ustawodawca wprowadza ograniczenie w orzekaniu rozwodu, na skutek którego ucierpiałoby dobro dziecka (25). Według encyklopedycznej definicji dziecko – w podstawowym znaczeniu – to młody człowiek, który nie osiągnął jeszcze pełnej dojrzałości. W innym ujęciu dziecko to także bezpośredni potomek, niezależnie od jego aktualnego wieku i stopnia dojrzałości. W świetle polskiego prawa za dziecko uznaje się każdą osobę od momentu urodzenia aż do osiągnięcia pełnoletności (tj. co do zasady 18. r.ż.) (11).
Amerykański psychiatra sądowy Richard Gartner prowadził badania dotyczące znaczenia dziecka w konflikcie okołorozwodowym. Wykazał on, że rozwód jest traumatycznym przeżyciem dla dziecka. Richard Gartner wprowadził termin „zespół alienacji rodzicielskiej” (ang. parental alienation syndrome – PAS), zwany w piśmiennictwie zespołem Gartnera (6, 7).
Za zespół alienacji rodzicielskiej uważa się efekty zachowań rodzicielskich, będących skutkiem stosowania rozwiązań prawnych, dotyczących kończenia małżeństwa, przyznających główną opiekę nad dzieckiem jednemu z rodziców i mogące wpływać u dziecka na powstawanie m.in. zachowań autodestrukcyjnych, blokadę własnej indywidualności, łatwość uzależniania się, obniżoną samoocenę, gniew, agresję, depresję, niepokój, a nawet tendencje samobójcze. Dramat rozwodu wiąże się też ze strategią stosowaną przez jedno z rodziców, aby oczernić współmałżonka. Według Bielskiego: „poprzez nieumiejętne lub celowo programowane rozmowy z dzieckiem, w świadomości dziecka indukowane jest przekonanie o krzywdzie, jaką wyrządził mu drugi rodzic. Tak naprawdę dziecko jest tylko narzędziem walki między dorosłymi. (...) Efektem takiej indoktrynacji jest własne przeświadczenie dziecka, że to ono uważa nieobecnego rodzica za osobę złą i dlatego nie chce się z nim spotykać. Warunkiem rozpoznania tego syndromu jest stwierdzenie, że w relacji drugiego rodzica z dzieckiem w rzeczywistości nie istniała przemoc – w tym także seksualna” (20). Analizuje się objawy mogące świadczyć o molestowaniu. Szczególne znaczenie ma masturbacja, która bardzo często jest traktowana jako dowód na molestowanie seksualne. Nadmiernie uwrażliwiona matka lub babcia – w przekonaniu, że dziecko masturbuje się, bo zostało rozbudzone „złym dotykiem” – doszukuje się przyczyn. Prędzej czy później pada pytanie: „Czy tata cię tam dotykał?”. Wszyscy wiemy, jak ważny jest sposób zadawania pytań. Oczywiste jest, że tak skonstruowane pytanie już samo w sobie zawiera pewną sugestię. Jeśli do tego dodać ton pełen zaniepokojenia lub pewności, że pytająca zna odpowiedź, łatwo sobie wyobrazić potakujące skinienie dziecka lub wręcz odpowiedź „tak”.
Podkreśla się, że alienacja rodzicielska nie musi towarzyszyć tylko procesowi rozstawania się rodziców, a być np. narzędziem wspomagającym szantaż i przemoc wobec drugiego rodzica we względnie stabilnym patologicznym związku rodziców (9).
Z punktu widzenia etyki, cytując Jana Pawła II: „Troska o dziecko jest pierwszym i podstawowym sprawdzianem stosunku człowieka do człowieka” (10).
„Jeżeli bowiem prawdą jest, że dziecko jest radością nie tylko rodziców, ale także radością Kościoła i całego społeczeństwa, to równocześnie jest też prawdą, że, niestety, wiele dzieci w naszych czasach w różnych częściach świata cierpi i podlega wielorakim zagrożeniom” – to słowa Jana Pawła II z „Listu do dzieci” napisanego w 1994 roku (Roku Rodziny).
Dziecko według Jana Pawła II to w pełni wartościowa osoba, ponieważ jest darem Boga: „Dziecko jest człowiekiem jutra, wiosną życia, zadatkiem przyszłości. Apeluje stąd o troskę nad dzieckiem, ochronę każdego życia, o pomoc materialną i duchową. W dziecku przejawia się obraz Boga”. Jan Paweł II jest autorem pierwszego listu do dzieci. W swoim nauczaniu często cytuje Kartę Praw Rodziny i Deklarację Praw Dziecka Organizacji Narodów Zjednoczonych.
Rozważając od strony etyki, kim jest dziecko, może łatwiej będzie zrozumieć w tym kontekście, kim jest człowiek dojrzały.
Jan Paweł II w „Fides et ratio” pisze: „Słusznie uważa się, że człowiek osiągnął wiek dojrzały, jeśli potrafi o własnych siłach odróżnić prawdę od fałszu i wyrobić sobie własny osąd o obiektywnym stanie rzeczy. Tu właśnie znajduje się motywacja wielorakich poszukiwań, zwłaszcza w dziedzinie nauk przyrodniczych, które w ostatnich stuleciach przyniosły tak znaczne rezultaty, przyczyniając się do autentycznego postępu całej ludzkości” (10, 11).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz innych artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 10 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Jarząbek-Bielecka G: Health promotion, ethics and legal aspects in adolescents gynecology and sexology. Archives of Perinatal Medicine 2016; 22(1): 39-42.
2. Waite LJ: Does marriage matter? Demography 1995; 32(4): 483-450.
3. Frech A, Williams K: Depression and the psychological benefits of entering marriage. J Health Soc Behav 2007; 48(2): 149-163.
4. Ploubidis GB, Silverwood RJ, DeStavola B, Grundy E: Life-Course Partnership Status and Biomarkers in Midlife: Evidence From the 1958 British Birth Cohort. Am J Public Health 2015; 105(8): 1596-1603.
5. https://opoka.org.pl/biblioteka/T/TA/TAI/areopag_niewaznosc_a_nie_rozwod.htm.
6. Convay R: Parental Alienation Syndrome, Forensic Psychologist, Deirdre. A review of work done by Dr. Richard Gardner et al. The Spectrum of Parental Alienation Syndrome; www.mensrights.com.au/page27f.htm 1997.
7. Mitchell J: Parental alienation and the courts. Med Leg J 2002; 70(Pt 4): 194-195.
8. Hoult JA: The Evidentiary Admissibility of Parental Alienation Syndrome: Science, Law, and Policy. Children’s Legal Rights Journal 2006; 26(1): 1-61.
9. Wojewódka M: Alienacja rodzicielska (PA) a zespół alienacji rodzicielskiej (PAS); http://www.psychologia.net.pl/artykul.php?level=495 (data dostępu: 7.09.2018).
10. www.pokolenie-jp2.pl (data dostępu: 30.12.2008).
11. Jan Paweł II: Fides et ratio. TUM WWKA, Wrocław1998: 42; www.wikipedia.org/wiki/Dziecko (data dostępu: 3.03.2009).
12. Bilicki T: Dziecko i wychowanie w pedagogii Jana Pawła II. Kraków 2002; 18: 678-679.
13. Jan Paweł II: Familiaris consortio [W:] Adhortacje Apostolskie Ojca Świętego Jana Pawła II. Wydawnictwo Znak, Kraków 1997: 106-107.
14. Jarząbek-Bielecka G: Seksuologia a etyka seksualna i problem przemocy seksualnej wobec dzieci. Wydaw. Nauk. Uniw. Med. im. Karola Marcinkowskiego, Poznań 2009.
15. Nass G, Libby R, Fisher M: Sexual choices. Jones and Bartlett Publishers, Boston 1987.
16. Beisert M: Seks twojego dziecka. Zakład Wydawniczy – K. Domke, Poznań 1991: 9.
17. Parker-Pope T: Is Marriage Good for Your Health? New York Time Magazine April 14, 2010.
18. Eyler J: Victorian Social Medicine: The Ideas and Methods of William Farr. Baltimore 1979.
19. www.polki.pl/zwiazki-i-seks/zwiazek,malzenstwo-wplyw-zwiazku-malzenskiego-na-zdrowie.
20. Bielski B: O losie dziecka skłóconych rodziców: indukowane molestowanie seksualne (cz. II). Palestra 2005; 50/7-8: 133-139.
21. https://www.escardio.org/.../Married-patients-with-heart-disease-ha (data dostępu: 8.09.2018).
22. Being married "protects your health"; https://www.bbc.co.uk/news/health-40170287 (data dostępu: 8.09.2018).
23. Kotecki D: Stanisław Jankowski, „Co Bóg złączył...”. Geneza i znaczenie klauzul Mateuszowych. Studium egzegetyczno-historyczne (Rozprawy i Studia Biblijne 46), Warszawa 2015: 452.
24. Jarząbek Bielecka G: Problemy psychosomatyczne, zdrowotne związane z zagadnieniem rozwodu – niektóre aspekty medyczne i etyczne. Forum Położnictwa i Ginekologii 2019 (maszynopis).
25. Jarząbek Z: Orzekanie o winie rozkładu pożycia przy rozwodzie. Praca magisterska. Uniwersytet Warszawski Wydział Prawa i Administracji 2018.
otrzymano: 2019-04-24
zaakceptowano do druku: 2019-05-09

Adres do korespondencji:
Grażyna Jarząbek-Bielecka
Klinika Ginekologii Katedra Perinatologii i Ginekologii Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
ul. Polna 33, 60-535 Poznań
tel.: +48 618-419-278
grajarz@o2.pl

Medycyna Rodzinna 2/2019
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna